حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا عِمْرَانُ الْقَطَّانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيْسَ شَيْءٌ أَكْرَمَ عَلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنَ الدُّعَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عِمْرَانَ الْقَطَّانِ وَعِمْرَانُ الْقَطَّانُ هُوَ ابْنُ دَاوَرَ وَيُكْنَى أَبَا الْعَوَّامِ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ عِمْرَانَ الْقَطَّانِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, Nabiy ﷺ: «Alloh taoloning huzurida duodan koʻ ra ulugʻroq narsa yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni marfuʼ holatda faqat Imron al-Qattonning hadisidan bilamiz. Imron al-Qatton — u ibn Dovardir, kunyasi Abul Avvomdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, Набий ﷺ: «Аллоҳ таолонинг ҳузурида дуодан кў ра улуғроқ нарса йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни марфуъ ҳолатда фақат Имрон ал-Қаттоннинг ҳадисидан биламиз. Имрон ал-Қаттон — у ибн Довардир, куняси Абул Аввомдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنِ ابْنِ لَهِيعَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الدُّعَاءُ مُخُّ الْعِبَادَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, Nabiy ﷺ: «Duo — ibodatning iligidir (asosidir)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Lahiyaning hadisidan bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, Набий ﷺ: «Дуо — ибодатнинг илигидир (асосидир)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир, биз уни фақат Ибн Лаҳиянинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ يُسَيْعٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الدُّعَاءُ هُوَ الْعِبَادَةُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأََ ‏:‏ ‏(‏وقالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ مَنْصُورٌ وَالأَعْمَشُ عَنْ ذَرٍّ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ذَرٍّ ‏.‏ هُوَ ذَرُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ ثِقَةٌ وَالِدُ عُمَرَ بْنِ ذَرٍّ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, Nabiy ﷺ: «Duo — aynan ibodatdir», dedilar. Soʻngra: {Robbingiz dedi: ‹Menga duo qilinglar, sizlarga ijobat qilaman. Albatta, Menga ibodat qilishdan kibr qilganlar tez orada xor boʻlgan holda jahannamga kiradilar›} (Gʻofir 60) oyatini tilovat qildilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Mansur va Aʼmash Zarrdan rivoyat qilishgan, biz uni faqat Zarrning hadisidan bilamiz. U Zarr ibn Abdulloh al-Hamdoniydir, ishonchli (siqa)dir, Umar ibn Zarrning otasidir.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, Набий ﷺ: «Дуо — айнан ибодатдир», дедилар. Сўнгра: {Роббингиз деди: ‹Менга дуо қилинглар, сизларга ижобат қиламан. Албатта, Менга ибодат қилишдан кибр қилганлар тез орада хор бўлган ҳолда жаҳаннамга кирадилар›} (Ғофир 60) оятини тиловат қилдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Мансур ва Аъмаш Заррдан ривоят қилишган, биз уни фақат Заррнинг ҳадисидан биламиз. У Зарр ибн Абдуллоҳ ал-Ҳамдонийдир, ишончли (сиқа)дир, Умар ибн Заррнинг отасидир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لَمْ يَسْأَلِ اللَّهَ يَغْضَبْ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَرَوَى وَكِيعٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ هَذَا الْحَدِيثَ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو الْمَلِيحِ اسْمُهُ صَبِيحٌ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُهُ وَقَالَ يُقَالُ لَهُ الْفَارِسِيُّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohdan soʻramasa, U unga gʻazab qiladi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Buni Vakiʼ va boshqalar Abul Malihdan rivoyat qilishgan, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Abul Malihning ismi Sabihdir. Men Muhammadning shuni aytganini eshitdim va u: ‹Unga al-Forisiy deyiladi›, dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳдан сўрамаса, У унга ғазаб қилади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Буни Вакиъ ва бошқалар Абул Малиҳдан ривоят қилишган, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абул Малиҳнинг исми Сабиҳдир. Мен Муҳаммаднинг шуни айтганини эшитдим ва у: ‹Унга ал-Форисий дейилади›, деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ حَدَّثَنَا أَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزَاةٍ فَلَمَّا قَفَلْنَا أَشْرَفْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ فَكَبَّرَ النَّاسُ تَكْبِيرَةً وَرَفَعُوا بِهَا أَصْوَاتَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَصَمَّ وَلَا غَائِبٍ هُوَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رُءُوسِ رِحَالِكُمْ ثُمَّ قَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ أَلَا أُعَلِّمُكَ كَنْزًا مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُلٍّ وَأَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عِيسَى. حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ حُمَيْدٍ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan bir gʻazotda edik. Qaytayotganimizda Madinaga yaqinlashdik, shunda odamlar baland ovoz bilan takbir aytishdi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Robbingiz kar ham emas, gʻoyib ham emas. U sizlar bilan ulovlaringizning boshlari orasidadir», dedilar. Soʻng: «Ey Abdulloh ibn Qays, men senga jannat xazinalaridan bir xazinani — ‹Lo havla va lo quvvata illa billoh›ni oʻrgataymi?», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Abu Usmon an-Nahdiyning ismi Abdurahmon ibn Mulldir, Abu Naʼoma as-Saʼdiyning ismi Amr ibn Isodir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир ғазотда эдик. Қайтаётганимизда Мадинага яқинлашдик, шунда одамлар баланд овоз билан такбир айтишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Роббингиз кар ҳам эмас, ғойиб ҳам эмас. У сизлар билан уловларингизнинг бошлари орасидадир», дедилар. Сўнг: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, мен сенга жаннат хазиналаридан бир хазинани — ‹Ло ҳавла ва ло қуввата илла биллоҳ›ни ўргатайми?», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдураҳмон ибн Муллдир, Абу Наъома ас-Саъдийнинг исми Амр ибн Исодир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُسْرٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ شَرَائِعَ الإِسْلاَمِ قَدْ كَثُرَتْ عَلَىَّ فَأَخْبِرْنِي بِشَيْءٍ أَتَشَبَّثُ بِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ يَزَالُ لِسَانُكَ رَطْبًا مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Busr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, Islomning shariatlari (amallari) menga koʻpayib ketdi, menga mahkam yopishadigan bir narsani aytib bering», dedi. U zot: «Tiling Allohning zikridan tar (hoʻl) boʻlib tursin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Буср (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, Исломнинг шариатлари (амаллари) менга кўпайиб кетди, менга маҳкам ёпишадиган бир нарсани айтиб беринг», деди. У зот: «Тилинг Аллоҳнинг зикридан тар (ҳўл) бўлиб турсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ دَرَّاجٍ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ أَىُّ الْعِبَادِ أَفْضَلُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏"‏ الذَّاكِرُونَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمِنَ الْغَازِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لَوْ ضَرَبَ بِسَيْفِهِ فِي الْكُفَّارِ وَالْمُشْرِكِينَ حَتَّى يَنْكَسِرَ وَيَخْتَضِبَ دَمًا لَكَانَ الذَّاكِرُونَ اللَّهَ كَثِيرًا أَفْضَلَ مِنْهُ دَرَجَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ دَرَّاجٍ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺdan: «Qiyomat kunida Allohning huzurida bandalarning qaysisi daraja jihatidan afzal?», deb soʻralganda, u zot: «Allohni koʻp zikr qiluvchi erkaklar va zikr qiluvchi ayollar», dedilar. (Rovi) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, Alloh yoʻlidagi gʻoziydan ham (afzalmi)?», dedim. U zot: «Agar u qilichi bilan kofirlar va mushriklar orasida toki qilichi singuncha va qonga boʻyaluncha ursa ham, Allohni koʻp zikr qiluvchilar undan daraja jihatidan afzalroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Darrojning hadisidan bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺдан: «Қиёмат кунида Аллоҳнинг ҳузурида бандаларнинг қайсиси даража жиҳатидан афзал?», деб сўралганда, у зот: «Аллоҳни кўп зикр қилувчи эркаклар ва зикр қилувчи аёллар», дедилар. (Рови) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Аллоҳ йўлидаги ғозийдан ҳам (афзалми)?», дедим. У зот: «Агар у қиличи билан кофирлар ва мушриклар орасида токи қиличи сингунча ва қонга бўялунча урса ҳам, Аллоҳни кўп зикр қилувчилар ундан даража жиҳатидан афзалроқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Даррожнинг ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ، هُوَ ابْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ زِيَادٍ، مَوْلَى ابْنِ عَيَّاشٍ عَنْ أَبِي بَحْرِيَّةَ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أُنَبِّئُكُمْ بِخَيْرِ أَعْمَالِكُمْ وَأَزْكَاهَا عِنْدَ مَلِيكِكُمْ وَأَرْفَعِهَا فِي دَرَجَاتِكُمْ وَخَيْرٌ لَكُمْ مِنْ إِنْفَاقِ الذَّهَبِ وَالْوَرِقِ وَخَيْرٌ لَكُمْ مِنْ أَنْ تَلْقَوْا عَدُوَّكُمْ فَتَضْرِبُوا أَعْنَاقَهُمْ وَيَضْرِبُوا أَعْنَاقَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ذِكْرُ اللَّهِ تَعَالَى ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ رضى الله عنه مَا شَيْءٌ أَنْجَى مِنْ عَذَابِ اللَّهِ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ مِثْلَ هَذَا بِهَذَا الإِسْنَادِ وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنْهُ فَأَرْسَلَهُ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sizlarni amallaringizning eng yaxshisidan, Egangiz (Robbingiz) huzurida eng pokidan, darajalaringizda eng yuksagidan, oltin va kumush infoq qilishingizdan koʻra sizlar uchun yaxshiroq boʻlgan, dushmaningiz bilan toʻqnashib ularning boʻyinlarini chopishingizdan va ular sizlarning boʻyinlaringizni chopishidan koʻra sizlar uchun yaxshiroq boʻlgan narsadan xabardor qilaymi?», dedilar. Ular: «Albatta (qiling)», dedilar. U zot: «Alloh taoloning zikri», dedilar. Shunda Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu): «Allohning azobidan Allohning zikridan koʻra koʻproq qutqaruvchi narsa yoʻq», dedi. Abu Iso aytdi: Baʼzilar bu hadisni shu isnod bilan Abdulloh ibn Saiddan shunga oʻxshash rivoyat qilishgan, baʼzilar esa undan mursal qilib rivoyat qilishgan.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сизларни амалларингизнинг энг яхшисидан, Эгангиз (Роббингиз) ҳузурида энг покидан, даражаларингизда энг юксагидан, олтин ва кумуш инфоқ қилишингиздан кўра сизлар учун яхшироқ бўлган, душманингиз билан тўқнашиб уларнинг бўйинларини чопишингиздан ва улар сизларнинг бўйинларингизни чопишидан кўра сизлар учун яхшироқ бўлган нарсадан хабардор қилайми?», дедилар. Улар: «Албатта (қилинг)», дедилар. У зот: «Аллоҳ таолонинг зикри», дедилар. Шунда Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу): «Аллоҳнинг азобидан Аллоҳнинг зикридан кўра кўпроқ қутқарувчи нарса йўқ», деди. Абу Исо айтди: Баъзилар бу ҳадисни шу иснод билан Абдуллоҳ ибн Саиддан шунга ўхшаш ривоят қилишган, баъзилар эса ундан мурсал қилиб ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، أَنَّهُ شَهِدَ عَلَى أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّهُمَا شَهِدَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ قَوْمٍ يَذْكُرُونَ اللَّهَ إِلاَّ حَفَّتْ بِهِمُ الْمَلاَئِكَةُ وَغَشِيَتْهُمُ الرَّحْمَةُ وَنَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَذَكَرَهُمُ اللَّهُ فِيمَنْ عِنْدَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الأَغَرَّ أَبَا مُسْلِمٍ، قَالَ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ رضى الله عنهما أَنَّهُمَا شَهِدَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مِثْلَهُ ‏.‏

al-Agʻarr Abu Muslim Abu Hurayra va Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhumo)ga guvohlik berdiki, ular ikkisi Rasululloh ﷺning shunday deganliklariga guvohlik berishgan: «Qaysi qavm Allohni zikr qilsa, albatta farishtalar ularni oʻrab oladi, rahmat ularni qoplaydi, ularga sakina (xotirjamlik) nozil boʻladi va Alloh ularni Oʻz huzuridagilar orasida zikr qiladi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.ал-Ағарр Абу Муслим Абу Ҳурайра ва Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳумо)га гувоҳлик бердики, улар иккиси Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганликларига гувоҳлик беришган: «Қайси қавм Аллоҳни зикр қилса, албатта фаришталар уларни ўраб олади, раҳмат уларни қоплайди, уларга сакина (хотиржамлик) нозил бўлади ва Аллоҳ уларни Ўз ҳузуридагилар орасида зикр қилади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا أَبُو نَعَامَةَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَرَجَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَالَ مَا يُجْلِسُكُمْ قَالُوا جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللَّهَ قَالَ آللَّهِ مَا أَجْلَسَكُمْ إِلاَّ ذَاكَ قَالُوا وَاللَّهِ مَا أَجْلَسَنَا إِلاَّ ذَاكَ ‏.‏ قَالَ أَمَا إِنِّي مَا أَسْتَحْلِفُكُمْ تُهْمَةً لَكُمْ وَمَا كَانَ أَحَدٌ بِمَنْزِلَتِي مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقَلَّ حَدِيثًا عَنْهُ مِنِّي إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَى حَلْقَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ فَقَالَ ‏"‏ مَا يُجْلِسُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا جَلَسْنَا نَذْكُرُ اللَّهَ وَنَحْمَدُهُ لِمَا هَدَانَا لِلإِسْلاَمِ وَمَنَّ عَلَيْنَا بِهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ آللَّهِ مَا أَجْلَسَكُمْ إِلاَّ ذَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا آللَّهِ مَا أَجْلَسَنَا إِلاَّ ذَاكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنِّي لَمْ أَسْتَحْلِفْكُمْ لِتُهْمَةٍ لَكُمْ إِنَّهُ أَتَانِي جِبْرِيلُ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ اللَّهَ يُبَاهِي بِكُمُ الْمَلاَئِكَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَأَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عِيسَى وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَلٍّ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Muoviya masjidga chiqib: «Sizlarni nima oʻtqazib qoʻydi (nega oʻtiribsizlar)?», dedi. Ular: «Allohni zikr qilish uchun oʻtirdik», deyishdi. U: «Alloh haqi, sizlarni faqat shu oʻtqazdimi?», dedi. Ular: «Alloh haqi, bizni faqat shu oʻtqazdi», deyishdi. U: «Men sizlarni gumon qilib qasam ichirayotganim yoʻq. Rasululloh ﷺning huzurida mendek mavqega ega boʻlib, undan mendan kamroq hadis rivoyat qilgan biror kishi boʻlmagan. Albatta Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir halqa (davra) oldiga chiqib: ‹Sizlarni nima oʻtqazib qoʻydi?›, dedilar. Ular: ‹Bizni Islomga hidoyat qilgani va u bilan bizga inʼom qilgani uchun Allohni zikr qilib, Unga hamd aytish uchun oʻtirdik›, deyishdi. U zot: ‹Alloh haqi, sizlarni faqat shu oʻtqazdimi?›, dedilar. Ular: ‹Alloh haqi, bizni faqat shu oʻtqazdi›, deyishdi. U zot: ‹Men sizlarni gumon qilib qasam ichirayotganim yoʻq, balki menga Jibril kelib, Alloh sizlar bilan farishtalarga faxrlanishini xabar berdi›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Abu Naʼoma as-Saʼdiyning ismi Amr ibn Iso, Abu Usmon an-Nahdiyning ismi Abdurahmon ibn Malldir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Муовия масжидга чиқиб: «Сизларни нима ўтқазиб қўйди (нега ўтирибсизлар)?», деди. Улар: «Аллоҳни зикр қилиш учун ўтирдик», дейишди. У: «Аллоҳ ҳақи, сизларни фақат шу ўтқаздими?», деди. Улар: «Аллоҳ ҳақи, бизни фақат шу ўтқазди», дейишди. У: «Мен сизларни гумон қилиб қасам ичираётганим йўқ. Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурида мендек мавқега эга бўлиб, ундан мендан камроқ ҳадис ривоят қилган бирор киши бўлмаган. Албатта Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир ҳалқа (давра) олдига чиқиб: ‹Сизларни нима ўтқазиб қўйди?›, дедилар. Улар: ‹Бизни Исломга ҳидоят қилгани ва у билан бизга инъом қилгани учун Аллоҳни зикр қилиб, Унга ҳамд айтиш учун ўтирдик›, дейишди. У зот: ‹Аллоҳ ҳақи, сизларни фақат шу ўтқаздими?›, дедилар. Улар: ‹Аллоҳ ҳақи, бизни фақат шу ўтқазди›, дейишди. У зот: ‹Мен сизларни гумон қилиб қасам ичираётганим йўқ, балки менга Жибрил келиб, Аллоҳ сизлар билан фаришталарга фахрланишини хабар берди›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абу Наъома ас-Саъдийнинг исми Амр ибн Исо, Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдураҳмон ибн Маллдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ صَالِحٍ، مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا جَلَسَ قَوْمٌ مَجْلِسًا لَمْ يَذْكُرُوا اللَّهَ فِيهِ وَلَمْ يُصَلُّوا عَلَى نَبِيِّهِمْ إِلاَّ كَانَ عَلَيْهِمْ تِرَةً فَإِنْ شَاءَ عَذَّبَهُمْ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعْنَى قَوْلِهِ تِرَةً يَعْنِي حَسْرَةً وَنَدَامَةً ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْمَعْرِفَةِ بِالْعَرَبِيَّةِ: التِّرَةُ هُوَ الثَّأْرُ.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, Nabiy ﷺ: «Qaysi qavm bir majlisda oʻtirib, unda Allohni zikr qilmasa va Paygʻambarlariga salovot aytmasa, albatta bu ular uchun (qiyomatda) hasrat boʻladi. Alloh xohlasa ularni azoblaydi, xohlasa magʻfirat qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U bir necha yoʻldan Abu Hurayradan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. «Tira» soʻzining maʼnosi hasrat va nadomatdir. Arab tilini biluvchilardan baʼzilar: ‹Tira — bu qasos (oʻch)dir›, deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, Набий ﷺ: «Қайси қавм бир мажлисда ўтириб, унда Аллоҳни зикр қилмаса ва Пайғамбарларига саловот айтмаса, албатта бу улар учун (қиёматда) ҳасрат бўлади. Аллоҳ хоҳласа уларни азоблайди, хоҳласа мағфират қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У бир неча йўлдан Абу Ҳурайрадан, Набий ﷺдан ривоят қилинган. «Тира» сўзининг маъноси ҳасрат ва надоматдир. Араб тилини билувчилардан баъзилар: ‹Тира — бу қасос (ўч)дир›, деганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ أَحَدٍ يَدْعُو بِدُعَاءٍ إِلاَّ آتَاهُ اللَّهُ مَا سَأَلَ أَوْ كَفَّ عَنْهُ مِنَ السُّوءِ مِثْلَهُ مَا لَمْ يَدْعُ بِإِثْمٍ أَوْ قَطِيعَةِ رَحِمٍ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Hech bir kishi gunoh yoki qarindoshlik aloqasini uzishni soʻramagan ekan, biror duo bilan duo qilsa, albatta Alloh unga soʻraganini beradi yoki undan shunga teng yomonlikni qaytaradi». Bu bobda Abu Said va Uboda ibn Somitdan ham (rivoyat) bor.Жобир (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Ҳеч бир киши гуноҳ ёки қариндошлик алоқасини узишни сўрамаган экан, бирор дуо билан дуо қилса, албатта Аллоҳ унга сўраганини беради ёки ундан шунга тенг ёмонликни қайтаради». Бу бобда Абу Саид ва Убода ибн Сомитдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَطِيَّةَ اللَّيْثِيُّ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَسْتَجِيبَ اللَّهُ لَهُ عِنْدَ الشَّدَائِدِ وَالْكُرَبِ فَلْيُكْثِرِ الدُّعَاءَ فِي الرَّخَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimni qiyinchilik va gʻam-anduh paytida Alloh unga ijobat qilishi xursand qilsa, farogʻat (osoyishtalik) paytida koʻp duo qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни қийинчилик ва ғам-андуҳ пайтида Аллоҳ унга ижобат қилиши хурсанд қилса, фароғат (осойишталик) пайтида кўп дуо қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبِ بْنِ عَرَبِيٍّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ كَثِيرٍ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ طَلْحَةَ بْنَ خِرَاشٍ، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، رضى الله عنهما يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَفْضَلُ الذِّكْرِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَفْضَلُ الدُّعَاءِ الْحَمْدُ لِلَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُوسَى بْنِ إِبْرَاهِيمَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مُوسَى بْنِ إِبْرَاهِيمَ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Zikrning eng afzali — ‹Lo ilaha illalloh›, duoning eng afzali — ‹Alhamdulillah›dir». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Muso ibn Ibrohimning hadisidan bilamiz. Bu hadisni Ali ibn al-Madiniy va boshqalar Muso ibn Ibrohimdan rivoyat qilishgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Зикрнинг энг афзали — ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›, дуонинг энг афзали — ‹Алҳамдулиллаҳ›дир». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Мусо ибн Иброҳимнинг ҳадисидан биламиз. Бу ҳадисни Али ибн ал-Мадиний ва бошқалар Мусо ибн Иброҳимдан ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ الْبَهِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ اللَّهَ عَلَى كُلِّ أَحْيَانِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ وَالْبَهِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ barcha holatlarida Allohni zikr qilar edilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Buni faqat Yahyo ibn Zakariyyo ibn Abu Zoidaning hadisidan bilamiz. Bahiyning ismi Abdullohdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ барча ҳолатларида Аллоҳни зикр қилар эдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни фақат Яҳё ибн Закарийё ибн Абу Зоиданинг ҳадисидан биламиз. Баҳийнинг исми Абдуллоҳдир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو قَطَنٍ، عَنْ حَمْزَةَ الزَّيَّاتِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا ذَكَرَ أَحَدًا فَدَعَا لَهُ بَدَأَ بِنَفْسِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ وَأَبُو قَطَنٍ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ الْهَيْثَمِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Ubay ibn Kaʼbdan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ birovni eslab, unga duo qilmoqchi boʻlsalar, avval oʻzlaridan boshlardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Abu Qatanning ismi Amr ibn al-Haysamdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Убай ибн Каъбдан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ бировни эслаб, унга дуо қилмоқчи бўлсалар, аввал ўзларидан бошлардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Абу Қатаннинг исми Амр ибн ал-Ҳайсамдир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى، مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ عِيسَى الْجُهَنِيُّ، عَنْ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الْجُمَحِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَفَعَ يَدَيْهِ فِي الدُّعَاءِ لَمْ يَحُطَّهُمَا حَتَّى يَمْسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى فِي حَدِيثِهِ لَمْ يَرُدَّهُمَا حَتَّى يَمْسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى ‏.‏ وَقَدْ تَفَرَّدَ بِهِ وَهُوَ قَلِيلُ الْحَدِيثِ وَقَدْ حَدَّثَ عَنْهُ النَّاسُ حَنْظَلَةُ بْنُ أَبِي سُفْيَانَ ثِقَةٌ وَثَّقَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ duoda qoʻllarini koʻtarganlarida, ularni yuzlariga surtmaguncha tushirmas edilar. Muhammad ibn al-Musanno oʻz rivoyatida: «Ularni yuzlariga surtmaguncha qaytarmas edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih gʻaribdir. Buni faqat Hammod ibn Iso hadisidan bilamiz. U buni yolgʻiz rivoyat qilgan, hadisi kam (rovi)dir, lekin odamlar undan hadis rivoyat qilishgan. Hanzala ibn Abu Sufyon ishonchli (rovi)dir, uni Yahyo ibn Said al-Qatton ishonchli deb tasdiqlagan.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ дуода қўлларини кўтарганларида, уларни юзларига суртмагунча туширмас эдилар. Муҳаммад ибн ал-Мусанно ўз ривоятида: «Уларни юзларига суртмагунча қайтармас эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ ғарибдир. Буни фақат Ҳаммод ибн Исо ҳадисидан биламиз. У буни ёлғиз ривоят қилган, ҳадиси кам (рови)дир, лекин одамлар ундан ҳадис ривоят қилишган. Ҳанзала ибн Абу Суфён ишончли (рови)дир, уни Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ишончли деб тасдиқлаган.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي عُبَيْدٍ، مَوْلَى ابْنِ أَزْهَرَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُسْتَجَابُ لأَحَدِكُمْ مَا لَمْ يَعْجَلْ يَقُولُ دَعَوْتُ فَلَمْ يُسْتَجَبْ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عُبَيْدٍ اسْمُهُ سَعْدٌ وَهُوَ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَزْهَرَ وَيُقَالُ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَزْهَرَ هُوَ ابْنُ عَمِّ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ رضى الله عنه ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Sizlardan biringizning (duosi) shoshilmaganicha ijobat etiladi. (Shoshib): ‹Duo qildim, lekin menga ijobat boʻlmadi›, deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Ubaydning ismi Saʼd boʻlib, u Abdurrahmon ibn Azharning ozod qilgan quli edi, Abdurrahmon ibn Avfning quli ham deyiladi. Abdurrahmon ibn Azhar Abdurrahmon ibn Avfning amakivachchasidir. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anas (roziyallohu anhu)dan ham (hadis) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Сизлардан бирингизнинг (дуоси) шошилмаганича ижобат этилади. (Шошиб): ‹Дуо қилдим, лекин менга ижобат бўлмади›, дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Убайднинг исми Саъд бўлиб, у Абдурраҳмон ибн Азҳарнинг озод қилган қули эди, Абдурраҳмон ибн Авфнинг қули ҳам дейилади. Абдурраҳмон ибн Азҳар Абдурраҳмон ибн Авфнинг амакиваччасидир. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анас (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، - وَهُوَ الطَّيَالِسِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبَانَ بْنِ عُثْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ، رضى الله عنه يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدٍ يَقُولُ فِي صَبَاحِ كُلِّ يَوْمٍ وَمَسَاءِ كُلِّ لَيْلَةٍ بِسْمِ اللَّهِ الَّذِي لاَ يَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَيْءٌ فِي الأَرْضِ وَلاَ فِي السَّمَاءِ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَيَضُرُّهُ شَيْءٌ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ أَبَانُ قَدْ أَصَابَهُ طَرَفُ فَالَجِ فَجَعَلَ الرَّجُلُ يَنْظُرُ إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ أَبَانُ مَا تَنْظُرُ أَمَا إِنَّ الْحَدِيثَ كَمَا حَدَّثْتُكَ وَلَكِنِّي لَمْ أَقُلْهُ يَوْمَئِذٍ لِيُمْضِيَ اللَّهُ عَلَىَّ قَدَرَهُ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abon ibn Usmon aytdi: Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir banda har kuni ertalab va har kechqurun: ‹Bismillahillaziy la yazurru maʼasmihi shayʼun fil-arzi va la fis-samaʼi va huvas-Samiʼul-Aliym (Uning ismi bilan birga yerda ham, osmonda ham hech narsa zarar yetkaza olmaydigan Alloh nomi bilan boshladim, U eshituvchi va biluvchidir)›, deb uch marta aytsa, unga hech narsa zarar yetkaza olmaydi», dedilar. Abonni falaj (qisman shol boʻlish) chetlab oʻtgan edi. Bir kishi unga (taajjub bilan) qaray boshladi. Abon unga: «Nimaga qaryapsan? Hadis men senga aytganimdek (haq). Lekin men oʻsha kuni uni aytmadim, toki Alloh menga oʻz qadarini oʻtkazsin (deb)», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абон ибн Усмон айтди: Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир банда ҳар куни эрталаб ва ҳар кечқурун: ‹Бисмиллаҳиллазий ла язурру маъасмиҳи шайъун фил-арзи ва ла фис-самаъи ва ҳувас-Самиъул-Алийм (Унинг исми билан бирга ерда ҳам, осмонда ҳам ҳеч нарса зарар етказа олмайдиган Аллоҳ номи билан бошладим, У эшитувчи ва билувчидир)›, деб уч марта айтса, унга ҳеч нарса зарар етказа олмайди», дедилар. Абонни фалаж (қисман шол бўлиш) четлаб ўтган эди. Бир киши унга (таажжуб билан) қарай бошлади. Абон унга: «Нимага қаряпсан? Ҳадис мен сенга айтганимдек (ҳақ). Лекин мен ўша куни уни айтмадим, токи Аллоҳ менга ўз қадарини ўтказсин (деб)», деди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ أَبِي سَعْدٍ، سَعِيدِ بْنِ الْمَرْزُبَانِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ ثَوْبَانَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَالَ حِينَ يُمْسِي رَضِيتُ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالإِسْلاَمِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ يُرْضِيَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim kechga kirganda: ‹Raziytu billahi Robban va bil-Islami diynan va bi-Muhammadin Nabiyyan (Allohning Robb ekanidan, Islomning din ekanidan va Muhammadning Nabiy ekanidan rozi boʻldim)›, desa, Allohning uni rozi qilishi haq boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Савбон (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким кечга кирганда: ‹Разийту биллаҳи Роббан ва бил-Ислами дийнан ва би-Муҳаммадин Набийян (Аллоҳнинг Робб эканидан, Исломнинг дин эканидан ва Муҳаммаднинг Набий эканидан рози бўлдим)›, деса, Аллоҳнинг уни рози қилиши ҳақ бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَمْسَى قَالَ ‏"‏ أَمْسَيْنَا وَأَمْسَى الْمُلْكُ لِلَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ أُرَاهُ قَالَ فِيهَا لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ أَسْأَلُكَ خَيْرَ مَا فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَخَيْرَ مَا بَعْدَهَا وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَشَرِّ مَا بَعْدَهَا وَأَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَسُوءِ الْكِبَرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ النَّارِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا أَصْبَحَ قَالَ ذَلِكَ أَيْضًا ‏"‏ أَصْبَحْنَا وَأَصْبَحَ الْمُلْكُ لِلَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ لَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ kechga kirganlarida: «Amsayna va amsal-mulku lillah, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vahdahu la shariyka lah (Biz kechga kirdik, mulk ham Allohga (xos boʻlgan holda) kechga kirdi, hamd Allohga xosdir, yolgʻiz, sherigi yoʻq Allohdan oʻzga iloh yoʻq)», derdilar. Men u zot bunda: «Lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shayʼin qodir, asʼaluka xayra ma fiy hazihil-laylati va xayra ma baʼdaha, va aʼuzu bika min sharri hazihil-laylati va sharri ma baʼdaha, va aʼuzu bika minal-kasali va suʼil-kibari, va aʼuzu bika min azabin-nari va azabil-qabri (Mulk Uniki, hamd Uniki, U har narsaga qodirdir. Sendan shu kechadagi yaxshilikni va undan keyingi yaxshilikni soʻrayman, bu kechaning yomonligidan va undan keyingisining yomonligidan Sendan panoh tilayman, dangasalikdan va keksalikning yomonligidan Sendan panoh tilayman, doʻzax azobidan va qabr azobidan Sendan panoh tilayman)» deganlar deb oʻylayman. Tongga kirganlarida ham xuddi shuni: «Asbahna va asbahal-mulku lillah, val-hamdu lillah (Biz tongga kirdik, mulk ham Allohga (xos boʻlgan holda) tongga kirdi, hamd Allohga xosdir)», deb aytardilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Shuʼba uni shu isnod bilan Ibn Masʼuddan marfuʼ qilmasdan rivoyat qilgan.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ кечга кирганларида: «Амсайна ва амсал-мулку лиллаҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ла шарийка лаҳ (Биз кечга кирдик, мулк ҳам Аллоҳга (хос бўлган ҳолда) кечга кирди, ҳамд Аллоҳга хосдир, ёлғиз, шериги йўқ Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ)», дердилар. Мен у зот бунда: «Лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайъин қодир, асъалука хайра ма фий ҳазиҳил-лайлати ва хайра ма баъдаҳа, ва аъузу бика мин шарри ҳазиҳил-лайлати ва шарри ма баъдаҳа, ва аъузу бика минал-касали ва суъил-кибари, ва аъузу бика мин азабин-нари ва азабил-қабри (Мулк Уники, ҳамд Уники, У ҳар нарсага қодирдир. Сендан шу кечадаги яхшиликни ва ундан кейинги яхшиликни сўрайман, бу кечанинг ёмонлигидан ва ундан кейингисининг ёмонлигидан Сендан паноҳ тилайман, дангасаликдан ва кексаликнинг ёмонлигидан Сендан паноҳ тилайман, дўзах азобидан ва қабр азобидан Сендан паноҳ тилайман)» деганлар деб ўйлайман. Тонгга кирганларида ҳам худди шуни: «Асбаҳна ва асбаҳал-мулку лиллаҳ, вал-ҳамду лиллаҳ (Биз тонгга кирдик, мулк ҳам Аллоҳга (хос бўлган ҳолда) тонгга кирди, ҳамд Аллоҳга хосдир)», деб айтардилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шуъба уни шу иснод билан Ибн Масъуддан марфуъ қилмасдан ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُ أَصْحَابَهُ يَقُولُ ‏"‏ إِذَا أَصْبَحَ أَحَدُكُمْ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بِكَ أَصْبَحْنَا وَبِكَ أَمْسَيْنَا وَبِكَ نَحْيَا وَبِكَ نَمُوتُ وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ‏.‏ وَإِذَا أَمْسَى فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بِكَ أَمْسَيْنَا وَبِكَ أَصْبَحْنَا وَبِكَ نَحْيَا وَبِكَ نَمُوتُ وَإِلَيْكَ النُّشُورُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ sahobalariga oʻrgatib, shunday derdilar: «Birortangiz tongga kirganda: ‹Allohumma bika asbahna va bika amsayna va bika nahya va bika namutu va ilaykal-masiyr (Ey Alloh, Sen (yordaming) bilan tongga kirdik va Sen bilan kechga kirdik, Sen bilan yashaymiz va Sen bilan oʻlamiz, qaytib borish ham Sengadir)›, desin. Kechga kirganda esa: ‹Allohumma bika amsayna va bika asbahna va bika nahya va bika namutu va ilaykan-nushur (Ey Alloh, Sen bilan kechga kirdik va Sen bilan tongga kirdik, Sen bilan yashaymiz va Sen bilan oʻlamiz, qayta tirilish ham Sengadir)›, desin». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига ўргатиб, шундай дердилар: «Бирортангиз тонгга кирганда: ‹Аллоҳумма бика асбаҳна ва бика амсайна ва бика наҳя ва бика намуту ва илайкал-масийр (Эй Аллоҳ, Сен (ёрдаминг) билан тонгга кирдик ва Сен билан кечга кирдик, Сен билан яшаймиз ва Сен билан ўламиз, қайтиб бориш ҳам Сенгадир)›, десин. Кечга кирганда эса: ‹Аллоҳумма бика амсайна ва бика асбаҳна ва бика наҳя ва бика намуту ва илайкан-нушур (Эй Аллоҳ, Сен билан кечга кирдик ва Сен билан тонгга кирдик, Сен билан яшаймиз ва Сен билан ўламиз, қайта тирилиш ҳам Сенгадир)›, десин». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ عَاصِمٍ الثَّقَفِيَّ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُرْنِي بِشَيْءٍ أَقُولُهُ إِذَا أَصْبَحْتُ وَإِذَا أَمْسَيْتُ قَالَ ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّ كُلِّ شَيْءٍ وَمَلِيكَهُ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ نَفْسِي وَمِنْ شَرِّ الشَّيْطَانِ وَشِرْكِهِ قَالَ قُلْهُ إِذَا أَصْبَحْتَ وَإِذَا أَمْسَيْتَ وَإِذَا أَخَذْتَ مَضْجَعَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Abu Bakr: «Ey Allohning Rasuli, menga tongga va kechga kirganimda aytadigan biror narsani buyuring», dedi. U zot (ﷺ): «Ayt: ‹Allohumma alimal-gʻaybi vash-shahadati fotiras-samavati val-arzi, Robba kulli shayʼin va maliykahu, ash-hadu an la ilaha illa Anta, aʼuzu bika min sharri nafsiy va min sharrish-shaytoni va shirkihi (Ey gʻaybni ham, oshkorni ham biluvchi Alloh, osmonlar va yerni yoʻqdan yaratuvchi, har bir narsaning Robbi va Egasi, Sendan oʻzga iloh yoʻq ekaniga guvohlik beraman, nafsim yomonligidan, shaytonning yomonligidan va uning shirkidan Senga panoh tilayman)›», dedilar. (Soʻng) u zot: «Buni tongga kirganingda, kechga kirganingda va yotogʻingga yotganingda ayt», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Абу Бакр: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга тонгга ва кечга кирганимда айтадиган бирор нарсани буюринг», деди. У зот (ﷺ): «Айт: ‹Аллоҳумма алимал-ғайби ваш-шаҳадати фотирас-самавати вал-арзи, Робба кулли шайъин ва малийкаҳу, аш-ҳаду ан ла илаҳа илла Анта, аъузу бика мин шарри нафсий ва мин шарриш-шайтони ва ширкиҳи (Эй ғайбни ҳам, ошкорни ҳам билувчи Аллоҳ, осмонлар ва ерни йўқдан яратувчи, ҳар бир нарсанинг Робби ва Эгаси, Сендан ўзга илоҳ йўқ эканига гувоҳлик бераман, нафсим ёмонлигидан, шайтоннинг ёмонлигидан ва унинг ширкидан Сенга паноҳ тилайман)›», дедилар. (Сўнг) у зот: «Буни тонгга кирганингда, кечга кирганингда ва ётоғингга ётганингда айт», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ، رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ ‏"‏ أَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى سَيِّدِ الاِسْتِغْفَارِ اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ وَأَبُوءُ إِلَيْكَ بِنِعْمَتِكَ عَلَىَّ وَأَعْتَرِفُ بِذُنُوبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ ‏.‏ لاَ يَقُولُهَا أَحَدُكُمْ حِينَ يُمْسِي فَيَأْتِي عَلَيْهِ قَدَرٌ قَبْلَ أَنْ يُصْبِحَ إِلاَّ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ وَلاَ يَقُولُهَا حِينَ يُصْبِحُ فَيَأْتِي عَلَيْهِ قَدَرٌ قَبْلَ أَنْ يُمْسِيَ إِلاَّ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ أَبْزَى وَبُرَيْدَةَ رضى الله عنهم ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ هُوَ ابْنُ أَبِي حَازِمٍ الزَّاهِدِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ شَدَّادِ بْنِ أَوْسٍ رضى الله عنه ‏.‏

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ unga: «Senga istigʻforlarning eng ulugʻini koʻrsataymi? ‹Allohumma Anta Robbiy, la ilaha illa Anta, xalaqtaniy va ana abduka, va ana ala ahdika va vaʼdika mastatoʼtu, aʼuzu bika min sharri ma sanaʼtu, va abuʼu laka biniʼmatika alayya, va aʼtarifu bizunubiy, fagʻfir liy zunubiy, innahu la yagʻfiruz-zunuba illa Anta (Ey Alloh, Sen mening Robbimsan, Sendan oʻzga iloh yoʻq, Sen meni yaratding, men Sening bandangman, qoʻlimdan kelguncha Sening ahding va vaʼdang ustidaman, qilgan ishlarim yomonligidan Senga panoh tilayman, menga bergan neʼmatlaringni eʼtirof etaman va gunohlarimni boʻynimga olaman, bas, meni gunohlarimni kechir, chunki gunohlarni Sendan oʻzga kechiruvchi yoʻq)›. Buni kim kechga kirganda aytsa-yu, tongga kirmasdan unga ajal kelsa, albatta unga jannat vojib boʻladi. Kim uni tongga kirganda aytsa-yu, kechga kirmasdan unga ajal kelsa, albatta unga jannat vojib boʻladi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Ibn Umar, Ibn Masʼud, Ibn Abzo va Buraydadan (roziyallohu anhum) ham (hadis) bor. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abdulaziz ibn Abu Hozim — u zohid Abu Hozimning oʻgʻlidir. Bu hadis Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унга: «Сенга истиғфорларнинг энг улуғини кўрсатайми? ‹Аллоҳумма Анта Роббий, ла илаҳа илла Анта, халақтаний ва ана абдука, ва ана ала аҳдика ва ваъдика мастатўту, аъузу бика мин шарри ма санаъту, ва абуъу лака биниъматика алайя, ва аътарифу бизунубий, фағфир лий зунубий, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла Анта (Эй Аллоҳ, Сен менинг Роббимсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен мени яратдинг, мен Сенинг бандангман, қўлимдан келгунча Сенинг аҳдинг ва ваъданг устидаман, қилган ишларим ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман, менга берган неъматларингни эътироф этаман ва гуноҳларимни бўйнимга оламан, бас, мени гуноҳларимни кечир, чунки гуноҳларни Сендан ўзга кечирувчи йўқ)›. Буни ким кечга кирганда айтса-ю, тонгга кирмасдан унга ажал келса, албатта унга жаннат вожиб бўлади. Ким уни тонгга кирганда айтса-ю, кечга кирмасдан унга ажал келса, албатта унга жаннат вожиб бўлади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Ибн Умар, Ибн Масъуд, Ибн Абзо ва Бурайдадан (розияллоҳу анҳум) ҳам (ҳадис) бор. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абдулазиз ибн Абу Ҳозим — у зоҳид Абу Ҳозимнинг ўғлидир. Бу ҳадис Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ تَقُولُهَا إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَإِنْ مُتَّ مِنْ لَيْلَتِكَ مُتَّ عَلَى الْفِطْرَةِ وَإِنْ أَصْبَحْتَ أَصْبَحْتَ وَقَدْ أَصَبْتَ خَيْرًا تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْلَمْتُ نَفْسِي إِلَيْكَ وَوَجَّهْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ رَغْبَةً وَرَهْبَةً إِلَيْكَ وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الْبَرَاءُ فَقُلْتُ وَبِرَسُولِكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ ‏.‏ قَالَ فَطَعَنَ بِيَدِهِ فِي صَدْرِي ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ الْبَرَاءِ ‏.‏ وَرَوَاهُ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ عَنِ الْبَرَاءِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ وَأَنْتَ عَلَى وُضُوءٍ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ رضى الله عنه ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ unga: «Senga oʻrningga yotganingda aytadigan baʼzi kalimalarni oʻrgataymi? Agar oʻsha kechangda oʻlsang, fitrat (Islom) uzra oʻlasan, agar tongga yetsang, yaxshilikka erishgan holda yetasan. Ayt: ‹Allohumma inniy aslamtu nafsiy ilayka, va vajjahtu vajhiy ilayka, va favvaztu amriy ilayka, ragʻbatan va rahbatan ilayka, va aljaʼtu zahriy ilayka, la maljaʼa va la manja minka illa ilayka, amantu bikitabikallaziy anzalta va bi-Nabiyyikallaziy arsalta (Ey Alloh, oʻzimni Senga taslim qildim, yuzimni Senga qaratdim, ishimni Senga topshirdim, Senga ragʻbat va Sendan qoʻrquv bilan, suyanchimni Senga tayadim, Sendan boshqa Sendan panoh va najot yoʻq, Sen nozil qilgan Kitobingga va Sen yuborgan Nabiyingga iymon keltirdim)›», dedilar. Baro aytdi: Men: «Va bi-Rasulikallaziy arsalta (Sen yuborgan Rasulingga)», dedim. (Baro) aytdi: Shunda u zot qoʻllari bilan koʻksimga turtib: «‹Va bi-Nabiyyikallaziy arsalta (Sen yuborgan Nabiyingga)› (deb ayt)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. U Barodan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Buni Mansur ibn al-Muʼtamir Saʼd ibn Ubaydadan, u Barodan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, faqat unda: «Oʻrningga tahoratli holda yotganingda», degan. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan ham (hadis) bor.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унга: «Сенга ўрнингга ётганингда айтадиган баъзи калималарни ўргатайми? Агар ўша кечангда ўлсанг, фитрат (Ислом) узра ўласан, агар тонгга етсанг, яхшиликка эришган ҳолда етасан. Айт: ‹Аллоҳумма инний асламту нафсий илайка, ва важжаҳту важҳий илайка, ва фаввазту амрий илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка, ва алжаъту заҳрий илайка, ла малжаъа ва ла манжа минка илла илайка, аманту бикитабикаллазий анзалта ва би-Набиййикаллазий арсалта (Эй Аллоҳ, ўзимни Сенга таслим қилдим, юзимни Сенга қаратдим, ишимни Сенга топширдим, Сенга рағбат ва Сендан қўрқув билан, суянчимни Сенга таядим, Сендан бошқа Сендан паноҳ ва нажот йўқ, Сен нозил қилган Китобингга ва Сен юборган Набийингга иймон келтирдим)›», дедилар. Баро айтди: Мен: «Ва би-Расуликаллазий арсалта (Сен юборган Расулингга)», дедим. (Баро) айтди: Шунда у зот қўллари билан кўксимга туртиб: «‹Ва би-Набиййикаллазий арсалта (Сен юборган Набийингга)› (деб айт)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. У Бародан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Буни Мансур ибн ал-Муътамир Саъд ибн Убайдадан, у Бародан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган, фақат унда: «Ўрнингга таҳоратли ҳолда ётганингда», деган. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ إِسْحَاقَ ابْنِ أَخِي، رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا اضْطَجَعَ أَحَدُكُمْ عَلَى جَنْبِهِ الأَيْمَنِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْلَمْتُ نَفْسِي إِلَيْكَ وَوَجَّهْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ أُومِنُ بِكِتَابِكَ وَبِرُسُلِكَ ‏.‏ فَإِنْ مَاتَ مِنْ لَيْلَتِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ رضى الله عنه ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Birortangiz oʻng yonboshiga yotgach: ‹Allohumma inniy aslamtu nafsiy ilayka, va vajjahtu vajhiy ilayka, va aljaʼtu zahriy ilayka, va favvaztu amriy ilayka, la maljaʼa va la manja minka illa ilayka, uʼminu bikitabika va birusulika (Ey Alloh, oʻzimni Senga taslim qildim, yuzimni Senga qaratdim, suyanchimni Senga tayadim, ishimni Senga topshirdim, Sendan boshqa Sendan panoh va najot yoʻq, Kitobingga va rasullaringga iymon keltiraman)›, desa-yu, oʻsha kechasi oʻlsa, jannatga kiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan, Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu) hadisidan hasan gʻaribdir.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бирортангиз ўнг ёнбошига ётгач: ‹Аллоҳумма инний асламту нафсий илайка, ва важжаҳту важҳий илайка, ва алжаъту заҳрий илайка, ва фаввазту амрий илайка, ла малжаъа ва ла манжа минка илла илайка, уъмину бикитабика ва бирусулика (Эй Аллоҳ, ўзимни Сенга таслим қилдим, юзимни Сенга қаратдим, суянчимни Сенга таядим, ишимни Сенга топширдим, Сендан бошқа Сендан паноҳ ва нажот йўқ, Китобингга ва расулларингга иймон келтираман)›, деса-ю, ўша кечаси ўлса, жаннатга киради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан, Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу) ҳадисидан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَكَفَانَا وَآوَانَا وَكَمْ مِمَّنْ لاَ كَافِيَ لَهُ وَلاَ مُؤْوِيَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oʻrinlariga yotganlarida: «Al-hamdu lillahillaziy atʼamana va saqona va kafana va avana, va kam mimman la kafiya lahu va la muʼviy (Bizni ovqatlantirgan, suv bergan, kifoya qilgan va boshpana bergan Allohga hamdlar boʻlsin, kifoya qiluvchisi ham, boshpana beruvchisi ham yoʻq qancha (kishilar) bor)», derdilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ўринларига ётганларида: «Ал-ҳамду лиллаҳиллазий атъамана ва сақона ва кафана ва авана, ва кам мимман ла кафия лаҳу ва ла муъвий (Бизни овқатлантирган, сув берган, кифоя қилган ва бошпана берган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин, кифоя қилувчиси ҳам, бошпана берувчиси ҳам йўқ қанча (кишилар) бор)», дердилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الْوَصَّافِيِّ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ حِينَ يَأْوِي إِلَى فِرَاشِهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الْعَظِيمَ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىَّ الْقَيُّومَ وَأَتُوبُ إِلَيْهِ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ غَفَرَ اللَّهُ ذُنُوبَهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ وَإِنْ كَانَتْ عَدَدَ وَرَقِ الشَّجَرِ وَإِنْ كَانَتْ عَدَدَ رَمْلِ عَالِجٍ وَإِنْ كَانَتْ عَدَدَ أَيَّامِ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الْوَصَّافِيِّ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim oʻrniga yotganda: ‹Astagʻfirullohal-Aziymallaziy la ilaha illa Huval-Hayyal-Qoyyuma va atubu ilayh (Oʻzidan oʻzga iloh yoʻq, tirik va abadiy qoyim boʻlgan ulugʻ Allohdan magʻfirat soʻrayman va Unga tavba qilaman)›, deb uch marta aytsa, gunohlari dengiz koʻpigicha, daraxtlar bargi sonicha, Olij qumlari sonicha va dunyo kunlari sonicha boʻlsa ham, Alloh uning gunohlarini kechiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Buni faqat shu yoʻldan, Vassofiy — Ubaydulloh ibn al-Valid hadisidan bilamiz.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким ўрнига ётганда: ‹Астағфируллоҳал-Азиймаллазий ла илаҳа илла Ҳувал-Ҳайял-Қойюма ва атубу илайҳ (Ўзидан ўзга илоҳ йўқ, тирик ва абадий қойим бўлган улуғ Аллоҳдан мағфират сўрайман ва Унга тавба қиламан)›, деб уч марта айтса, гуноҳлари денгиз кўпигича, дарахтлар барги сонича, Олиж қумлари сонича ва дунё кунлари сонича бўлса ҳам, Аллоҳ унинг гуноҳларини кечиради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни фақат шу йўлдан, Вассофий — Убайдуллоҳ ибн ал-Валид ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ وَضَعَ يَدَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ قِنِي عَذَابَكَ يَوْمَ تَجْمَعُ عِبَادَكَ أَوْ تَبْعَثُ عِبَادَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uxlamoqchi boʻlganlarida qoʻllarini boshlarining tagiga qoʻyib, soʻng: «Allohim, bandalaringni toʻplaydigan (yoki bandalaringni qayta tiriltiradigan) kuningda meni azobingdan saqlagin», deb aytar edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ухламоқчи бўлганларида қўлларини бошларининг тагига қўйиб, сўнг: «Аллоҳим, бандаларингни тўплайдиган (ёки бандаларингни қайта тирилтирадиган) кунингда мени азобингдан сақлагин», деб айтар эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، - هُوَ السَّلُولِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يُوسُفَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، رضى الله عنهما قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَسَّدُ يَمِينَهُ عِنْدَ الْمَنَامِ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ رَبِّ قِنِي عَذَابَكَ يَوْمَ تَبْعَثُ عِبَادَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرَوَى الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ لَمْ يَذْكُرْ بَيْنَهُمَا أَحَدًا وَرَوَى شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ وَرَجُلٍ آخَرَ عَنِ الْبَرَاءِ ‏.‏ وَرَوَى إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْبَرَاءِ وَعَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏

Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uxlashlari oldidan oʻng qoʻllarini yostiq qilib, soʻng: «Robbim, bandalaringni qayta tiriltiradigan kuningda meni azobingdan saqlagin», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan kelishida hasan gʻaribdir. Savriy bu hadisni Abu Ishoqdan, u Baroʼdan rivoyat qilgan boʻlib, ular oʻrtasida hech kimni zikr qilmagan. Shuʼba esa Abu Ishoqdan, u Abu Ubaydadan va boshqa bir kishidan, u Baroʼdan rivoyat qilgan. Isroil ham Abu Ishoqdan, u Abdulloh ibn Yaziddan, u Baroʼdan, yana Abu Ishoqdan, u Abu Ubaydadan, u Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ухлашлари олдидан ўнг қўлларини ёстиқ қилиб, сўнг: «Роббим, бандаларингни қайта тирилтирадиган кунингда мени азобингдан сақлагин», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан келишида ҳасан ғарибдир. Саврий бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у Барўдан ривоят қилган бўлиб, улар ўртасида ҳеч кимни зикр қилмаган. Шуъба эса Абу Ишоқдан, у Абу Убайдадан ва бошқа бир кишидан, у Барўдан ривоят қилган. Исроил ҳам Абу Ишоқдан, у Абдуллоҳ ибн Язиддан, у Барўдан, яна Абу Ишоқдан, у Абу Убайдадан, у Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْمُرُنَا إِذَا أَخَذَ أَحَدُنَا مَضْجَعَهُ أَنْ يَقُولَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَوَاتِ وَرَبَّ الأَرَضِينَ وَرَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَيْءٍ وَفَالِقَ الْحَبِّ وَالنَّوَى وَمُنْزِلَ التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ ذِي شَرٍّ أَنْتَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهِ أَنْتَ الأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَيْءٌ وَالظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ وَالْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَيْءٌ اقْضِ عَنِّي الدَّيْنَ وَأَغْنِنِي مِنَ الْفَقْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizdan birortamiz oʻrniga yotganida shunday deyishni buyurar edilar: «Allohim, ey osmonlarning Robbi, yerlarning Robbi va bizning Robbimiz, har bir narsaning Robbi, donni va danakni yorib chiqaruvchi, Tavrot, Injil va Qurʼonni nozil qilguvchi! Tepa sochidan ushlab turadigan har bir yomonlik egasining yomonligidan Senga sigʻinaman. Sen Avvalsan, Sendan oldin hech narsa yoʻq; Sen Oxirsan, Sendan keyin hech narsa yoʻq; Sen Zohirsan, Sendan tepada hech narsa yoʻq; Sen Botinsan, Sendan past (yashirin)da hech narsa yoʻq. Qarzimni uzgin va meni faqirlikdan boy qilgin». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ биздан бирортамиз ўрнига ётганида шундай дейишни буюрар эдилар: «Аллоҳим, эй осмонларнинг Робби, ерларнинг Робби ва бизнинг Роббимиз, ҳар бир нарсанинг Робби, донни ва данакни ёриб чиқарувчи, Таврот, Инжил ва Қуръонни нозил қилгувчи! Тепа сочидан ушлаб турадиган ҳар бир ёмонлик эгасининг ёмонлигидан Сенга сиғинаман. Сен Аввалсан, Сендан олдин ҳеч нарса йўқ; Сен Охирсан, Сендан кейин ҳеч нарса йўқ; Сен Зоҳирсан, Сендан тепада ҳеч нарса йўқ; Сен Ботинсан, Сендан паст (яширин)да ҳеч нарса йўқ. Қарзимни узгин ва мени фақирликдан бой қилгин». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ عَنْ فِرَاشِهِ ثُمَّ رَجَعَ إِلَيْهِ فَلْيَنْفُضْهُ بِصَنِفَةِ إِزَارِهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَإِنَّهُ لاَ يَدْرِي مَا خَلَفَهُ عَلَيْهِ بَعْدَهُ فَإِذَا اضْطَجَعَ فَلْيَقُلْ بِاسْمِكَ رَبِّي وَضَعْتُ جَنْبِي وَبِكَ أَرْفَعُهُ فَإِنْ أَمْسَكْتَ نَفْسِي فَارْحَمْهَا وَإِنْ أَرْسَلْتَهَا فَاحْفَظْهَا بِمَا تَحْفَظُ بِهِ عِبَادَكَ الصَّالِحِينَ ‏.‏ فَإِذَا اسْتَيْقَظَ فَلْيَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَافَانِي فِي جَسَدِي وَرَدَّ عَلَىَّ رُوحِي وَأَذِنَ لِي بِذِكْرِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَعَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ وَقَالَ فَلْيَنْفُضْهُ بِدَاخِلَةِ إِزَارِهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Birortangiz oʻrnidan turib, soʻng yana unga qaytsa, izorining etagi bilan uni uch marta qoqsin, chunki u oʻzidan keyin oʻrniga nima oʻrnashganini bilmaydi. Yotganida esa shunday desin: ‹Robbim, Sening isming bilan yonboshimni qoʻydim va Sening isming bilan uni koʻtaraman. Agar jonimni (uyquda) ushlab qolsang, unga rahm qilgin; agar uni qoʻyib yuborsang, solih bandalaringni saqlaganing bilan uni saqlagin›. Uygʻonganida esa shunday desin: ‹Tanamga ofiyat bergan, ruhimni menga qaytargan va Oʻzini zikr qilishga menga izn bergan Allohga hamd boʻlsin›». (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Jobir va Oishadan ham (rivoyat) bor. (Abu Iso) aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan hadisdir. Baʼzilari bu hadisni rivoyat qilib: «Izorining ichki tomoni bilan uni qoqsin», deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Бирортангиз ўрнидан туриб, сўнг яна унга қайтса, изорининг этаги билан уни уч марта қоқсин, чунки у ўзидан кейин ўрнига нима ўрнашганини билмайди. Ётганида эса шундай десин: ‹Роббим, Сенинг исминг билан ёнбошимни қўйдим ва Сенинг исминг билан уни кўтараман. Агар жонимни (уйқуда) ушлаб қолсанг, унга раҳм қилгин; агар уни қўйиб юборсанг, солиҳ бандаларингни сақлаганинг билан уни сақлагин›. Уйғонганида эса шундай десин: ‹Танамга офият берган, руҳимни менга қайтарган ва Ўзини зикр қилишга менга изн берган Аллоҳга ҳамд бўлсин›». (Абу Исо) айтди: Бу бобда Жобир ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. (Абу Исо) айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Баъзилари бу ҳадисни ривоят қилиб: «Изорининг ички томони билан уни қоқсин», деганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ بْنُ فَضَالَةَ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا ‏:‏ ‏(‏ قلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ وَ ‏:‏ ‏(‏ قلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ‏)‏ وَ ‏:‏ ‏(‏ قلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ‏)‏ ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ har kechasi oʻrinlariga yotganlarida ikki kaftlarini birlashtirib, soʻng ularga puflar va ularga {Qul huvalloohu ahad}ni, {Qul aʼuuzu bi Robbil-falaq}ni va {Qul aʼuuzu bi Robbin-naas}ni oʻqir, soʻng ular bilan tanalarining yetgan joyini siypalar edilar. Ularni avval boshlariga, yuzlariga va tanalarining old tomoniga surtishdan boshlar va buni uch marta qilar edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳар кечаси ўринларига ётганларида икки кафтларини бирлаштириб, сўнг уларга пуфлар ва уларга {Қул ҳуваллооҳу аҳад}ни, {Қул аъуузу би Роббил-фалақ}ни ва {Қул аъуузу би Роббин-наас}ни ўқир, сўнг улар билан таналарининг етган жойини сийпалар эдилар. Уларни аввал бошларига, юзларига ва таналарининг олд томонига суртишдан бошлар ва буни уч марта қилар эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ، رضى الله عنه أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي شَيْئًا أَقُولُهُ إِذَا أَوَيْتُ إِلَى فِرَاشِي قَالَ ‏"‏ اقْرَأْْ ‏:‏ ‏(‏ قلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ‏)‏ فَإِنَّهَا بَرَاءَةٌ مِنَ الشِّرْكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ شُعْبَةُ أَحْيَانًا يَقُولُ مَرَّةً وَأَحْيَانًا لاَ يَقُولُهَا ‏.‏ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ حِزَامٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى زُهَيْرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَهَذَا أَشْبَهُ وَأَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ شُعْبَةَ ‏.‏ وَقَدِ اضْطَرَبَ أَصْحَابُ أَبِي إِسْحَاقَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ قَدْ رَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَوْفَلٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ هُوَ أَخُو فَرْوَةَ بْنِ نَوْفَلٍ ‏.‏

Farva ibn Navfal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, menga oʻrnimga yotganimda aytadigan biror narsani oʻrgating», dedi. U zot: «{Qul yaa ayyuhal-kaafiruun}ni oʻqi, chunki u shirkdan poklanishdir», dedilar. Shuʼba: «(Abu Ishoq) baʼzan ‹bir marta› der, baʼzan esa buni aytmas edi», dedi. (Yana bir yoʻl bilan) Farva ibn Navfaldan, u otasidan rivoyat qilinishicha, u Nabiy ﷺning huzurlariga kelgan, deb shunga oʻxshash maʼnoda zikr qildi — va bu sahihroqdir. Abu Iso aytdi: Zuhayr ham bu hadisni Abu Ishoqdan, u Farva ibn Navfaldan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, bu esa Shuʼbaning hadisidan koʻra mosroq va sahihroqdir. Abu Ishoqning shogirdlari bu hadisda ixtilofga tushganlar. Bu hadis bu yoʻldan boshqa tarzda ham rivoyat qilingan: uni Abdurahmon ibn Navfal otasidan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan; Abdurahmon esa Farva ibn Navfalning ukasidir.Фарва ибн Навфал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ўрнимга ётганимда айтадиган бирор нарсани ўргатинг», деди. У зот: «{Қул яа айюҳал-каафируун}ни ўқи, чунки у ширкдан покланишдир», дедилар. Шуъба: «(Абу Ишоқ) баъзан ‹бир марта› дер, баъзан эса буни айтмас эди», деди. (Яна бир йўл билан) Фарва ибн Навфалдан, у отасидан ривоят қилинишича, у Набий ﷺнинг ҳузурларига келган, деб шунга ўхшаш маънода зикр қилди — ва бу саҳиҳроқдир. Абу Исо айтди: Зуҳайр ҳам бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у Фарва ибн Навфалдан, у отасидан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган, бу эса Шуъбанинг ҳадисидан кўра мосроқ ва саҳиҳроқдир. Абу Ишоқнинг шогирдлари бу ҳадисда ихтилофга тушганлар. Бу ҳадис бу йўлдан бошқа тарзда ҳам ривоят қилинган: уни Абдураҳмон ибн Навфал отасидан, у Набий ﷺдан ривоят қилган; Абдураҳмон эса Фарва ибн Навфалнинг укасидир.

حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُونُسَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ بِتَنْزِيلَ السَّجْدَةِ وَبِتَبَارَكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى سُفْيَانُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ لَيْثٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ وَرَوَى زُهَيْرٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ قَالَ قُلْتُ لَهُ سَمِعْتَهُ مِنْ جَابِرٍ قَالَ لَمْ أَسْمَعْهُ مِنْ جَابِرٍ إِنَّمَا سَمِعْتُهُ مِنْ صَفْوَانَ أَوِ ابْنِ صَفْوَانَ ‏.‏ وَرَوَى شَبَابَةُ عَنْ مُغِيرَةَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ نَحْوَ حَدِيثِ لَيْثٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Tanzilus-Sajda (as-Sajda surasi) va Tabarak (al-Mulk surasi)ni oʻqimaguncha uxlamas edilar. Abu Iso aytdi: Sufyon va boshqa bir necha kishi ham bu hadisni Laysdan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilganlar. Zuhayr esa bu hadisni Abuz-Zubayrdan rivoyat qilib: «Men unga: ‹Buni Jobirdan eshitganmisan?› dedim, u: ‹Buni Jobirdan eshitmaganman, balki uni Safvondan yoki Ibn Safvondan eshitganman›, dedi», dedi. Shababa esa Mugʻiyra ibn Muslimdan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan Laysning hadisiga oʻxshash rivoyat qilgan.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Танзилус-Сажда (ас-Сажда сураси) ва Табарак (ал-Мулк сураси)ни ўқимагунча ухламас эдилар. Абу Исо айтди: Суфён ва бошқа бир неча киши ҳам бу ҳадисни Лайсдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилганлар. Зуҳайр эса бу ҳадисни Абуз-Зубайрдан ривоят қилиб: «Мен унга: ‹Буни Жобирдан эшитганмисан?› дедим, у: ‹Буни Жобирдан эшитмаганман, балки уни Сафвондан ёки Ибн Сафвондан эшитганман›, деди», деди. Шабаба эса Муғийра ибн Муслимдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан Лайснинг ҳадисига ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي لُبَابَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ الزُّمَرَ وَبَنِي إِسْرَائِيلَ ‏.‏ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ أَبُو لُبَابَةَ هَذَا اسْمُهُ مَرْوَانُ مَوْلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادٍ وَسَمِعَ مِنْ عَائِشَةَ سَمِعَ مِنْهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ az-Zumar va Bani Isroil (al-Isro surasi)ni oʻqimaguncha uxlamas edilar. Muhammad ibn Ismoil menga xabar berib aytdi: Bu Abu Lubobaning ismi Marvon boʻlib, Abdurahmon ibn Ziyodning ozod qilingan qulidir; u Oishadan eshitgan, undan esa Hammod ibn Zayd eshitgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ аз-Зумар ва Бани Исроил (ал-Исро сураси)ни ўқимагунча ухламас эдилар. Муҳаммад ибн Исмоил менга хабар бериб айтди: Бу Абу Лубобанинг исми Марвон бўлиб, Абдураҳмон ибн Зиёднинг озод қилинган қулидир; у Оишадан эшитган, ундан эса Ҳаммод ибн Зайд эшитган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بِلاَلٍ، عَنِ الْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ، رضى الله عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ الْمُسَبِّحَاتِ وَيَقُولُ ‏"‏ فِيهَا آيَةٌ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ آيَةٍ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Irboz ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ al-Musabbihot (suralari)ni oʻqimaguncha uxlamas va: «Ularda mingta oyatdan yaxshiroq boʻlgan bir oyat bor», deb aytar edilar. Bu hadis hasan gʻaribdir.Ирбоз ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ал-Мусаббиҳот (суралари)ни ўқимагунча ухламас ва: «Уларда мингта оятдан яхшироқ бўлган бир оят бор», деб айтар эдилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْعَلاَءِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي حَنْظَلَةَ قَالَ صَحِبْتُ شَدَّادَ بْنَ أَوْسٍ رضى الله عنه فِي سَفَرٍ فَقَالَ أَلاَ أُعَلِّمُكَ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُنَا أَنْ نَقُولَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الثَّبَاتَ فِي الأَمْرِ وَأَسْأَلُكَ عَزِيمَةَ الرُّشْدِ وَأَسْأَلُكَ شُكْرَ نِعْمَتِكَ وَحُسْنَ عِبَادَتِكَ وَأَسْأَلُكَ لِسَانًا صَادِقًا وَقَلْبًا سَلِيمًا وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا تَعْلَمُ وَأَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِ مَا تَعْلَمُ وَأَسْتَغْفِرُكَ مِمَّا تَعْلَمُ إِنَّكَ أَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَأْخُذُ مَضْجَعَهُ يَقْرَأُ سُورَةً مِنْ كِتَابِ اللَّهِ إِلاَّ وَكَّلَ اللَّهُ بِهِ مَلَكًا فَلاَ يَقْرَبُهُ شَيْءٌ يُؤْذِيهِ حَتَّى يَهُبَّ مَتَى هَبَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَالْجُرَيْرِيُّ هُوَ سَعِيدُ بْنُ إِيَاسٍ أَبُو مَسْعُودٍ الْجُرَيْرِيُّ وَأَبُو الْعَلاَءِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ ‏.‏

Shaddod ibn Avs (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot: «Sizga Rasululloh ﷺ aytishimizni bizga oʻrgatganlarini oʻrgatmaymi?» deb (shu duoni oʻrgatdi): «Allohim, ishimda sobitlikni Sendan soʻrayman, hidoyatdagi qatʼiyatni Sendan soʻrayman, neʼmatingga shukr qilishni va Senga chiroyli ibodat qilishni Sendan soʻrayman, rost soʻzlovchi tilni va sof qalbni Sendan soʻrayman, Sen biladigan narsaning yomonligidan Senga sigʻinaman, Sen biladigan narsaning yaxshisidan Sendan soʻrayman va Sen biladigan narsa uchun Sendan magʻfirat soʻrayman; albatta, Sen gʻayblarni eng yaxshi biluvchisan». (Shaddod) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday der edilar: «Qaysi bir musulmon oʻrniga yotib, Alloh Kitobidan bir surani oʻqisa, Alloh albatta unga bir farishtani vakil qiladi, shunda uygʻonadigan vaqtida uygʻonguniga qadar unga ozor beradigan hech narsa yaqinlasholmaydi». Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat shu yoʻldan bilamiz. Jurayriy esa Said ibn Iyos Abu Masʼud al-Jurayriydir, Abul-Aloning ismi esa Yazid ibn Abdulloh ibn ash-Shixxirdir.Шаддод ибн Авс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот: «Сизга Расулуллоҳ ﷺ айтишимизни бизга ўргатганларини ўргатмайми?» деб (шу дуони ўргатди): «Аллоҳим, ишимда собитликни Сендан сўрайман, ҳидоятдаги қатъиятни Сендан сўрайман, неъматингга шукр қилишни ва Сенга чиройли ибодат қилишни Сендан сўрайман, рост сўзловчи тилни ва соф қалбни Сендан сўрайман, Сен биладиган нарсанинг ёмонлигидан Сенга сиғинаман, Сен биладиган нарсанинг яхшисидан Сендан сўрайман ва Сен биладиган нарса учун Сендан мағфират сўрайман; албатта, Сен ғайбларни энг яхши билувчисан». (Шаддод) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дер эдилар: «Қайси бир мусулмон ўрнига ётиб, Аллоҳ Китобидан бир сурани ўқиса, Аллоҳ албатта унга бир фариштани вакил қилади, шунда уйғонадиган вақтида уйғонгунига қадар унга озор берадиган ҳеч нарса яқинлашолмайди». Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат шу йўлдан биламиз. Журайрий эса Саид ибн Иёс Абу Масъуд ал-Журайрийдир, Абул-Алонинг исми эса Язид ибн Абдуллоҳ ибн аш-Шиххирдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْخَطَّابِ، زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ شَكَتْ إِلَىَّ فَاطِمَةُ مَجَلَ يَدَيْهَا مِنَ الطَّحِينِ فَقُلْتُ لَوْ أَتَيْتِ أَبَاكِ فَسَأَلْتِيهِ خَادِمًا فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى مَا هُوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنَ الْخَادِمِ إِذَا أَخَذْتُمَا مَضْجَعَكُمَا تَقُولاَنِ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَأَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ مِنْ تَحْمِيدٍ وَتَسْبِيحٍ وَتَكْبِيرٍ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَوْنٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Fotima menga qoʻllarining un tortishdan qadoq boʻlganidan shikoyat qildi. Shunda men: «Otangning huzuriga borib, undan xizmatchi soʻrasang boʻlardi», dedim. U zot (Nabiy ﷺ): «Sizlarga xizmatchidan koʻra yaxshiroq boʻlgan narsani koʻrsatmaymi? Oʻrningizga yotganingizda oʻttiz uch marta, oʻttiz uch marta va oʻttiz toʻrt marta tahmid, tasbih va takbir ayting», dedilar. Hadisda (toʻliq) qissa bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Avnning hadisi sifatida hasan gʻaribdir. Bu hadis Alidan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Фотима менга қўлларининг ун тортишдан қадоқ бўлганидан шикоят қилди. Шунда мен: «Отангнинг ҳузурига бориб, ундан хизматчи сўрасанг бўларди», дедим. У зот (Набий ﷺ): «Сизларга хизматчидан кўра яхшироқ бўлган нарсани кўрсатмайми? Ўрнингизга ётганингизда ўттиз уч марта, ўттиз уч марта ва ўттиз тўрт марта таҳмид, тасбиҳ ва такбир айтинг», дедилар. Ҳадисда (тўлиқ) қисса бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Авннинг ҳадиси сифатида ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Алидан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ جَاءَتْ فَاطِمَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَشْكُو مَجَلاً بِيَدَيْهَا فَأَمَرَهَا بِالتَّسْبِيحِ وَالتَّكْبِيرِ وَالتَّحْمِيدِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Fotima Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, qoʻllarining qadoq boʻlganidan shikoyat qildi. Shunda u zot unga tasbih, takbir va tahmid aytishni buyurdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Фотима Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, қўлларининг қадоқ бўлганидан шикоят қилди. Шунда у зот унга тасбиҳ, такбир ва таҳмид айтишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، رضى الله عنهما قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَلَّتَانِ لاَ يُحْصِيهِمَا رَجُلٌ مُسْلِمٌ إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ أَلاَ وَهُمَا يَسِيرٌ وَمَنْ يَعْمَلُ بِهِمَا قَلِيلٌ يُسَبِّحُ اللَّهَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ عَشْرًا وَيَحْمَدُهُ عَشْرًا وَيُكَبِّرُهُ عَشْرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَنَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُهَا بِيَدِهِ قَالَ ‏"‏ فَتِلْكَ خَمْسُونَ وَمِائَةٌ بِاللِّسَانِ وَأَلْفٌ وَخَمْسُمِائَةٍ فِي الْمِيزَانِ وَإِذَا أَخَذْتَ مَضْجَعَكَ تُسَبِّحُهُ وَتُكَبِّرُهُ وَتَحْمَدُهُ مِائَةً فَتِلْكَ مِائَةٌ بِاللِّسَانِ وَأَلْفٌ فِي الْمِيزَانِ فَأَيُّكُمْ يَعْمَلُ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ أَلْفَيْنِ وَخَمْسَمِائَةِ سَيِّئَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَكَيْفَ لاَ يُحْصِيهَا قَالَ ‏"‏ يَأْتِي أَحَدَكُمُ الشَّيْطَانُ وَهُوَ فِي صَلاَتِهِ فَيَقُولُ اذْكُرْ كَذَا اذْكُرْ كَذَا ‏.‏ حَتَّى يَنْفَتِلَ فَلَعَلَّهُ أَنْ لاَ يَفْعَلَ وَيَأْتِيهِ وَهُوَ فِي مَضْجَعِهِ فَلاَ يَزَالُ يُنَوِّمُهُ حَتَّى يَنَامَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏ وَرَوَى الأَعْمَشُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ مُخْتَصَرًا ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ رضى الله عنهم ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ikki xislat borki, ularni qaysi bir musulmon kishi (muntazam) ado etsa, albatta jannatga kiradi. Ogoh boʻlinglar, ular oson, ammo ularga amal qiladiganlar ozdir: har namozning ortidan Allohga oʻn marta tasbih aytadi, oʻn marta hamd aytadi va oʻn marta takbir aytadi». (Abdulloh) aytdi: Men Rasululloh ﷺning buni qoʻllari bilan sanaganlarini koʻrdim. U zot: «Bu til bilan bir yuz ellik (boʻladi), tarozida esa bir ming besh yuz (boʻladi). Oʻrningga yotganingda esa yuz marta tasbih, takbir va tahmid aytasan, bu til bilan yuz (boʻladi), tarozida esa ming (boʻladi). Qaysi biringiz bir kun-tunda ikki ming besh yuz yomonlik qiladi?» dedilar. Ular: «Buni qanday qilib ado eta olmaymiz?» dedilar. U zot: «Birortangiz namozda boʻlganida shayton kelib, ‹Falon narsani esla, falon narsani esla› deb, u namozni tugatguncha (vasvasa qiladi), shunda u (zikrni) ado etmasligi mumkin. Yana u oʻrniga yotganida ham unga kelib, uni uxlab qolguncha mudratib turadi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Shuʼba va Savriy ham bu hadisni Ato ibn as-Soibdan rivoyat qilganlar. Aʼmash esa bu hadisni Ato ibn as-Soibdan qisqartirib rivoyat qilgan. Bu bobda Zayd ibn Sobit, Anas va Ibn Abbos (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyat) bor.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Икки хислат борки, уларни қайси бир мусулмон киши (мунтазам) адо этса, албатта жаннатга киради. Огоҳ бўлинглар, улар осон, аммо уларга амал қиладиганлар оздир: ҳар намознинг ортидан Аллоҳга ўн марта тасбиҳ айтади, ўн марта ҳамд айтади ва ўн марта такбир айтади». (Абдуллоҳ) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг буни қўллари билан санаганларини кўрдим. У зот: «Бу тил билан бир юз эллик (бўлади), тарозида эса бир минг беш юз (бўлади). Ўрнингга ётганингда эса юз марта тасбиҳ, такбир ва таҳмид айтасан, бу тил билан юз (бўлади), тарозида эса минг (бўлади). Қайси бирингиз бир кун-тунда икки минг беш юз ёмонлик қилади?» дедилар. Улар: «Буни қандай қилиб адо эта олмаймиз?» дедилар. У зот: «Бирортангиз намозда бўлганида шайтон келиб, ‹Фалон нарсани эсла, фалон нарсани эсла› деб, у намозни тугатгунча (васваса қилади), шунда у (зикрни) адо этмаслиги мумкин. Яна у ўрнига ётганида ҳам унга келиб, уни ухлаб қолгунча мудратиб туради», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шуъба ва Саврий ҳам бу ҳадисни Ато ибн ас-Соибдан ривоят қилганлар. Аъмаш эса бу ҳадисни Ато ибн ас-Соибдан қисқартириб ривоят қилган. Бу бобда Зайд ибн Собит, Анас ва Ибн Аббос (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، رضى الله عنهما قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺning tasbihni (qoʻllari bilan) sanaganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis Aʼmashning hadisi sifatida hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг тасбиҳни (қўллари билан) санаганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Аъмашнинг ҳадиси сифатида ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَمُرَةَ الأَحْمَسِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ قَيْسٍ الْمُلاَئِيُّ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مُعَقِّبَاتٌ لاَ يَخِيبُ قَائِلُهُنَّ يُسَبِّحُ اللَّهَ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيَحْمَدُهُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَيُكَبِّرُهُ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَعَمْرُو بْنُ قَيْسٍ الْمُلاَئِيُّ ثِقَةٌ حَافِظٌ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الْحَكَمِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏ وَرَوَاهُ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ عَنِ الْحَكَمِ وَرَفَعَهُ ‏.‏

Kaʼb ibn Ujra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Baʼzi takror aytiladigan (zikr)lar borki, ularni aytuvchi noumid boʻlmaydi: har namozning ortidan Allohga oʻttiz uch marta tasbih aytadi (Subhanalloh), oʻttiz uch marta hamd aytadi (Alhamdulilloh) va oʻttiz toʻrt marta takbir aytadi (Allohu akbar)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Amr ibn Qays al-Mulaiy ishonchli, hofiz (rovin)dir. Shuʼba bu hadisni Hakamdan rivoyat qilgan, lekin uni marfuʼ qilmagan. Mansur ibn al-Muʼtamir esa uni Hakamdan rivoyat qilib, marfuʼ qilgan.Каъб ибн Ужра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Баъзи такрор айтиладиган (зикр)лар борки, уларни айтувчи ноумид бўлмайди: ҳар намознинг ортидан Аллоҳга ўттиз уч марта тасбиҳ айтади (Субҳаналлоҳ), ўттиз уч марта ҳамд айтади (Алҳамдулиллоҳ) ва ўттиз тўрт марта такбир айтади (Аллоҳу акбар)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Амр ибн Қайс ал-Мулаий ишончли, ҳофиз (ровин)дир. Шуъба бу ҳадисни Ҳакамдан ривоят қилган, лекин уни марфуъ қилмаган. Мансур ибн ал-Муътамир эса уни Ҳакамдан ривоят қилиб, марфуъ қилган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ أَفْلَحَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، رضى الله عنه قَالَ أُمِرْنَا أَنْ نُسَبِّحَ دُبُرَ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَنَحْمَدَهُ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَنُكَبِّرَهُ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ ‏.‏ قَالَ فَرَأَى رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فِي الْمَنَامِ فَقَالَ أَمَرَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُسَبِّحُوا فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتَحْمَدُوا اللَّهَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَتُكَبِّرُوا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَاجْعَلُوا خَمْسًا وَعِشْرِينَ وَاجْعَلُوا التَّهْلِيلَ مَعَهُنَّ فَغَدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثَهُ فَقَالَ ‏"‏ افْعَلُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi: Biz har namozning ortidan oʻttiz uch marta tasbih, oʻttiz uch marta hamd va oʻttiz toʻrt marta takbir aytishga buyurilgan edik. Soʻng ansorlardan bir kishi tushida (kimnidir) koʻrdi, u (tushidagi kishi): «Rasululloh ﷺ sizlarni har namozning ortidan oʻttiz uch marta tasbih, oʻttiz uch marta Allohga hamd va oʻttiz toʻrt marta takbir aytishga buyurdimi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Tushdagi kishi): «Ularni yigirma beshtadan qilinglar va ular bilan birga tahlilni (La ilaha illalloh) ham qoʻshinglar», dedi. Ertasi kuni u Paygʻambar ﷺning oldilariga borib, (tushni) soʻzlab berdi. Shunda u zot: «Shunday qilinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбиҳ, ўттиз уч марта ҳамд ва ўттиз тўрт марта такбир айтишга буюрилган эдик. Сўнг ансорлардан бир киши тушида (кимнидир) кўрди, у (тушидаги киши): «Расулуллоҳ ﷺ сизларни ҳар намознинг ортидан ўттиз уч марта тасбиҳ, ўттиз уч марта Аллоҳга ҳамд ва ўттиз тўрт марта такбир айтишга буюрдими?» деди. У: «Ҳа», деди. (Тушдаги киши): «Уларни йигирма бештадан қилинглар ва улар билан бирга таҳлилни (Ла илаҳа иллаллоҳ) ҳам қўшинглар», деди. Эртаси куни у Пайғамбар ﷺнинг олдиларига бориб, (тушни) сўзлаб берди. Шунда у зот: «Шундай қилинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي عُمَيْرُ بْنُ هَانِئٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جُنَادَةُ بْنُ أَبِي أُمَيَّةَ، حَدَّثَنِي عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، رضى الله عنه عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ تَعَارَّ مِنَ اللَّيْلِ فَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ثُمَّ قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي أَوْ قَالَ ثُمَّ دَعَا اسْتُجِيبَ لَهُ فَإِنْ عَزَمَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ صَلَّى قُبِلَتْ صَلاَتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ubada ibn as-Somit (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim kechasi uygʻonib qolib: ‹La ilaha illallohu vahdahu la sharika lahu, lahul-mulku va lahul-hamdu, va huva ala kulli shayʼin qodir, va subhanalloh, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vallohu akbar, va la havla va la quvvata illa billah (Yolgʻiz Allohdan boshqa iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Uniki, hamd Unga xosdir, U har narsaga qodirdir; Alloh poktur, hamd Allohga xosdir, Allohdan boshqa iloh yoʻq, Alloh ulugʻdir, qudrat va quvvat faqat Alloh bilandir)› desa, soʻng: ‹Rabbi-gʻfir li (Ey Robbim, meni kechir)› desa, yoki duo qilsa, unga ijobat etiladi. Agar azm qilib, tahorat olib, soʻng namoz oʻqisa, namozi qabul qilinadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahih, gʻaribdir.Убада ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким кечаси уйғониб қолиб: ‹Ла илаҳа иллаллоҳу ваҳдаҳу ла шарика лаҳу, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, ва ҳува ала кулли шайъин қодир, ва субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар, ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уники, ҳамд Унга хосдир, У ҳар нарсага қодирдир; Аллоҳ поктур, ҳамд Аллоҳга хосдир, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Аллоҳ улуғдир, қудрат ва қувват фақат Аллоҳ биландир)› деса, сўнг: ‹Рабби-ғфир ли (Эй Роббим, мени кечир)› деса, ёки дуо қилса, унга ижобат этилади. Агар азм қилиб, таҳорат олиб, сўнг намоз ўқиса, намози қабул қилинади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳ, ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ حَدَّثَنَا مَسْلَمَةُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ كَانَ عُمَيْرُ بْنُ هَانِئٍ يُصَلِّي كُلَّ يَوْمٍ أَلْفَ سَجْدَةٍ وَيُسَبِّحُ مِائَةَ أَلْفِ تَسْبِيحَةٍ ‏.‏

Maslama ibn Amr (rahimahulloh) aytdi: Umayr ibn Honiy har kuni ming sajda qilib namoz oʻqir va yuz ming marta tasbih aytar edi.Маслама ибн Амр (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Умайр ибн Ҳоний ҳар куни минг сажда қилиб намоз ўқир ва юз минг марта тасбиҳ айтар эди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، وَوَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، وَأَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ وَعَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ قَالُوا حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، حَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ كَعْبٍ الأَسْلَمِيُّ، قَالَ كُنْتُ أَبِيتُ عِنْدَ بَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأُعْطِيهِ وَضُوءَهُ فَأَسْمَعُهُ الْهَوِيَّ مِنَ اللَّيْلِ يَقُولُ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَأَسْمَعُهُ الْهَوِيَّ مِنَ اللَّيْلِ يَقُولُ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Rabia ibn Kaʼb al-Aslamiy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Paygʻambar ﷺning eshiklari oldida tunar va u zotga tahorat suvlarini berib turardim. Kechaning uzoq vaqtida u zotning: «Samiallohu liman hamidah (Alloh Oʻziga hamd aytganni eshitdi)», deb aytayotganlarini eshitardim. Yana kechaning uzoq vaqtida u zotning: «Al-hamdu lillahi robbil-olamin (Hamd olamlar Robbi Allohga xosdir)», deb aytayotganlarini eshitardim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Рабиа ибн Каъб ал-Асламий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Пайғамбар ﷺнинг эшиклари олдида тунар ва у зотга таҳорат сувларини бериб турардим. Кечанинг узоқ вақтида у зотнинг: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди)», деб айтаётганларини эшитардим. Яна кечанинг узоқ вақтида у зотнинг: «Ал-ҳамду лиллаҳи роббил-оламин (Ҳамд оламлар Робби Аллоҳга хосдир)», деб айтаётганларини эшитардим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُجَالِدِ بْنِ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ بِاسْمِكَ أَمُوتُ وَأَحْيَا ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا اسْتَيْقَظَ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَا نَفْسِي بَعْدَ مَا أَمَاتَهَا وَإِلَيْهِ النُّشُورُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ uxlamoqchi boʻlganlarida: «Allohumma bismika amutu va ahya (Ey Allohim, Sening isming bilan oʻlaman va tirilaman)», der edilar. Uygʻonganlarida esa: «Al-hamdu lillahil-lazi ahya nafsi baʼda ma amataha va ilayhin-nushur (Hamd meni oʻldirganidan soʻng jonimni tiriltirgan Allohga xosdir, qaytish ham Unga boʻladi)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ухламоқчи бўлганларида: «Аллоҳумма бисмика амуту ва аҳя (Эй Аллоҳим, Сенинг исминг билан ўламан ва тириламан)», дер эдилар. Уйғонганларида эса: «Ал-ҳамду лиллаҳил-лази аҳя нафси баъда ма аматаҳа ва илайҳин-нушур (Ҳамд мени ўлдирганидан сўнг жонимни тирилтирган Аллоҳга хосдир, қайтиш ҳам Унга бўлади)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ مِنْ جَوْفِ اللَّيْلِ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ قَيَّامُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ أَنْتَ الْحَقُّ وَوَعْدُكَ الْحَقُّ وَلِقَاؤُكَ حَقٌّ وَالْجَنَّةُ حَقٌّ وَالنَّارُ حَقٌّ وَالسَّاعَةُ حَقٌّ اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ وَبِكَ خَاصَمْتُ وَإِلَيْكَ حَاكَمْتُ فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ أَنْتَ إِلَهِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kechaning oʻrtasida namozga turganlarida: «Allohumma laka-l-hamd, anta nurus-samavati val-ard, va laka-l-hamd, anta qoyyamus-samavati val-ard, va laka-l-hamd, anta robbus-samavati val-ardi va man fihinna, antal-haqqu, va vaʼdukal-haqqu, va liqouka haqqun, val-jannatu haqqun, van-naru haqqun, vas-saatu haqqun. Allohumma laka aslamtu, va bika amantu, va alayka tavakkaltu, va ilayka anabtu, va bika xosomtu, va ilayka hakamtu, fagʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu, va ma asrortu va ma aʼlantu, antal-ilahi, la ilaha illa anta (Ey Allohim, hamd Senga xosdir, Sen osmonlaru yerning nuridirsan; hamd Senga xosdir, Sen osmonlaru yerni tutib turuvchidirsan; hamd Senga xosdir, Sen osmonlaru yerning va ulardagilarning Robbidirsan; Sen Haqsan, vaʼdang haqdir, Senga yoʻliqish haqdir, jannat haqdir, doʻzax haqdir, qiyomat haqdir. Ey Allohim, Senga taslim boʻldim, Senga iymon keltirdim, Senga tavakkul qildim, Senga qaytdim, Sen bilan (dushmanga qarshi) kurashdim va Senga hukm qildirdim; bas, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora (gunoh)larimni kechirgil, Sen mening ilohimsan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)», der edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir. Bu hadis Ibn Abbosdan, u Paygʻambar ﷺdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ кечанинг ўртасида намозга турганларида: «Аллоҳумма лака-л-ҳамд, анта нурус-самавати вал-ард, ва лака-л-ҳамд, анта қойямус-самавати вал-ард, ва лака-л-ҳамд, анта роббус-самавати вал-арди ва ман фиҳинна, антал-ҳаққу, ва ваъдукал-ҳаққу, ва лиқоука ҳаққун, вал-жаннату ҳаққун, ван-нару ҳаққун, вас-саату ҳаққун. Аллоҳумма лака асламту, ва бика аманту, ва алайка таваккалту, ва илайка анабту, ва бика хосомту, ва илайка ҳакамту, фағфир ли ма қоддамту ва ма аххорту, ва ма асрорту ва ма аъланту, антал-илаҳи, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, ҳамд Сенга хосдир, Сен осмонлару ернинг нуридирсан; ҳамд Сенга хосдир, Сен осмонлару ерни тутиб турувчидирсан; ҳамд Сенга хосдир, Сен осмонлару ернинг ва улардагиларнинг Роббидирсан; Сен Ҳақсан, ваъданг ҳақдир, Сенга йўлиқиш ҳақдир, жаннат ҳақдир, дўзах ҳақдир, қиёмат ҳақдир. Эй Аллоҳим, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккул қилдим, Сенга қайтдим, Сен билан (душманга қарши) курашдим ва Сенга ҳукм қилдирдим; бас, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (гуноҳ)ларимни кечиргил, Сен менинг илоҳимсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)», дер эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир. Бу ҳадис Ибн Аббосдан, у Пайғамбар ﷺдан бир неча йўл билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي لَيْلَى، عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَلِيٍّ، هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لَيْلَةً حِينَ فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِكَ تَهْدِي بِهَا قَلْبِي وَتَجْمَعُ بِهَا أَمْرِي وَتَلُمُّ بِهَا شَعَثِي وَتُصْلِحُ بِهَا غَائِبِي وَتَرْفَعُ بِهَا شَاهِدِي وَتُزَكِّي بِهَا عَمَلِي وَتُلْهِمُنِي بِهَا رَشَدِي وَتَرُدُّ بِهَا أُلْفَتِي وَتَعْصِمُنِي بِهَا مِنْ كُلِّ سُوءٍ اللَّهُمَّ أَعْطِنِي إِيمَانًا وَيَقِينًا لَيْسَ بَعْدَهُ كُفْرٌ وَرَحْمَةً أَنَالُ بِهَا شَرَفَ كَرَامَتِكَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْفَوْزَ فِي الْعَطَاءِ وَيُرْوَى فِي الْقَضَاءِ وَنُزُلَ الشُّهَدَاءِ وَعَيْشَ السُّعَدَاءِ وَالنَّصْرَ عَلَى الأَعْدَاءِ اللَّهُمَّ إِنِّي أُنْزِلُ بِكَ حَاجَتِي وَإِنْ قَصَّرَ رَأْيِي وَضَعُفَ عَمَلِي افْتَقَرْتُ إِلَى رَحْمَتِكَ فَأَسْأَلُكَ يَا قَاضِيَ الأُمُورِ وَيَا شَافِيَ الصُّدُورِ كَمَا تُجِيرُ بَيْنَ الْبُحُورِ أَنْ تُجِيرَنِي مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ وَمِنْ دَعْوَةِ الثُّبُورِ وَمِنْ فِتْنَةِ الْقُبُورِ اللَّهُمَّ مَا قَصَّرَ عَنْهُ رَأْيِي وَلَمْ تَبْلُغْهُ نِيَّتِي وَلَمْ تَبْلُغْهُ مَسْأَلَتِي مِنْ خَيْرٍ وَعَدْتَهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ أَوْ خَيْرٍ أَنْتَ مُعْطِيهِ أَحَدًا مِنْ عِبَادِكَ فَإِنِّي أَرْغَبُ إِلَيْكَ فِيهِ وَأَسْأَلُكَهُ بِرَحْمَتِكَ رَبَّ الْعَالَمِينَ اللَّهُمَّ ذَا الْحَبْلِ الشَّدِيدِ وَالأَمْرِ الرَّشِيدِ أَسْأَلُكَ الأَمْنَ يَوْمَ الْوَعِيدِ وَالْجَنَّةَ يَوْمَ الْخُلُودِ مَعَ الْمُقَرَّبِينَ الشُّهُودِ الرُّكَّعِ السُّجُودِ الْمُوفِينَ بِالْعُهُودِ إِنَّكَ رَحِيمٌ وَدُودٌ وَأَنْتَ تَفْعَلُ مَا تُرِيدُ اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا هَادِينَ مُهْتَدِينَ غَيْرَ ضَالِّينَ وَلاَ مُضِلِّينَ سِلْمًا لأَوْلِيَائِكَ وَعَدُوًّا لأَعْدَائِكَ نُحِبُّ بِحُبِّكَ مَنْ أَحَبَّكَ وَنُعَادِي بِعَدَاوَتِكَ مَنْ خَالَفَكَ اللَّهُمَّ هَذَا الدُّعَاءُ وَعَلَيْكَ الاِسْتِجَابَةُ وَهَذَا الْجَهْدُ وَعَلَيْكَ التُّكْلاَنُ اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِي نُورًا فِي قَبْرِي وَنُورًا فِي قَلْبِي وَنُورًا مِنْ بَيْنِ يَدَىَّ وَنُورًا مِنْ خَلْفِي وَنُورًا عَنْ يَمِينِي وَنُورًا عَنْ شِمَالِي وَنُورًا مِنْ فَوْقِي وَنُورًا مِنْ تَحْتِي وَنُورًا فِي سَمْعِي وَنُورًا فِي بَصَرِي وَنُورًا فِي شَعْرِي وَنُورًا فِي بَشَرِي وَنُورًا فِي لَحْمِي وَنُورًا فِي دَمِي وَنُورًا فِي عِظَامِي اللَّهُمَّ أَعْظِمْ لِي نُورًا وَأَعْطِنِي نُورًا وَاجْعَلْ لِي نُورًا سُبْحَانَ الَّذِي تَعَطَّفَ الْعِزَّ وَقَالَ بِهِ سُبْحَانَ الَّذِي لَبِسَ الْمَجْدَ وَتَكَرَّمَ بِهِ سُبْحَانَ الَّذِي لاَ يَنْبَغِي التَّسْبِيحُ إِلاَّ لَهُ سُبْحَانَ ذِي الْفَضْلِ وَالنِّعَمِ سُبْحَانَ ذِي الْمَجْدِ وَالْكَرَمِ سُبْحَانَ ذِي الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْضَ هَذَا الْحَدِيثِ وَلَمْ يَذْكُرْهُ بِطُولِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir kechasi Allohning Nabiysi ﷺning namozlaridan forigʻ boʻlganlarida shunday deyayotganlarini eshitdim: «Allohumma inni asʼaluka rahmatan min indika tahdi biha qolbi, va tajmau biha amri, va talummu biha shaʼsi, va tuslihu biha gʻoibi, va tarfau biha shohidi, va tuzakki biha amali, va tulhimuni biha roshadi, va taruddu biha ulfati, va taʼsimuni biha min kulli suʼ. Allohumma aʼtini iymanan va yaqinan laysa baʼdahu kufr, va rahmatan analu biha sharofa karomatika fid-dunya val-oxira. Allohumma inni asʼalukal-favza fil-ato, va nuzulash-shuhado, va ayshas-suado, van-nasro alal-aʼdo. Allohumma inni unzilu bika hojati va in qossora roʼyi va daufa amali, iftaqortu ila rahmatika, fa-asʼaluka ya qodiyal-umuri va ya shofiyas-suduri, kama tujiru baynal-buhuri an tujirani min azabis-sair, va min daʼvatis-subur, va min fitnatil-qubur. Allohumma ma qossora anhu roʼyi va lam tablugʻhu niyyati va lam tablugʻhu masʼalati min xoyrin vaʼdtahu ahadan min xolqika, av xoyrin anta muʼtihi ahadan min ibodika, fa-inni argʻobu ilayka fihi va asʼalukahu birahmatika robbal-olamin. Allohumma zal-hablish-shadidi val-amrir-roshid, asʼalukal-amna yavmal-vaʼid, val-jannata yavmal-xulud, maal-muqorrabinash-shuhud, ar-rukkais-sujud, al-mufina bil-uhud, innaka rohimun vadud, va anta tafalu ma turid. Allohumma-jʼalna hadina muhtadin, gʻoyra dollin va la mudillin, silman li-avliyoika, va aduvvan li-aʼdoika, nuhibbu bihubbika man ahabbaka, va nuodi biadovatika man xolafaka. Allohumma hazad-duou va alaykal-istijaba, va hazal-juhdu va alaykat-tuklan. Allohumma-jʼal li nuran fi qobri, va nuran fi qolbi, va nuran min bayni yadayya, va nuran min xolfi, va nuran an yamini, va nuran an shimoli, va nuran min favqi, va nuran min tahti, va nuran fi samʼi, va nuran fi basori, va nuran fi shaʼri, va nuran fi bashori, va nuran fi lahmi, va nuran fi dami, va nuran fi izomi. Allohumma aʼzim li nuran, va aʼtini nuran, va-jʼal li nuran. Subhanal-lazi taattafal-izza va qola bih, subhanal-lazi labisal-majda va takarroma bih, subhanal-lazi la yanbagʻit-tasbihu illa lah, subhana zil-fadli van-niam, subhana zil-majdi val-karom, subhana zil-jalali val-ikrom (Ey Allohim, men Sendan rahmat soʻrayman, u bilan qalbimni hidoyatla, ishimni jamla, parishonligimni yopgil, gʻoyibimni isloh qilgil, shohidimni koʻtargil, amalimni poklagil, menga toʻgʻri yoʻlimni ilhom qilgil, ulfatimni qaytargil va meni har bir yomonlikdan saqlagil. Ey Allohim, menga undan keyin kufr boʻlmaydigan iymon va yaqinlik bergil, hamda dunyo va oxiratda Sening karomating sharafiga erishadigan rahmat bergil. Ey Allohim, men Sendan ato (paytida) muvaffaqiyat, shahidlar manzili, saodatmandlar hayoti va dushmanlar ustidan gʻalaba soʻrayman. Ey Allohim, hojatimni Senga arz qilaman, garchi fikrim qisqa va amalim zaif boʻlsa-da, rahmatingga muhtoj boʻldim; bas, ey ishlarni hal qiluvchi va ey koʻngillarni shifolovchi Zot, dengizlar orasini ajratganing kabi meni doʻzax azobidan, halokat chorlovidan va qabr fitnasidan asragil deb soʻrayman. Ey Allohim, fikrim qisqalik qilgan, niyatim yetmagan va soʻrovim yetmagan, xalqingdan birovga vaʼda qilgan yaxshiliging yoki bandalaringdan birovga beradigan yaxshiliging boʻlsa, men uni Sendan istayman va rahmating bilan undan soʻrayman, ey olamlar Robbi. Ey mahkam arqon va toʻgʻri ish egasi boʻlgan Allohim, Sendan vaʼda (azob) kunida omonlik, abadiylik kunida muqarrab guvohlar, rukuʼ va sajda qiluvchilar, ahdlariga vafo qiluvchilar bilan birga jannat soʻrayman, albatta Sen Rohiym va Vaduddirsan, Sen istaganingni qilursan. Ey Allohim, bizni hidoyat qiluvchi, hidoyat topgan, adashmagan va adashtirmagan qilgil, doʻstlaringga doʻst va dushmanlaringga dushman qilgil, Seni sevganni Sening sevging bilan sevaylik, Senga qarshi chiqqanga Sening adovating bilan adovat qilaylik. Ey Allohim, bu duo, ijobat qilish esa Senga (havola); bu (mening) sayʼim, suyanish esa Senga. Ey Allohim, menga qabrimda nur, qalbimda nur, oldimda nur, orqamda nur, oʻngimda nur, chapimda nur, ustimda nur, ostimda nur, qulogʻimda nur, koʻzimda nur, sochimda nur, terimda nur, goʻshtimda nur, qonimda nur va suyaklarimda nur ato etgil. Ey Allohim, menga nurni ulkan qilgil, menga nur bergil va menga nur ato etgil. Izzatni Oʻziga ridolar qilib olib, u bilan soʻzlagan Zot pokdir; ulugʻlikni kiyim qilib kiyib, u bilan karam qilgan Zot pokdir; faqat Oʻzigagina tasbih aytish loyiq boʻlgan Zot pokdir; fazl va neʼmatlar egasi pokdir; ulugʻlik va karam egasi pokdir; jalol va ikrom egasi pokdir)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Abu Laylo hadisidan, shu yoʻl bilangina bilamiz. Shuʼba va Sufyon as-Savriy bu hadisning baʼzisini Salama ibn Kuhayldan, u Kurraybdan, u Ibn Abbosdan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilganlar, lekin uni toʻlaligicha zikr qilmaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир кечаси Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг намозларидан фориғ бўлганларида шундай деяётганларини эшитдим: «Аллоҳумма инни асъалука раҳматан мин индика таҳди биҳа қолби, ва тажмау биҳа амри, ва талумму биҳа шаъси, ва туслиҳу биҳа ғоиби, ва тарфау биҳа шоҳиди, ва тузакки биҳа амали, ва тулҳимуни биҳа рошади, ва тарудду биҳа улфати, ва таъсимуни биҳа мин кулли суъ. Аллоҳумма аътини ийманан ва яқинан лайса баъдаҳу куфр, ва раҳматан аналу биҳа шарофа кароматика фид-дуня вал-охира. Аллоҳумма инни асъалукал-фавза фил-ато, ва нузулаш-шуҳадо, ва айшас-суадо, ван-насро алал-аъдо. Аллоҳумма инни унзилу бика ҳожати ва ин қоссора рўйи ва дауфа амали, ифтақорту ила раҳматика, фа-асъалука я қодиял-умури ва я шофияс-судури, кама тужиру байнал-буҳури ан тужирани мин азабис-саир, ва мин даъватис-субур, ва мин фитнатил-қубур. Аллоҳумма ма қоссора анҳу рўйи ва лам таблуғҳу нийяти ва лам таблуғҳу масъалати мин хойрин ваъдтаҳу аҳадан мин холқика, ав хойрин анта муътиҳи аҳадан мин ибодика, фа-инни арғобу илайка фиҳи ва асъалукаҳу бираҳматика роббал-оламин. Аллоҳумма зал-ҳаблиш-шадиди вал-амрир-рошид, асъалукал-амна явмал-ваъид, вал-жанната явмал-хулуд, маал-муқоррабинаш-шуҳуд, ар-руккаис-сужуд, ал-муфина бил-уҳуд, иннака роҳимун вадуд, ва анта тафалу ма турид. Аллоҳумма-жъална ҳадина муҳтадин, ғойра доллин ва ла мудиллин, силман ли-авлиёика, ва адувван ли-аъдоика, нуҳиббу биҳуббика ман аҳаббака, ва нуоди биадоватика ман холафака. Аллоҳумма ҳазад-дуоу ва алайкал-истижаба, ва ҳазал-жуҳду ва алайкат-туклан. Аллоҳумма-жъал ли нуран фи қобри, ва нуран фи қолби, ва нуран мин байни ядайя, ва нуран мин холфи, ва нуран ан ямини, ва нуран ан шимоли, ва нуран мин фавқи, ва нуран мин таҳти, ва нуран фи самъи, ва нуран фи басори, ва нуран фи шаъри, ва нуран фи башори, ва нуран фи лаҳми, ва нуран фи дами, ва нуран фи изоми. Аллоҳумма аъзим ли нуран, ва аътини нуран, ва-жъал ли нуран. Субҳанал-лази тааттафал-изза ва қола биҳ, субҳанал-лази лабисал-мажда ва такаррома биҳ, субҳанал-лази ла янбағит-тасбиҳу илла лаҳ, субҳана зил-фадли ван-ниам, субҳана зил-мажди вал-каром, субҳана зил-жалали вал-икром (Эй Аллоҳим, мен Сендан раҳмат сўрайман, у билан қалбимни ҳидоятла, ишимни жамла, паришонлигимни ёпгил, ғойибимни ислоҳ қилгил, шоҳидимни кўтаргил, амалимни поклагил, менга тўғри йўлимни илҳом қилгил, улфатимни қайтаргил ва мени ҳар бир ёмонликдан сақлагил. Эй Аллоҳим, менга ундан кейин куфр бўлмайдиган иймон ва яқинлик бергил, ҳамда дунё ва охиратда Сенинг кароматинг шарафига эришадиган раҳмат бергил. Эй Аллоҳим, мен Сендан ато (пайтида) муваффақият, шаҳидлар манзили, саодатмандлар ҳаёти ва душманлар устидан ғалаба сўрайман. Эй Аллоҳим, ҳожатимни Сенга арз қиламан, гарчи фикрим қисқа ва амалим заиф бўлса-да, раҳматингга муҳтож бўлдим; бас, эй ишларни ҳал қилувчи ва эй кўнгилларни шифоловчи Зот, денгизлар орасини ажратганинг каби мени дўзах азобидан, ҳалокат чорловидан ва қабр фитнасидан асрагил деб сўрайман. Эй Аллоҳим, фикрим қисқалик қилган, ниятим етмаган ва сўровим етмаган, халқингдан бировга ваъда қилган яхшилигинг ёки бандаларингдан бировга берадиган яхшилигинг бўлса, мен уни Сендан истайман ва раҳматинг билан ундан сўрайман, эй оламлар Робби. Эй маҳкам арқон ва тўғри иш эгаси бўлган Аллоҳим, Сендан ваъда (азоб) кунида омонлик, абадийлик кунида муқарраб гувоҳлар, рукуъ ва сажда қилувчилар, аҳдларига вафо қилувчилар билан бирга жаннат сўрайман, албатта Сен Роҳийм ва Вадуддирсан, Сен истаганингни қилурсан. Эй Аллоҳим, бизни ҳидоят қилувчи, ҳидоят топган, адашмаган ва адаштирмаган қилгил, дўстларингга дўст ва душманларингга душман қилгил, Сени севганни Сенинг севгинг билан севайлик, Сенга қарши чиққанга Сенинг адоватинг билан адоват қилайлик. Эй Аллоҳим, бу дуо, ижобат қилиш эса Сенга (ҳавола); бу (менинг) сайъим, суяниш эса Сенга. Эй Аллоҳим, менга қабримда нур, қалбимда нур, олдимда нур, орқамда нур, ўнгимда нур, чапимда нур, устимда нур, остимда нур, қулоғимда нур, кўзимда нур, сочимда нур, теримда нур, гўштимда нур, қонимда нур ва суякларимда нур ато этгил. Эй Аллоҳим, менга нурни улкан қилгил, менга нур бергил ва менга нур ато этгил. Иззатни Ўзига ридолар қилиб олиб, у билан сўзлаган Зот покдир; улуғликни кийим қилиб кийиб, у билан карам қилган Зот покдир; фақат Ўзигагина тасбиҳ айтиш лойиқ бўлган Зот покдир; фазл ва неъматлар эгаси покдир; улуғлик ва карам эгаси покдир; жалол ва икром эгаси покдир)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Лайло ҳадисидан, шу йўл билангина биламиз. Шуъба ва Суфён ас-Саврий бу ҳадиснинг баъзисини Салама ибн Куҳайлдан, у Куррайбдан, у Ибн Аббосдан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилганлар, лекин уни тўлалигича зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ رضى الله عنها بِأَىِّ شَيْءٍ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَفْتَتِحُ صَلاَتَهُ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ قَالَتْ كَانَ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ افْتَتَحَ صَلاَتَهُ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّ جِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَإِسْرَافِيلَ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَعَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ اهْدِنِي لِمَا اخْتُلِفَ فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِكَ إِنَّكَ تَهْدِي مَنْ تَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Salama (rahimahulloh) aytdi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan: «Paygʻambar ﷺ kechasi (namozga) turganlarida namozlarini nima bilan ochar edilar?» deb soʻradim. U: «U zot kechasi turganlarida namozlarini ochib: ‹Allohumma robba Jibrila va Mikoila va Isrofil, fotiras-samavati val-ard, olimal-gʻoybi vash-shahada, anta tahkumu bayna ibodika fima kanu fihi yaxtalifun, ihdini limax-tulifa fihi minal-haqqi biiznika, innaka tahdi man tasha ila sirotin mustaqim (Ey Jibril, Mikoil va Isrofilning Robbi boʻlgan Allohim, ey osmonlaru yerni Yaratuvchi, ey gʻoyib va oshkorni Bilguvchi, Sen bandalaring orasida ular ixtilof qilgan narsalarda hukm qilursan; ixtilof qilingan haq haqida Oʻz izning bilan meni hidoyatla, albatta Sen istagan kishingni toʻgʻri yoʻlga hidoyat qilursan)› der edilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan, gʻaribdir.Абу Салама (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан: «Пайғамбар ﷺ кечаси (намозга) турганларида намозларини нима билан очар эдилар?» деб сўрадим. У: «У зот кечаси турганларида намозларини очиб: ‹Аллоҳумма робба Жибрила ва Микоила ва Исрофил, фотирас-самавати вал-ард, олимал-ғойби ваш-шаҳада, анта таҳкуму байна ибодика фима кану фиҳи яхталифун, иҳдини лимах-тулифа фиҳи минал-ҳаққи биизника, иннака таҳди ман таша ила сиротин мустақим (Эй Жибрил, Микоил ва Исрофилнинг Робби бўлган Аллоҳим, эй осмонлару ерни Яратувчи, эй ғойиб ва ошкорни Билгувчи, Сен бандаларинг орасида улар ихтилоф қилган нарсаларда ҳукм қилурсан; ихтилоф қилинган ҳақ ҳақида Ўз изнинг билан мени ҳидоятла, албатта Сен истаган кишингни тўғри йўлга ҳидоят қилурсан)› дер эдилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан, ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا إِنَّهُ لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ آمَنْتُ بِكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَكَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعِظَامِي وَعَصَبِي ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالأَرَضِينَ وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا سَجَدَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِيَ لِلَّذِي خَلَقَهُ فَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَكُونُ آخِرَ مَا يَقُولُ بَيْنَ التَّشَهُّدِ وَالسَّلاَمِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozga turganlarida: «Vajjahtu vajhiya lillazi fatoras-samavati val-arda hanifan va ma ana minal-mushrikin, inna salati va nusuki va mahyaya va mamati lillahi robbil-olamin, la sharika lahu, va bizalika umirtu va ana minal-muslimin. Allohumma antal-malik, la ilaha illa anta, anta robbi va ana abduka, zolamtu nafsi vaʼtaroftu bizanbi, fagʻfir li zunubi jamian, innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta, vahdini liahsanil-axlaq, la yahdi liahsaniha illa anta, vasrif anni sayyiaha, innahu la yasrifu anni sayyiaha illa anta, amantu bika, tabarokta va taolayta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Yuzimni hanif boʻlgan holda osmonlaru yerni Yaratgan Zotga qaratdim, men mushriklardan emasman; albatta namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi Alloh uchundir, Uning sherigi yoʻq, men shunga buyurilganman va musulmonlardanman. Ey Allohim, Sen Podshohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen mening Robbimsan, men esa bandangman; oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim, bas, barcha gunohlarimni kechirgil, gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; meni eng yaxshi axloqlarga hidoyat qilgil, ularning eng yaxshisiga Sendan boshqa hech kim hidoyat qilmaydi; men dan yomonini bartaraf etgil, men dan uning yomonini Sendan boshqa hech kim bartaraf etmaydi; Senga iymon keltirdim, Sen barakotli va oliysan, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Rukuʼ qilganlarida: «Allohumma laka rakaʼtu va bika amantu va laka aslamtu, xashaa laka samʼi va basori va muxxi va izomi va asobi (Ey Allohim, Sen uchun rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; qulogʻim, koʻzim, miyam, suyaklarim va paylarim Senga boʻysundi)», der edilar. Boshlarini koʻtarganlarida: «Allohumma robbana lakal-hamdu mila-s-samavati val-arodina va mila ma baynahuma va mila ma shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Robbimiz Allohim, osmonlaru yerlarni, ular orasidagini va undan keyin Sen istagan narsani toʻldiruvchi hamd Senga xosdir)», der edilar. Sajda qilganlarida: «Allohumma laka sajadtu va bika amantu va laka aslamtu, sajada vajhiya lillazi xolaqohu fasovvarohu fashaqqo samʼahu va basorohu, fatabarokallohu ahsanul-xoliqin (Ey Allohim, Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; yuzim oʻzini yaratib, suratga keltirib, qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi; eng goʻzal yaratuvchi boʻlgan Alloh barakotlidir)», der edilar. Soʻng tashahhud bilan salom orasida aytadigan oxirgi soʻzlari: «Allohumma-gʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu va ma anta aʼlamu bihi minni, antal-muqoddimu va antal-muaxxir, la ilaha illa anta (Ey Allohim, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora (gunoh)larimni va Sen mendan koʻra yaxshi biladigan (gunoh)larimni kechirgil; oldinga oʻtkazuvchi ham, ortga suruvchi ham Sensan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)» boʻlardi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида: «Важжаҳту важҳия лиллази фаторас-самавати вал-арда ҳанифан ва ма ана минал-мушрикин, инна салати ва нусуки ва маҳяя ва мамати лиллаҳи роббил-оламин, ла шарика лаҳу, ва бизалика умирту ва ана минал-муслимин. Аллоҳумма антал-малик, ла илаҳа илла анта, анта робби ва ана абдука, золамту нафси ваътарофту бизанби, фағфир ли зунуби жамиан, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта, ваҳдини лиаҳсанил-ахлақ, ла яҳди лиаҳсаниҳа илла анта, васриф анни саййиаҳа, иннаҳу ла ясрифу анни саййиаҳа илла анта, аманту бика, табарокта ва таолайта, астағфирука ва атубу илайк (Юзимни ҳаниф бўлган ҳолда осмонлару ерни Яратган Зотга қаратдим, мен мушриклардан эмасман; албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳ учундир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилганман ва мусулмонларданман. Эй Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен менинг Роббимсан, мен эса бандангман; ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим, бас, барча гуноҳларимни кечиргил, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; мени энг яхши ахлоқларга ҳидоят қилгил, уларнинг энг яхшисига Сендан бошқа ҳеч ким ҳидоят қилмайди; мен дан ёмонини бартараф этгил, мен дан унинг ёмонини Сендан бошқа ҳеч ким бартараф этмайди; Сенга иймон келтирдим, Сен баракотли ва олийсан, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Рукуъ қилганларида: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика аманту ва лака асламту, хашаа лака самъи ва басори ва муххи ва изоми ва асоби (Эй Аллоҳим, Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; қулоғим, кўзим, миям, суякларим ва пайларим Сенга бўйсунди)», дер эдилар. Бошларини кўтарганларида: «Аллоҳумма роббана лакал-ҳамду мила-с-самавати вал-ародина ва мила ма байнаҳума ва мила ма шиъта мин шайъин баъд (Эй Роббимиз Аллоҳим, осмонлару ерларни, улар орасидагини ва ундан кейин Сен истаган нарсани тўлдирувчи ҳамд Сенга хосдир)», дер эдилар. Сажда қилганларида: «Аллоҳумма лака сажадту ва бика аманту ва лака асламту, сажада важҳия лиллази холақоҳу фасоввароҳу фашаққо самъаҳу ва басороҳу, фатабарокаллоҳу аҳсанул-холиқин (Эй Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; юзим ўзини яратиб, суратга келтириб, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди; энг гўзал яратувчи бўлган Аллоҳ баракотлидир)», дер эдилар. Сўнг ташаҳҳуд билан салом орасида айтадиган охирги сўзлари: «Аллоҳумма-ғфир ли ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту ва ма анта аъламу биҳи минни, антал-муқоддиму ва антал-муаххир, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (гуноҳ)ларимни ва Сен мендан кўра яхши биладиган (гуноҳ)ларимни кечиргил; олдинга ўтказувчи ҳам, ортга сурувчи ҳам Сенсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)» бўларди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، وَيُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ حَدَّثَنِي عَمِّي، وَقَالَ، يُوسُفُ أَخْبَرَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي الأَعْرَجُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ أَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَكَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَعِظَامِي وَعَصَبِي ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَاءِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا سَجَدَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ فَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ مِنْ آخِرِ مَا يَقُولُ بَيْنَ التَّشَهُّدِ وَالتَّسْلِيمِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَسْرَفْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozga turganlarida: «Vajjahtu vajhiya lillazi fatoras-samavati val-arda hanifan va ma ana minal-mushrikin, inna salati va nusuki va mahyaya va mamati lillahi robbil-olamin, la sharika lahu, va bizalika umirtu va ana minal-muslimin. Allohumma antal-malik, la ilaha illa anta, anta robbi va ana abduka, zolamtu nafsi vaʼtaroftu bizanbi, fagʻfir li zunubi jamian, innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta, vahdini liahsanil-axlaq, la yahdi liahsaniha illa anta, vasrif anni sayyiaha, la yasrifu anni sayyiaha illa anta, labbayka va saʼdayka, val-xoyru kulluhu fi yadayka, vash-sharru laysa ilayka, ana bika va ilayka, tabarokta va taolayta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Yuzimni hanif boʻlgan holda osmonlaru yerni Yaratgan Zotga qaratdim, men mushriklardan emasman; albatta namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi Alloh uchundir, Uning sherigi yoʻq, men shunga buyurilganman va musulmonlardanman. Ey Allohim, Sen Podshohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen mening Robbimsan, men esa bandangman; oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim, bas, barcha gunohlarimni kechirgil, gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; meni eng yaxshi axloqlarga hidoyat qilgil, ularning eng yaxshisiga Sendan boshqa hech kim hidoyat qilmaydi; mendan yomonini bartaraf etgil, mendan uning yomonini Sendan boshqa hech kim bartaraf etmaydi; (amringga) labbayka deyman va saodatingni soʻrayman, butun yaxshilik Sening qoʻlingdadir, yomonlik Senga nisbat berilmaydi, men Sen bilan va Senga (qaytguvchiman), Sen barakotli va oliysan, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Rukuʼ qilganlarida: «Allohumma laka rakaʼtu va bika amantu va laka aslamtu, xashaa laka samʼi va basori va izomi va asobi (Ey Allohim, Sen uchun rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; qulogʻim, koʻzim, suyaklarim va paylarim Senga boʻysundi)», der edilar. (Boshlarini) koʻtarganlarida: «Allohumma robbana lakal-hamdu mila-s-samai va mila-l-ardi va mila ma baynahuma va mila ma shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Robbimiz Allohim, osmonni, yerni, ular orasidagini va undan keyin Sen istagan narsani toʻldiruvchi hamd Senga xosdir)», der edilar. Sajda qilganlarida: «Allohumma laka sajadtu va bika amantu va laka aslamtu, sajada vajhi lillazi xolaqohu fasovvarohu fashaqqo samʼahu va basorohu, fatabarokallohu ahsanul-xoliqin (Ey Allohim, Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; yuzim oʻzini yaratib, suratga keltirib, qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi; eng goʻzal yaratuvchi boʻlgan Alloh barakotlidir)», der edilar. Soʻng tashahhud bilan salom orasida aytadigan oxirgi soʻzlaridan: «Allohumma-gʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu va ma asroftu va ma anta aʼlamu bihi minni, antal-muqoddimu va antal-muaxxir, la ilaha illa anta (Ey Allohim, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora qilgan va isrof qilgan (gunoh)larimni va Sen mendan koʻra yaxshi biladigan (gunoh)larimni kechirgil; oldinga oʻtkazuvchi ham, ortga suruvchi ham Sensan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)» der edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида: «Важжаҳту важҳия лиллази фаторас-самавати вал-арда ҳанифан ва ма ана минал-мушрикин, инна салати ва нусуки ва маҳяя ва мамати лиллаҳи роббил-оламин, ла шарика лаҳу, ва бизалика умирту ва ана минал-муслимин. Аллоҳумма антал-малик, ла илаҳа илла анта, анта робби ва ана абдука, золамту нафси ваътарофту бизанби, фағфир ли зунуби жамиан, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта, ваҳдини лиаҳсанил-ахлақ, ла яҳди лиаҳсаниҳа илла анта, васриф анни саййиаҳа, ла ясрифу анни саййиаҳа илла анта, лаббайка ва саъдайка, вал-хойру куллуҳу фи ядайка, ваш-шарру лайса илайка, ана бика ва илайка, табарокта ва таолайта, астағфирука ва атубу илайк (Юзимни ҳаниф бўлган ҳолда осмонлару ерни Яратган Зотга қаратдим, мен мушриклардан эмасман; албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳ учундир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилганман ва мусулмонларданман. Эй Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен менинг Роббимсан, мен эса бандангман; ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим, бас, барча гуноҳларимни кечиргил, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; мени энг яхши ахлоқларга ҳидоят қилгил, уларнинг энг яхшисига Сендан бошқа ҳеч ким ҳидоят қилмайди; мендан ёмонини бартараф этгил, мендан унинг ёмонини Сендан бошқа ҳеч ким бартараф этмайди; (амрингга) лаббайка дейман ва саодатингни сўрайман, бутун яхшилик Сенинг қўлингдадир, ёмонлик Сенга нисбат берилмайди, мен Сен билан ва Сенга (қайтгувчиман), Сен баракотли ва олийсан, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Рукуъ қилганларида: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика аманту ва лака асламту, хашаа лака самъи ва басори ва изоми ва асоби (Эй Аллоҳим, Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; қулоғим, кўзим, суякларим ва пайларим Сенга бўйсунди)», дер эдилар. (Бошларини) кўтарганларида: «Аллоҳумма роббана лакал-ҳамду мила-с-самаи ва мила-л-арди ва мила ма байнаҳума ва мила ма шиъта мин шайъин баъд (Эй Роббимиз Аллоҳим, осмонни, ерни, улар орасидагини ва ундан кейин Сен истаган нарсани тўлдирувчи ҳамд Сенга хосдир)», дер эдилар. Сажда қилганларида: «Аллоҳумма лака сажадту ва бика аманту ва лака асламту, сажада важҳи лиллази холақоҳу фасоввароҳу фашаққо самъаҳу ва басороҳу, фатабарокаллоҳу аҳсанул-холиқин (Эй Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; юзим ўзини яратиб, суратга келтириб, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди; энг гўзал яратувчи бўлган Аллоҳ баракотлидир)», дер эдилар. Сўнг ташаҳҳуд билан салом орасида айтадиган охирги сўзларидан: «Аллоҳумма-ғфир ли ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту ва ма асрофту ва ма анта аъламу биҳи минни, антал-муқоддиму ва антал-муаххир, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора қилган ва исроф қилган (гуноҳ)ларимни ва Сен мендан кўра яхши биладиган (гуноҳ)ларимни кечиргил; олдинга ўтказувчи ҳам, ортга сурувчи ҳам Сенсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)» дер эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَيَصْنَعُ ذَلِكَ أَيْضًا إِذَا قَضَى قِرَاءَتَهُ وَأَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَيَصْنَعُهَا إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَلاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَيْءٍ مِنْ صَلاَتِهِ وَهُوَ قَاعِدٌ وَإِذَا قَامَ مِنْ سَجْدَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ كَذَلِكَ فَكَبَّرَ وَيَقُولُ حِينَ يَفْتَتِحُ الصَّلاَةَ بَعْدَ التَّكْبِيرِ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَأَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ وَلاَ مَلْجَأَ إِلاَّ إِلَيْكَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقْرَأُ فَإِذَا رَكَعَ كَانَ كَلاَمُهُ فِي رُكُوعِهِ أَنْ يَقُولَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَأَنْتَ رَبِّي خَشَعَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعَظْمِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يُتْبِعُهَا ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا سَجَدَ قَالَ فِي سُجُودِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَأَنْتَ رَبِّي سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ تَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ وَيَقُولُ عِنْدَ انْصِرَافِهِ مِنَ الصَّلاَةِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ أَنْتَ إِلَهِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ الشَّافِعِيِّ وَبَعْضِ أَصْحَابِنَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَحْمَدُ لاَ يَرَاهُ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ يَقُولُ هَذَا فِي صَلاَةِ التَّطَوُّعِ وَلاَ يَقُولُهُ فِي الْمَكْتُوبَةِ ‏.‏ سَمِعْتُ أَبَا إِسْمَاعِيلَ التِّرْمِذِيَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ بْنِ يُوسُفَ يَقُولُ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ الْهَاشِمِيَّ يَقُولُ وَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ هَذَا عِنْدَنَا مِثْلُ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot farz namozga turganlarida qoʻllarini yelkalari barobarida koʻtarar, qiroatini tugatib rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida ham shunday qilar, rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida ham shunday qilar, oʻtirgan holatlarida namozlarining hech yerida qoʻllarini koʻtarmas, ikki sajdadan turganlarida shu tarzda qoʻllarini koʻtarib, takbir aytar edilar. Namozni ochganlarida takbirdan soʻng: «Vajjahtu vajhiya lillazi fatoras-samavati val-arda hanifan va ma ana minal-mushrikin, inna salati va nusuki va mahyaya va mamati lillahi robbil-olamin, la sharika lahu, va bizalika umirtu va ana minal-muslimin. Allohumma antal-malik, la ilaha illa anta, subhanaka, anta robbi va ana abduka, zolamtu nafsi vaʼtaroftu bizanbi, fagʻfir li zunubi jamian, innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta, vahdini liahsanil-axlaq, la yahdi liahsaniha illa anta, vasrif anni sayyiaha, la yasrifu anni sayyiaha illa anta, labbayka va saʼdayka, va ana bika va ilayka, va la manja minka va la malja illa ilayka, astagʻfiruka va atubu ilayk (Yuzimni hanif boʻlgan holda osmonlaru yerni Yaratgan Zotga qaratdim, men mushriklardan emasman; albatta namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi Alloh uchundir, Uning sherigi yoʻq, men shunga buyurilganman va musulmonlardanman. Ey Allohim, Sen Podshohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen poksan, Sen mening Robbimsan, men esa bandangman; oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim, bas, barcha gunohlarimni kechirgil, gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; meni eng yaxshi axloqlarga hidoyat qilgil, ularning eng yaxshisiga Sendan boshqa hech kim hidoyat qilmaydi; mendan yomonini bartaraf etgil, mendan uning yomonini Sendan boshqa hech kim bartaraf etmaydi; (amringga) labbayka deyman va saodatingni soʻrayman, men Sen bilan va Senga (qaytguvchiman), Sendan qochib qutular joy yoʻq va Sendan boshqa panoh joy yoʻq, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Soʻng qiroat qilar edilar. Rukuʼ qilganlarida rukuʼdagi soʻzlari: «Allohumma laka rakaʼtu va bika amantu va laka aslamtu va anta robbi, xashaa samʼi va basori va muxxi va azmi lillahi robbil-olamin (Ey Allohim, Sen uchun rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim, Sen mening Robbimsan; qulogʻim, koʻzim, miyam va suyagim olamlar Robbi Allohga boʻysundi)» boʻlardi. Rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida: «Samiallohu liman hamidah (Alloh Oʻziga hamd aytganni eshitdi)», der, soʻng uning ortidan: «Allohumma robbana va lakal-hamdu mila-s-samavati val-ardi va mila ma shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Robbimiz Allohim, osmonlaru yerni va undan keyin Sen istagan narsani toʻldiruvchi hamd Senga xosdir)», der edilar. Sajda qilganlarida sajdalarida: «Allohumma laka sajadtu va bika amantu va laka aslamtu va anta robbi, sajada vajhi lillazi xolaqohu va shaqqo samʼahu va basorohu, tabarokallohu ahsanul-xoliqin (Ey Allohim, Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim, Sen mening Robbimsan; yuzim oʻzini yaratib, qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi; eng goʻzal yaratuvchi boʻlgan Alloh barakotlidir)», der edilar. Namozdan chiqish chogʻida: «Allohumma-gʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu, anta ilahi, la ilaha illa anta (Ey Allohim, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora (gunoh)larimni kechirgil, Sen mening ilohimsan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)», der edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir. Shofiy va baʼzi ashoblarimizning amali shunga koʻradir. Abu Iso aytdi: Ahmad esa buni (toʻgʻri) koʻrmaydi. Kufa ahli va boshqalardan baʼzi ilm ahli: «Buni nafl namozda aytadi, lekin farz namozda aytmaydi», deydi. Men Abu Ismoil at-Termiziy Muhammad ibn Ismoil ibn Yusufning shunday deganini eshitdim: Men Sulaymon ibn Dovud al-Hoshimiyning bu hadisni zikr qilib: «Bu bizning oldimizda Zuhriyning Solimdan, u otasidan (rivoyat qilgan) hadisi kabidir», deganini eshitdim.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот фарз намозга турганларида қўлларини елкалари баробарида кўтарар, қироатини тугатиб рукуъ қилмоқчи бўлганларида ҳам шундай қилар, рукуъдан бошларини кўтарганларида ҳам шундай қилар, ўтирган ҳолатларида намозларининг ҳеч ерида қўлларини кўтармас, икки саждадан турганларида шу тарзда қўлларини кўтариб, такбир айтар эдилар. Намозни очганларида такбирдан сўнг: «Важжаҳту важҳия лиллази фаторас-самавати вал-арда ҳанифан ва ма ана минал-мушрикин, инна салати ва нусуки ва маҳяя ва мамати лиллаҳи роббил-оламин, ла шарика лаҳу, ва бизалика умирту ва ана минал-муслимин. Аллоҳумма антал-малик, ла илаҳа илла анта, субҳанака, анта робби ва ана абдука, золамту нафси ваътарофту бизанби, фағфир ли зунуби жамиан, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта, ваҳдини лиаҳсанил-ахлақ, ла яҳди лиаҳсаниҳа илла анта, васриф анни саййиаҳа, ла ясрифу анни саййиаҳа илла анта, лаббайка ва саъдайка, ва ана бика ва илайка, ва ла манжа минка ва ла малжа илла илайка, астағфирука ва атубу илайк (Юзимни ҳаниф бўлган ҳолда осмонлару ерни Яратган Зотга қаратдим, мен мушриклардан эмасман; албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳ учундир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилганман ва мусулмонларданман. Эй Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен поксан, Сен менинг Роббимсан, мен эса бандангман; ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим, бас, барча гуноҳларимни кечиргил, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; мени энг яхши ахлоқларга ҳидоят қилгил, уларнинг энг яхшисига Сендан бошқа ҳеч ким ҳидоят қилмайди; мендан ёмонини бартараф этгил, мендан унинг ёмонини Сендан бошқа ҳеч ким бартараф этмайди; (амрингга) лаббайка дейман ва саодатингни сўрайман, мен Сен билан ва Сенга (қайтгувчиман), Сендан қочиб қутулар жой йўқ ва Сендан бошқа паноҳ жой йўқ, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Сўнг қироат қилар эдилар. Рукуъ қилганларида рукуъдаги сўзлари: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика аманту ва лака асламту ва анта робби, хашаа самъи ва басори ва муххи ва азми лиллаҳи роббил-оламин (Эй Аллоҳим, Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, Сен менинг Роббимсан; қулоғим, кўзим, миям ва суягим оламлар Робби Аллоҳга бўйсунди)» бўларди. Рукуъдан бошларини кўтарганларида: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди)», дер, сўнг унинг ортидан: «Аллоҳумма роббана ва лакал-ҳамду мила-с-самавати вал-арди ва мила ма шиъта мин шайъин баъд (Эй Роббимиз Аллоҳим, осмонлару ерни ва ундан кейин Сен истаган нарсани тўлдирувчи ҳамд Сенга хосдир)», дер эдилар. Сажда қилганларида саждаларида: «Аллоҳумма лака сажадту ва бика аманту ва лака асламту ва анта робби, сажада важҳи лиллази холақоҳу ва шаққо самъаҳу ва басороҳу, табарокаллоҳу аҳсанул-холиқин (Эй Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, Сен менинг Роббимсан; юзим ўзини яратиб, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди; энг гўзал яратувчи бўлган Аллоҳ баракотлидир)», дер эдилар. Намоздан чиқиш чоғида: «Аллоҳумма-ғфир ли ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту, анта илаҳи, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (гуноҳ)ларимни кечиргил, Сен менинг илоҳимсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)», дер эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир. Шофий ва баъзи ашобларимизнинг амали шунга кўрадир. Абу Исо айтди: Аҳмад эса буни (тўғри) кўрмайди. Куфа аҳли ва бошқалардан баъзи илм аҳли: «Буни нафл намозда айтади, лекин фарз намозда айтмайди», дейди. Мен Абу Исмоил ат-Термизий Муҳаммад ибн Исмоил ибн Юсуфнинг шундай деганини эшитдим: Мен Сулаймон ибн Довуд ал-Ҳошимийнинг бу ҳадисни зикр қилиб: «Бу бизнинг олдимизда Зуҳрийнинг Солимдан, у отасидан (ривоят қилган) ҳадиси кабидир», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خُنَيْسٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، قَالَ قَالَ لِي ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْتُنِي اللَّيْلَةَ وَأَنَا نَائِمٌ كَأَنِّي أُصَلِّي خَلْفَ شَجَرَةٍ فَسَجَدَتِ الشَّجَرَةُ لِسُجُودِي وَسَمِعْتُهَا وَهِيَ تَقُولُ اللَّهُمَّ اكْتُبْ لِي بِهَا عِنْدَكَ أَجْرًا وَضَعْ عَنِّي بِهَا وِزْرًا وَاجْعَلْهَا لِي عِنْدَكَ ذُخْرًا وَتَقَبَّلْهَا مِنِّي كَمَا تَقَبَّلْتَهَا مِنْ عَبْدِكَ دَاوُدَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ لِي جَدُّكَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَرَأَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَجْدَةً ثُمَّ سَجَدَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَسَمِعْتُهُ وَهُوَ يَقُولُ مِثْلَ مَا أَخْبَرَ الرَّجُلُ عَنْ قَوْلِ الشَّجَرَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men bu kecha uyqumda oʻzimni bir daraxt ortida namoz oʻqiyotgandek koʻrdim. Men sajda qilganimda daraxt ham mening sajdamga (qoʻshilib) sajda qildi va men uning: ‹Allohumma-ktub li biha indaka ajran, va daʼ anni biha vizran, vaj-alha li indaka zuxron, va taqobbalha minni kama taqobbaltaha min abdika Dovud (Ey Allohim, buning sababli huzuringda menga ajr yozgil, buning sababli mendan bir gunohni soqit qilgil, buni huzuringda menga zaxira qilgil va buni bandang Dovuddan qabul qilganing kabi mendan qabul qilgil)› deb aytayotganini eshitdim», dedi. Ibn Abbos aytdi: Paygʻambar ﷺ bir sajdali (oyatni) oʻqib, soʻng sajda qildilar. Ibn Abbos aytdi: Men u zotning, xuddi haligi kishi daraxtning soʻzi haqida xabar bergani kabi (soʻzlarni) aytayotganlarini eshitdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Bu bobda Abu Saiddan ham (rivoyat) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен бу кеча уйқумда ўзимни бир дарахт ортида намоз ўқиётгандек кўрдим. Мен сажда қилганимда дарахт ҳам менинг саждамга (қўшилиб) сажда қилди ва мен унинг: ‹Аллоҳумма-ктуб ли биҳа индака ажран, ва даъ анни биҳа визран, важ-алҳа ли индака зухрон, ва тақоббалҳа минни кама тақоббалтаҳа мин абдика Довуд (Эй Аллоҳим, бунинг сабабли ҳузурингда менга ажр ёзгил, бунинг сабабли мендан бир гуноҳни соқит қилгил, буни ҳузурингда менга захира қилгил ва буни банданг Довуддан қабул қилганинг каби мендан қабул қилгил)› деб айтаётганини эшитдим», деди. Ибн Аббос айтди: Пайғамбар ﷺ бир саждали (оятни) ўқиб, сўнг сажда қилдилар. Ибн Аббос айтди: Мен у зотнинг, худди ҳалиги киши дарахтнинг сўзи ҳақида хабар бергани каби (сўзларни) айтаётганларини эшитдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. Бу бобда Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي سُجُودِ الْقُرْآنِ بِاللَّيْلِ ‏"‏ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ بِحَوْلِهِ وَقُوَّتِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Paygʻambar ﷺ kechasi Qurʼon (tilovati) sajdasida: «Sajada vajhi lillazi xolaqohu va shaqqo samʼahu va basorohu bihavlihi va quvvatih (Yuzim oʻzini yaratib, Oʻz havli va quvvati bilan qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Пайғамбар ﷺ кечаси Қуръон (тиловати) саждасида: «Сажада важҳи лиллази холақоҳу ва шаққо самъаҳу ва басороҳу биҳавлиҳи ва қувватиҳ (Юзим ўзини яратиб, Ўз ҳавли ва қуввати билан қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأُمَوِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَالَ - يَعْنِي إِذَا خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ - بِسْمِ اللَّهِ تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏.‏ يُقَالُ لَهُ كُفِيتَ وَوُقِيتَ ‏.‏ وَتَنَحَّى عَنْهُ الشَّيْطَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim — yaʼni uyidan chiqayotganda — ‹Bismillah, tavakkaltu alalloh, la havla va la quvvata illa billah (Alloh nomi bilan, Allohga tavakkal qildim, Allohdan boshqa qudrat ham, quvvat ham yoʻq)› desa, unga: ‹Sen kifoya qilinding va saqlanding› deyiladi va shayton undan uzoqlashadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким — яъни уйидан чиқаётганда — ‹Бисмиллаҳ, таваккалту алаллоҳ, ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллоҳ номи билан, Аллоҳга таваккал қилдим, Аллоҳдан бошқа қудрат ҳам, қувват ҳам йўқ)› деса, унга: ‹Сен кифоя қилиндинг ва сақландинг› дейилади ва шайтон ундан узоқлашади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ مِنْ بَيْتِهِ قَالَ ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ نَزِلَّ أَوْ نَضِلَّ أَوْ نَظْلِمَ أَوْ نُظْلَمَ أَوْ نَجْهَلَ أَوْ يُجْهَلَ عَلَيْنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Umm Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uyidan chiqayotganlarida: «Bismillah, tavakkaltu alalloh. Allohumma, inna naʼuzu bika min an nazilla av nazilla, av nazlima av nuzlam, av najhala av yujhala alayna (Alloh nomi bilan, Allohga tavakkal qildim. Ey Alloh, biz Sendan panoh tilaymiz toymoqdan yoki adashmoqdan, zulm qilmoqdan yoki zulmga uchramoqdan, nodonlik qilmoqdan yoki bizga nisbatan nodonlik qilinmoqdan)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Умм Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уйидан чиқаётганларида: «Бисмиллаҳ, таваккалту алаллоҳ. Аллоҳумма, инна наъузу бика мин ан назилла ав назилла, ав назлима ав нузлам, ав нажҳала ав южҳала алайна (Аллоҳ номи билан, Аллоҳга таваккал қилдим. Эй Аллоҳ, биз Сендан паноҳ тилаймиз тоймоқдан ёки адашмоқдан, зулм қилмоқдан ёки зулмга учрамоқдан, нодонлик қилмоқдан ёки бизга нисбатан нодонлик қилинмоқдан)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا أَزْهَرُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَاسِعٍ، قَالَ قَدِمْتُ مَكَّةَ فَلَقِيَنِي أَخِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَحَدَّثَنِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكُ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَمَحَا عَنْهُ أَلْفَ أَلْفِ سَيِّئَةٍ وَرَفَعَ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ دَرَجَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ - وَهُوَ قَهْرَمَانُ آلِ الزُّبَيْرِ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، هَذَا الْحَدِيثَ نَحْوَهُ.

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim bozorga kirib: ‹La ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu, yuhyi va yumitu, va huva hayyun la yamutu, biyadihil-xayru, va huva ala kulli shayʼin qadir (Yolgʻiz Allohdan boshqa hech iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Uniki, hamd Uniki, U tiriltiradi va oʻldiradi, U tirikdir, oʻlmaydi, yaxshilik Uning qoʻlidadir va U har narsaga qodirdir)› desa, Alloh unga ming-ming yaxshilik yozadi, undan ming-ming yomonlikni oʻchiradi va uni ming-ming daraja koʻtaradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu hadisni Amr ibn Dinor — u Zubayr xonadonining ishbilarmoni edi — Solim ibn Abdullohdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бозорга кириб: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйи ва юмиту, ва ҳува ҳайюн ла ямуту, биядиҳил-хайру, ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уники, ҳамд Уники, У тирилтиради ва ўлдиради, У тирикдир, ўлмайди, яхшилик Унинг қўлидадир ва У ҳар нарсага қодирдир)› деса, Аллоҳ унга минг-минг яхшилик ёзади, ундан минг-минг ёмонликни ўчиради ва уни минг-минг даража кўтаради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадисни Амр ибн Динор — у Зубайр хонадонининг ишбилармони эди — Солим ибн Абдуллоҳдан шунга ўхшаш ривоят қилган.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، وَالْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، وَهُوَ قَهْرَمَانُ آلِ الزُّبَيْرِ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ فِي السُّوقِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَمَحَا عَنْهُ أَلْفَ أَلْفِ سَيِّئَةٍ وَبَنَى لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ هَذَا هُوَ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ وَقَدْ رَوَى عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَحَادِيثَ لاَ يُتَابَعُ عَلَيْهَا وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرَوَاهُ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ الطَّائِفِيُّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عُمَرَ رضى الله عنه ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim bozorda: ‹La ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu, yuhyi va yumitu, va huva hayyun la yamutu, biyadihil-xayru, va huva ala kulli shayʼin qadir (Yolgʻiz Allohdan boshqa hech iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Uniki, hamd Uniki, U tiriltiradi va oʻldiradi, U tirikdir, oʻlmaydi, yaxshilik Uning qoʻlidadir va U har narsaga qodirdir)› desa, Alloh unga ming-ming yaxshilik yozadi, undan ming-ming yomonlikni oʻchiradi va unga jannatda bir uy quradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu Amr ibn Dinor basralik shayxdir, baʼzi hadis ahli uning haqida tanqid qilishgan va u Solim ibn Abdulloh ibn Umardan mutobaat qilinmaydigan hadislar rivoyat qilgan. Bu hadis boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Uni Yahyo ibn Sulaym at-Toifiy Imron ibn Muslimdan, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan va unda Umar (roziyallohu anhu)ni zikr qilmagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бозорда: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйи ва юмиту, ва ҳува ҳайюн ла ямуту, биядиҳил-хайру, ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уники, ҳамд Уники, У тирилтиради ва ўлдиради, У тирикдир, ўлмайди, яхшилик Унинг қўлидадир ва У ҳар нарсага қодирдир)› деса, Аллоҳ унга минг-минг яхшилик ёзади, ундан минг-минг ёмонликни ўчиради ва унга жаннатда бир уй қуради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу Амр ибн Динор басралик шайхдир, баъзи ҳадис аҳли унинг ҳақида танқид қилишган ва у Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан мутобаат қилинмайдиган ҳадислар ривоят қилган. Бу ҳадис бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Уни Яҳё ибн Сулайм ат-Тоифий Имрон ибн Муслимдан, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган ва унда Умар (розияллоҳу анҳу)ни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، قَالَ أَشْهَدُ عَلَى أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّهُمَا شَهِدَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ‏.‏ صَدَّقَهُ رَبُّهُ فَقَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَأَنَا أَكْبَرُ ‏.‏ وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ ‏.‏ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَأَنَا وَحْدِي ‏.‏ وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ ‏.‏ قَالَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَحْدِي لاَ شَرِيكَ لِي ‏.‏ وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ ‏.‏ قَالَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا لِيَ الْمُلْكُ وَلِيَ الْحَمْدُ ‏.‏ وَإِذَا قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏.‏ قَالَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِي ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ مَنْ قَالَهَا فِي مَرَضِهِ ثُمَّ مَاتَ لَمْ تَطْعَمْهُ النَّارُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، وَأَبِي، سَعِيدٍ بِنَحْوِ هَذَا الْحَدِيثِ بِمَعْنَاهُ وَلَمَ يَرْفَعْهُ شُعْبَةُ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، بِهَذَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) va Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim ‹La ilaha illalloh vallohu akbar (Allohdan boshqa hech iloh yoʻq va Alloh eng buyukdir)› desa, Robbi uni tasdiqlab: ‹Mendan boshqa hech iloh yoʻq va Men eng buyukman› deydi. Qachon u ‹La ilaha illalloh vahdah (Yolgʻiz Allohdan boshqa hech iloh yoʻq)› desa, Alloh: ‹Mendan boshqa hech iloh yoʻq va Men yolgʻizman› deydi. Qachon u ‹La ilaha illalloh vahdahu la sharika lah (Yolgʻiz Allohdan boshqa hech iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq)› desa, Alloh: ‹Mendan boshqa hech iloh yoʻq, Men yolgʻizman, Mening sherigim yoʻq› deydi. Qachon u ‹La ilaha illalloh, lahul-mulku va lahul-hamd (Allohdan boshqa hech iloh yoʻq, mulk Uniki va hamd Uniki)› desa, Alloh: ‹Mendan boshqa hech iloh yoʻq, mulk Meniki va hamd Meniki› deydi. Qachon u ‹La ilaha illalloh, va la havla va la quvvata illa billah (Allohdan boshqa hech iloh yoʻq va Allohdan boshqa qudrat ham, quvvat ham yoʻq)› desa, Alloh: ‹Mendan boshqa hech iloh yoʻq va Mendan boshqa qudrat ham, quvvat ham yoʻq› deydi», dedilar. Va U zot: «Kim buni kasalligida aytib, soʻng vafot etsa, doʻzax oʻti uni yemaydi», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Buni Shuʼba Abu Ishoqdan, u al-Agʻarr Abu Muslimdan, u Abu Hurayra va Abu Saiddan shu hadisga oʻxshash maʼnoda rivoyat qilgan, lekin Shuʼba uni marfuʼ qilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ва Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким ‹Ла илаҳа иллаллоҳ валлоҳу акбар (Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ ва Аллоҳ энг буюкдир)› деса, Робби уни тасдиқлаб: ‹Мендан бошқа ҳеч илоҳ йўқ ва Мен энг буюкман› дейди. Қачон у ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳ (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ)› деса, Аллоҳ: ‹Мендан бошқа ҳеч илоҳ йўқ ва Мен ёлғизман› дейди. Қачон у ‹Ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ)› деса, Аллоҳ: ‹Мендан бошқа ҳеч илоҳ йўқ, Мен ёлғизман, Менинг шеригим йўқ› дейди. Қачон у ‹Ла илаҳа иллаллоҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамд (Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ, мулк Уники ва ҳамд Уники)› деса, Аллоҳ: ‹Мендан бошқа ҳеч илоҳ йўқ, мулк Меники ва ҳамд Меники› дейди. Қачон у ‹Ла илаҳа иллаллоҳ, ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ ва Аллоҳдан бошқа қудрат ҳам, қувват ҳам йўқ)› деса, Аллоҳ: ‹Мендан бошқа ҳеч илоҳ йўқ ва Мендан бошқа қудрат ҳам, қувват ҳам йўқ› дейди», дедилар. Ва У зот: «Ким буни касаллигида айтиб, сўнг вафот этса, дўзах ўти уни емайди», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Буни Шуъба Абу Ишоқдан, у ал-Ағарр Абу Муслимдан, у Абу Ҳурайра ва Абу Саиддан шу ҳадисга ўхшаш маънода ривоят қилган, лекин Шуъба уни марфуъ қилмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، مَوْلَى آلِ الزُّبَيْرِ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ رَأَى صَاحِبَ بَلاَءٍ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَافَانِي مِمَّا ابْتَلاَكَ بِهِ وَفَضَّلَنِي عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقَ تَفْضِيلاً إِلاَّ عُوفِيَ مِنْ ذَلِكَ الْبَلاَءِ كَائِنًا مَا كَانَ مَا عَاشَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ قَهْرَمَانُ آلِ الزُّبَيْرِ هُوَ شَيْخٌ بَصْرِيٌ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ فِي الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ تَفَرَّدَ بِأَحَادِيثَ عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ أَنَّهُ قَالَ إِذَا رَأَى صَاحِبَ بَلاَءٍ فَتَعَوَّذَ مِنْهُ يَقُولُ ذَلِكَ فِي نَفْسِهِ وَلاَ يُسْمِعُ صَاحِبَ الْبَلاَءِ ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim baloga yoʻliqqan kishini koʻrib: ‹Al-hamdu lillahil-lazi afani mimmabtalaka bihi va faddalani ala kasirin mimman xalaqa tafdila (Seni mubtalo qilgan narsadan meni ofiyatda saqlagan va meni Oʻzi yaratgan koʻp narsalardan ustun qilgan Allohga hamd boʻlsin)› desa, u tirik ekan, qanaqa boʻlmasin oʻsha balodan saqlanadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Amr ibn Dinor — Zubayr xonadonining ishbilarmoni — basralik shayxdir va hadisda kuchli emas. U Solim ibn Abdulloh ibn Umardan ayrim hadislarni yolgʻiz rivoyat qilgan. Abu Jaʼfar Muhammad ibn Alidan rivoyat qilinishicha, u: baloga yoʻliqqan kishini koʻrib undan panoh tilasa, buni ichida aytadi va balo egasiga eshittirmaydi, degan.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким балога йўлиққан кишини кўриб: ‹Ал-ҳамду лиллаҳил-лази афани миммабталака биҳи ва фаддалани ала касирин мимман халақа тафдила (Сени мубтало қилган нарсадан мени офиятда сақлаган ва мени Ўзи яратган кўп нарсалардан устун қилган Аллоҳга ҳамд бўлсин)› деса, у тирик экан, қанақа бўлмасин ўша балодан сақланади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Амр ибн Динор — Зубайр хонадонининг ишбилармони — басралик шайхдир ва ҳадисда кучли эмас. У Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан айрим ҳадисларни ёлғиз ривоят қилган. Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Алидан ривоят қилинишича, у: балога йўлиққан кишини кўриб ундан паноҳ тиласа, буни ичида айтади ва бало эгасига эшиттирмайди, деган.

حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ السِّمْنَانِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُطَرِّفُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْعُمَرِيُّ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ رَأَى مُبْتَلًى فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَافَانِي مِمَّا ابْتَلاَكَ بِهِ وَفَضَّلَنِي عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقَ تَفْضِيلاً لَمْ يُصِبْهُ ذَلِكَ الْبَلاَءُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim baloga yoʻliqqan kishini koʻrib: ‹Al-hamdu lillahil-lazi afani mimmabtalaka bihi va faddalani ala kasirin mimman xalaqa tafdila (Seni mubtalo qilgan narsadan meni ofiyatda saqlagan va meni Oʻzi yaratgan koʻp narsalardan ustun qilgan Allohga hamd boʻlsin)› desa, oʻsha balo unga yetmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким балога йўлиққан кишини кўриб: ‹Ал-ҳамду лиллаҳил-лази афани миммабталака биҳи ва фаддалани ала касирин мимман халақа тафдила (Сени мубтало қилган нарсадан мени офиятда сақлаган ва мени Ўзи яратган кўп нарсалардан устун қилган Аллоҳга ҳамд бўлсин)› деса, ўша бало унга етмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ الْكُوفِيُّ، - وَاسْمُهُ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ جَلَسَ فِي مَجْلِسٍ فَكَثُرَ فِيهِ لَغَطُهُ فَقَالَ قَبْلَ أَنْ يَقُومَ مِنْ مَجْلِسِهِ ذَلِكَ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏.‏ إِلاَّ غُفِرَ لَهُ مَا كَانَ فِي مَجْلِسِهِ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ وَعَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُهَيْلٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim bir majlisda oʻtirib, unda koʻp behuda gap-soʻz qilsa-yu, soʻng oʻsha majlisidan turishidan oldin: ‹Subhanaka Allohumma va bihamdika, ashhadu an la ilaha illa anta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Ey Alloh, Seni hamding bilan poklayman, Sendan boshqa hech iloh yoʻqligiga guvohlik beraman, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)› desa, oʻsha majlisida boʻlgan (gunohlari) unga magʻfirat qilinadi», dedilar. Bu bobda Abu Barza va Oishadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻarib sahihdir, biz uni Suhayl hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мажлисда ўтириб, унда кўп беҳуда гап-сўз қилса-ю, сўнг ўша мажлисидан туришидан олдин: ‹Субҳанака Аллоҳумма ва биҳамдика, ашҳаду ан ла илаҳа илла анта, астағфирука ва атубу илайк (Эй Аллоҳ, Сени ҳамдинг билан поклайман, Сендан бошқа ҳеч илоҳ йўқлигига гувоҳлик бераман, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)› деса, ўша мажлисида бўлган (гуноҳлари) унга мағфират қилинади», дедилар. Бу бобда Абу Барза ва Оишадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғариб саҳиҳдир, биз уни Суҳайл ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ يُعَدُّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَجْلِسِ الْوَاحِدِ مِائَةُ مَرَّةٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَقُومَ ‏"‏ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَتُبْ عَلَىَّ إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الْغَفُورُ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُوقَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺ uchun bir majlisning oʻzida, turishlaridan oldin: «Robbigʻfir li va tub alayya innaka antat-Tavvabul-Gʻafur (Ey Robbim, meni magʻfirat qil va tavbamni qabul et, albatta Sen tavbalarni koʻp qabul qiluvchi, koʻp magʻfirat qiluvchisan)» degan soʻzlari yuz marta sanalar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ учун бир мажлиснинг ўзида, туришларидан олдин: «Роббиғфир ли ва туб алайя иннака антат-Таввабул-Ғафур (Эй Роббим, мени мағфират қил ва тавбамни қабул эт, албатта Сен тавбаларни кўп қабул қилувчи, кўп мағфират қилувчисан)» деган сўзлари юз марта саналар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو عِنْدَ الْكَرْبِ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِيُّ الْحَلِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ gʻam-anduh paytida: «La ilaha illallohul-aliyyul-halim, la ilaha illalloh, robbul-arshil-azim, la ilaha illalloh, robbus-samavati val-ard, va robbul-arshil-karim (Ulugʻ va Halim Allohdan boshqa hech iloh yoʻq, ulkan Arshning Robbi Allohdan boshqa hech iloh yoʻq, osmonlar va yerning Robbi hamda karamli Arshning Robbi Allohdan boshqa hech iloh yoʻq)» deb duo qilar edilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Alidan ham (rivoyat) bor. Va bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ ғам-андуҳ пайтида: «Ла илаҳа иллаллоҳул-алийюл-ҳалим, ла илаҳа иллаллоҳ, роббул-аршил-азим, ла илаҳа иллаллоҳ, роббус-самавати вал-ард, ва роббул-аршил-карим (Улуғ ва Ҳалим Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ, улкан Аршнинг Робби Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ, осмонлар ва ернинг Робби ҳамда карамли Аршнинг Робби Аллоҳдан бошқа ҳеч илоҳ йўқ)» деб дуо қилар эдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Алидан ҳам (ривоят) бор. Ва бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ الْمَخْزُومِيُّ الْمَدَنِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ قَالُوا حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْفَضْلِ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَهَمَّهُ الأَمْرُ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا اجْتَهَدَ فِي الدُّعَاءِ قَالَ ‏"‏ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺni bir ish tashvishga solib qoʻyganda, boshlarini osmon tomon koʻtarib: «Subhanallohil-azim (Ulugʻ Alloh pokdir)» der edilar. Duoda jidd-jahd qilganlarida esa: «Yo Hayyu yo Qayyum (Ey tirik, ey turgʻun-saqlovchi Zot)» der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺни бир иш ташвишга солиб қўйганда, бошларини осмон томон кўтариб: «Субҳаналлоҳил-азим (Улуғ Аллоҳ покдир)» дер эдилар. Дуода жидд-жаҳд қилганларида эса: «Ё Ҳайю ё Қайюм (Эй тирик, эй турғун-сақловчи Зот)» дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ يَعْقُوبَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنْ خَوْلَةَ بِنْتِ حَكِيمٍ السُّلَمِيَّةِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ نَزَلَ مَنْزِلاً ثُمَّ قَالَ أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّاتِ مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ لَمْ يَضُرَّهُ شَيْءٌ حَتَّى يَرْتَحِلَ مِنْ مَنْزِلِهِ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ هَذَا الْحَدِيثَ أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ فَذَكَرَ نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَشَجِّ وَيَقُولُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ خَوْلَةَ ‏.‏ قَالَ وَحَدِيثُ اللَّيْثِ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ ابْنِ عَجْلاَنَ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) Xavla bint Hakim as-Sulamiyya (roziyallohu anho)dan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bir manzilga tushib, soʻng: ‹Aʼuzu bi-kalimatillahit-tammati min sharri ma xalaq (Alloh yaratgan narsalarning yomonligidan Allohning mukammal kalimalari ila panoh tilayman)› desa, oʻsha manzilidan koʻchib ketguncha unga hech narsa zarar yetkazmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Bu hadisni Molik ibn Anas ham — unga Yaʼqub ibn Abdulloh ibn al-Ashajjdan yetib kelganini aytib — shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Bu hadis Ibn Ajlondan ham Yaʼqub ibn Abdulloh ibn al-Ashajjdan rivoyat qilingan boʻlib, u: Said ibn al-Musayyabdan, u Xavladan, deydi. Abu Iso aytdi: Laysning hadisi Ibn Ajlonning rivoyatidan koʻra sahihroqdir.Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) Хавла бинт Ҳаким ас-Суламийя (розияллоҳу анҳо)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бир манзилга тушиб, сўнг: ‹Аъузу би-калиматиллаҳит-таммати мин шарри ма халақ (Аллоҳ яратган нарсаларнинг ёмонлигидан Аллоҳнинг мукаммал калималари ила паноҳ тилайман)› деса, ўша манзилидан кўчиб кетгунча унга ҳеч нарса зарар етказмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадисни Молик ибн Анас ҳам — унга Яъқуб ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан етиб келганини айтиб — шунга ўхшаш ривоят қилган. Бу ҳадис Ибн Ажлондан ҳам Яъқуб ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажждан ривоят қилинган бўлиб, у: Саид ибн ал-Мусайябдан, у Хавладан, дейди. Абу Исо айтди: Лайснинг ҳадиси Ибн Ажлоннинг ривоятидан кўра саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بِشْرٍ الْخَثْعَمِيِّ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَافَرَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ قَالَ بِأُصْبُعِهِ وَمَدَّ شُعْبَةُ بِأُصْبُعِهِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الأَهْلِ اللَّهُمَّ اصْحَبْنَا بِنُصْحِكَ وَاقْلِبْنَا بِذِمَّةٍ ‏.‏ اللَّهُمَّ ازْوِ لَنَا الأَرْضَ وَهَوِّنْ عَلَيْنَا السَّفَرَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ وَكَآبَةِ الْمُنْقَلَبِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى كُنْتُ لاَ أَعْرِفُ هَذَا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ حَتَّى حَدَّثَنِي بِهِ سُوَيْدٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ شُعْبَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺ safarga chiqib, ulovlariga minganlarida barmoqlari bilan ishora qilib — Shuʼba barmogʻini choʻzib koʻrsatdi — derdilarki: «Allohumma antas-sohibu fis safari val-xalifatu fil-ahl, Allohummas-habna bi-nushika vaqlibna bi-zimma. Allohummazvi lanal-arda va havvin alaynas-safar, Allohumma inni aʼuzu bika min vaʼsais-safari va kaabatil-munqalab (Ey Alloh, safarda hamroh, oilada oʻrinbosar Sensan. Ey Alloh, nasihating bilan bizga hamroh boʻl va bizni omonlik bilan qaytar. Ey Alloh, yerni biz uchun yigʻishtir va safarni bizga oson qil. Ey Alloh, men safarning mashaqqatidan va qaytishdagi gʻam-anduhdan Senga sigʻinaman)». Abu Iso aytdi: Men buni faqat Ibn Abu Adiyning hadisidan bilar edim, toki Suvayd menga buni rivoyat qilib bergunicha. Abu Iso aytdi: Bu hadis Abu Hurayra hadisidan hasan gʻaribdir va biz uni faqat Ibn Abu Adiyning Shuʼbadan rivoyatidan bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ сафарга чиқиб, уловларига минганларида бармоқлари билан ишора қилиб — Шуъба бармоғини чўзиб кўрсатди — дердиларки: «Аллоҳумма антас-соҳибу фис сафари вал-халифату фил-аҳл, Аллоҳуммас-ҳабна би-нушика вақлибна би-зимма. Аллоҳуммазви ланал-арда ва ҳаввин алайнас-сафар, Аллоҳумма инни аъузу бика мин ваъсаис-сафари ва каабатил-мунқалаб (Эй Аллоҳ, сафарда ҳамроҳ, оилада ўринбосар Сенсан. Эй Аллоҳ, насиҳатинг билан бизга ҳамроҳ бўл ва бизни омонлик билан қайтар. Эй Аллоҳ, ерни биз учун йиғиштир ва сафарни бизга осон қил. Эй Аллоҳ, мен сафарнинг машаққатидан ва қайтишдаги ғам-андуҳдан Сенга сиғинаман)». Абу Исо айтди: Мен буни фақат Ибн Абу Адийнинг ҳадисидан билар эдим, токи Сувайд менга буни ривоят қилиб бергунича. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Абу Ҳурайра ҳадисидан ҳасан ғарибдир ва биз уни фақат Ибн Абу Адийнинг Шуъбадан ривоятидан биламиз.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَافَرَ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الأَهْلِ اللَّهُمَّ اصْحَبْنَا فِي سَفَرِنَا وَاخْلُفْنَا فِي أَهْلِنَا اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ وَعْثَاءِ السَّفَرِ وَكَآبَةِ الْمُنْقَلَبِ وَمِنَ الْحَوْرِ بَعْدَ الْكَوْنِ وَمِنْ دَعْوَةِ الْمَظْلُومِ وَمِنْ سُوءِ الْمَنْظَرِ فِي الأَهْلِ وَالْمَالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ وَيُرْوَى الْحَوْرِ بَعْدَ الْكَوْرِ أَيْضًا قَالَ وَمَعْنَى قَوْلِهِ الْحَوْرِ بَعْدَ الْكَوْنِ أَوِ الْكَوْرِ وَكِلاَهُمَا لَهُ وَجْهٌ يُقَالُ إِنَّمَا هُوَ الرُّجُوعُ مِنَ الإِيمَانِ إِلَى الْكُفْرِ أَوْ مِنَ الطَّاعَةِ إِلَى الْمَعْصِيَةِ إِنَّمَا يَعْنِي الرُّجُوعَ مِنْ شَيْءٍ إِلَى شَيْءٍ مِنَ الشَّرِّ ‏.‏

Abdulloh ibn Sarjis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Nabiy ﷺ safarga chiqqanlarida: «Allohumma antas-sohibu fis safari val-xalifatu fil-ahl, Allohummas-habna fi safarina vaxlufna fi ahlina. Allohumma inni aʼuzu bika min vaʼsais-safari va kaabatil-munqalab, va minal-havri baʼdal-kavn, va min daʼvatil-mazlum, va min suʼil-manzari fil-ahli val-mol (Ey Alloh, safarda hamroh, oilada oʻrinbosar Sensan. Ey Alloh, safarimizda bizga hamroh boʻl va oilamizga oʻrinbosar boʻl. Ey Alloh, men safarning mashaqqatidan, qaytishdagi gʻam-anduhdan, borligimdan keyin nuqsonga uchrashdan, mazlumning duosidan hamda oila va molda yomon manzarani koʻrishdan Senga sigʻinaman)» der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Iso aytdi: «al-havri baʼdal-kavr» deb ham rivoyat qilinadi. «al-havri baʼdal-kavn» yoki «al-kavr» soʻzining maʼnosi — har ikkalasining ham bir yoʻnalishi bor — bu imondan kufrga yoki toatdan maʼsiyatga qaytish deyiladi, yaʼni bir narsadan boshqa yomon narsaga qaytishni anglatadi.Абдуллоҳ ибн Саржис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у айтди: Набий ﷺ сафарга чиққанларида: «Аллоҳумма антас-соҳибу фис сафари вал-халифату фил-аҳл, Аллоҳуммас-ҳабна фи сафарина вахлуфна фи аҳлина. Аллоҳумма инни аъузу бика мин ваъсаис-сафари ва каабатил-мунқалаб, ва минал-ҳаври баъдал-кавн, ва мин даъватил-мазлум, ва мин суъил-манзари фил-аҳли вал-мол (Эй Аллоҳ, сафарда ҳамроҳ, оилада ўринбосар Сенсан. Эй Аллоҳ, сафаримизда бизга ҳамроҳ бўл ва оиламизга ўринбосар бўл. Эй Аллоҳ, мен сафарнинг машаққатидан, қайтишдаги ғам-андуҳдан, борлигимдан кейин нуқсонга учрашдан, мазлумнинг дуосидан ҳамда оила ва молда ёмон манзарани кўришдан Сенга сиғинаман)» дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Исо айтди: «ал-ҳаври баъдал-кавр» деб ҳам ривоят қилинади. «ал-ҳаври баъдал-кавн» ёки «ал-кавр» сўзининг маъноси — ҳар иккаласининг ҳам бир йўналиши бор — бу имондан куфрга ёки тоатдан маъсиятга қайтиш дейилади, яъни бир нарсадан бошқа ёмон нарсага қайтишни англатади.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الرَّبِيعَ بْنَ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ قَالَ ‏"‏ آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَرَوَى الثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْبَرَاءِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ الْبَرَاءِ وَرِوَايَةُ شُعْبَةَ أَصَحُّ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأَنَسٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ safardan qaytganlarida: «Oyibuna toibuna obiduna li-Rabbino homiduna (qaytguvchimiz, tavba qilguvchimiz, ibodat qilguvchimiz, Robbimizga hamd aytguvchimiz)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Savriy bu hadisni Abu Ishoqdan, u Barodan rivoyat qilgan va unda Robiy ibn Barodan deb zikr qilmagan, biroq Shuʼbaning rivoyati sahihroqdir. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Anas va Jobir ibn Abdullohdan ham (hadis) bor.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ сафардан қайтганларида: «Ойибуна тоибуна обидуна ли-Раббино ҳомидуна (қайтгувчимиз, тавба қилгувчимиз, ибодат қилгувчимиз, Роббимизга ҳамд айтгувчимиз)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Саврий бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у Бародан ривоят қилган ва унда Робий ибн Бародан деб зикр қилмаган, бироқ Шуъбанинг ривояти саҳиҳроқдир. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Умар, Анас ва Жобир ибн Абдуллоҳдан ҳам (ҳадис) бор.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَدِمَ مِنْ سَفَرٍ فَنَظَرَ إِلَى جُدُرَاتِ الْمَدِينَةِ أَوْضَعَ رَاحِلَتَهُ وَإِنْ كَانَ عَلَى دَابَّةٍ حَرَّكَهَا مِنْ حُبِّهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ safardan qaytib, Madina devorlarini koʻrganlarida, Madinaga boʻlgan muhabbatlaridan tuyalarini tezlatar, agar (boshqa) ulovda boʻlsalar, uni qoʻzgʻatar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ сафардан қайтиб, Мадина деворларини кўрганларида, Мадинага бўлган муҳаббатларидан туяларини тезлатар, агар (бошқа) уловда бўлсалар, уни қўзғатар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي عُبَيْدِ اللَّهِ السُّلَيْمِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو قُتَيْبَةَ، سَلْمُ بْنُ قُتَيْبَةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا وَدَّعَ رَجُلاً أَخَذَ بِيَدِهِ فَلاَ يَدَعُهَا حَتَّى يَكُونَ الرَّجُلُ هُوَ يَدَعُ يَدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَيَقُولُ ‏"‏ أَسْتَوْدِعُ اللَّهَ دِينَكَ وَأَمَانَتَكَ وَآخِرَ عَمَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishi bilan xayrlashganlarida, uning qoʻlidan ushlar va u kishi Nabiy ﷺning qoʻllarini qoʻyib yubormaguncha qoʻyib yubormas edilar hamda: «Astavdiullaha dinaka va amanataka va oxira amalika (dining, omonating va amalingning oxirini Allohga topshiraman)», der edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir. Bu hadis Ibn Umardan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир киши билан хайрлашганларида, унинг қўлидан ушлар ва у киши Набий ﷺнинг қўлларини қўйиб юбормагунча қўйиб юбормас эдилар ҳамда: «Аставдиуллаҳа динака ва аманатака ва охира амалика (дининг, омонатинг ва амалингнинг охирини Аллоҳга топшираман)», дер эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир. Бу ҳадис Ибн Умардан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ خُثَيْمٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنْ سَالِمٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، كَانَ يَقُولُ لِلرَّجُلِ إِذَا أَرَادَ سَفَرًا ادْنُ مِنِّي أُوَدِّعْكَ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُوَدِّعُنَا ‏.‏ فَيَقُولُ ‏"‏ أَسْتَوْدِعُ اللَّهَ دِينَكَ وَأَمَانَتَكَ وَخَوَاتِيمَ عَمَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Solim (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar (roziyallohu anhumo) safar qilmoqchi boʻlgan kishiga: «Menga yaqinlash, Rasululloh ﷺ biz bilan xayrlashganlaridek men ham sen bilan xayrlashay», der va soʻng: «Astavdiullaha dinaka va amanataka va xavotima amalika (dining, omonating va amalingning yakunlarini Allohga topshiraman)», der edi. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu yoʻldan, Solim ibn Abdullohning hadisidan hasan sahih gʻaribdir.Солим (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) сафар қилмоқчи бўлган кишига: «Менга яқинлаш, Расулуллоҳ ﷺ биз билан хайрлашганларидек мен ҳам сен билан хайрлашай», дер ва сўнг: «Аставдиуллаҳа динака ва аманатака ва хавотима амалика (дининг, омонатинг ва амалингнинг якунларини Аллоҳга топшираман)», дер эди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу йўлдан, Солим ибн Абдуллоҳнинг ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ سَفَرًا فَزَوِّدْنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ زَوَّدَكَ اللَّهُ التَّقْوَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زِدْنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَغَفَرَ ذَنْبَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زِدْنِي بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَيَسَّرَ لَكَ الْخَيْرَ حَيْثُمَا كُنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men safar qilmoqchiman, menga zod (toʻla) bering», dedi. U zot: «Zavvadakallohut-taqvo (Alloh senga taqvoni zod qilib bersin)», dedilar. U: «Yana qoʻshing», dedi. U zot: «Va gʻafara zanbaka (va gunohingni magʻfirat qilsin)», dedilar. U: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, yana qoʻshing», dedi. U zot: «Va yassara lakal-xayra haysumo kunta (qayerda boʻlsang, senga yaxshilikni oson qilsin)», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сафар қилмоқчиман, менга зод (тўла) беринг», деди. У зот: «Заввадакаллоҳут-тақво (Аллоҳ сенга тақвони зод қилиб берсин)», дедилар. У: «Яна қўшинг», деди. У зот: «Ва ғафара занбака (ва гуноҳингни мағфират қилсин)», дедилар. У: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, яна қўшинг», деди. У зот: «Ва яссара лакал-хайра ҳайсумо кунта (қаерда бўлсанг, сенга яхшиликни осон қилсин)», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُسَافِرَ فَأَوْصِنِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلَيْكَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَالتَّكْبِيرِ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا أَنْ وَلَّى الرَّجُلُ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اطْوِ لَهُ الأَرْضَ وَهَوِّنْ عَلَيْهِ السَّفَرَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, men safar qilmoqchiman, menga vasiyat qiling», dedi. U zot: «Allohning taqvosini lozim tut va har bir balandlikda takbir ayt», dedilar. U kishi yuz oʻgirib ketganida, u zot: «Allohummatvi lahul-arza va havvin alayhis-safar (Ey Allohim, unga yerni yigʻ va safarni unga oson qil)», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сафар қилмоқчиман, менга васият қилинг», деди. У зот: «Аллоҳнинг тақвосини лозим тут ва ҳар бир баландликда такбир айт», дедилар. У киши юз ўгириб кетганида, у зот: «Аллоҳумматви лаҳул-арза ва ҳаввин алайҳис-сафар (Эй Аллоҳим, унга ерни йиғ ва сафарни унга осон қил)», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَ شَهِدْتُ عَلِيًّا أُتِيَ بِدَابَّةٍ لِيَرْكَبَهَا فَلَمَّا وَضَعَ رِجْلَهُ فِي الرِّكَابِ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ ثَلاَثًا فَلَمَّا اسْتَوَى عَلَى ظَهْرِهَا قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ ثُمَّ قَالَ ‏:‏ ‏(‏ سبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ ‏)‏ ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ ثَلاَثًا وَاللَّهُ أَكْبَرُ ثَلاَثًا سُبْحَانَكَ إِنِّي قَدْ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ ‏.‏ ثُمَّ ضَحِكَ ‏.‏ فَقُلْتُ مِنْ أَىِّ شَيْءٍ ضَحِكْتَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَنَعَ كَمَا صَنَعْتُ ثُمَّ ضَحِكَ فَقُلْتُ مِنْ أَىِّ شَيْءٍ ضَحِكْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ إِنَّ رَبَّكَ لَيَعْجَبُ مِنْ عَبْدِهِ إِذَا قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ غَيْرُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رضى الله عنهما ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Robiya (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning huzurida hozir boʻldim, unga minishi uchun ulov keltirildi. U oyogʻini uzangiga qoʻyganida uch marta: «Bismillah», dedi. Uning ustiga oʻrnashib olgach: «Alhamdulillah», dedi, soʻng: {Bizga buni boʻysundirgan Zot pokdir, biz unga (oʻz kuchimiz bilan) qodir emas edik. Albatta biz Robbimizga qaytguvchimiz} (Zuxruf 13-14) dedi. Soʻng uch marta: «Alhamdulillah» va uch marta: «Allohu akbar» dedi-da: «Subhanaka inni qad zalamtu nafsi, fagʻfir li, fa-innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta (Ey poklik egasi, men oʻzimga zulm qildim, meni magʻfirat qil, zero gunohlarni Sendan boshqa hech kim magʻfirat qilmaydi)», dedi. Soʻng kuldi. Men: «Ey moʻminlar amiri, nimadan kuldingiz?» dedim. U: «Rasulullohni ﷺ men qilgandek qilganlarini koʻrdim, soʻng kuldilar. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, nimadan kuldingiz?› dedim. U zot: ‹Albatta Robbing bandasidan: Rabbigʻfir li zunubi (Robbim, gunohlarimni magʻfirat qil) deganida, gunohlarni Sendan boshqa hech kim magʻfirat qilmasligini (bilgani uchun) xursand boʻladi›, dedilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan ham (hadis) bor. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али ибн Робия (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурида ҳозир бўлдим, унга миниши учун улов келтирилди. У оёғини узангига қўйганида уч марта: «Бисмиллаҳ», деди. Унинг устига ўрнашиб олгач: «Алҳамдулиллаҳ», деди, сўнг: {Бизга буни бўйсундирган Зот покдир, биз унга (ўз кучимиз билан) қодир эмас эдик. Албатта биз Роббимизга қайтгувчимиз} (Зухруф 13-14) деди. Сўнг уч марта: «Алҳамдулиллаҳ» ва уч марта: «Аллоҳу акбар» деди-да: «Субҳанака инни қад заламту нафси, фағфир ли, фа-иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта (Эй поклик эгаси, мен ўзимга зулм қилдим, мени мағфират қил, зеро гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким мағфират қилмайди)», деди. Сўнг кулди. Мен: «Эй мўминлар амири, нимадан кулдингиз?» дедим. У: «Расулуллоҳни ﷺ мен қилгандек қилганларини кўрдим, сўнг кулдилар. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, нимадан кулдингиз?› дедим. У зот: ‹Албатта Роббинг бандасидан: Раббиғфир ли зунуби (Роббим, гуноҳларимни мағфират қил) деганида, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким мағфират қилмаслигини (билгани учун) хурсанд бўлади›, дедилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам (ҳадис) бор. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَارِقِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَافَرَ فَرَكِبَ رَاحِلَتَهُ كَبَّرَ ثَلاَثًا وَيَقُولُ ‏:‏ ‏(‏ سبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ * وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ ‏)‏ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ فِي سَفَرِي هَذَا مِنَ الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَمِنَ الْعَمَلِ مَا تَرْضَى اللَّهُمَّ هَوِّنْ عَلَيْنَا الْمَسِيرَ وَاطْوِ عَنَّا بُعْدَ الأَرْضِ اللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِي السَّفَرِ وَالْخَلِيفَةُ فِي الأَهْلِ اللَّهُمَّ اصْحَبْنَا فِي سَفَرِنَا وَاخْلُفْنَا فِي أَهْلِنَا ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَقُولُ إِذَا رَجَعَ إِلَى أَهْلِهِ ‏"‏ آيِبُونُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَائِبُونَ عَابِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ safar qilmoqchi boʻlganlarida, ulovlariga minib, uch marta takbir aytar va: {Bizga buni boʻysundirgan Zot pokdir, biz unga qodir emas edik. Albatta biz Robbimizga qaytguvchimiz} (Zuxruf 13-14) der edilar. Soʻng: «Allohumma inni asʼaluka fi safari haza minal-birri vat-taqvo va minal-amali ma tarzo. Allohumma havvin alaynal-masira vatvi anna buʼdal-arz. Allohumma antas-sohibu fis-safari val-xalifatu fil-ahl. Allohummashabna fi safarina vaxlufna fi ahlina (Ey Allohim, men Sendan ushbu safarimda yaxshilik, taqvo va Sen rozi boʻladigan amalni soʻrayman. Ey Allohim, bu yoʻlni bizga oson qil va yer uzoqligini bizdan yigʻ. Ey Allohim, Sen safarda hamrohsan va oilada oʻrinbosarsan. Ey Allohim, safarimizda bizga hamroh boʻl va oilamizda bizning oʻrnimizni egalla)», der edilar. Oilasiga qaytganlarida esa: «Oyibuna in shoʼallohu toibuna obiduna li-Rabbino homiduna (insho Alloh qaytguvchimiz, tavba qilguvchimiz, ibodat qilguvchimiz, Robbimizga hamd aytguvchimiz)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ сафар қилмоқчи бўлганларида, уловларига миниб, уч марта такбир айтар ва: {Бизга буни бўйсундирган Зот покдир, биз унга қодир эмас эдик. Албатта биз Роббимизга қайтгувчимиз} (Зухруф 13-14) дер эдилар. Сўнг: «Аллоҳумма инни асъалука фи сафари ҳаза минал-бирри ват-тақво ва минал-амали ма тарзо. Аллоҳумма ҳаввин алайнал-масира ватви анна буъдал-арз. Аллоҳумма антас-соҳибу фис-сафари вал-халифату фил-аҳл. Аллоҳуммашабна фи сафарина вахлуфна фи аҳлина (Эй Аллоҳим, мен Сендан ушбу сафаримда яхшилик, тақво ва Сен рози бўладиган амални сўрайман. Эй Аллоҳим, бу йўлни бизга осон қил ва ер узоқлигини биздан йиғ. Эй Аллоҳим, Сен сафарда ҳамроҳсан ва оилада ўринбосарсан. Эй Аллоҳим, сафаримизда бизга ҳамроҳ бўл ва оиламизда бизнинг ўрнимизни эгалла)», дер эдилар. Оиласига қайтганларида эса: «Ойибуна ин шўаллоҳу тоибуна обидуна ли-Раббино ҳомидуна (иншо Аллоҳ қайтгувчимиз, тавба қилгувчимиз, ибодат қилгувчимиз, Роббимизга ҳамд айтгувчимиз)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ الصَّوَّافُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثَلاَثُ دَعَوَاتٍ مُسْتَجَابَاتٌ دَعْوَةُ الْمَظْلُومِ وَدَعْوَةُ الْمُسَافِرِ وَدَعْوَةُ الْوَالِدِ عَلَى وَلَدِهِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ وَزَادَ فِيهِ مُسْتَجَابَاتٌ لاَ شَكَّ فِيهِنَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَأَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ هَذَا الَّذِي رَوَى عَنْهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ يُقَالُ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ الْمُؤَذِّنُ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ غَيْرَ حَدِيثٍ وَلاَ نَعْرِفُ اسْمَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch duo mustajob boʻladi: mazlumning duosi, safarchining duosi va otaning farzandi haqiga (qilgan) duosi», dedilar. Boshqa bir sanad bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan va unda: «Mustajobligida shubha yoʻq» degan ziyoda bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Yahyo ibn Abu Kasir rivoyat qilgan ushbu Abu Jaʼfar — unga Abu Jaʼfar al-Muazzin deyiladi, Yahyo ibn Abu Kasir undan birdan ortiq hadis rivoyat qilgan, biz uning ismini bilmaymiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч дуо мустажоб бўлади: мазлумнинг дуоси, сафарчининг дуоси ва отанинг фарзанди ҳақига (қилган) дуоси», дедилар. Бошқа бир санад билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган ва унда: «Мустажоблигида шубҳа йўқ» деган зиёда бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Яҳё ибн Абу Касир ривоят қилган ушбу Абу Жаъфар — унга Абу Жаъфар ал-Муаззин дейилади, Яҳё ибн Абу Касир ундан бирдан ортиқ ҳадис ривоят қилган, биз унинг исмини билмаймиз.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ أَبُو عَمْرٍو الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا رَأَى الرِّيحَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِهَا وَخَيْرِ مَا فِيهَا وَخَيْرِ مَا أُرْسِلَتْ بِهِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّهَا وَشَرِّ مَا فِيهَا وَشَرِّ مَا أُرْسِلَتْ بِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ رضى الله عنه وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shamolni koʻrganlarida: «Allohumma inni asʼaluka min xayriha va xayri ma fiha va xayri ma ursilat bih, va aʼuzu bika min sharriha va sharri ma fiha va sharri ma ursilat bih (Ey Allohim, men Sendan uning yaxshiligini, undagi narsaning yaxshiligini va u bilan yuborilgan narsaning yaxshiligini soʻrayman hamda uning yomonligidan, undagi narsaning yomonligidan va u bilan yuborilgan narsaning yomonligidan Senga panoh tilayman)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu)dan ham (hadis) bor. Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шамолни кўрганларида: «Аллоҳумма инни асъалука мин хайриҳа ва хайри ма фиҳа ва хайри ма урсилат биҳ, ва аъузу бика мин шарриҳа ва шарри ма фиҳа ва шарри ма урсилат биҳ (Эй Аллоҳим, мен Сендан унинг яхшилигини, ундаги нарсанинг яхшилигини ва у билан юборилган нарсанинг яхшилигини сўрайман ҳамда унинг ёмонлигидан, ундаги нарсанинг ёмонлигидан ва у билан юборилган нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу)дан ҳам (ҳадис) бор. Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ أَبِي مَطَرٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا سَمِعَ صَوْتَ الرَّعْدِ وَالصَّوَاعِقِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لاَ تَقْتُلْنَا بِغَضَبِكَ وَلاَ تُهْلِكْنَا بِعَذَابِكَ وَعَافِنَا قَبْلَ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ momaqaldiroq va chaqmoq ovozini eshitganlarida: «Allohumma la taqtulna bi-gʻazabika va la tuhlikna bi-azabika va ofina qabla zalik (Ey Allohim, bizni gʻazabing bilan oʻldirma, azobing bilan halok qilma va bundan oldin bizga ofiyat ber)», der edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ момақалдироқ ва чақмоқ овозини эшитганларида: «Аллоҳумма ла тақтулна би-ғазабика ва ла туҳликна би-азабика ва офина қабла залик (Эй Аллоҳим, бизни ғазабинг билан ўлдирма, азобинг билан ҳалок қилма ва бундан олдин бизга офият бер)», дер эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ سُفْيَانَ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنِي بِلاَلُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَأَى الْهِلاَلَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَهْلِلْهُ عَلَيْنَا بِالْيُمْنِ وَالإِيمَانِ وَالسَّلاَمَةِ وَالإِسْلاَمِ رَبِّي وَرَبُّكَ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Talha ibn Ubaydulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yangi oyni (hilolni) koʻrganlarida: «Allohumma ahlilhu alayna bil-yumni val-imani vas-salamati val-islam, Robbi va Robbukalloh (Ey Allohim, uni bizga baraka, iymon, salomatlik va islom bilan chiqargin. Mening Robbim ham, sening Robbing ham Allohdir)», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Талҳа ибн Убайдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ янги ойни (ҳилолни) кўрганларида: «Аллоҳумма аҳлилҳу алайна бил-юмни вал-имани вас-саламати вал-ислам, Робби ва Роббукаллоҳ (Эй Аллоҳим, уни бизга барака, иймон, саломатлик ва ислом билан чиқаргин. Менинг Роббим ҳам, сенинг Роббинг ҳам Аллоҳдир)», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، رضى الله عنه قَالَ اسْتَبَّ رَجُلاَنِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى عُرِفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لأَعْلَمُ كَلِمَةً لَوْ قَالَهَا لَذَهَبَ غَضَبُهُ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدٍ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ مُرْسَلٌ ‏.‏ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ مَاتَ مُعَاذٌ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَقُتِلَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى غُلاَمٌ ابْنُ سِتِّ سِنِينَ وَهَكَذَا رَوَى شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى وَقَدْ رَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَرَآهُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى يُكْنَى أَبَا عِيسَى وَأَبُو لَيْلَى اسْمُهُ يَسَارٌ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى قَالَ أَدْرَكْتُ عِشْرِينَ وَمِائَةً مِنَ الأَنْصَارِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlarida ikki kishi soʻkishdi, hatto ulardan birining yuzida gʻazab bilinib qoldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Albatta men shunday bir kalimani bilamanki, agar u shuni aytsa, gʻazabi ketardi: ‹Aʼuzu billahi minash-shaytonir-rojim (qabihlangan shaytondan Allohdan panoh tilayman)›», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Sulaymon ibn Suraddan ham (hadis) bor. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis mursaldir. Abdurrahmon ibn Abu Layli Muoz ibn Jabaldan (hadis) eshitmagan. Muoz Umar ibn Xattobning xalifaligida vafot etgan, Umar ibn Xattob qatl etilganida esa Abdurrahmon ibn Abu Layli olti yoshli bola edi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларида икки киши сўкишди, ҳатто улардан бирининг юзида ғазаб билиниб қолди. Шунда Набий ﷺ: «Албатта мен шундай бир калимани биламанки, агар у шуни айтса, ғазаби кетарди: ‹Аъузу биллаҳи минаш-шайтонир-рожим (қабиҳланган шайтондан Аллоҳдан паноҳ тилайман)›», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Сулаймон ибн Сураддан ҳам (ҳадис) бор. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис мурсалдир. Абдурраҳмон ибн Абу Лайли Муоз ибн Жабалдан (ҳадис) эшитмаган. Муоз Умар ибн Хаттобнинг халифалигида вафот этган, Умар ибн Хаттоб қатл этилганида эса Абдурраҳмон ибн Абу Лайли олти ёшли бола эди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا رَأَى أَحَدُكُمُ الرُّؤْيَا يُحِبُّهَا فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ اللَّهِ فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَيْهَا وَلْيُحَدِّثْ بِمَا رَأَى وَإِذَا رَأَى غَيْرَ ذَلِكَ مِمَّا يَكْرَهُ فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ الشَّيْطَانِ فَلْيَسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّهَا وَلاَ يَذْكُرْهَا لأَحَدٍ فَإِنَّهَا لاَ تَضُرُّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَابْنُ الْهَادِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُسَامَةَ بْنِ الْهَادِ الْمَدَنِيُّ وَهُوَ ثِقَةٌ رَوَى عَنْهُ مَالِكٌ وَالنَّاسُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasulullohni ﷺ shunday deyayotganlarini eshitdi: «Biringiz oʻzi yoqtirgan tushni koʻrsa, u Allohdandir, bas, u unga Allohga hamd aytsin va koʻrganini (kishilarga) soʻzlasin. Agar bundan boshqa, oʻzi yomon koʻradigan narsani koʻrsa, u shaytondandir, bas, u uning yomonligidan Allohga panoh tilasin va uni hech kimga aytmasin, zero u (tush) unga zarar yetkazmaydi». (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Qatodadan ham (hadis) bor. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳни ﷺ шундай деяётганларини эшитди: «Бирингиз ўзи ёқтирган тушни кўрса, у Аллоҳдандир, бас, у унга Аллоҳга ҳамд айтсин ва кўрганини (кишиларга) сўзласин. Агар бундан бошқа, ўзи ёмон кўрадиган нарсани кўрса, у шайтондандир, бас, у унинг ёмонлигидан Аллоҳга паноҳ тиласин ва уни ҳеч кимга айтмасин, зеро у (туш) унга зарар етказмайди». (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Қатодадан ҳам (ҳадис) бор. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، وَأَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّاسُ إِذَا رَأَوْا أَوَّلَ الثَّمَرِ جَاءُوا بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا أَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي ثِمَارِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي مَدِينَتِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا وَمُدِّنَا اللَّهُمَّ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ عَبْدُكَ وَخَلِيلُكَ وَنَبِيُّكَ وَإِنِّي عَبْدُكَ وَنَبِيُّكَ وَإِنَّهُ دَعَاكَ لِمَكَّةَ وَأَنَا أَدْعُوكَ لِلْمَدِينَةِ بِمِثْلِ مَا دَعَاكَ بِهِ لِمَكَّةَ وَمِثْلِهِ مَعَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَدْعُو أَصْغَرَ وَلِيدٍ يَرَاهُ فَيُعْطِيهِ ذَلِكَ الثَّمَرَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Odamlar ilk meva pishganini koʻrishganda, uni Rasululloh ﷺning huzurlariga keltirar edilar. Rasululloh ﷺ uni olganlarida: ‹Allohim, mevalarimizga baraka bergin, shahrimizga baraka bergin, soʼimiz va muddimizga baraka bergin. Allohim, Ibrohim Sening bandang, doʻsting va paygʻambaringdir; men ham Sening banding va paygʻambaringman. U Sendan Makka uchun duo qilgan edi, men esa Sendan Madina uchun u Makka uchun soʻraganidek va yana shuncha narsani soʻrayman›, deb duo qilardilar. Soʻng oʻzlari koʻrgan eng kichik bolani chaqirib, oʻsha mevani unga berardilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Одамлар илк мева пишганини кўришганда, уни Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келтирар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ уни олганларида: ‹Аллоҳим, меваларимизга барака бергин, шаҳримизга барака бергин, сўимиз ва муддимизга барака бергин. Аллоҳим, Иброҳим Сенинг банданг, дўстинг ва пайғамбарингдир; мен ҳам Сенинг бандинг ва пайғамбарингман. У Сендан Макка учун дуо қилган эди, мен эса Сендан Мадина учун у Макка учун сўраганидек ва яна шунча нарсани сўрайман›, деб дуо қилардилар. Сўнг ўзлари кўрган энг кичик болани чақириб, ўша мевани унга берардилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عُمَرَ، وَهُوَ ابْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ دَخَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ عَلَى مَيْمُونَةَ فَجَاءَتْنَا بِإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ فَشَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا عَلَى يَمِينِهِ وَخَالِدٌ عَلَى شِمَالِهِ فَقَالَ لِي ‏"‏ الشَّرْبَةُ لَكَ فَإِنْ شِئْتَ آثَرْتَ بِهَا خَالِدًا ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ مَا كُنْتُ أُوثِرُ عَلَى سُؤْرِكَ أَحَدًا ‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَطْعَمَهُ اللَّهُ الطَّعَامَ فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَأَطْعِمْنَا خَيْرًا مِنْهُ ‏.‏ وَمَنْ سَقَاهُ اللَّهُ لَبَنًا فَلْيَقُلِ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَزِدْنَا مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ شَيْءٌ يَجْزِي مَكَانَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ غَيْرُ اللَّبَنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ فَقَالَ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَرْمَلَةَ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ عَمْرُو بْنُ حَرْمَلَةَ وَلاَ يَصِحُّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men va Xolid ibn al-Valid Rasululloh ﷺ bilan birga Maymunaning oldiga kirdik. U bizga bir idishda sut keltirdi. Rasululloh ﷺ undan ichdilar; men u zotning oʻng tomonlarida, Xolid esa chap tomonlarida edim. U zot menga: ‹Ichish (navbati) seniki, agar xohlasang, uni Xolidga berishing mumkin›, dedilar. Men: ‹Sizning qoldigʻingizdan boshqa hech kimni afzal koʻrmayman›, dedim. Soʻng Rasululloh ﷺ: ‹Allohim kimga taom yedirsa, u: ‹Allohim, unga baraka bergin va bizga undan yaxshirogʻini yedirgin›, desin. Allohim kimga sut ichirsa, u: ‹Allohim, unga baraka bergin va undan yana ziyoda qilgin›, desin›, dedilar. Rasululloh ﷺ yana: ‹Sutdan boshqa hech narsa taom va ichimlik oʻrnini bosa olmaydi›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzilar bu hadisni Ali ibn Zayddan rivoyat qilib, «Umar ibn Harmaladan» deganlar; baʼzilar esa «Amr ibn Harmala» deganlar, ammo bu sahih emas.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен ва Холид ибн ал-Валид Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Маймунанинг олдига кирдик. У бизга бир идишда сут келтирди. Расулуллоҳ ﷺ ундан ичдилар; мен у зотнинг ўнг томонларида, Холид эса чап томонларида эдим. У зот менга: ‹Ичиш (навбати) сеники, агар хоҳласанг, уни Холидга беришинг мумкин›, дедилар. Мен: ‹Сизнинг қолдиғингиздан бошқа ҳеч кимни афзал кўрмайман›, дедим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: ‹Аллоҳим кимга таом едирса, у: ‹Аллоҳим, унга барака бергин ва бизга ундан яхшироғини едиргин›, десин. Аллоҳим кимга сут ичирса, у: ‹Аллоҳим, унга барака бергин ва ундан яна зиёда қилгин›, десин›, дедилар. Расулуллоҳ ﷺ яна: ‹Сутдан бошқа ҳеч нарса таом ва ичимлик ўрнини боса олмайди›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар бу ҳадисни Али ибн Зайддан ривоят қилиб, «Умар ибн Ҳармаладан» деганлар; баъзилар эса «Амр ибн Ҳармала» деганлар, аммо бу саҳиҳ эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَعْدَانَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ يَقُولُ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكًا فِيهِ غَيْرَ مُوَدَّعٍ وَلاَ مُسْتَغْنًى عَنْهُ رَبُّنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺning oldilaridan dasturxon koʻtarilganda, u zot: ‹Alhamdu lillahi hamdan kasiran tayyiban muborakan fihi, gʻayra muvaddain va la mustagʻnan anhu Rabbana — Allohga koʻp, pok, barakali hamdlar boʻlsin; (bu hamd) tark etilmaydigan va (Undan) behojat boʻlinmaydigan (hamddir), ey Rabbimiz›, der edilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларидан дастурхон кўтарилганда, у зот: ‹Алҳамду лиллаҳи ҳамдан касиран таййибан муборакан фиҳи, ғайра муваддаин ва ла мустағнан анҳу Раббана — Аллоҳга кўп, пок, баракали ҳамдлар бўлсин; (бу ҳамд) тарк этилмайдиган ва (Ундан) беҳожат бўлинмайдиган (ҳамддир), эй Раббимиз›, дер эдилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، وَأَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ عَنْ حَجَّاجِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ رِيَاحِ بْنِ عَبِيدَةَ، قَالَ حَفْصٌ عَنِ ابْنِ أَخِي أَبِي سَعِيدٍ، وَقَالَ أَبُو خَالِدٍ، عَنْ مَوْلًى، لأَبِي سَعِيدٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَكَلَ أَوْ شَرِبَ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَجَعَلَنَا مُسْلِمِينَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ biror narsa yeganlarida yoki ichganlarida: ‹Alhamdu lillahillazi atamana va saqona va jaalana muslimin — bizga taom yedirgan, ichirgan va bizni musulmonlardan qilgan Allohga hamdlar boʻlsin›, der edilar.»Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ бирор нарса еганларида ёки ичганларида: ‹Алҳамду лиллаҳиллази атамана ва сақона ва жаалана муслимин — бизга таом едирган, ичирган ва бизни мусулмонлардан қилган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин›, дер эдилар.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ، حَدَّثَنِي أَبُو مَرْحُومٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَكَلَ طَعَامًا فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنِي هَذَا وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ مِنِّي وَلاَ قُوَّةٍ ‏.‏ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَأَبُو مَرْحُومٍ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ مَيْمُونٍ ‏.‏

Sahl ibn Muoz ibn Anas (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim biror taom yeb, ‹Alhamdu lillahillazi atamani haza va razaqanihi min gʻayri havlin minni va la quvvatin — menga buni yedirgan va oʻzimdan biror hol va quvvat boʻlmasdan uni rizq qilib bergan Allohga hamdlar boʻlsin›, desa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Marhumning ismi Abdurrahim ibn Maymundir.Саҳл ибн Муоз ибн Анас (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким бирор таом еб, ‹Алҳамду лиллаҳиллази атамани ҳаза ва разақаниҳи мин ғайри ҳавлин минни ва ла қувватин — менга буни едирган ва ўзимдан бирор ҳол ва қувват бўлмасдан уни ризқ қилиб берган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин›, деса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Марҳумнинг исми Абдурраҳим ибн Маймундир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عَنْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا سَمِعْتُمْ صِيَاحَ الدِّيَكَةِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنَّهَا رَأَتْ مَلَكًا وَإِذَا سَمِعْتُمْ نَهِيقَ الْحِمَارِ فَتَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ فَإِنَّهُ رَأَى شَيْطَانًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Xoʻrozlarning qichqirganini eshitsangiz, Allohdan Uning fazlini soʻrang, chunki u farishtani koʻrgan boʻladi. Eshakning hangraganini eshitsangiz, quvilgan shaytondan Allohga panoh soʻrang, chunki u shaytonni koʻrgan boʻladi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Хўрозларнинг қичқирганини эшитсангиз, Аллоҳдан Унинг фазлини сўранг, чунки у фариштани кўрган бўлади. Эшакнинг ҳанграганини эшитсангиз, қувилган шайтондан Аллоҳга паноҳ сўранг, чунки у шайтонни кўрган бўлади.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا عَلَى الأَرْضِ أَحَدٌ يَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏.‏ إِلاَّ كُفِّرَتْ عَنْهُ خَطَايَاهُ وَلَوْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي بَلْجٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَأَبُو بَلْجٍ اسْمُهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ وَيُقَالُ أَيْضًا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَحَاتِمٌ يُكْنَى أَبَا يُونُسَ الْقُشَيْرِيَّ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Yer yuzida ‹La ilaha illalloh, vallohu akbar, va la havla va la quvvata illa billah — Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Alloh eng buyukdir, Allohdan oʻzga (hech qanday) hol va quvvat yoʻq›, degan hech bir kishi yoʻqki, uning xatolari, garchi dengiz koʻpigidek koʻp boʻlsa-da, kechirilmasin.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Shuʼba bu hadisni Abu Baljdan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, ammo uni (Paygʻambar ﷺga) marfuʼ qilmagan. Abu Baljning ismi Yahyo ibn Abu Sulaymdir, Yahyo ibn Sulaym ham deyiladi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ер юзида ‹Ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар, ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ — Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Аллоҳ энг буюкдир, Аллоҳдан ўзга (ҳеч қандай) ҳол ва қувват йўқ›, деган ҳеч бир киши йўқки, унинг хатолари, гарчи денгиз кўпигидек кўп бўлса-да, кечирилмасин.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Шуъба бу ҳадисни Абу Балждан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилган, аммо уни (Пайғамбар ﷺга) марфуъ қилмаган. Абу Балжнинг исми Яҳё ибн Абу Сулаймдир, Яҳё ибн Сулайм ҳам дейилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مَرْحُومُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا أَبُو نَعَامَةَ السَّعْدِيُّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ فَلَمَّا قَفَلْنَا أَشْرَفْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ فَكَبَّرَ النَّاسُ تَكْبِيرَةً وَرَفَعُوا بِهَا أَصْوَاتَهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَصَمَّ وَلاَ غَائِبٍ هُوَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رُءُوسِ رِحَالِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسِ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَنْزًا مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَأَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَلٍّ وَأَبُو نَعَامَةَ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عِيسَى ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ رُءُوسِ رِحَالِكُمْ يَعْنِي عِلْمَهُ وَقُدْرَتَهُ ‏.‏

Abu Muso al-Ashariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Nabiy ﷺ bilan birga bir gʻazotda edik. Qaytayotganimizda Madinaga roʻbaroʻ boʻldik. Shunda odamlar baland ovoz bilan takbir aytdilar. Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Rabbingiz kar ham, gʻoyib ham emas; U siz bilan ulovlaringizning boshlari orasidadir›, dedilar. Soʻng: ‹Ey Abdulloh ibn Qays, men senga jannat xazinalaridan bir xazinani — ‹La havla va la quvvata illa billah›ni oʻrgatmaymi?›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Usmon an-Nahdiyning ismi Abdurrahmon ibn Malldir, Abu Naomaning ismi esa Amr ibn Isodir. U zotning «siz bilan ulovlaringizning boshlari orasidadir» degan soʻzlarining maʼnosi — Uning ilmi va qudratidir.Абу Мусо ал-Ашарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Набий ﷺ билан бирга бир ғазотда эдик. Қайтаётганимизда Мадинага рўбарў бўлдик. Шунда одамлар баланд овоз билан такбир айтдилар. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Раббингиз кар ҳам, ғойиб ҳам эмас; У сиз билан уловларингизнинг бошлари орасидадир›, дедилар. Сўнг: ‹Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, мен сенга жаннат хазиналаридан бир хазинани — ‹Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ›ни ўргатмайми?›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Усмон ан-Наҳдийнинг исми Абдурраҳмон ибн Маллдир, Абу Наоманинг исми эса Амр ибн Исодир. У зотнинг «сиз билан уловларингизнинг бошлари орасидадир» деган сўзларининг маъноси — Унинг илми ва қудратидир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَقِيتُ إِبْرَاهِيمَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَقْرِئْ أُمَّتَكَ مِنِّي السَّلاَمَ وَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ الْجَنَّةَ طَيِّبَةُ التُّرْبَةِ عَذْبَةُ الْمَاءِ وَأَنَّهَا قِيعَانٌ وَأَنَّ غِرَاسَهَا سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Meʼrojga koʻtarilgan kechamda Ibrohim bilan uchrashdim. U: ‹Ey Muhammad, ummatingga mendan salom yetkaz va ularga ayt: jannatning tuprogʻi pok, suvi shirin, oʻzi esa tep-tekis maydondir; uning niholi — ‹Subhanalloh, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vallohu akbar›dir›, dedi.» (Rovi) aytdi: Bu bobda Abu Ayyubdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Masʼud hadisi sifatida bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Меърожга кўтарилган кечамда Иброҳим билан учрашдим. У: ‹Эй Муҳаммад, умматингга мендан салом етказ ва уларга айт: жаннатнинг тупроғи пок, суви ширин, ўзи эса теп-текис майдондир; унинг ниҳоли — ‹Субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар›дир›, деди.» (Рови) айтди: Бу бобда Абу Айюбдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Масъуд ҳадиси сифатида бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى الْجُهَنِيُّ، حَدَّثَنِي مُصْعَبُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِجُلَسَائِهِ ‏"‏ أَيَعْجِزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَكْسِبَ أَلْفَ حَسَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ فَسَأَلَهُ سَائِلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ كَيْفَ يَكْسِبُ أَحَدُنَا أَلْفَ حَسَنَةٍ قَالَ ‏"‏ يُسَبِّحُ أَحَدُكُمْ مِائَةَ تَسْبِيحَةٍ تُكْتَبُ لَهُ أَلْفُ حَسَنَةٍ وَتُحَطُّ عَنْهُ أَلْفُ سَيِّئَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Musʼab ibn Saʼd (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ oʻzlari bilan oʻtirganlarga: «Sizlardan biringiz bir kunda ming savob topishdan ojizmi?», dedilar. Shunda oʻtirganlardan biri: «Birimiz qanday qilib ming savob topadi?», deb soʻradi. U zot: «Sizlardan biringiz yuz marta tasbeh aytsa, unga ming savob yoziladi va undan ming gunoh oʻchiriladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Мусъаб ибн Саъд (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ ўзлари билан ўтирганларга: «Сизлардан бирингиз бир кунда минг савоб топишдан ожизми?», дедилар. Шунда ўтирганлардан бири: «Биримиз қандай қилиб минг савоб топади?», деб сўради. У зот: «Сизлардан бирингиз юз марта тасбеҳ айтса, унга минг савоб ёзилади ва ундан минг гуноҳ ўчирилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ حَجَّاجٍ الصَّوَّافِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ وَبِحَمْدِهِ ‏.‏ غُرِسَتْ لَهُ نَخْلَةٌ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Kim ‹Subhanallohil-aziymi va bihamdihi — buyuk Alloh pokdir va Unga hamdlar boʻlsin›, desa, unga jannatda bir xurmo niholi ekiladi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir; uni faqat Abu Zubayrning Jobirdan (qilgan) rivoyati orqaligina bilamiz.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Ким ‹Субҳаналлоҳил-азийми ва биҳамдиҳи — буюк Аллоҳ покдир ва Унга ҳамдлар бўлсин›, деса, унга жаннатда бир хурмо ниҳоли экилади.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир; уни фақат Абу Зубайрнинг Жобирдан (қилган) ривояти орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا الْمُؤَمِّلُ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ وَبِحَمْدِهِ غُرِسَتْ لَهُ نَخْلَةٌ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Kim ‹Subhanallohil-aziymi va bihamdihi — buyuk Alloh pokdir va Unga hamdlar boʻlsin›, desa, unga jannatda bir xurmo niholi ekiladi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Ким ‹Субҳаналлоҳил-азийми ва биҳамдиҳи — буюк Аллоҳ покдир ва Унга ҳамдлар бўлсин›, деса, унга жаннатда бир хурмо ниҳоли экилади.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ مِائَةَ مَرَّةٍ غُفِرَتْ لَهُ ذُنُوبُهُ وَإِنْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim ‹Subhanallohi va bihamdihi — Alloh pokdir va Unga hamdlar boʻlsin›, deb yuz marta aytsa, gunohlari, garchi dengiz koʻpigidek koʻp boʻlsa-da, kechiriladi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким ‹Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи — Аллоҳ покдир ва Унга ҳамдлар бўлсин›, деб юз марта айтса, гуноҳлари, гарчи денгиз кўпигидек кўп бўлса-да, кечирилади.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَلِمَتَانِ خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ ثَقِيلَتَانِ فِي الْمِيزَانِ حَبِيبَتَانِ إِلَى الرَّحْمَنِ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Tilda yengil, mezonda ogʻir, Rahmonga suyukli ikki kalima bor: ‹Subhanallohi va bihamdihi, Subhanallohil-aziym — Alloh pokdir va Unga hamdlar boʻlsin, buyuk Alloh pokdir›.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Тилда енгил, мезонда оғир, Раҳмонга суюкли икки калима бор: ‹Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи, Субҳаналлоҳил-азийм — Аллоҳ покдир ва Унга ҳамдлар бўлсин, буюк Аллоҳ покдир›.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ فِي يَوْمٍ مِائَةَ مَرَّةٍ كَانَتْ لَهُ عِدْلَ عَشْرِ رِقَابٍ وَكُتِبَتْ لَهُ مِائَةُ حَسَنَةٍ وَمُحِيَتْ عَنْهُ مِائَةُ سَيِّئَةٍ وَكَانَ لَهُ حِرْزًا مِنَ الشَّيْطَانِ يَوْمَهُ ذَلِكَ حَتَّى يُمْسِيَ وَلَمْ يَأْتِ أَحَدٌ بِأَفْضَلَ مِمَّا جَاءَ بِهِ إِلاَّ أَحَدٌ عَمِلَ أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ مِائَةَ مَرَّةٍ حُطَّتْ خَطَايَاهُ وَإِنْ كَانَتْ أَكْثَرَ مِنْ زَبَدِ الْبَحْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir kunda yuz marta ‹Lo ilaha illalloh, vahdahu lo sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamd, yuhyi va yumit, va huva ala kulli shayʼin qadir (Yolgʻiz Allohdan boshqa iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir va hamd Unikidir, U tiriltiradi va oʻldiradi, U har bir narsaga qodirdir)› desa, bu unga oʻn qulni ozod etgan kabi (savob) boʻladi, unga yuzta yaxshilik yoziladi, undan yuzta yomonlik oʻchiriladi va bu unga oʻsha kuni kechgacha shaytondan himoya boʻladi, hech kim u keltirgan narsadan afzalroq narsa keltira olmaydi, faqat undan koʻproq amal qilgan kishidan boshqa», dedilar. Va shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadiki): «Kim yuz marta ‹Subhanallohi va bihamdih (Allohni Uning hamdi bilan poklayman)› desa, garchi xatolari dengiz koʻpigichalik koʻp boʻlsa-da, kechiriladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир кунда юз марта ‹Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамд, юҳйи ва юмит, ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, У тирилтиради ва ўлдиради, У ҳар бир нарсага қодирдир)› деса, бу унга ўн қулни озод этган каби (савоб) бўлади, унга юзта яхшилик ёзилади, ундан юзта ёмонлик ўчирилади ва бу унга ўша куни кечгача шайтондан ҳимоя бўлади, ҳеч ким у келтирган нарсадан афзалроқ нарса келтира олмайди, фақат ундан кўпроқ амал қилган кишидан бошқа», дедилар. Ва шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинадики): «Ким юз марта ‹Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳ (Аллоҳни Унинг ҳамди билан поклайман)› деса, гарчи хатолари денгиз кўпигичалик кўп бўлса-да, кечирилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ حِينَ يُصْبِحُ وَحِينَ يُمْسِي سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ مِائَةَ مَرَّةٍ لَمْ يَأْتِ أَحَدٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِأَفْضَلَ مِمَّا جَاءَ بِهِ إِلاَّ أَحَدٌ قَالَ مِثْلَ مَا قَالَ أَوْ زَادَ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim ertalab va kechqurun yuz marta ‹Subhanallohi va bihamdih (Allohni Uning hamdi bilan poklayman)› desa, qiyomat kuni hech kim u keltirgan narsadan afzalroq narsa keltira olmaydi, faqat u aytgani kabi aytgan yoki undan ziyoda qilgan kishidan boshqa», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким эрталаб ва кечқурун юз марта ‹Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳ (Аллоҳни Унинг ҳамди билан поклайман)› деса, қиёмат куни ҳеч ким у келтирган нарсадан афзалроқ нарса келтира олмайди, фақат у айтгани каби айтган ёки ундан зиёда қилган кишидан бошқа», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ الزِّبْرِقَانِ، عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ لأَصْحَابِهِ ‏"‏ قُولُوا سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ مِائَةَ مَرَّةٍ مَنْ قَالَهَا مَرَّةً كُتِبَتْ لَهُ عَشْرًا وَمَنْ قَالَهَا عَشْرًا كُتِبَتْ لَهُ مِائَةً وَمَنْ قَالَهَا مِائَةً كُتِبَتْ لَهُ أَلْفًا وَمَنْ زَادَ زَادَهُ اللَّهُ وَمَنِ اسْتَغْفَرَ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni sahobalariga: «‹Subhanallohi va bihamdih (Allohni Uning hamdi bilan poklayman)› ni yuz marta ayting. Kim uni bir marta aytsa, unga oʻn (savob) yoziladi; kim uni oʻn marta aytsa, unga yuz (savob) yoziladi; kim uni yuz marta aytsa, unga ming (savob) yoziladi; kim ziyoda qilsa, Alloh unga ziyoda qiladi; kim istigʻfor aytsa, Alloh uni kechiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни саҳобаларига: «‹Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳ (Аллоҳни Унинг ҳамди билан поклайман)› ни юз марта айтинг. Ким уни бир марта айтса, унга ўн (савоб) ёзилади; ким уни ўн марта айтса, унга юз (савоб) ёзилади; ким уни юз марта айтса, унга минг (савоб) ёзилади; ким зиёда қилса, Аллоҳ унга зиёда қилади; ким истиғфор айтса, Аллоҳ уни кечиради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَزِيرٍ الْوَاسِطِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو سُفْيَانَ الْحِمْيَرِيُّ، هُوَ سَعِيدُ بْنُ يَحْيَى الْوَاسِطِيُّ عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ حُمْرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ سَبَّحَ اللَّهَ مِائَةً بِالْغَدَاةِ وَمِائَةً بِالْعَشِيِّ كَانَ كَمَنْ حَجَّ مِائَةَ مَرَّةٍ وَمَنْ حَمِدَ اللَّهَ مِائَةً بِالْغَدَاةِ وَمِائَةً بِالْعَشِيِّ كَانَ كَمَنْ حَمَلَ عَلَى مِائَةِ فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ قَالَ غَزَا مِائَةَ غَزْوَةٍ وَمَنْ هَلَّلَ اللَّهَ مِائَةً بِالْغَدَاةِ وَمِائَةً بِالْعَشِيِّ كَانَ كَمَنْ أَعْتَقَ مِائَةَ رَقَبَةٍ مِنْ وَلَدِ إِسْمَاعِيلَ وَمَنْ كَبَّرَ اللَّهَ مِائَةً بِالْغَدَاةِ وَمِائَةً بِالْعَشِيِّ لَمْ يَأْتِ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ أَحَدٌ بِأَكْثَرَ مِمَّا أَتَى بِهِ إِلاَّ مَنْ قَالَ مِثْلَ مَا قَالَ أَوْ زَادَ عَلَى مَا قَالَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Amr ibn Shuʼayb otasidan, u esa bobosi (Abdulloh ibn Amr ibn al-Os roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Kim ertalab yuz marta va kechqurun yuz marta Allohni tasbeh aytsa (subhanalloh desa), yuz marta haj qilgan kishi kabi boʻladi; kim ertalab yuz marta va kechqurun yuz marta Allohga hamd aytsa (alhamdulilloh desa), Alloh yoʻlida yuz otni (jangga) olib chiqqan kishi kabi boʻladi — yoki: yuz marta gʻazot qilgan dedi; kim ertalab yuz marta va kechqurun yuz marta Allohni tahlil aytsa (lo ilaha illalloh desa), Ismoil avlodidan yuz qulni ozod etgan kishi kabi boʻladi; kim ertalab yuz marta va kechqurun yuz marta Allohni takbir aytsa (Allohu akbar desa), oʻsha kuni hech kim u keltirgan narsadan koʻproq narsa keltira olmaydi, faqat u aytgani kabi aytgan yoki undan ziyoda qilgan kishidan boshqa», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Амр ибн Шуъайб отасидан, у эса бобоси (Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким эрталаб юз марта ва кечқурун юз марта Аллоҳни тасбеҳ айтса (субҳаналлоҳ деса), юз марта ҳаж қилган киши каби бўлади; ким эрталаб юз марта ва кечқурун юз марта Аллоҳга ҳамд айтса (алҳамдулиллоҳ деса), Аллоҳ йўлида юз отни (жангга) олиб чиққан киши каби бўлади — ёки: юз марта ғазот қилган деди; ким эрталаб юз марта ва кечқурун юз марта Аллоҳни таҳлил айтса (ло илаҳа иллаллоҳ деса), Исмоил авлодидан юз қулни озод этган киши каби бўлади; ким эрталаб юз марта ва кечқурун юз марта Аллоҳни такбир айтса (Аллоҳу акбар деса), ўша куни ҳеч ким у келтирган нарсадан кўпроқ нарса келтира олмайди, фақат у айтгани каби айтган ёки ундан зиёда қилган кишидан бошқа», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الأَسْوَدِ الْعِجْلِيُّ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ تَسْبِيحَةٌ فِي رَمَضَانَ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ تَسْبِيحَةٍ فِي غَيْرِهِ ‏.‏

az-Zuhriy (rahimahulloh) aytdi: Ramazondagi bir tasbeh boshqa (oylar)dagi ming tasbehdan afzalroqdir.аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Рамазондаги бир тасбеҳ бошқа (ойлар)даги минг тасбеҳдан афзалроқдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الْخَلِيلِ بْنِ مُرَّةَ، عَنِ الأَزْهَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ إِلَهًا وَاحِدًا أَحَدًا صَمَدًا لَمْ يَتَّخِذْ صَاحِبَةً وَلاَ وَلَدًا وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ عَشْرَ مَرَّاتٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ أَرْبَعِينَ أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَالْخَلِيلُ بْنُ مُرَّةَ لَيْسَ بِالْقَوِيِّ عِنْدَ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ هُوَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim oʻn marta ‹Ash-hadu an lo ilaha illalloh, vahdahu lo sharika lah, ilahan vohidan, ahadan samadan lam yattaxiz sohibatan va lo valadan va lam yakun lahu kufuvan ahad (Guvohlik beramanki, yolgʻiz Allohdan boshqa iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, U yagona iloh, yagona, behojat Zot, yor ham, farzand ham tutmagan va Unga hech kim teng emas)› desa, Alloh unga qirq million yaxshilik yozadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Xalil ibn Murra hadis ahli nazdida kuchli (roviy) emas. Muhammad ibn Ismoil aytdi: U munkar ul-hadisdir.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким ўн марта ‹Аш-ҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, илаҳан воҳидан, аҳадан самадан лам яттахиз соҳибатан ва ло валадан ва лам якун лаҳу куфуван аҳад (Гувоҳлик бераманки, ёлғиз Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, У ягона илоҳ, ягона, беҳожат Зот, ёр ҳам, фарзанд ҳам тутмаган ва Унга ҳеч ким тенг эмас)› деса, Аллоҳ унга қирқ миллион яхшилик ёзади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Халил ибн Мурра ҳадис аҳли наздида кучли (ровий) эмас. Муҳаммад ибн Исмоил айтди: У мункар ул-ҳадисдир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ فِي دُبُرِ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَهُوَ ثَانِي رِجْلَيْهِ قَبْلَ أَنْ يَتَكَلَّمَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ عَشْرَ مَرَّاتٍ كُتِبَ لَهُ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَمُحِيَ عَنْهُ عَشْرُ سَيِّئَاتٍ وَرُفِعَ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ وَكَانَ يَوْمَهُ ذَلِكَ فِي حِرْزٍ مِنْ كُلِّ مَكْرُوهٍ وَحَرْسٍ مِنَ الشَّيْطَانِ وَلَمْ يَنْبَغِ لِذَنْبٍ أَنْ يُدْرِكَهُ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ إِلاَّ الشِّرْكَ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bomdod namozidan keyin oyoqlarini bukkan holda, gapirmasdan turib oʻn marta ‹Lo ilaha illalloh, vahdahu lo sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamd, yuhyi va yumit, va huva ala kulli shayʼin qadir (Yolgʻiz Allohdan boshqa iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir va hamd Unikidir, U tiriltiradi va oʻldiradi, U har bir narsaga qodirdir)› desa, unga oʻn yaxshilik yoziladi, undan oʻn yomonlik oʻchiriladi, unga oʻn daraja koʻtariladi, oʻsha kuni u har bir yomonlikdan himoyada va shaytondan panohda boʻladi, oʻsha kuni unga Allohga shirk keltirishdan boshqa hech bir gunoh etib bormaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бомдод намозидан кейин оёқларини буккан ҳолда, гапирмасдан туриб ўн марта ‹Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамд, юҳйи ва юмит, ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, У тирилтиради ва ўлдиради, У ҳар бир нарсага қодирдир)› деса, унга ўн яхшилик ёзилади, ундан ўн ёмонлик ўчирилади, унга ўн даража кўтарилади, ўша куни у ҳар бир ёмонликдан ҳимояда ва шайтондан паноҳда бўлади, ўша куни унга Аллоҳга ширк келтиришдан бошқа ҳеч бир гуноҳ этиб бормайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الثَّعْلَبِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ الأَسْلَمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَدْعُو وَهُوَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنِّي أَشْهَدُ أَنَّكَ أَنْتَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ الأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ سَأَلَ اللَّهَ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ الَّذِي إِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ وَإِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زَيْدٌ فَذَكَرْتُهُ لِزُهَيْرِ بْنِ مُعَاوِيَةَ بَعْدَ ذَلِكَ بِسِنِينَ فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ ‏.‏ قَالَ زَيْدٌ ثُمَّ ذَكَرْتُهُ لِسُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ فَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى شَرِيكٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ أَبِيهِ وَإِنَّمَا أَخَذَهُ أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ وَإِنَّمَا دَلَّسَهُ ‏.‏ وَرَوَى شَرِيكٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ‏.‏

Abdulloh ibn Burayda al-Aslamiy otasi (Burayda roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U aytdi: Nabiy ﷺ bir kishining: «Allohumma inni asʼaluka bianni ashhadu annaka antalloh, lo ilaha illa ant, al-ahadus-samad, allazi lam yalid va lam yulad, va lam yakun lahu kufuvan ahad (Ey Alloh, men Sendan soʻraymanki, Sen Alloh ekanligingga guvohlik beraman, Sendan boshqa iloh yoʻq, Yagona, behojat Zot, tugʻmagan va tugʻilmagan, Unga hech kim teng emas)» deb duo qilayotganini eshitdi-da: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u Allohdan Uning ism ul-aʼzami (ulugʻ ismi) bilan soʻradi. U (ism) bilan duo qilinsa, ijobat qiladi va u bilan soʻralsa, ato etadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Бурайда ал-Асламий отаси (Бурайда розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У айтди: Набий ﷺ бир кишининг: «Аллоҳумма инни асъалука бианни ашҳаду аннака анталлоҳ, ло илаҳа илла ант, ал-аҳадус-самад, аллази лам ялид ва лам юлад, ва лам якун лаҳу куфуван аҳад (Эй Аллоҳ, мен Сендан сўрайманки, Сен Аллоҳ эканлигингга гувоҳлик бераман, Сендан бошқа илоҳ йўқ, Ягона, беҳожат Зот, туғмаган ва туғилмаган, Унга ҳеч ким тенг эмас)» деб дуо қилаётганини эшитди-да: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у Аллоҳдан Унинг исм ул-аъзами (улуғ исми) билан сўради. У (исм) билан дуо қилинса, ижобат қилади ва у билан сўралса, ато этади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا رِشْدِينُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي عَلِيٍّ الْجَنْبِيِّ، عَنْ فَضَالَةَ بْنِ عُبَيْدٍ، قَالَ بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاعِدًا إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ فَصَلَّى فَقَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَجِلْتَ أَيُّهَا الْمُصَلِّي إِذَا صَلَّيْتَ فَقَعَدْتَ فَاحْمَدِ اللَّهَ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ وَصَلِّ عَلَىَّ ثُمَّ ادْعُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ صَلَّى رَجُلٌ آخَرُ بَعْدَ ذَلِكَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَصَلَّى عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيُّهَا الْمُصَلِّي ادْعُ تُجَبْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ رَوَاهُ حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ عَنْ أَبِي هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيِّ وَأَبُو هَانِئٍ اسْمُهُ حُمَيْدُ بْنُ هَانِئٍ وَأَبُو عَلِيٍّ الْجَنْبِيُّ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ مَالِكٍ ‏.‏

Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ oʻtirgan edilar, shu payt bir kishi kirib namoz oʻqidi-da: «Allohumma igʻfir li varhamni (Ey Alloh, meni kechir va menga rahm qil)» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey namozxon, shoshilding. Qachon namoz oʻqib, oʻtirsang, Allohga munosib tarzda Unga hamd ayt va menga salavot ayt, soʻng Unga duo qil», dedilar. (Fazola) aytdi: Shundan keyin boshqa bir kishi namoz oʻqidi-da, Allohga hamd aytib, Nabiy ﷺga salavot aytdi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Ey namozxon, duo qil, ijobat qilinasan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Uni Hayva ibn Shurayh Abu Honiʼ al-Xavloniydan rivoyat qilgan. Abu Honiʼning ismi Humayd ibn Honiʼ, Abu Ali al-Janbiyning ismi esa Amr ibn Molikdir.Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ўтирган эдилар, шу пайт бир киши кириб намоз ўқиди-да: «Аллоҳумма иғфир ли варҳамни (Эй Аллоҳ, мени кечир ва менга раҳм қил)» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй намозхон, шошилдинг. Қачон намоз ўқиб, ўтирсанг, Аллоҳга муносиб тарзда Унга ҳамд айт ва менга салавот айт, сўнг Унга дуо қил», дедилар. (Фазола) айтди: Шундан кейин бошқа бир киши намоз ўқиди-да, Аллоҳга ҳамд айтиб, Набий ﷺга салавот айтди. Шунда Набий ﷺ унга: «Эй намозхон, дуо қил, ижобат қилинасан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Уни Ҳайва ибн Шурайҳ Абу Ҳониъ ал-Хавлонийдан ривоят қилган. Абу Ҳониънинг исми Ҳумайд ибн Ҳониъ, Абу Али ал-Жанбийнинг исми эса Амр ибн Моликдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، حَدَّثَنِي أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ مَالِكٍ الْجَنْبِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ فَضَالَةَ بْنَ عُبَيْدٍ، يَقُولُ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَدْعُو فِي صَلاَتِهِ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَجِلَ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ دَعَاهُ فَقَالَ لَهُ أَوْ لِغَيْرِهِ ‏"‏ إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ فَلْيَبْدَأْ بِتَحْمِيدِ اللَّهِ وَالثَّنَاءِ عَلَيْهِ ثُمَّ لِيُصَلِّ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ لِيَدْعُ بَعْدُ بِمَا شَاءَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Amr ibn Molik al-Janbiy Fazola ibn Ubayd (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitgan: Nabiy ﷺ bir kishining namozida duo qilayotganini, ammo Nabiy ﷺga salavot aytmaganini eshitdi-da: «Bu shoshildi», dedilar. Soʻng uni chaqirib, unga yoki boshqasiga: «Qachon birortangiz namoz oʻqisa, Allohga hamd aytish va Unga sano bilan boshlasin, soʻng Nabiy ﷺga salavot aytsin, soʻng xohlaganini soʻrab duo qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Амр ибн Молик ал-Жанбий Фазола ибн Убайд (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитган: Набий ﷺ бир кишининг намозида дуо қилаётганини, аммо Набий ﷺга салавот айтмаганини эшитди-да: «Бу шошилди», дедилар. Сўнг уни чақириб, унга ёки бошқасига: «Қачон бирортангиз намоз ўқиса, Аллоҳга ҳамд айтиш ва Унга сано билан бошласин, сўнг Набий ﷺга салавот айтсин, сўнг хоҳлаганини сўраб дуо қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زِيَادٍ الْقَدَّاحِ، كَذَا قَالَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ يَزِيدَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اسْمُ اللَّهِ الأَعْظَمُ فِي هَاتَيْنِ الآيَتَيْنِِ ‏:‏ ‏(‏ وإلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ ‏)‏ وَفَاتِحَةِ آلِ عِمْرَانَ ‏(‏الم * اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَىُّ الْقَيُّومُ ‏)‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Asmo bint Yazid (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohning ism ul-aʼzami (ulugʻ ismi) mana shu ikki oyatdadir: {Ilohingiz yagona ilohdir, Undan boshqa iloh yoʻq, U Rahmon va Rahimdir} (Baqara 163) va Oli Imronning boshi: {Alif, Lom, Mim. Alloh — Undan boshqa iloh yoʻq, tirik va (borliqni) tutib turuvchi Zotdir}» (Oli Imron 1-2), dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Асмо бинт Язид (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳнинг исм ул-аъзами (улуғ исми) мана шу икки оятдадир: {Илоҳингиз ягона илоҳдир, Ундан бошқа илоҳ йўқ, У Раҳмон ва Раҳимдир} (Бақара 163) ва Оли Имроннинг боши: {Алиф, Лом, Мим. Аллоҳ — Ундан бошқа илоҳ йўқ, тирик ва (борлиқни) тутиб турувчи Зотдир}» (Оли Имрон 1-2), дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، - وَهُوَ رَجُلٌ صَالِحٌ حَدَّثَنَا صَالِحٌ الْمُرِّيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ادْعُوا اللَّهَ وَأَنْتُمْ مُوقِنُونَ بِالإِجَابَةِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَجِيبُ دُعَاءً مِنْ قَلْبٍ غَافِلٍ لاَهٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ سَمِعْتُ عَبَّاسًا الْعَنْبَرِيَّ يَقُولُ اكْتُبُوا عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيِّ فَإِنَّهُ ثِقَةٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohga ijobat qilinishiga aniq ishongan holda duo qiling va bilingki, Alloh gʻofil, oʻyinga berilgan qalbdan chiqqan duoni ijobat qilmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Men Abbos al-Anbariyning shunday deganini eshitdim: Abdulloh ibn Muoviya al-Jumahiydan (hadis) yozing, chunki u ishonchlidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга ижобат қилинишига аниқ ишонган ҳолда дуо қилинг ва билингки, Аллоҳ ғофил, ўйинга берилган қалбдан чиққан дуони ижобат қилмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Мен Аббос ал-Анбарийнинг шундай деганини эшитдим: Абдуллоҳ ибн Муовия ал-Жумаҳийдан (ҳадис) ёзинг, чунки у ишончлидир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ حَمْزَةَ الزَّيَّاتِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ عَافِنِي فِي جَسَدِي وَعَافِنِي فِي بَصَرِي وَاجْعَلْهُ الْوَارِثَ مِنِّي لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ شَيْئًا وَحَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ هُوَ حَبِيبُ بْنُ قَيْسِ بْنِ دِينَارٍ وَقَدْ أَدْرَكَ عُمَرَ وَابْنَ عَبَّاسٍ وَاللَّهُ أَعْلَمُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Allohumma ofini fi jasadi, va ofini fi basari, vajʼalhul-vorisa minni, lo ilaha illalloh al-halimul-karim, subhanallohi rabbil-arshil-azim, val-hamdu lillahi rabbil-olamin (Ey Alloh, badanimga ofiyat ber va koʻzimga ofiyat ber va uni mendan meros (qoldiruvchi) qil, haliym va kariym boʻlgan Allohdan boshqa iloh yoʻq, ulugʻ Arsh Robbi boʻlgan Alloh pokdir va olamlar Robbi boʻlgan Allohga hamd boʻlsin)» derdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad (ibn Ismoil)ning shunday deganini eshitdim: Habib ibn Abu Sobit Urva ibn az-Zubayrdan hech narsa eshitmagan, Habib ibn Abu Sobit esa Habib ibn Qays ibn Dinordir, u Umar va Ibn Abbosga etishgan, valloxu aʼlam.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма офини фи жасади, ва офини фи басари, важъалҳул-вориса минни, ло илаҳа иллаллоҳ ал-ҳалимул-карим, субҳаналлоҳи раббил-аршил-азим, вал-ҳамду лиллаҳи раббил-оламин (Эй Аллоҳ, баданимга офият бер ва кўзимга офият бер ва уни мендан мерос (қолдирувчи) қил, ҳалийм ва карийм бўлган Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, улуғ Арш Робби бўлган Аллоҳ покдир ва оламлар Робби бўлган Аллоҳга ҳамд бўлсин)» дердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад (ибн Исмоил)нинг шундай деганини эшитдим: Ҳабиб ибн Абу Собит Урва ибн аз-Зубайрдан ҳеч нарса эшитмаган, Ҳабиб ибн Абу Собит эса Ҳабиб ибн Қайс ибн Динордир, у Умар ва Ибн Аббосга этишган, валлоху аълам.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَتْ فَاطِمَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَسْأَلُهُ خَادِمًا فَقَالَ لَهَا ‏"‏ قُولِي اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَوَاتِ السَّبْعِ وَرَبَّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ رَبَّنَا وَرَبَّ كُلِّ شَيْءٍ مُنْزِلَ التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ فَالِقَ الْحَبِّ وَالنَّوَى أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ كُلِّ شَيْءٍ أَنْتَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهِ أَنْتَ الأَوَّلُ فَلَيْسَ قَبْلَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الآخِرُ فَلَيْسَ بَعْدَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الظَّاهِرُ فَلَيْسَ فَوْقَكَ شَيْءٌ وَأَنْتَ الْبَاطِنُ فَلَيْسَ دُونَكَ شَيْءٌ اقْضِ عَنِّي الدَّيْنَ وَأَغْنِنِي مِنَ الْفَقْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهَكَذَا رَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ الأَعْمَشِ عَنِ الأَعْمَشِ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ مُرْسَلٌ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Fotima Nabiy ﷺ huzurlariga xizmatkor soʻrab keldi. Shunda u zot unga: «Ayt: ‹Allohumma rabbas-samavatis-sabʼi va rabbal-arshil-azim, rabbana va robba kulli shayʼin, munzilat-Tavroti val-Injili val-Qurʼon, foliqal-habbi van-nava, aʼuzu bika min sharri kulli shayʼin anta oxizun binasiyatih, antal-avvalu falaysa qablaka shayʼ, va antal-oxiru falaysa baʼdaka shayʼ, va antaz-zohiru falaysa favqaka shayʼ, va antal-batinu falaysa dunaka shayʼ, iqzi annid-dayna va agʻnini minal-faqr (Ey Alloh, etti osmonning Robbi va ulugʻ Arshning Robbi, bizning Robbimiz va har narsaning Robbi, Tavrot, Injil va Qurʼonni nozil qilguvchi, don va danakni yorguvchi, Sen peshonasidan ushlab turgan har narsaning yomonligidan Sendan panoh soʻrayman. Sen Avvalsan, Sendan oldin hech narsa yoʻq; Sen Oxirsan, Sendan keyin hech narsa yoʻq; Sen Zohirsan, Sendan ustun hech narsa yoʻq; Sen Botinsan, Sendan yaqinroq hech narsa yoʻq. Mendan qarzni ado et va meni faqirlikdan behojat qil)›», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Aʼmashning baʼzi ashoblari Aʼmashdan shunga yaqin (tarzda) rivoyat qilgan. Ularning baʼzilari Aʼmashdan, u Abu Solihdan mursal tarzda rivoyat qilgan va unda Abu Hurayrani zikr qilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Фотима Набий ﷺ ҳузурларига хизматкор сўраб келди. Шунда у зот унга: «Айт: ‹Аллоҳумма раббас-самаватис-сабъи ва раббал-аршил-азим, раббана ва робба кулли шайъин, мунзилат-Тавроти вал-Инжили вал-Қуръон, фолиқал-ҳабби ван-нава, аъузу бика мин шарри кулли шайъин анта охизун бинасиятиҳ, антал-аввалу фалайса қаблака шайъ, ва антал-охиру фалайса баъдака шайъ, ва антаз-зоҳиру фалайса фавқака шайъ, ва антал-батину фалайса дунака шайъ, иқзи аннид-дайна ва ағнини минал-фақр (Эй Аллоҳ, этти осмоннинг Робби ва улуғ Аршнинг Робби, бизнинг Роббимиз ва ҳар нарсанинг Робби, Таврот, Инжил ва Қуръонни нозил қилгувчи, дон ва данакни ёргувчи, Сен пешонасидан ушлаб турган ҳар нарсанинг ёмонлигидан Сендан паноҳ сўрайман. Сен Аввалсан, Сендан олдин ҳеч нарса йўқ; Сен Охирсан, Сендан кейин ҳеч нарса йўқ; Сен Зоҳирсан, Сендан устун ҳеч нарса йўқ; Сен Ботинсан, Сендан яқинроқ ҳеч нарса йўқ. Мендан қарзни адо эт ва мени фақирликдан беҳожат қил)›», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Аъмашнинг баъзи ашоблари Аъмашдан шунга яқин (тарзда) ривоят қилган. Уларнинг баъзилари Аъмашдан, у Абу Солиҳдан мурсал тарзда ривоят қилган ва унда Абу Ҳурайрани зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ زُهَيْرِ بْنِ الأَقْمَرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ قَلْبٍ لاَ يَخْشَعُ وَدُعَاءٍ لاَ يُسْمَعُ وَمِنْ نَفْسٍ لاَ تَشْبَعُ وَمِنْ عِلْمٍ لاَ يَنْفَعُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَؤُلاَءِ الأَرْبَعِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, men Sendan qoʻrqmaydigan qalbdan, eshitilmaydigan duodan, toʻymaydigan nafsdan va foyda bermaydigan ilmdan panoh soʻrayman. Bu toʻrttasidan Sendan panoh soʻrayman», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Jobir, Abu Hurayra va Ibn Masʼuddan ham (rivoyatlar) bor. Va bu hadis Abdulloh ibn Amrning rivoyati boʻyicha shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, мен Сендан қўрқмайдиган қалбдан, эшитилмайдиган дуодан, тўймайдиган нафсдан ва фойда бермайдиган илмдан паноҳ сўрайман. Бу тўрттасидан Сендан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Жобир, Абу Ҳурайра ва Ибн Масъуддан ҳам (ривоятлар) бор. Ва бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Амрнинг ривояти бўйича шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ شَبِيبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَبِي ‏"‏ يَا حُصَيْنُ كَمْ تَعْبُدُ الْيَوْمَ إِلَهًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبِي سَبْعَةً سِتًّا فِي الأَرْضِ وَوَاحِدًا فِي السَّمَاءِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَيُّهُمْ تَعُدُّ لِرَغْبَتِكَ وَرَهْبَتِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الَّذِي فِي السَّمَاءِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا حُصَيْنُ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَسْلَمْتَ عَلَّمْتُكَ كَلِمَتَيْنِ تَنْفَعَانِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا أَسْلَمَ حُصَيْنٌ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي الْكَلِمَتَيْنِ اللَّتَيْنِ وَعَدْتَنِي ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ أَلْهِمْنِي رُشْدِي وَأَعِذْنِي مِنْ شَرِّ نَفْسِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mening otamga: «Ey Husayn, bugun nechta ilohga ibodat qilasan?» dedilar. Otam: «Yettita. Oltitasi yerda, bittasi osmonda», dedi. U zot: «Ulardan qaysisini umiding va qoʻrquving uchun tutasan?» dedilar. U: «Osmondagisini», dedi. U zot: «Ey Husayn, agar musulmon boʻlsang, senga foyda beradigan ikkita kalimani oʻrgatgan boʻlardim», dedilar. (Imron) aytdi: Husayn musulmon boʻlganida: «Ey Allohning Rasuli, menga vaʼda qilgan ikkita kalimangizni oʻrgating», dedi. Shunda u zot: «Ayt: ‹Allohim, menga toʻgʻri yoʻlimni ilhom qil va meni nafsimning yomonligidan asra›», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadis Imron ibn Husayndan boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ менинг отамга: «Эй Ҳусайн, бугун нечта илоҳга ибодат қиласан?» дедилар. Отам: «Еттита. Олтитаси ерда, биттаси осмонда», деди. У зот: «Улардан қайсисини умидинг ва қўрқувинг учун тутасан?» дедилар. У: «Осмондагисини», деди. У зот: «Эй Ҳусайн, агар мусулмон бўлсанг, сенга фойда берадиган иккита калимани ўргатган бўлардим», дедилар. (Имрон) айтди: Ҳусайн мусулмон бўлганида: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ваъда қилган иккита калимангизни ўргатинг», деди. Шунда у зот: «Айт: ‹Аллоҳим, менга тўғри йўлимни илҳом қил ва мени нафсимнинг ёмонлигидан асра›», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Имрон ибн Ҳусайндан бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُصْعَبٍ الْمَدَنِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه قَالَ كَثِيرًا مَا كُنْتُ أَسْمَعُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ وَالْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْبُخْلِ وَضَلَعِ الدَّيْنِ وَغَلَبَةِ الرِّجَالِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺni koʻp marta ushbu kalimalar bilan duo qilayotganlarini eshitar edim: «Allohim, men Sendan gʻam-anduh va xafagarchilikdan, ojizlik va dangasalikdan, baxillikdan, qarz ogʻirligidan va kishilarning gʻolib kelishidan panoh soʻrayman». Abu Iso aytdi: Bu hadis Amr ibn Abu Amrning rivoyati boʻyicha shu yoʻldan hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺни кўп марта ушбу калималар билан дуо қилаётганларини эшитар эдим: «Аллоҳим, мен Сендан ғам-андуҳ ва хафагарчиликдан, ожизлик ва дангасаликдан, бахилликдан, қарз оғирлигидан ва кишиларнинг ғолиб келишидан паноҳ сўрайман». Абу Исо айтди: Бу ҳадис Амр ибн Абу Амрнинг ривояти бўйича шу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْهَرَمِ وَالْجُبْنِ وَالْبُخْلِ وَفِتْنَةِ الْمَسِيحِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohim, men Sendan dangasalikdan, qarilik ojizligidan, qoʻrqoqlikdan, baxillikdan, Masihning fitnasidan va qabr azobidan panoh soʻrayman», deb duo qilar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳим, мен Сендан дангасаликдан, қарилик ожизлигидан, қўрқоқликдан, бахилликдан, Масиҳнинг фитнасидан ва қабр азобидан паноҳ сўрайман», деб дуо қилар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، - بَصْرِيٌّ - حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ ‏.‏ وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ بِطُولِهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ يُسَيْرَةَ بِنْتِ يَاسِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ اعْقِدْنَ بِالأَنَامِلِ فَإِنَّهُنَّ مَسْئُولاَتٌ مُسْتَنْطَقَاتٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺni qoʻllari bilan tasbeh sanayotganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis Aʼmashning Ato ibn Soibdan rivoyati boʻyicha shu yoʻldan hasan gʻaribdir. Shuʼba va Savriy bu hadisni Ato ibn Soibdan toʻliq holda rivoyat qilganlar. Bu bobda Yusayra binti Yosirdan ham (rivoyat) bor: u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib aytdiki, Rasululloh ﷺ: «Ey ayollar jamoasi, (tasbehni) barmoqlaringiz bilan sananglar, chunki ular (qiyomatda) soʻroq qilinadi va soʻzlatiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺни қўллари билан тасбеҳ санаётганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Аъмашнинг Ато ибн Соибдан ривояти бўйича шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Шуъба ва Саврий бу ҳадисни Ато ибн Соибдан тўлиқ ҳолда ривоят қилганлар. Бу бобда Юсайра бинти Ёсирдан ҳам (ривоят) бор: у Набий ﷺдан ривоят қилиб айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй аёллар жамоаси, (тасбеҳни) бармоқларингиз билан сананглар, чунки улар (қиёматда) сўроқ қилинади ва сўзлатилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَادَ رَجُلاً قَدْ جُهِدَ حَتَّى صَارَ مِثْلَ الْفَرْخِ فَقَالَ لَهُ ‏"‏ أَمَا كُنْتَ تَدْعُو أَمَا كُنْتَ تَسْأَلُ رَبَّكَ الْعَافِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ كُنْتُ أَقُولُ اللَّهُمَّ مَا كُنْتَ مُعَاقِبِي بِهِ فِي الآخِرَةِ فَعَجِّلْهُ لِي فِي الدُّنْيَا ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ إِنَّكَ لاَ تُطِيقُهُ - أَوْ لاَ تَسْتَطِيعُهُ أَفَلاَ كُنْتَ تَقُولُ اللَّهُمَّ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shu qadar nimjon boʻlib qolgan, hatto jujadek boʻlib qolgan bir kishini koʻrgani bordilar va unga: «Sen duo qilmasmiding? Robbingdan ofiyat soʻramasmiding?» dedilar. U: «Men: ‹Allohim, oxiratda meni jazolaydigan narsang bilan dunyoda menga tezda jazo ber›, der edim», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Subhonalloh, sen unga toqat qila olmaysan — yoki: bardosh bera olmaysan. Nega ‹Allohim, bizga dunyoda ham yaxshilik, oxiratda ham yaxshilik ber va bizni doʻzax azobidan saqla› demaysan?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. U Anasdan Nabiy ﷺ orqali boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шу қадар нимжон бўлиб қолган, ҳатто жужадек бўлиб қолган бир кишини кўргани бордилар ва унга: «Сен дуо қилмасмидинг? Роббингдан офият сўрамасмидинг?» дедилар. У: «Мен: ‹Аллоҳим, охиратда мени жазолайдиган нарсанг билан дунёда менга тезда жазо бер›, дер эдим», деди. Шунда Набий ﷺ: «Субҳоналлоҳ, сен унга тоқат қила олмайсан — ёки: бардош бера олмайсан. Нега ‹Аллоҳим, бизга дунёда ҳам яхшилик, охиратда ҳам яхшилик бер ва бизни дўзах азобидан сақла› демайсан?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. У Анасдан Набий ﷺ орқали бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنِ الْحَسَنِ، فِي قَوْلِهِ ‏:‏ ‏(‏ ربَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً ‏)‏ قَالَ فِي الدُّنْيَا الْعِلْمَ وَالْعِبَادَةَ وَفِي الآخِرَةِ الْجَنَّةَ ‏.‏

Hishom ibn Hasson Hasan (Basriy)dan rivoyat qiladi: U {Robbimiz, bizga dunyoda ham yaxshilik, oxiratda ham yaxshilik ber} (Baqara 201) oyati haqida aytdi: Dunyodagi (yaxshilik) — ilm va ibodat, oxiratdagisi — jannatdir.Ҳишом ибн Ҳассон Ҳасан (Басрий)дан ривоят қилади: У {Роббимиз, бизга дунёда ҳам яхшилик, охиратда ҳам яхшилик бер} (Бақара 201) ояти ҳақида айтди: Дунёдаги (яхшилик) — илм ва ибодат, охиратдагиси — жаннатдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الأَحْوَصِ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْهُدَى وَالتُّقَى وَالْعَفَافَ وَالْغِنَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Allohim, men Sendan hidoyat, taqvo, iffat va boylik (yetarlilik) soʻrayman», deb duo qilar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳим, мен Сендан ҳидоят, тақво, иффат ва бойлик (етарлилик) сўрайман», деб дуо қилар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبِيعَةَ الدِّمَشْقِيِّ، حَدَّثَنَا عَائِذُ اللَّهِ أَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَانَ مِنْ دُعَاءِ دَاوُدَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يُحِبُّكَ وَالْعَمَلَ الَّذِي يُبَلِّغُنِي حُبَّكَ اللَّهُمَّ اجْعَلْ حُبَّكَ أَحَبَّ إِلَىَّ مِنْ نَفْسِي وَأَهْلِي وَمِنَ الْمَاءِ الْبَارِدِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا ذَكَرَ دَاوُدَ يُحَدِّثُ عَنْهُ قَالَ ‏"‏ كَانَ أَعْبَدَ الْبَشَرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Dovudning duosidan biri (shu) edi: u: ‹Allohim, men Sendan Oʻzingning muhabbatingni, Seni sevadigan kishilarning muhabbatini va meni Sening muhabbatingga yetkazadigan amalni soʻrayman. Allohim, Oʻzingning muhabbatingni menga oʻzimdan, ahlimdan va sovuq suvdan koʻra suyukliroq qilgin› der edi», dedilar. (Rovi) aytdi: Rasululloh ﷺ Dovudni eslaganlarida, u haqida soʻzlab: «U insonlarning eng obidi edi», deydilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Довуднинг дуосидан бири (шу) эди: у: ‹Аллоҳим, мен Сендан Ўзингнинг муҳаббатингни, Сени севадиган кишиларнинг муҳаббатини ва мени Сенинг муҳаббатингга етказадиган амални сўрайман. Аллоҳим, Ўзингнинг муҳаббатингни менга ўзимдан, аҳлимдан ва совуқ сувдан кўра суюклироқ қилгин› дер эди», дедилар. (Рови) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Довудни эслаганларида, у ҳақида сўзлаб: «У инсонларнинг энг обиди эди», дейдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْخَطْمِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْخَطْمِيِّ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي دُعَائِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِي حُبَّكَ وَحُبَّ مَنْ يَنْفَعُنِي حُبُّهُ عِنْدَكَ اللَّهُمَّ مَا رَزَقْتَنِي مِمَّا أُحِبُّ فَاجْعَلْهُ قُوَّةً لِي فِيمَا تُحِبُّ اللَّهُمَّ وَمَا زَوَيْتَ عَنِّي مِمَّا أُحِبُّ فَاجْعَلْهُ لِي فَرَاغًا فِيمَا تُحِبُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَأَبُو جَعْفَرٍ الْخَطْمِيُّ اسْمُهُ عُمَيْرُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ خُمَاشَةَ ‏.‏

Abdulloh ibn Yazid al-Xatmiy al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ duolarida: «Allohim, menga Oʻz muhabbatingni va muhabbati Sening huzuringda menga foyda beradigan kishilarning muhabbatini ato et. Allohim, men sevadigan narsalardan menga rizq qilib berganingni Oʻzing sevadigan narsada menga quvvat qil. Allohim, men sevadigan narsalardan mendan uzoqlashtirganingni Oʻzing sevadigan narsada men uchun forigʻlik (boʻsh vaqt) qil», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Jaʼfar al-Xatmiyning ismi Umayr ibn Yazid ibn Xumoshadir.Абдуллоҳ ибн Язид ал-Хатмий ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дуоларида: «Аллоҳим, менга Ўз муҳаббатингни ва муҳаббати Сенинг ҳузурингда менга фойда берадиган кишиларнинг муҳаббатини ато эт. Аллоҳим, мен севадиган нарсалардан менга ризқ қилиб берганингни Ўзинг севадиган нарсада менга қувват қил. Аллоҳим, мен севадиган нарсалардан мендан узоқлаштирганингни Ўзинг севадиган нарсада мен учун фориғлик (бўш вақт) қил», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Жаъфар ал-Хатмийнинг исми Умайр ибн Язид ибн Хумошадир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ أَوْسٍ، عَنْ بِلاَلِ بْنِ يَحْيَى الْعَبْسِيِّ، عَنْ شُتَيْرِ بْنِ شَكَلٍ، عَنْ أَبِيهِ، شَكَلِ بْنِ حُمَيْدٍ قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي تَعَوُّذًا أَتَعَوَّذُ بِهِ ‏.‏ قَالَ فَأَخَذَ بِكَتِفِي فَقَالَ ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ سَمْعِي وَمِنْ شَرِّ بَصَرِي وَمِنْ شَرِّ لِسَانِي وَمِنْ شَرِّ قَلْبِي وَمِنْ شَرِّ مَنِيِّي ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي فَرْجَهُ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ سَعْدِ بْنِ أَوْسٍ عَنْ بِلاَلِ بْنِ يَحْيَى ‏.‏

Shakal ibn Humayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ huzurlariga keldim va: «Ey Allohning Rasuli, menga oʻqiydigan bir panoh soʻrash (duosini) oʻrgating», dedim. (Rovi) aytdi: U zot yelkamdan ushladilar va: «Ayt: ‹Allohim, men Sendan qulogʻimning yomonligidan, koʻzimning yomonligidan, tilimning yomonligidan, qalbimning yomonligidan va maniyimning (jinsiy aʼzomning) yomonligidan panoh soʻrayman›», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, uni faqat Saʼd ibn Avsning Bilol ibn Yahyodan rivoyati boʻyicha shu yoʻldan bilamiz.Шакал ибн Ҳумайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ ҳузурларига келдим ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ўқийдиган бир паноҳ сўраш (дуосини) ўргатинг», дедим. (Рови) айтди: У зот елкамдан ушладилар ва: «Айт: ‹Аллоҳим, мен Сендан қулоғимнинг ёмонлигидан, кўзимнинг ёмонлигидан, тилимнинг ёмонлигидан, қалбимнинг ёмонлигидан ва манийимнинг (жинсий аъзомнинг) ёмонлигидан паноҳ сўрайман›», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, уни фақат Саъд ибн Авснинг Билол ибн Яҳёдан ривояти бўйича шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ نَائِمَةً إِلَى جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَفَقَدْتُهُ مِنَ اللَّيْلِ فَلَمَسْتُهُ فَوَقَعَتْ يَدِي عَلَى قَدَمَيْهِ وَهُوَ سَاجِدٌ وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَبِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ ‏.‏ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning yonlarida uxlab yotgan edim. Kechasi u zotni topolmay qoldim va paypaslab izladim, qoʻlim oyoqlariga tegdi. U zot sajdada edilar va: «Allohim, gʻazabingdan rizoligingga, jazoingdan afvingga sigʻinaman. Men Senga boʻlgan maqtovlarni sanab adogʻiga yetkaza olmayman. Sen Oʻzingni qanday maqtagan boʻlsang, shundaysan», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, u Oishadan boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan. Qutayba bizga Laysdan, u Yahyo ibn Saiddan shu isnod bilan shunga oʻxshash (hadisni) rivoyat qildi va unda: «Sendan Senga sigʻinaman, Senga boʻlgan maqtovni sanab adogʻiga yetkaza olmayman» (degan) qoʻshimchani keltirdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларида ухлаб ётган эдим. Кечаси у зотни тополмай қолдим ва пайпаслаб изладим, қўлим оёқларига тегди. У зот саждада эдилар ва: «Аллоҳим, ғазабингдан ризолигингга, жазоингдан афвингга сиғинаман. Мен Сенга бўлган мақтовларни санаб адоғига етказа олмайман. Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, у Оишадан бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган. Қутайба бизга Лайсдан, у Яҳё ибн Саиддан шу иснод билан шунга ўхшаш (ҳадисни) ривоят қилди ва унда: «Сендан Сенга сиғинаман, Сенга бўлган мақтовни санаб адоғига етказа олмайман» (деган) қўшимчани келтирди.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ طَاوُسٍ الْيَمَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعَلِّمُهُمْ هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُهُمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَمِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ [غَرِيبٌ] ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ularga Qurʼondan sura oʻrgatganlaridek bu duoni ham oʻrgatar edilar: «Allohim, men Sendan jahannam azobidan va qabr azobidan panoh soʻrayman, Masih Dajjolning fitnasidan Sendan panoh soʻrayman va hayot hamda oʻlim fitnasidan Sendan panoh soʻrayman». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уларга Қуръондан сура ўргатганларидек бу дуони ҳам ўргатар эдилар: «Аллоҳим, мен Сендан жаҳаннам азобидан ва қабр азобидан паноҳ сўрайман, Масиҳ Дажжолнинг фитнасидан Сендан паноҳ сўрайман ва ҳаёт ҳамда ўлим фитнасидан Сендан паноҳ сўрайман». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ النَّارِ وَعَذَابِ النَّارِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ وَفِتْنَةِ الْقَبْرِ وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْغِنَى وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْفَقْرِ وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ اللَّهُمَّ اغْسِلْ خَطَايَاىَ بِمَاءِ الثَّلْجِ وَالْبَرَدِ وَأَنْقِ قَلْبِي مِنَ الْخَطَايَا كَمَا أَنْقَيْتَ الثَّوْبَ الأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ وَبَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَاىَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْهَرَمِ وَالْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ushbu kalimalar bilan duo qilar edilar: «Allohim, men Sendan doʻzax fitnasidan, doʻzax azobidan, qabr azobidan, qabr fitnasidan, boylik fitnasining yomonligidan, faqirlik fitnasining yomonligidan va Masih Dajjol fitnasining yomonligidan panoh soʻrayman. Allohim, xatolarimni qor va doʻl suvi bilan yuvgin, oq kiyimni kirdan tozalaganingdek qalbimni xatolardan tozalagin va mashriq bilan magʻrib oʻrtasini uzoqlashtirganingdek men bilan xatolarim oʻrtasini uzoqlashtirgin. Allohim, men Sendan dangasalikdan, qarilikdan, gunohdan va qarzdorlikdan panoh soʻrayman». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ушбу калималар билан дуо қилар эдилар: «Аллоҳим, мен Сендан дўзах фитнасидан, дўзах азобидан, қабр азобидан, қабр фитнасидан, бойлик фитнасининг ёмонлигидан, фақирлик фитнасининг ёмонлигидан ва Масиҳ Дажжол фитнасининг ёмонлигидан паноҳ сўрайман. Аллоҳим, хатоларимни қор ва дўл суви билан ювгин, оқ кийимни кирдан тозалаганингдек қалбимни хатолардан тозалагин ва машриқ билан мағриб ўртасини узоқлаштирганингдек мен билан хатоларим ўртасини узоқлаштиргин. Аллоҳим, мен Сендан дангасаликдан, қариликдан, гуноҳдан ва қарздорликдан паноҳ сўрайман». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عِنْدَ وَفَاتِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَأَلْحِقْنِي بِالرَّفِيقِ الأَعْلَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺni vafotlari oldidan: ‹Allohim, meni magʻfirat qil, menga rahm qil va meni eng oliy doʻstlarga (Rafiqul aʼloga) qoʻshgin›, deb aytayotganlarini eshitdim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺни вафотлари олдидан: ‹Аллоҳим, мени мағфират қил, менга раҳм қил ва мени энг олий дўстларга (Рафиқул аълога) қўшгин›, деб айтаётганларини эшитдим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَقُولُ أَحَدُكُمُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنْ شِئْتَ اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي إِنْ شِئْتَ لِيَعْزِمِ الْمَسْأَلَةَ فَإِنَّهُ لاَ مُكْرِهَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz: ‹Allohim, agar xohlasang meni magʻfirat qil, Allohim, agar xohlasang menga rahm qil›, demasin. Balki soʻrovini qatʼiy qilsin, chunki Uni biror narsaga majburlovchi yoʻq», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз: ‹Аллоҳим, агар хоҳласанг мени мағфират қил, Аллоҳим, агар хоҳласанг менга раҳм қил›, демасин. Балки сўровини қатъий қилсин, чунки Уни бирор нарсага мажбурловчи йўқ», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرِّ، وَعَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَنْزِلُ رَبُّنَا كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا حِينَ يَبْقَى ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ فَيَقُولُ مَنْ يَدْعُونِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ وَمَنْ يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ وَمَنْ يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرُّ اسْمُهُ سَلْمَانُ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَرِفَاعَةَ الْجُهَنِيِّ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِي ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Rabbimiz har kechasi, kechaning oxirgi uchdan biri qolganda, eng yaqin osmonga tushadi va: ‹Kim Menga duo qilsa, Men unga ijobat qilaman, kim Mendan soʻrasa, Men unga beraman, kim Mendan magʻfirat soʻrasa, Men uni magʻfirat qilaman›, deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Abdulloh al-Agʻarrning ismi Salmondir. Bu bobda Ali, Abdulloh ibn Masʼud, Abu Said, Jubayr ibn Mutʼim, Rifoa al-Juhaniy, Abu Dardo va Usmon ibn Abil-Osdan ham (rivoyatlar) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Раббимиз ҳар кечаси, кечанинг охирги учдан бири қолганда, энг яқин осмонга тушади ва: ‹Ким Менга дуо қилса, Мен унга ижобат қиламан, ким Мендан сўраса, Мен унга бераман, ким Мендан мағфират сўраса, Мен уни мағфират қиламан›, дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Абдуллоҳ ал-Ағаррнинг исми Салмондир. Бу бобда Али, Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Саид, Жубайр ибн Мутъим, Рифоа ал-Жуҳаний, Абу Дардо ва Усмон ибн Абил-Осдан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الثَّقَفِيُّ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الدُّعَاءِ أَسْمَعُ قَالَ ‏"‏ جَوْفُ اللَّيْلِ الآخِرُ وَدُبُرَ الصَّلَوَاتِ الْمَكْتُوبَاتِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ جَوْفُ اللَّيْلِ الآخِرُ الدُّعَاءُ فِيهِ أَفْضَلُ أَوْ أَرْجَى ‏"‏ ‏.‏ أَوْ نَحْوَ هَذَا ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli, qaysi duo eng (yaxshi) eshitiladi?» deyildi. U zot: «Kechaning oxirgi qismida va farz namozlar ortidan (qilingan duo)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Abu Zar va Ibn Umardan Paygʻambar ﷺdan: «Kechaning oxirgi qismi — undagi duo afzalroq yoki ijobatga umidliroqdir» yoki shunga oʻxshash (soʻzlar) ham rivoyat qilingan.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси дуо энг (яхши) эшитилади?» дейилди. У зот: «Кечанинг охирги қисмида ва фарз намозлар ортидан (қилинган дуо)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Абу Зар ва Ибн Умардан Пайғамбар ﷺдан: «Кечанинг охирги қисми — ундаги дуо афзалроқ ёки ижобатга умидлироқдир» ёки шунга ўхшаш (сўзлар) ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ عُمَرَ الْهِلاَلِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ إِيَاسٍ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي السَّلِيلِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ سَمِعْتُ دُعَاءَكَ اللَّيْلَةَ فَكَانَ الَّذِي وَصَلَ إِلَىَّ مِنْهُ أَنَّكَ تَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي ذَنْبِي وَوَسِّعْ لِي فِي رِزْقِي وَبَارِكْ لِي فِيمَا رَزَقْتَنِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تَرَاهُنَّ تَرَكْنَ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَأَبُو السَّلِيلِ اسْمُهُ ضُرَيْبُ بْنُ نُفَيْرٍ وَيُقَالُ ابْنُ نُقَيْرٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Ey Allohning Rasuli, kecha duoyingizni eshitdim, undan menga yetib kelgani — Siz: ‹Allohim, gunohimni magʻfirat qil, rizqimda menga kenglik ber va menga bergan narsangda baraka ato et›, deganingiz edi», dedi. U zot: «Bular biror narsani qoldirgan deb oʻylaysanmi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Abu Salilning ismi Zurayb ibn Nufayrdir, Ibn Nuqayr ham deyiladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Эй Аллоҳнинг Расули, кеча дуойингизни эшитдим, ундан менга етиб келгани — Сиз: ‹Аллоҳим, гуноҳимни мағфират қил, ризқимда менга кенглик бер ва менга берган нарсангда барака ато эт›, деганингиз эди», деди. У зот: «Булар бирор нарсани қолдирган деб ўйлайсанми?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Абу Салилнинг исми Зурайб ибн Нуфайрдир, Ибн Нуқайр ҳам дейилади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، وَهُوَ ابْنُ يَزِيدَ الْحِمْصِيُّ عَنْ بَقِيَّةَ بْنِ الْوَلِيدِ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ زِيَادٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ حِينَ يُصْبِحُ اللَّهُمَّ أَصْبَحْنَا نُشْهِدُكَ وَنُشْهِدُ حَمَلَةَ عَرْشِكَ وَمَلاَئِكَتَكَ وَجَمِيعَ خَلْقِكَ بِأَنَّكَ الله لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ وَحْدَكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُكَ وَرَسُولُكَ ‏.‏ إِلاَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا أَصَابَ فِي يَوْمِهِ ذَلِكَ وَإِنْ قَالَهَا حِينَ يُمْسِي غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا أَصَابَ فِي تِلْكَ اللَّيْلَةِ مِنْ ذَنْبٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim tongda: ‹Allohim, biz tongga yetdik, Seni guvoh qilamiz va Arshingni koʻtaruvchilarni, farishtalaringni hamda barcha maxluqotingni guvoh qilamizki, albatta Sen Allohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq, yolgʻizsan, sherigʻing yoʻq va Muhammad Sening bandang va Rasulingdir›, desa, Alloh uning oʻsha kuni qilgan (gunohini) magʻfirat qiladi. Agar buni kechqurun aytsa, Alloh uning oʻsha kechasi qilgan gunohini magʻfirat qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким тонгда: ‹Аллоҳим, биз тонгга етдик, Сени гувоҳ қиламиз ва Аршингни кўтарувчиларни, фаришталарингни ҳамда барча махлуқотингни гувоҳ қиламизки, албатта Сен Аллоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ, ёлғизсан, шериғинг йўқ ва Муҳаммад Сенинг банданг ва Расулингдир›, деса, Аллоҳ унинг ўша куни қилган (гуноҳини) мағфират қилади. Агар буни кечқурун айтса, Аллоҳ унинг ўша кечаси қилган гуноҳини мағфират қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، قَالَ قَلَّمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُومُ مِنْ مَجْلِسٍ حَتَّى يَدْعُوَ بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ لأَصْحَابِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اقْسِمْ لَنَا مِنْ خَشْيَتِكَ مَا يَحُولُ بَيْنَنَا وَبَيْنَ مَعَاصِيكَ وَمِنْ طَاعَتِكَ مَا تُبَلِّغُنَا بِهِ جَنَّتَكَ وَمِنَ الْيَقِينِ مَا تُهَوِّنُ بِهِ عَلَيْنَا مُصِيبَاتِ الدُّنْيَا وَمَتِّعْنَا بِأَسْمَاعِنَا وَأَبْصَارِنَا وَقُوَّتِنَا مَا أَحْيَيْتَنَا وَاجْعَلْهُ الْوَارِثَ مِنَّا وَاجْعَلْ ثَأْرَنَا عَلَى مَنْ ظَلَمَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى مَنْ عَادَانَا وَلاَ تَجْعَلْ مُصِيبَتَنَا فِي دِينِنَا وَلاَ تَجْعَلِ الدُّنْيَا أَكْبَرَ هَمِّنَا وَلاَ مَبْلَغَ عِلْمِنَا وَلاَ تُسَلِّطْ عَلَيْنَا مَنْ لاَ يَرْحَمُنَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدِ بْنِ أَبِي عِمْرَانَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ majlisdan turishlaridan oldin ashoblari uchun mana bu kalimalar bilan duo qilmagan holatlari kam edi: ‹Allohim, bizga Oʻzingdan qoʻrqishdan shunchasini ato etgilki, u biz bilan Senga gunoh qilishimiz orasini toʻssin, Senga itoatdan shunchasini ato etgilki, u bizni jannatingga yetkazsin, yaqindan shunchasini ato etgilki, u bilan dunyo musibatlarini bizga yengil qilgin. Bizni quloqlarimiz, koʻzlarimiz va kuch-quvvatimizdan, bizni tirik qilib turganingcha, bahramand qilgin va uni bizdan keyin qoluvchi (vorisi) qilgin. Bizga zulm qilganlardan oʻchimizni olgin, bizga dushmanlik qilganlarga qarshi bizga yordam bergin, musibatimizni dinimizda qilmagin, dunyoni eng katta tashvishimiz va ilmimizning oxiri qilmagin hamda bizga rahm qilmaydiganlarni ustimizga hokim qilmagin›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni Xolid ibn Abu Imrondan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan (sanad bilan) rivoyat qilganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ мажлисдан туришларидан олдин ашоблари учун мана бу калималар билан дуо қилмаган ҳолатлари кам эди: ‹Аллоҳим, бизга Ўзингдан қўрқишдан шунчасини ато этгилки, у биз билан Сенга гуноҳ қилишимиз орасини тўссин, Сенга итоатдан шунчасини ато этгилки, у бизни жаннатингга етказсин, яқиндан шунчасини ато этгилки, у билан дунё мусибатларини бизга енгил қилгин. Бизни қулоқларимиз, кўзларимиз ва куч-қувватимиздан, бизни тирик қилиб турганингча, баҳраманд қилгин ва уни биздан кейин қолувчи (вориси) қилгин. Бизга зулм қилганлардан ўчимизни олгин, бизга душманлик қилганларга қарши бизга ёрдам бергин, мусибатимизни динимизда қилмагин, дунёни энг катта ташвишимиз ва илмимизнинг охири қилмагин ҳамда бизга раҳм қилмайдиганларни устимизга ҳоким қилмагин›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни Холид ибн Абу Имрондан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан (санад билан) ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ الشَّحَّامُ، حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ سَمِعَنِي أَبِي، وَأَنَا أَقُولُ اللَّهُمَّ، إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْكَسَلِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ ‏.‏ قَالَ يَا بُنَىَّ مِمَّنْ سَمِعْتَ هَذَا قَالَ قُلْتُ سَمِعْتُكَ تَقُولُهُنَّ ‏.‏ قَالَ الْزَمْهُنَّ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُهُنَّ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ [صَحِيحٌ][غَرِيبٌ] ‏.‏

Muslim ibn Abu Bakra (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U: «Otam meni: ‹Allohim, men Senga gʻam-anduh, dangasalik va qabr azobidan panoh tilayman›, deb aytayotganimda eshitib qoldi va: ‹Ey oʻgʻilcham, buni kimdan eshitding?› dedi. Men: ‹Sen aytayotganingda eshitganman›, dedim. U: ‹Bularni mahkam tutgin, chunki men Rasululloh ﷺni bularni aytayotganlarini eshitganman›, dedi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Муслим ибн Абу Бакра (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У: «Отам мени: ‹Аллоҳим, мен Сенга ғам-андуҳ, дангасалик ва қабр азобидан паноҳ тилайман›, деб айтаётганимда эшитиб қолди ва: ‹Эй ўғилчам, буни кимдан эшитдинг?› деди. Мен: ‹Сен айтаётганингда эшитганман›, дедим. У: ‹Буларни маҳкам тутгин, чунки мен Расулуллоҳ ﷺни буларни айтаётганларини эшитганман›, деди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ إِذَا قُلْتَهُنَّ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ وَإِنْ كُنْتَ مَغْفُورًا لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ وَأَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، بِمِثْلِ ذَلِكَ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ فِي آخِرِهَا ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Senga shunday kalimalarni oʻrgatib qoʻymaymi, agar sen ularni aytsang, magʻfirat qilingan boʻlsang ham, Alloh seni (yana) magʻfirat qiladi?› dedilar. U zot: ‹Ayt: La ilaha illalloh ul-aliyyul-aziym, la ilaha illalloh ul-haliymul-kariym, la ilaha illalloh, subhanallohi rabbil-arshil-aziym (Eng oliy va ulugʻ Allohdan boshqa iloh yoʻq, halim va karim Allohdan boshqa iloh yoʻq, Allohdan boshqa iloh yoʻq, ulugʻ Arshning Robbi Alloh pokdir)›, dedilar», dedi. Ali ibn Xashram aytdi: Bizga Ali ibn Husayn ibn Voqid otasidan shunga oʻxshashini xabar berdi, faqat u oxirida: «Alhamdu lillahi rabbil-olamiyn (Olamlar Robbi Allohga hamd boʻlsin)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Abu Ishoqning Horisdan, uning Alidan (qilgan) rivoyatidan bilamiz.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Сенга шундай калималарни ўргатиб қўймайми, агар сен уларни айтсанг, мағфират қилинган бўлсанг ҳам, Аллоҳ сени (яна) мағфират қилади?› дедилар. У зот: ‹Айт: Ла илаҳа иллаллоҳ ул-алийюл-азийм, ла илаҳа иллаллоҳ ул-ҳалиймул-карийм, ла илаҳа иллаллоҳ, субҳаналлоҳи раббил-аршил-азийм (Энг олий ва улуғ Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, ҳалим ва карим Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, улуғ Аршнинг Робби Аллоҳ покдир)›, дедилар», деди. Али ибн Хашрам айтди: Бизга Али ибн Ҳусайн ибн Воқид отасидан шунга ўхшашини хабар берди, фақат у охирида: «Алҳамду лиллаҳи раббил-оламийн (Оламлар Робби Аллоҳга ҳамд бўлсин)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан, Абу Ишоқнинг Ҳорисдан, унинг Алидан (қилган) ривоятидан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعْوَةُ ذِي النُّونِ إِذْ دَعَا وَهُوَ فِي بَطْنِ الْحُوتِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ ‏.‏ فَإِنَّهُ لَمْ يَدْعُ بِهَا رَجُلٌ مُسْلِمٌ فِي شَيْءٍ قَطُّ إِلاَّ اسْتَجَابَ اللَّهُ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ مَرَّةً عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى غَيْرُ، وَاحِدٍ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ سَعْدٍ، وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أَبِيهِ، ‏.‏ وَرَوَى بَعْضُهُمْ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، فَقَالُوا عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَعْدٍ، وَكَانَ، يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ رُبَّمَا ذَكَرَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ أَبِيهِ، وَرُبَّمَا، لَمْ يَذْكُرْهُ ‏.‏

Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zun-Nun (Yunus alayhissalom) baliq qornida turib duo qilganidagi duosi: ‹La ilaha illa anta subhanaka inniy kuntu minaz-zoolimiyn (Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen poksan, albatta men zolimlardan boʻldim)› (edi). Hech bir musulmon kishi biror narsa (soʻrab) u bilan duo qilmaydiki, magar Alloh unga ijobat qiladi», dedilar. Muhammad ibn Yahyo aytdi: Muhammad ibn Yusuf bir marta uni Ibrohim ibn Muhammad ibn Saʼddan, u Saʼddan (deb) aytdi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni bir necha kishi Yunus ibn Abu Ishoqdan, u Ibrohim ibn Muhammad ibn Saʼddan, u Saʼddan (deb) rivoyat qilgan va unda «otasidan» (degan) qismni zikr qilmaganlar. Baʼzilar esa Yunus ibn Abu Ishoqdan: «Ibrohim ibn Muhammad ibn Saʼddan, u otasidan, u Saʼddan» deb rivoyat qilganlar. Yunus ibn Abu Ishoq bu hadisda baʼzan «otasidan» (deb) zikr qilar, baʼzan zikr qilmas edi.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зун-Нун (Юнус алайҳиссалом) балиқ қорнида туриб дуо қилганидаги дуоси: ‹Ла илаҳа илла анта субҳанака инний кунту миназ-зоолимийн (Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен поксан, албатта мен золимлардан бўлдим)› (эди). Ҳеч бир мусулмон киши бирор нарса (сўраб) у билан дуо қилмайдики, магар Аллоҳ унга ижобат қилади», дедилар. Муҳаммад ибн Яҳё айтди: Муҳаммад ибн Юсуф бир марта уни Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у Саъддан (деб) айтди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни бир неча киши Юнус ибн Абу Ишоқдан, у Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у Саъддан (деб) ривоят қилган ва унда «отасидан» (деган) қисмни зикр қилмаганлар. Баъзилар эса Юнус ибн Абу Ишоқдан: «Иброҳим ибн Муҳаммад ибн Саъддан, у отасидан, у Саъддан» деб ривоят қилганлар. Юнус ибн Абу Ишоқ бу ҳадисда баъзан «отасидан» (деб) зикр қилар, баъзан зикр қилмас эди.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا مِائَةً غَيْرَ وَاحِدٍ مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يُوسُفُ وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta Allohning toʻqson toʻqqiz — yuzdan bitta kam — ismi bor, kim ularni sanab (yodida saqlab) chiqsa, jannatga kiradi», dedilar. Yusuf aytdi: Bizga Abdul-Aʼlo Hishom ibn Hassondan, u Muhammaddan, u Abu Hurayradan (roziyallohu anhu), u Paygʻambar ﷺdan (shuni) rivoyat qildi. Bu hadis hasan sahihdir. Bu (hadis) Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта Аллоҳнинг тўқсон тўққиз — юздан битта кам — исми бор, ким уларни санаб (ёдида сақлаб) чиқса, жаннатга киради», дедилар. Юсуф айтди: Бизга Абдул-Аъло Ҳишом ибн Ҳассондан, у Муҳаммаддан, у Абу Ҳурайрадан (розияллоҳу анҳу), у Пайғамбар ﷺдан (шуни) ривоят қилди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу (ҳадис) Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ الْجُوزَجَانِيُّ، حَدَّثَنِي صَفْوَانُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ تَعَالَى تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا مِائَةً غَيْرَ وَاحِدَةٍ مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ هُوَ اللَّهُ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الرَّحْمَنُ الرَّحِيمُ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلاَمُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ الْغَفَّارُ الْقَهَّارُ الْوَهَّابُ الرَّزَّاقُ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ الْقَابِضُ الْبَاسِطُ الْخَافِضُ الرَّافِعُ الْمُعِزُّ الْمُذِلُّ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ الْحَكَمُ الْعَدْلُ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ الْحَلِيمُ الْعَظِيمُ الْغَفُورُ الشَّكُورُ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ الْحَفِيظُ الْمُقِيتُ الْحَسِيبُ الْجَلِيلُ الْكَرِيمُ الرَّقِيبُ الْمُجِيبُ الْوَاسِعُ الْحَكِيمُ الْوَدُودُ الْمَجِيدُ الْبَاعِثُ الشَّهِيدُ الْحَقُّ الْوَكِيلُ الْقَوِيُّ الْمَتِينُ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ الْمُحْصِي الْمُبْدِئُ الْمُعِيدُ الْمُحْيِي الْمُمِيتُ الْحَىُّ الْقَيُّومُ الْوَاجِدُ الْمَاجِدُ الْوَاحِدُ الصَّمَدُ الْقَادِرُ الْمُقْتَدِرُ الْمُقَدِّمُ الْمُؤَخِّرُ الأَوَّلُ الآخِرُ الظَّاهِرُ الْبَاطِنُ الْوَالِي الْمُتَعَالِي الْبَرُّ التَّوَّابُ الْمُنْتَقِمُ الْعَفُوُّ الرَّءُوفُ مَالِكُ الْمُلْكِ ذُو الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ الْمُقْسِطُ الْجَامِعُ الْغَنِيُّ الْمُغْنِي الْمَانِعُ الضَّارُّ النَّافِعُ النُّورُ الْهَادِي الْبَدِيعُ الْبَاقِي الْوَارِثُ الرَّشِيدُ الصَّبُورُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ حَدَّثَنَا بِهِ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ صَالِحٍ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَفْوَانَ بْنِ صَالِحٍ وَهُوَ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ نَعْلَمُ - فِي كَبِيرِ شَيْءٍ مِنَ الرِّوَايَاتِ لَهُ إِسْنَادٌ صَحِيحٌ ذِكْرَ الأَسْمَاءِ إِلاَّ فِي هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ هَذَا الْحَدِيثَ بِإِسْنَادٍ غَيْرِ هَذَا عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَذَكَرَ فِيهِ الأَسْمَاءَ وَلَيْسَ لَهُ إِسْنَادٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh taoloning toʻqson toʻqqiz — yuzdan bitta kam — ismi bor, kim ularni sanab (yodida saqlab) chiqsa, jannatga kiradi. U — Alloh, Undan boʻlak iloh yoʻq (Allohu la ilaha illa Huva); ar-Rohman, ar-Rohiym, al-Malik, al-Quddus, as-Salom, al-Muʼmin, al-Muhaymin, al-Aziz, al-Jabbor, al-Mutakabbir, al-Xoliq, al-Boriʼ, al-Musavvir, al-Gʻaffor, al-Qahhor, al-Vahhob, ar-Razzoq, al-Fattoh, al-Aliym, al-Qobiz, al-Bosit, al-Xofiz, ar-Rofiʼ, al-Muizz, al-Muzill, as-Samiʼ, al-Basiyr, al-Hakam, al-Adl, al-Latiyf, al-Xabiyr, al-Haliym, al-Aziym, al-Gʻafur, ash-Shakur, al-Aliyy, al-Kabiyr, al-Hafiyz, al-Muqiyt, al-Hasiyb, al-Jaliyl, al-Kariym, ar-Roqiyb, al-Mujiyb, al-Vosiʼ, al-Hakiym, al-Vadud, al-Majiyd, al-Boʼis, ash-Shahiyd, al-Haqq, al-Vakiyl, al-Qaviyy, al-Matiyn, al-Valiyy, al-Hamiyd, al-Muhsiy, al-Mubdiʼ, al-Muiyd, al-Muhyiy, al-Mumiyt, al-Hayy, al-Qayyum, al-Vojid, al-Mojid, al-Vohid, as-Samad, al-Qodir, al-Muqtadir, al-Muqaddim, al-Muaxxir, al-Avval, al-Oxir, az-Zohir, al-Botin, al-Voliy, al-Mutaoliy, al-Barr, at-Tavvob, al-Muntaqim, al-Afuvv, ar-Rouf, Molikul-Mulk, Zul-Jaloli val-Ikrom, al-Muqsit, al-Jomiʼ, al-Gʻaniyy, al-Mugʻniy, al-Moniʼ, az-Zorr, an-Nofiʼ, an-Nur, al-Hodiy, al-Badiyʼ, al-Boqiy, al-Voris, ar-Roshiyd, as-Sabur», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, bizga uni bir necha kishi Safvon ibn Solihdan rivoyat qildi. Biz uni faqat Safvon ibn Solihning hadisidan bilamiz, u esa hadis ahli nazdida ishonchli (siqa) kishidir. Bu hadis Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan, biroq rivoyatlarning koʻpchiligida ismlarning zikri keltirilgan sahih sanadni bu hadisdan boshqa joyda bilmaymiz. Odam ibn Abu Iyos bu hadisni boshqa sanad bilan Abu Hurayradan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilgan va unda ismlarni zikr qilgan, biroq uning sahih sanadi yoʻq.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ таолонинг тўқсон тўққиз — юздан битта кам — исми бор, ким уларни санаб (ёдида сақлаб) чиқса, жаннатга киради. У — Аллоҳ, Ундан бўлак илоҳ йўқ (Аллоҳу ла илаҳа илла Ҳува); ар-Роҳман, ар-Роҳийм, ал-Малик, ал-Қуддус, ас-Салом, ал-Муъмин, ал-Муҳаймин, ал-Азиз, ал-Жаббор, ал-Мутакаббир, ал-Холиқ, ал-Бориъ, ал-Мусаввир, ал-Ғаффор, ал-Қаҳҳор, ал-Ваҳҳоб, ар-Раззоқ, ал-Фаттоҳ, ал-Алийм, ал-Қобиз, ал-Босит, ал-Хофиз, ар-Рофиъ, ал-Муизз, ал-Музилл, ас-Самиъ, ал-Басийр, ал-Ҳакам, ал-Адл, ал-Латийф, ал-Хабийр, ал-Ҳалийм, ал-Азийм, ал-Ғафур, аш-Шакур, ал-Алийй, ал-Кабийр, ал-Ҳафийз, ал-Муқийт, ал-Ҳасийб, ал-Жалийл, ал-Карийм, ар-Роқийб, ал-Мужийб, ал-Восиъ, ал-Ҳакийм, ал-Вадуд, ал-Мажийд, ал-Бўис, аш-Шаҳийд, ал-Ҳаққ, ал-Вакийл, ал-Қавийй, ал-Матийн, ал-Валийй, ал-Ҳамийд, ал-Муҳсий, ал-Мубдиъ, ал-Муийд, ал-Муҳйий, ал-Мумийт, ал-Ҳайй, ал-Қайюм, ал-Вожид, ал-Можид, ал-Воҳид, ас-Самад, ал-Қодир, ал-Муқтадир, ал-Муқаддим, ал-Муаххир, ал-Аввал, ал-Охир, аз-Зоҳир, ал-Ботин, ал-Волий, ал-Мутаолий, ал-Барр, ат-Таввоб, ал-Мунтақим, ал-Афувв, ар-Роуф, Моликул-Мулк, Зул-Жалоли вал-Икром, ал-Муқсит, ал-Жомиъ, ал-Ғанийй, ал-Муғний, ал-Мониъ, аз-Зорр, ан-Нофиъ, ан-Нур, ал-Ҳодий, ал-Бадийъ, ал-Боқий, ал-Ворис, ар-Рошийд, ас-Сабур», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, бизга уни бир неча киши Сафвон ибн Солиҳдан ривоят қилди. Биз уни фақат Сафвон ибн Солиҳнинг ҳадисидан биламиз, у эса ҳадис аҳли наздида ишончли (сиқа) кишидир. Бу ҳадис Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган, бироқ ривоятларнинг кўпчилигида исмларнинг зикри келтирилган саҳиҳ санадни бу ҳадисдан бошқа жойда билмаймиз. Одам ибн Абу Иёс бу ҳадисни бошқа санад билан Абу Ҳурайрадан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилган ва унда исмларни зикр қилган, бироқ унинг саҳиҳ санади йўқ.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَلَيْسَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ ذِكْرُ الأَسْمَاءِ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ رَوَاهُ أَبُو الْيَمَانِ عَنْ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي الزِّنَادِ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ الأَسْمَاءَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Albatta Allohning toʻqson toʻqqiz ismi bor, kim ularni sanab (yodida saqlab) chiqsa, jannatga kiradi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadisda ismlarning zikri yoʻq. Va aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Abul-Yamon Shuayb ibn Abu Hamzadan, u Abuz-Zinoddan rivoyat qilgan va unda ismlarni zikr qilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Албатта Аллоҳнинг тўқсон тўққиз исми бор, ким уларни санаб (ёдида сақлаб) чиқса, жаннатга киради», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадисда исмларнинг зикри йўқ. Ва айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Абул-Ямон Шуайб ибн Абу Ҳамзадан, у Абуз-Зиноддан ривоят қилган ва унда исмларни зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، أَنَّ حُمَيْدًا الْمَكِّيَّ، مَوْلَى ابْنِ عَلْقَمَةَ حَدَّثَهُ أَنَّ عَطَاءَ بْنَ أَبِي رَبَاحٍ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا مَرَرْتُمْ بِرِيَاضِ الْجَنَّةِ فَارْتَعُوا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا رِيَاضُ الْجَنَّةِ قَالَ ‏"‏ الْمَسَاجِدُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَمَا الرَّتْعُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat bogʻlaridan oʻtganingizda, (ularda) yayrab oʻtlanglar», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, jannat bogʻlari nima?» dedim. U zot: «Masjidlardir», dedilar. Men: «Ey Allohning Rasuli, yayrab oʻtlanish nima?» dedim. U zot: «Subhanalloh, alhamdu lillah, la ilaha illalloh va Allohu akbar (deyishdir)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат боғларидан ўтганингизда, (уларда) яйраб ўтланглар», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, жаннат боғлари нима?» дедим. У зот: «Масжидлардир», дедилар. Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, яйраб ўтланиш нима?» дедим. У зот: «Субҳаналлоҳ, алҳамду лиллаҳ, ла илаҳа иллаллоҳ ва Аллоҳу акбар (дейишдир)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَابِتٍ الْبُنَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا مَرَرْتُمْ بِرِيَاضِ الْجَنَّةِ فَارْتَعُوا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَمَا رِيَاضُ الْجَنَّةِ قَالَ ‏"‏ حِلَقُ الذِّكْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jannat bogʻlaridan oʻtganingizda, oʻtloqlaridan baraka oling», dedilar. «Jannat bogʻlari nima?» deb soʻrashdi. U zot: «Zikr halqalaridir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan, Sobitning Anasdan rivoyatidan hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннат боғларидан ўтганингизда, ўтлоқларидан барака олинг», дедилар. «Жаннат боғлари нима?» деб сўрашди. У зот: «Зикр ҳалқаларидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан, Собитнинг Анасдан ривоятидан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّهِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا أَصَابَ أَحَدَكُمْ مُصِيبَةٌ فَلْيَقُلْ ‏:‏ ‏(‏ إنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ ‏)‏ اللَّهُمَّ عِنْدَكَ احْتَسَبْتُ مُصِيبَتِي فَأْجُرْنِي فِيهَا وَأَبْدِلْنِي مِنْهَا خَيْرًا ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا احْتُضِرَ أَبُو سَلَمَةَ قَالَ اللَّهُمَّ اخْلُفْ فِي أَهْلِي خَيْرًا مِنِّي فَلَمَّا قُبِضَ قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ ‏:‏ ‏(‏ إنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ ‏)‏ عِنْدَ اللَّهِ احْتَسَبْتُ مُصِيبَتِي فَأْجُرْنِي فِيهَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو سَلَمَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الأَسَدِ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biror musibat sizlardan birovingizga yetganda, u: ‹Innaa lillaahi va innaa ilayhi rojiʼun. Alloohumma ʼindaka ahtasabtu musiybatii, faʼjurniy fiyhaa va abdilniy minhaa xoyron› (Albatta, biz Allohnikimiz va albatta, biz Unga qaytguvchilarmiz. Ey Alloh, musibatimning ajrini Sendan umid qilaman, uning ajrini menga ber va uning oʻrniga menga undan yaxshiroqni ber) desin», dedilar. Abu Salamaning oʻlim vaqti yaqinlashganda u: «Ey Alloh, ahlimga mendan koʻra yaxshiroq oʻrinbosar ber», dedi. U vafot etganda Ummu Salama: «Innaa lillaahi va innaa ilayhi rojiʼun, musibatimning ajrini Allohdan umid qilaman, uning ajrini menga ber», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadis Ummu Salamadan Nabiy ﷺdan boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan. Abu Salamaning ismi Abdulloh ibn Abdulasaddir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирор мусибат сизлардан бировингизга етганда, у: ‹Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъун. Аллооҳумма ъиндака аҳтасабту мусийбатии, фаъжурний фийҳаа ва абдилний минҳаа хойрон› (Албатта, биз Аллоҳникимиз ва албатта, биз Унга қайтгувчилармиз. Эй Аллоҳ, мусибатимнинг ажрини Сендан умид қиламан, унинг ажрини менга бер ва унинг ўрнига менга ундан яхшироқни бер) десин», дедилар. Абу Саламанинг ўлим вақти яқинлашганда у: «Эй Аллоҳ, аҳлимга мендан кўра яхшироқ ўринбосар бер», деди. У вафот этганда Умму Салама: «Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъун, мусибатимнинг ажрини Аллоҳдан умид қиламан, унинг ажрини менга бер», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Умму Саламадан Набий ﷺдан бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган. Абу Саламанинг исми Абдуллоҳ ибн Абдуласаддир.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ وَرْدَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الدُّعَاءِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ سَلْ رَبَّكَ الْعَافِيَةَ وَالْمُعَافَاةَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَاهُ فِي الْيَوْمِ الثَّانِي فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الدُّعَاءِ أَفْضَلُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ أَتَاهُ فِي الْيَوْمِ الثَّالِثِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِذَا أُعْطِيتَ الْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَأُعْطِيتَهَا فِي الآخِرَةِ فَقَدْ أَفْلَحْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سَلَمَةَ بْنِ وَرْدَانَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, qaysi duo afzaldir?» dedi. U zot: «Robbingdan dunyo va oxiratda ofiyat (sogʻ-salomatlik) va muʼofatni soʻra», dedilar. Soʻng u ikkinchi kuni kelib: «Ey Allohning Rasuli, qaysi duo afzaldir?» dedi. U zot unga shunga oʻxshash javob berdilar. Soʻng u uchinchi kuni kelganda ham unga shunga oʻxshash aytdilar. Keyin u zot: «Dunyoda ofiyat berilsang va oxiratda ham u senga berilsa, bas, sen najot topibsan», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir, biz uni faqat Salama ibn Vardonning rivoyatidangina bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси дуо афзалдир?» деди. У зот: «Роббингдан дунё ва охиратда офият (соғ-саломатлик) ва муъофатни сўра», дедилар. Сўнг у иккинчи куни келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайси дуо афзалдир?» деди. У зот унга шунга ўхшаш жавоб бердилар. Сўнг у учинчи куни келганда ҳам унга шунга ўхшаш айтдилар. Кейин у зот: «Дунёда офият берилсанг ва охиратда ҳам у сенга берилса, бас, сен нажот топибсан», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Салама ибн Вардоннинг ривоятидангина биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ كَهْمَسِ بْنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ عَلِمْتُ أَىُّ لَيْلَةٍ لَيْلَةُ الْقَدْرِ مَا أَقُولُ فِيهَا قَالَ ‏"‏ قُولِي اللَّهُمَّ إِنَّكَ عَفُوٌّ كَرِيمٌ تُحِبُّ الْعَفْوَ فَاعْفُ عَنِّي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, agar qaysi kecha Laylatul Qadr ekanini bilsam, unda nima deyay?› dedim. U zot: ‹Alloohumma innaka ʼafuvvun (kariymun) tuhibbul-ʼafva faʼfu ʼanniy (Ey Alloh, albatta, Sen avf etguvchisan, (karamlisan), avfni yaxshi koʻrasan, bas, meni avf et) deb ayt›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, агар қайси кеча Лайлатул Қадр эканини билсам, унда нима деяй?› дедим. У зот: ‹Аллооҳумма иннака ъафуввун (кариймун) туҳиббул-ъафва фаъфу ъанний (Эй Аллоҳ, албатта, Сен авф этгувчисан, (карамлисан), авфни яхши кўрасан, бас, мени авф эт) деб айт›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي شَيْئًا أَسْأَلُهُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سَلِ اللَّهَ الْعَافِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَمَكَثْتُ أَيَّامًا ثُمَّ جِئْتُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي شَيْئًا أَسْأَلُهُ اللَّهَ ‏.‏ فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا عَبَّاسُ يَا عَمَّ رَسُولِ اللَّهِ سَلِ اللَّهَ الْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ قَدْ سَمِعَ مِنَ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ‏.‏

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, menga azza va jalla Allohdan soʻraydigan bir narsani oʻrgating›, dedim. U zot: ‹Allohdan ofiyat soʻra›, dedilar. Soʻng men bir necha kun kutdim, keyin kelib: ‹Ey Allohning Rasuli, menga Allohdan soʻraydigan bir narsani oʻrgating›, dedim. Shunda u zot menga: ‹Ey Abbos, ey Allohning Rasulining amakisi! Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat soʻra›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Abdulloh ibn Horis ibn Navfal Abbos ibn Abdulmuttalibdan eshitgan.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга азза ва жалла Аллоҳдан сўрайдиган бир нарсани ўргатинг›, дедим. У зот: ‹Аллоҳдан офият сўра›, дедилар. Сўнг мен бир неча кун кутдим, кейин келиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, менга Аллоҳдан сўрайдиган бир нарсани ўргатинг›, дедим. Шунда у зот менга: ‹Эй Аббос, эй Аллоҳнинг Расулининг амакиси! Аллоҳдан дунё ва охиратда офият сўра›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Абдуллоҳ ибн Ҳорис ибн Навфал Аббос ибн Абдулмутталибдан эшитган.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْكُوفِيُّ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، وَهُوَ الْمُلَيْكِيُّ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا سُئِلَ اللَّهُ شَيْئًا أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يُسْأَلَ الْعَافِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْمُلَيْكِيِّ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohdan ofiyat soʻralishidan koʻra Unga maqbulroq narsa soʻralgani yoʻq», dedilar. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Abdurrahmon ibn Abu Bakr al-Mulaykiyning rivoyatidangina bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан офият сўралишидан кўра Унга мақбулроқ нарса сўралгани йўқ», дедилар. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ал-Мулайкийнинг ривоятидангина биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُمَرَ بْنِ أَبِي الْوَزِيرِ، حَدَّثَنَا زَنْفَلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ أَمْرًا قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ خِرْ لِي وَاخْتَرْ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ زَنْفَلٍ ‏.‏ وَهُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَيُقَالُ لَهُ زَنْفَلٌ الْعَرَفِيُّ وَكَانَ سَكَنَ عَرَفَاتٍ وَتَفَرَّدَ بِهَذَا الْحَدِيثِ وَلاَ يُتَابَعُ عَلَيْهِ ‏.‏

Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir ishni qilmoqchi boʻlganlarida: «Alloohumma xir liy vaxtar liy (Ey Alloh, men uchun yaxshisini qil va men uchun ixtiyor et)», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Zanfalning rivoyatidangina bilamiz. U hadis ahli nazdida zaifdir. Unga Zanfal al-Arafiy ham deyiladi, u Arafotda yashagan edi va bu hadisni yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan, unga bunda mutobaat qilinmagan.Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир ишни қилмоқчи бўлганларида: «Аллооҳумма хир лий вахтар лий (Эй Аллоҳ, мен учун яхшисини қил ва мен учун ихтиёр эт)», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Занфалнинг ривоятидангина биламиз. У ҳадис аҳли наздида заифдир. Унга Занфал ал-Арафий ҳам дейилади, у Арафотда яшаган эди ва бу ҳадисни ёлғиз ўзи ривоят қилган, унга бунда мутобаат қилинмаган.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا حَبَّانُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، هُوَ ابْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ حَدَّثَنَا يَحْيَى، أَنَّ زَيْدَ بْنَ سَلاَّمٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا سَلاَّمٍ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْوُضُوءُ شَطْرُ الإِيمَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ تَمْلأُ الْمِيزَانَ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ تَمْلآنِ أَوْ تَمْلأُ مَا بَيْنَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَالصَّلاَةُ نُورٌ وَالصَّدَقَةُ بُرْهَانٌ وَالصَّبْرُ ضِيَاءٌ وَالْقُرْآنُ حُجَّةٌ لَكَ أَوْ عَلَيْكَ كُلُّ النَّاسِ يَغْدُو فَبَائِعٌ نَفْسَهُ فَمُعْتِقُهَا أَوْ مُوبِقُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Molik al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tahorat iymonning yarmidir, ‹alhamdulillaah› (mezon)tarozini toʻldiradi, ‹subhaanalloh› va ‹alhamdulillaah› osmonlar bilan yer orasini toʻldiradi yoki toʻldiradilar. Namoz nurdir, sadaqa daldildir, sabr ziyodir, Qurʼon esa sening foydangga yoki ziyoningga hujjatdir. Barcha odamlar ertalab chiqib, oʻz nafsini sotadi, bas, uni ozod qiladi yoki halok qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Молик ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Таҳорат иймоннинг ярмидир, ‹алҳамдулиллааҳ› (мезон)тарозини тўлдиради, ‹субҳааналлоҳ› ва ‹алҳамдулиллааҳ› осмонлар билан ер орасини тўлдиради ёки тўлдирадилар. Намоз нурдир, садақа далдилдир, сабр зиёдир, Қуръон эса сенинг фойдангга ёки зиёнингга ҳужжатдир. Барча одамлар эрталаб чиқиб, ўз нафсини сотади, бас, уни озод қилади ёки ҳалок қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ التَّسْبِيحُ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ يَمْلَؤُهُ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لَيْسَ لَهَا دُونَ اللَّهِ حِجَابٌ حَتَّى تَخْلُصَ إِلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ هُوَ الإِفْرِيقِيُّ وَقَدْ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَيَحْيَى بْنُ مَعِينٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ هُوَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيُّ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tasbeh mezonning yarmidir, ‹alhamdulillaah› uni toʻldiradi, ‹laa ilaaha illalloh› esa — uning bilan Alloh orasida toʻsiq yoʻq, toki u Unga yetib borguncha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir va uning isnodi qaviy emas. Abdurrahmon ibn Ziyod ibn Anʼum — u Ifriqiydir, uni Ahmad ibn Hanbal va Yahyo ibn Maʼin zaif sanaganlar. Abdulloh ibn Yazid esa Abu Abdurrahmon al-Hubuliydir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тасбеҳ мезоннинг ярмидир, ‹алҳамдулиллааҳ› уни тўлдиради, ‹лаа илааҳа иллаллоҳ› эса — унинг билан Аллоҳ орасида тўсиқ йўқ, токи у Унга етиб боргунча», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир ва унинг исноди қавий эмас. Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъум — у Ифриқийдир, уни Аҳмад ибн Ҳанбал ва Яҳё ибн Маъин заиф санаганлар. Абдуллоҳ ибн Язид эса Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ جُرَىٍّ النَّهْدِيِّ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ قَالَ عَدَّهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي يَدِي أَوْ فِي يَدِهِ ‏"‏ التَّسْبِيحُ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالْحَمْدُ يَمْلَؤُهُ وَالتَّكْبِيرُ يَمْلأُ مَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ وَالصَّوْمُ نِصْفُ الصَّبْرِ وَالطُّهُورُ نِصْفُ الإِيمَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ‏.‏

Banu Sulaymdan bir kishi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ularni mening qoʻlimda yoki oʻz qoʻllarida sanab koʻrsatdilar: ‹Tasbeh mezonning yarmidir, ‹alhamdu› uni toʻldiradi, takbir osmon bilan yer orasini toʻldiradi, roʻza sabrning yarmidir, tahorat esa iymonning yarmidir›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Uni Shuʼba va Sufyon as-Savriy ham Abu Ishoqdan rivoyat qilganlar.Бану Сулаймдан бир киши (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ уларни менинг қўлимда ёки ўз қўлларида санаб кўрсатдилар: ‹Тасбеҳ мезоннинг ярмидир, ‹алҳамду› уни тўлдиради, такбир осмон билан ер орасини тўлдиради, рўза сабрнинг ярмидир, таҳорат эса иймоннинг ярмидир›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Уни Шуъба ва Суфён ас-Саврий ҳам Абу Ишоқдан ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ، وَكَانَ، مِنْ بَنِي أَسَدٍ عَنِ الأَغَرِّ بْنِ الصَّبَّاحِ، عَنْ خَلِيفَةَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ أَكْثَرُ مَا دَعَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فِي الْمَوْقِفِ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ كَالَّذِي تَقُولُ وَخَيْرًا مِمَّا نَقُولُ اللَّهُمَّ لَكَ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي وَإِلَيْكَ مَآبِي وَلَكَ رَبِّ تُرَاثِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَوَسْوَسَةِ الصَّدْرِ وَشَتَاتِ الأَمْرِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا تَجِيءُ بِهِ الرِّيحُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Arafa kuni kechqurun, vuquf joyida koʻp aytadigan duolari shu edi: ‹Alloohumma lakal-hamdu kallaziy taqulu va xoyron mimmaa naqulu. Alloohumma laka solaatiy va nusukiy va mahyaaya va mamaatiy va ilayka maaabiy va laka robbi turoosiy. Alloohumma inniy aʼuuzu bika min ʼazaabil-qobri va vasvasatis-sodri va shataatil-amri. Alloohumma inniy aʼuuzu bika min sharri maa tajiyʼu bihir-riyh› (Ey Alloh, hamd Senga, Sen aytganday va biz aytayotgandan ham yaxshiroqdir. Ey Alloh, namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim Senga. Qaytishim Senga va merosim Senga, ey Robbim. Ey Alloh, qabr azobidan, koʻksning vasvasasidan va ishning parokandaligidan Senga panoh tilayman. Ey Alloh, shamol keltiradigan narsaning yomonligidan Senga panoh tilayman)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir va uning isnodi qaviy emas.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Арафа куни кечқурун, вуқуф жойида кўп айтадиган дуолари шу эди: ‹Аллооҳумма лакал-ҳамду каллазий тақулу ва хойрон миммаа нақулу. Аллооҳумма лака солаатий ва нусукий ва маҳяая ва мамаатий ва илайка мааабий ва лака робби туроосий. Аллооҳумма инний аъуузу бика мин ъазаабил-қобри ва васвасатис-содри ва шатаатил-амри. Аллооҳумма инний аъуузу бика мин шарри маа тажийъу биҳир-рийҳ› (Эй Аллоҳ, ҳамд Сенга, Сен айтгандай ва биз айтаётгандан ҳам яхшироқдир. Эй Аллоҳ, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим Сенга. Қайтишим Сенга ва меросим Сенга, эй Роббим. Эй Аллоҳ, қабр азобидан, кўкснинг васвасасидан ва ишнинг парокандалигидан Сенга паноҳ тилайман. Эй Аллоҳ, шамол келтирадиган нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир ва унинг исноди қавий эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ مُحَمَّدٍ ابْنُ أُخْتِ، سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِدُعَاءٍ كَثِيرٍ لَمْ نَحْفَظْ مِنْهُ شَيْئًا قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ دَعَوْتَ بِدُعَاءٍ كَثِيرٍ لَمْ نَحْفَظْ مِنْهُ شَيْئًا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَا يَجْمَعُ ذَلِكَ كُلَّهُ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ مِنْ خَيْرِ مَا سَأَلَكَ مِنْهُ نَبِيُّكَ مُحَمَّدٌ وَنَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا اسْتَعَاذَ بِكَ مِنْهُ نَبِيُّكَ مُحَمَّدٌ وَأَنْتَ الْمُسْتَعَانُ وَعَلَيْكَ الْبَلاَغُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ koʻp duolar bilan duo qildilar, ulardan biror narsani yodlab qola olmadik. Biz: ‹Ey Allohning Rasuli, siz koʻp duolar bilan duo qildingiz, ulardan biror narsani yodlay olmadik›, dedik. Shunda u zot: ‹Sizlarga shularning hammasini jamlaydigan narsani koʻrsataymi? Shuni ayt: Alloohumma innaa nasʼaluka min xoyri maa saʼalaka minhu nabiyyuka Muhammadun, va naʼuuzu bika min sharri mastaʼaazaka bihi nabiyyuka Muhammadun, va antal-mustaʼaanu va ʼalaykal-balaagu va laa havla va laa quvvata illaa billaah (Ey Alloh, biz Sendan Paygʻambaring Muhammad ﷺ Sendan soʻragan narsalarning yaxshisini soʻraymiz va Paygʻambaring Muhammad ﷺ Sendan panoh tilagan narsalarning yomonligidan Senga panoh tilaymiz. Yordam soʻraladigan Zot Sansan, yetkazish Senga bogʻliq va Allohdan boshqada kuch-quvvat yoʻq)›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ кўп дуолар билан дуо қилдилар, улардан бирор нарсани ёдлаб қола олмадик. Биз: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, сиз кўп дуолар билан дуо қилдингиз, улардан бирор нарсани ёдлай олмадик›, дедик. Шунда у зот: ‹Сизларга шуларнинг ҳаммасини жамлайдиган нарсани кўрсатайми? Шуни айт: Аллооҳумма иннаа насъалука мин хойри маа саъалака минҳу набийюка Муҳаммадун, ва наъуузу бика мин шарри мастаъаазака биҳи набийюка Муҳаммадун, ва антал-мустаъаану ва ъалайкал-балаагу ва лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллааҳ (Эй Аллоҳ, биз Сендан Пайғамбаринг Муҳаммад ﷺ Сендан сўраган нарсаларнинг яхшисини сўраймиз ва Пайғамбаринг Муҳаммад ﷺ Сендан паноҳ тилаган нарсаларнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилаймиз. Ёрдам сўраладиган Зот Сансан, етказиш Сенга боғлиқ ва Аллоҳдан бошқада куч-қувват йўқ)›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، عَنْ أَبِي كَعْبٍ، صَاحِبِ الْحَرِيرِ حَدَّثَنِي شَهْرُ بْنُ حَوْشَبٍ، قَالَ قُلْتُ لأُمِّ سَلَمَةَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ مَا كَانَ أَكْثَرُ دُعَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ عِنْدَكِ قَالَتْ كَانَ أَكْثَرُ دُعَائِهِ ‏"‏ يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لأَكْثَرِ دُعَائِكَ يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ قَالَ ‏"‏ يَا أُمَّ سَلَمَةَ إِنَّهُ لَيْسَ آدَمِيٌّ إِلاَّ وَقَلْبُهُ بَيْنَ أُصْبُعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ اللَّهِ فَمَنْ شَاءَ أَقَامَ وَمَنْ شَاءَ أَزَاغَ ‏"‏ ‏.‏ فَتَلاَ مُعَاذٌ ‏:‏ ‏(‏ ربَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا ‏)‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالنَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ وَأَنَسٍ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَنُعَيْمِ بْنِ هَمَّارٍ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Shahr ibn Havshab aytadi: «Men Ummu Salamaga: ‹Ey moʻminlarning onasi, Rasululloh ﷺ siznikida boʻlganlarida eng koʻp aytadigan duolari nima edi?› dedim. U: ‹Eng koʻp aytadigan duolari: «Yaa muqollibal-qulub, sabbit qolbiy ʼalaa diynik» (Ey qalblarni oʻzgartiruvchi Zot, qalbimni dining ustida sobit qil) edi›, dedi». U aytdi: «Men: ‹Ey Allohning Rasuli, nega ‹Yaa muqollibal-qulub, sabbit qolbiy ʼalaa diynik› deb koʻp duo qilasiz?› dedim. U zot: ‹Ey Ummu Salama, hech bir odam yoʻqki, uning qalbi Allohning barmoqlaridan ikki barmogʻi orasida boʻlmasin. Bas, U xohlagan kishini (toʻgʻri) tutib turadi, xohlagan kishini ogʻdirib yuboradi›, dedilar». Soʻng Muoz: {Robbanaa laa tuzigʻ qulubanaa baʼda iz hadaytanaa} (Ey Robbimiz, bizni hidoyat qilganingdan keyin qalblarimizni (haqdan) ogʻdirib qoʻyma) oyatini tilovat qildi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Navvos ibn Samʼon, Anas, Jobir, Abdulloh ibn Amr va Nuaym ibn Hammordan ham (rivoyatlar) bor. U aytdi: Bu hadis hasandir.Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Шаҳр ибн Ҳавшаб айтади: «Мен Умму Саламага: ‹Эй мўминларнинг онаси, Расулуллоҳ ﷺ сизникида бўлганларида энг кўп айтадиган дуолари нима эди?› дедим. У: ‹Энг кўп айтадиган дуолари: «Яа муқоллибал-қулуб, саббит қолбий ъалаа дийник» (Эй қалбларни ўзгартирувчи Зот, қалбимни дининг устида собит қил) эди›, деди». У айтди: «Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, нега ‹Яа муқоллибал-қулуб, саббит қолбий ъалаа дийник› деб кўп дуо қиласиз?› дедим. У зот: ‹Эй Умму Салама, ҳеч бир одам йўқки, унинг қалби Аллоҳнинг бармоқларидан икки бармоғи орасида бўлмасин. Бас, У хоҳлаган кишини (тўғри) тутиб туради, хоҳлаган кишини оғдириб юборади›, дедилар». Сўнг Муоз: {Роббанаа лаа тузиғ қулубанаа баъда из ҳадайтанаа} (Эй Роббимиз, бизни ҳидоят қилганингдан кейин қалбларимизни (ҳақдан) оғдириб қўйма) оятини тиловат қилди. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Наввос ибн Самъон, Анас, Жобир, Абдуллоҳ ибн Амр ва Нуайм ибн Ҳаммордан ҳам (ривоятлар) бор. У айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ ظُهَيْرٍ، حَدَّثَنَا عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ شَكَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَخْزُومِيُّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَنَامُ اللَّيْلَ مِنَ الأَرَقِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَقُلِ اللَّهُمَّ رَبَّ السَّمَوَاتِ السَّبْعِ وَمَا أَظَلَّتْ وَرَبَّ الأَرَضِينَ وَمَا أَقَلَّتْ وَرَبَّ الشَّيَاطِينِ وَمَا أَضَلَّتْ كُنْ لِي جَارًا مِنْ شَرِّ خَلْقِكَ كُلِّهِمْ جَمِيعًا أَنْ يَفْرُطَ عَلَىَّ أَحَدٌ مِنْهُمْ أَوْ أَنْ يَبْغِيَ عَلَىَّ عَزَّ جَارُكَ وَجَلَّ ثَنَاؤُكَ وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏ وَالْحَكَمُ بْنُ ظُهَيْرٍ قَدْ تَرَكَ حَدِيثَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَيُرْوَى هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Xolid ibn Valid al-Maxzumiy Nabiy ﷺga shikoyat qilib: ‹Ey Allohning Rasuli, uyqusizlikdan kechasi uxlay olmayapman›, dedi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Toʻshagingga yotganingda: Alloohumma robbas-samaavaatis-sabʼi va maa azollat, va robbal-arodiyna va maa aqollat, va robbash-shayaatiyni va maa adollat, kun liy jaaron min sharri xolqika kullihim jamiyʼan an yafruto ʼalayya ahadun minhum av an yabgiya ʼalayya, ʼazza jaaruka va jalla sanaauka, va laa ilaaha gʻoyruka, va laa ilaaha illaa ant (Ey Alloh, yetti osmonning va u soya solgan narsalarning Robbi, yerlarning va u koʻtarib turgan narsalarning Robbi, shaytonlarning va u adashtirgan narsalarning Robbi! Butun xalqingning yomonligidan menga qoʻshni-himoyachi boʻl: ulardan biror kishi menga zoʻravonlik qilmasin yoki sitam qilmasin. Sening himoyangdagi aziz, hamdu sanoing ulugʻdir, Sendan boshqa iloh yoʻq va Sendan oʻzga iloh yoʻq) deb ayt›, dedilar», dedi. U aytdi: Bu hadisning isnodi qaviy emas. Hakam ibn Zuhayrning hadisini hadis ahlining baʼzilari tark etganlar. Bu hadis Nabiy ﷺdan boshqa yoʻldan mursal ravishda ham rivoyat qilinadi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Холид ибн Валид ал-Махзумий Набий ﷺга шикоят қилиб: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, уйқусизликдан кечаси ухлай олмаяпман›, деди. Шунда Набий ﷺ: ‹Тўшагингга ётганингда: Аллооҳумма роббас-самааваатис-сабъи ва маа азоллат, ва роббал-ародийна ва маа ақоллат, ва роббаш-шаяатийни ва маа адоллат, кун лий жаарон мин шарри холқика куллиҳим жамийъан ан яфруто ъалайя аҳадун минҳум ав ан ябгия ъалайя, ъазза жаарука ва жалла санааука, ва лаа илааҳа ғойрука, ва лаа илааҳа иллаа ант (Эй Аллоҳ, етти осмоннинг ва у соя солган нарсаларнинг Робби, ерларнинг ва у кўтариб турган нарсаларнинг Робби, шайтонларнинг ва у адаштирган нарсаларнинг Робби! Бутун халқингнинг ёмонлигидан менга қўшни-ҳимоячи бўл: улардан бирор киши менга зўравонлик қилмасин ёки ситам қилмасин. Сенинг ҳимоянгдаги азиз, ҳамду саноинг улуғдир, Сендан бошқа илоҳ йўқ ва Сендан ўзга илоҳ йўқ) деб айт›, дедилар», деди. У айтди: Бу ҳадиснинг исноди қавий эмас. Ҳакам ибн Зуҳайрнинг ҳадисини ҳадис аҳлининг баъзилари тарк этганлар. Бу ҳадис Набий ﷺдан бошқа йўлдан мурсал равишда ҳам ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُكْتِبُ، حَدَّثَنَا أَبُو بَدْرٍ، شُجَاعُ بْنُ الْوَلِيدِ عَنِ الرُّحَيْلِ بْنِ مُعَاوِيَةَ، أَخِي زُهَيْرِ بْنِ مُعَاوِيَةَ عَنِ الرَّقَاشِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَرَبَهُ أَمْرٌ قَالَ ‏"‏ يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ بِرَحْمَتِكَ أَسْتَغِيثُ ‏"‏ ‏.‏ وَبِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلِظُّوا بِيَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَنَسٍ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺni biror ish gʻamgin qilganida: «Yo Hayyu yo Qayyum, marhamating ila nusrat soʻrayman», der edilar. Yana shu isnod bilan keladi: Rasululloh ﷺ: «‹Yo Zal-Jaloli val-Ikrom› (deyishni) doimiy qilinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu hadis Anasdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺни бирор иш ғамгин қилганида: «Ё Ҳайю ё Қайюм, марҳаматинг ила нусрат сўрайман», дер эдилар. Яна шу иснод билан келади: Расулуллоҳ ﷺ: «‹Ё Зал-Жалоли вал-Икром› (дейишни) доимий қилинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадис Анасдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا الْمُؤَمِّلُ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَلِظُّوا بِيَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ بِمَحْفُوظٍ ‏.‏ وَإِنَّمَا يُرْوَى هَذَا عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ عَنْ حُمَيْدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهَذَا أَصَحُّ وَمُؤَمِّلٌ غَلِطَ فِيهِ فَقَالَ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ وَلاَ يُتَابَعُ فِيهِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «‹Yo Zal-Jaloli val-Ikrom› (deyishni) doimiy qilinglar», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻarib boʻlib, mahfuz emas. Bu (hadis) aslida Hammod ibn Salama orqali Humayddan, u Hasandan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi va bu (rivoyat) sahihroqdir. Muammil bunda xato qilib, «Hammoddan, u Humayddan, u Anasdan» dedi va bunda unga mutobaat qilinmagan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «‹Ё Зал-Жалоли вал-Икром› (дейишни) доимий қилинглар», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғариб бўлиб, маҳфуз эмас. Бу (ҳадис) аслида Ҳаммод ибн Салама орқали Ҳумайддан, у Ҳасандан, у Набий ﷺдан ривоят қилинади ва бу (ривоят) саҳиҳроқдир. Муаммил бунда хато қилиб, «Ҳаммоддан, у Ҳумайддан, у Анасдан» деди ва бунда унга мутобаат қилинмаган.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ الْبَاهِلِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ طَاهِرًا يَذْكُرُ اللَّهَ حَتَّى يُدْرِكَهُ النُّعَاسُ لَمْ يَنْقَلِبْ سَاعَةً مِنَ اللَّيْلِ يَسْأَلُ اللَّهَ شَيْئًا مِنْ خَيْرِ الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ إِلاَّ أَعْطَاهُ اللَّهُ إِيَّاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا أَيْضًا عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ أَبِي ظَبْيَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Umama al-Bohiliy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Kim toza (tahoratli) holda oʻrniga yotib, mudroq bosguncha Allohni zikr qilsa, kechaning qaysi soatida boʻlmasin ortga oʻgirilib (uygʻonib), Allohdan dunyo va oxirat yaxshiliklaridan biror narsa soʻrasa, albatta Alloh uni unga ato etadi». (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu (hadis) yana Shahr ibn Havshabdan, u Abu Zabyadan, u Amr ibn Abasadan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Абу Умама ал-Боҳилий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Ким тоза (таҳоратли) ҳолда ўрнига ётиб, мудроқ босгунча Аллоҳни зикр қилса, кечанинг қайси соатида бўлмасин ортга ўгирилиб (уйғониб), Аллоҳдан дунё ва охират яхшиликларидан бирор нарса сўраса, албатта Аллоҳ уни унга ато этади». (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу (ҳадис) яна Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Абу Забядан, у Амр ибн Абасадан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي الْوَرْدِ، عَنِ اللَّجْلاَجِ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَدْعُو يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ تَمَامَ النِّعْمَةِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَىُّ شَيْءٍ تَمَامُ النِّعْمَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ دَعْوَةٌ دَعَوْتُ بِهَا أَرْجُو بِهَا الْخَيْرَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ مِنْ تَمَامِ النِّعْمَةِ دُخُولَ الْجَنَّةِ وَالْفَوْزَ مِنَ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعَ رَجُلاً وَهُوَ يَقُولُ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ فَقَالَ ‏"‏ قَدِ اسْتُجِيبَ لَكَ فَسَلْ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً وَهُوَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الصَّبْرَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ سَأَلْتَ اللَّهَ الْبَلاَءَ فَسَلْهُ الْعَافِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishining: «Allohumma, men Sendan neʼmatning tamomini soʻrayman», deb duo qilayotganini eshitib: «Neʼmatning tamomi qaysi narsa?» dedilar. U: «Bu — men yaxshilik umid qilib qilgan bir duo», dedi. U zot: «Albatta neʼmatning tamomidan (biri) jannatga kirish va doʻzaxdan najot topishdir», dedilar. Yana bir kishining: «Yo Zal-Jaloli val-Ikrom», deyayotganini eshitib: «(Duoing) ijobat qilindi, endi soʻra», dedilar. Yana Nabiy ﷺ bir kishining: «Allohumma, men Sendan sabr soʻrayman», deyayotganini eshitib: «Sen Allohdan balo soʻrabsan, undan ofiyat (sogʻ-salomatlik) soʻragin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишининг: «Аллоҳумма, мен Сендан неъматнинг тамомини сўрайман», деб дуо қилаётганини эшитиб: «Неъматнинг тамоми қайси нарса?» дедилар. У: «Бу — мен яхшилик умид қилиб қилган бир дуо», деди. У зот: «Албатта неъматнинг тамомидан (бири) жаннатга кириш ва дўзахдан нажот топишдир», дедилар. Яна бир кишининг: «Ё Зал-Жалоли вал-Икром», деяётганини эшитиб: «(Дуоинг) ижобат қилинди, энди сўра», дедилар. Яна Набий ﷺ бир кишининг: «Аллоҳумма, мен Сендан сабр сўрайман», деяётганини эшитиб: «Сен Аллоҳдан бало сўрабсан, ундан офият (соғ-саломатлик) сўрагин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا فَزِعَ أَحَدُكُمْ فِي النَّوْمِ فَلْيَقُلْ أَعُوذُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ مِنْ غَضَبِهِ وَعِقَابِهِ وَشَرِّ عِبَادِهِ وَمِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ وَأَنْ يَحْضُرُونِ ‏.‏ فَإِنَّهَا لَنْ تَضُرَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو يُلَقِّنُهَا مَنْ بَلَغَ مِنْ وَلَدِهِ وَمَنْ لَمْ يَبْلُغْ مِنْهُمْ كَتَبَهَا فِي صَكٍّ ثُمَّ عَلَّقَهَا فِي عُنُقِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Amr ibn Shuayb otasidan, u bobosidan (Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan) rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz uyqusida qoʻrqib ketsa: ‹Aʼuzu bikalimotillohit-tommati min gʻazabihi va iqobihi va sharri ibodihi, va min hamazotish-shayotini va an yahzurun (Allohning gʻazabi, jazosi va bandalarining yomonligidan, shaytonlarning vasvasalaridan va ularning oldimga kelishidan Allohning mukammal kalimalari ila panoh tilayman)›, desin. Zero ular unga zinhor zarar yetkaza olmaydi», dedilar. (Roviy) aytdi: Abdulloh ibn Amr buni voyaga yetgan farzandlariga oʻrgatar, ulardan voyaga yetmaganlari uchun esa uni bir varaqqa yozib, boʻyniga osib qoʻyar edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Амр ибн Шуайб отасидан, у бобосидан (Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан) ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз уйқусида қўрқиб кетса: ‹Аъузу бикалимотиллоҳит-томмати мин ғазабиҳи ва иқобиҳи ва шарри ибодиҳи, ва мин ҳамазотиш-шаётини ва ан яҳзурун (Аллоҳнинг ғазаби, жазоси ва бандаларининг ёмонлигидан, шайтонларнинг васвасаларидан ва уларнинг олдимга келишидан Аллоҳнинг мукаммал калималари ила паноҳ тилайман)›, десин. Зеро улар унга зинҳор зарар етказа олмайди», дедилар. (Ровий) айтди: Абдуллоҳ ибн Амр буни вояга етган фарзандларига ўргатар, улардан вояга етмаганлари учун эса уни бир вараққа ёзиб, бўйнига осиб қўяр эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي رَاشِدٍ الْحُبْرَانِيِّ، قَالَ أَتَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِي فَقُلْتُ لَهُ حَدِّثْنَا مِمَّا، سَمِعْتَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَأَلْقَى إِلَىَّ صَحِيفَةً فَقَالَ هَذَا مَا كَتَبَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَنَظَرْتُ فِيهَا فَإِذَا فِيهَا إِنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ رضى الله عنه قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي مَا أَقُولُ إِذَا أَصْبَحْتُ وَإِذَا أَمْسَيْتُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَبَا بَكْرٍ قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ رَبَّ كُلِّ شَيْءٍ وَمَلِيكَهُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ نَفْسِي وَمِنْ شَرِّ الشَّيْطَانِ وَشَرَكِهِ وَأَنْ أَقْتَرِفَ عَلَى نَفْسِي سُوءًا أَوْ أَجُرَّهُ إِلَى مُسْلِمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abu Roshid al-Hubroniy aytdi: Men Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)ning oldiga keldim va unga: «Bizga Rasululloh ﷺdan eshitgan narsangizdan rivoyat qiling», dedim. U menga bir sahifa (varaq) berib: «Bu — Rasululloh ﷺ men uchun yozdirgan narsadir», dedi. (Abu Roshid) aytdi: Men unga qaradim, unda shu bor edi: Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu): «Yo Rasululloh, ertalab va kechqurun aytadigan narsamni menga oʻrgating», dedi. U zot: «Ey Abu Bakr, ayt: ‹Allohumma, fotiras-samavoti val-arzi, olimal-gʻaybi vash-shahodati, lo ilaha illa Anta, Robba kulli shayin va malikahu, aʼuzu bika min sharri nafsi va min sharrish-shaytoni va sharakihi, va an aqtarifa alo nafsi suan av ajurrahu ila muslim (Ey osmonlar va yerni yoʻqdan bor qilgan, gʻayb va oshkorni biluvchi Alloh, Sendan oʻzga iloh yoʻq, har bir narsaning Robbi va Egasi, men nafsimning yomonligidan, shayton va uning sherikligining yomonligidan hamda oʻzimga yomonlik orttirishimdan yoki uni biror musulmonga tortishimdan Senga panoh tilayman)›», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir.Абу Рошид ал-Ҳуброний айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига келдим ва унга: «Бизга Расулуллоҳ ﷺдан эшитган нарсангиздан ривоят қилинг», дедим. У менга бир саҳифа (варақ) бериб: «Бу — Расулуллоҳ ﷺ мен учун ёздирган нарсадир», деди. (Абу Рошид) айтди: Мен унга қарадим, унда шу бор эди: Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу): «Ё Расулуллоҳ, эрталаб ва кечқурун айтадиган нарсамни менга ўргатинг», деди. У зот: «Эй Абу Бакр, айт: ‹Аллоҳумма, фотирас-самавоти вал-арзи, олимал-ғайби ваш-шаҳодати, ло илаҳа илла Анта, Робба кулли шайин ва маликаҳу, аъузу бика мин шарри нафси ва мин шарриш-шайтони ва шаракиҳи, ва ан ақтарифа ало нафси суан ав ажурраҳу ила муслим (Эй осмонлар ва ерни йўқдан бор қилган, ғайб ва ошкорни билувчи Аллоҳ, Сендан ўзга илоҳ йўқ, ҳар бир нарсанинг Робби ва Эгаси, мен нафсимнинг ёмонлигидан, шайтон ва унинг шериклигининг ёмонлигидан ҳамда ўзимга ёмонлик орттиришимдан ёки уни бирор мусулмонга тортишимдан Сенга паноҳ тилайман)›», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ قُلْتُ لَهُ أَأَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَعَمْ ‏.‏ وَرَفَعَهُ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ أَحَدَ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ وَلِذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَلاَ أَحَدَ أَحَبُّ إِلَيْهِ الْمَدْحُ مِنَ اللَّهِ وَلِذَلِكَ مَدَحَ نَفْسَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Amr ibn Murra aytdi: Men Abu Voilning shunday deganini eshitdim: «Men Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim». Men unga: «Buni Abdullohdan oʻzing eshitdingmi?» dedim. U: «Ha», dedi va uni marfu (Nabiy ﷺga nisbat) qilib (keltirdi): U zot: «Allohdan koʻra gʻayuri (rashk qiluvchisi) boʻlgan hech kim yoʻq, shuning uchun U fahsh ishlarni — uning oshkorasini ham, yashirinini ham harom qildi. Va Allohdan koʻra madh (maqtov) Oʻziga sevikliroq boʻlgan hech kim yoʻq, shuning uchun U Oʻzini madh qildi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan sahihdir.Амр ибн Мурра айтди: Мен Абу Воилнинг шундай деганини эшитдим: «Мен Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим». Мен унга: «Буни Абдуллоҳдан ўзинг эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа», деди ва уни марфу (Набий ﷺга нисбат) қилиб (келтирди): У зот: «Аллоҳдан кўра ғаюри (рашк қилувчиси) бўлган ҳеч ким йўқ, шунинг учун У фаҳш ишларни — унинг ошкорасини ҳам, яширинини ҳам ҳаром қилди. Ва Аллоҳдан кўра мадҳ (мақтов) Ўзига севиклироқ бўлган ҳеч ким йўқ, шунинг учун У Ўзини мадҳ қилди», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، أَنَّهُ قَالَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلاَتِي قَالَ ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ فَاغْفِرْ لِي مَغْفِرَةً مِنْ عِنْدِكَ وَارْحَمْنِي إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ وَهُوَ حَدِيثُ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ وَأَبُو الْخَيْرِ اسْمُهُ مَرْثَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْيَزَنِيُّ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Abu Bakr as-Siddiq (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, u Rasululloh ﷺga: «Menga namozimda duo qiladigan bir duoni oʻrgating», dedi. U zot: «Ayt: ‹Allohumma inni zolamtu nafsi zulman kasiran, va lo yagʻfiruz-zunuba illa Anta, fagʻfir li magʻfiratan min indika varhamni, innaka Antal-Gʻafurur-Rohim (Ey Alloh, men oʻzimga koʻp zulm qildim, gunohlarni Sendan oʻzga (hech kim) kechirmaydi, bas, meni Oʻz huzuringdan boʻlgan kechirim ila magʻfirat qil va menga rahm qil, albatta Sen kechiruvchi va rahmlisan)›», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. U Lays ibn Saʼdning hadisidir. Abul-Xayrning ismi Marsad ibn Abdulloh al-Yazaniydir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Абу Бакр ас-Сиддиқ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, у Расулуллоҳ ﷺга: «Менга намозимда дуо қиладиган бир дуони ўргатинг», деди. У зот: «Айт: ‹Аллоҳумма инни золамту нафси зулман касиран, ва ло яғфируз-зунуба илла Анта, фағфир ли мағфиратан мин индика варҳамни, иннака Антал-Ғафурур-Роҳим (Эй Аллоҳ, мен ўзимга кўп зулм қилдим, гуноҳларни Сендан ўзга (ҳеч ким) кечирмайди, бас, мени Ўз ҳузурингдан бўлган кечирим ила мағфират қил ва менга раҳм қил, албатта Сен кечирувчи ва раҳмлисан)›», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. У Лайс ибн Саъднинг ҳадисидир. Абул-Хайрнинг исми Марсад ибн Абдуллоҳ ал-Язанийдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلَانَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ قَالَ جَاءَ الْعَبَّاسُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَكَأَنَّهُ سَمِعَ شَيْئًا فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ مَنْ أَنَا فَقَالُوا أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ عَلَيْكَ السَّلَامُ قَالَ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ فِرْقَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ فِرْقَتَيْنِ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ فِرْقَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ قَبَائِلَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ قَبِيلَةً ثُمَّ جَعَلَهُمْ بُيُوتًا فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ بَيْتًا وَخَيْرِهِمْ نَسَبًا قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ

al-Muttalib ibn Abi Vadoa (roziyallohu anhu) aytdi: Abbos Rasululloh ﷺning oldilariga keldi, goʻyo u biror narsa (norozilik) eshitgandek edi. Shunda Nabiy ﷺ minbarga chiqib: «Men kimman?» dedilar. Ular: «Siz Rasulullohsiz, sizga salom boʻlsin», dedilar. U zot: «Men Muhammad ibn Abdulloh ibn Abdul-Muttalibman. Albatta Alloh xalqni yaratdi va meni ularning eng yaxshi guruhida qildi, soʻng ularni ikki guruhga ajratdi va meni ularning eng yaxshi guruhida qildi, soʻng ularni qabilalarga ajratdi va meni ularning eng yaxshi qabilasida qildi, soʻng ularni uylarga (xonadonlarga) ajratdi va meni ularning eng yaxshi xonadonida va nasab jihatidan eng yaxshisida qildi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.ал-Мутталиб ибн Аби Вадоа (розияллоҳу анҳу) айтди: Аббос Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келди, гўё у бирор нарса (норозилик) эшитгандек эди. Шунда Набий ﷺ минбарга чиқиб: «Мен кимман?» дедилар. Улар: «Сиз Расулуллоҳсиз, сизга салом бўлсин», дедилар. У зот: «Мен Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдул-Мутталибман. Албатта Аллоҳ халқни яратди ва мени уларнинг энг яхши гуруҳида қилди, сўнг уларни икки гуруҳга ажратди ва мени уларнинг энг яхши гуруҳида қилди, сўнг уларни қабилаларга ажратди ва мени уларнинг энг яхши қабиласида қилди, сўнг уларни уйларга (хонадонларга) ажратди ва мени уларнинг энг яхши хонадонида ва насаб жиҳатидан энг яхшисида қилди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِشَجَرَةٍ يَابِسَةِ الْوَرَقِ فَضَرَبَهَا بِعَصَاهُ فَتَنَاثَرَ الْوَرَقُ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ الْحَمْدَ لِلَّهِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ لَتُسَاقِطُ مِنْ ذُنُوبِ الْعَبْدِ كَمَا تَسَاقَطَ وَرَقُ هَذِهِ الشَّجَرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لِلأَعْمَشِ سَمَاعًا مِنْ أَنَسٍ إِلاَّ أَنَّهُ قَدْ رَآهُ وَنَظَرَ إِلَيْهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ barglari qurigan bir daraxt yonidan oʻtib, uni hassalari bilan urdilar, shunda barglar toʻkilib ketdi. Soʻng u zot: «Albatta ‹Alhamdulillah›, ‹Subhonalloh›, ‹La ilaha illalloh› va ‹Allohu akbar› (kalimalari) banda gunohlarini xuddi mana shu daraxtning barglari toʻkilganidek toʻkadi», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Biz Aʼmashning Anasdan eshitganini bilmaymiz, faqat uni koʻrgani va unga qaragani (maʼlum).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ барглари қуриган бир дарахт ёнидан ўтиб, уни ҳассалари билан урдилар, шунда барглар тўкилиб кетди. Сўнг у зот: «Албатта ‹Алҳамдулиллаҳ›, ‹Субҳоналлоҳ›, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› ва ‹Аллоҳу акбар› (калималари) банда гуноҳларини худди мана шу дарахтнинг барглари тўкилганидек тўкади», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Биз Аъмашнинг Анасдан эшитганини билмаймиз, фақат уни кўргани ва унга қарагани (маълум).

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الْجُلاَحِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ شَبِيبٍ السَّبَئِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ‏.‏ عَشْرَ مَرَّاتٍ عَلَى إِثْرِ الْمَغْرِبِ بَعَثَ اللَّهُ لَهُ مَسْلَحَةً يَحْفَظُونَهُ مِنَ الشَّيْطَانِ حَتَّى يُصْبِحَ وَكَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَا عَشْرَ حَسَنَاتٍ مُوجِبَاتٍ وَمَحَا عَنْهُ عَشْرَ سَيِّئَاتٍ مُوبِقَاتٍ وَكَانَتْ لَهُ بِعَدْلِ عَشْرِ رِقَابٍ مُؤْمِنَاتٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ ‏.‏ وَلاَ نَعْرِفُ لِعُمَارَةَ بْنِ شَبِيبٍ سَمَاعًا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Umora ibn Shabib as-Sabaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim shom (namozi)dan keyin oʻn marta: ‹La ilaha illalloh, vahdahu lo sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu, yuhyi va yumitu, va huva alo kulli shayin qodir (Yolgʻiz Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Uniki, hamd Uniki, U tiriltiradi va oʻldiradi, U har bir narsaga qodirdir)›, desa, Alloh unga tonggacha uni shaytondan saqlaydigan posbonlar (farishtalar) yuboradi, Alloh unga shu (kalima) tufayli (jannatni) vojib qiladigan oʻnta savob yozadi va undan (doʻzaxga) tushiruvchi oʻnta gunohni oʻchiradi, hamda u uchun oʻnta moʻmin qul (ozod qilish)ga teng (savob) boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni faqat Lays ibn Saʼdning hadisidangina bilamiz. Biz Umora ibn Shabibning Nabiy ﷺdan eshitganini bilmaymiz.Умора ибн Шабиб ас-Сабаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким шом (намози)дан кейин ўн марта: ‹Ла илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйи ва юмиту, ва ҳува ало кулли шайин қодир (Ёлғиз Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уники, ҳамд Уники, У тирилтиради ва ўлдиради, У ҳар бир нарсага қодирдир)›, деса, Аллоҳ унга тонггача уни шайтондан сақлайдиган посбонлар (фаришталар) юборади, Аллоҳ унга шу (калима) туфайли (жаннатни) вожиб қиладиган ўнта савоб ёзади ва ундан (дўзахга) туширувчи ўнта гуноҳни ўчиради, ҳамда у учун ўнта мўмин қул (озод қилиш)га тенг (савоб) бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Лайс ибн Саъднинг ҳадисидангина биламиз. Биз Умора ибн Шабибнинг Набий ﷺдан эшитганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، قَالَ أَتَيْتُ صَفْوَانَ بْنَ عَسَّالٍ الْمُرَادِيَّ أَسْأَلُهُ عَنِ الْمَسْحِ، عَلَى الْخُفَّيْنِ فَقَالَ مَا جَاءَ بِكَ يَا زِرُّ فَقُلْتُ ابْتِغَاءَ الْعِلْمِ فَقَالَ إِنَّ الْمَلاَئِكَةَ تَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ الْعِلْمِ رِضًا بِمَا يَطْلُبُ ‏.‏ قُلْتُ إِنَّهُ حَكَّ فِي صَدْرِي الْمَسْحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ بَعْدَ الْغَائِطِ وَالْبَوْلِ وَكُنْتَ امْرَأً مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُ أَسْأَلُكَ هَلْ سَمِعْتَهُ يَذْكُرُ فِي ذَلِكَ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كَانَ يَأْمُرُنَا إِذَا كُنَّا سَفَرًا أَوْ مُسَافِرِيِنَ أَنْ لاَ نَنْزِعَ خِفَافَنَا ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ وَلَيَالِيَهُنَّ إِلاَّ مِنْ جَنَابَةٍ لَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ ‏.‏ فَقُلْتُ هَلْ سَمِعْتَهُ يَذْكُرُ فِي الْهَوَى شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَبَيْنَا نَحْنُ عِنْدَهُ إِذْ نَادَاهُ أَعْرَابِيٌّ بِصَوْتٍ لَهُ جَهْوَرِيٍّ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ فَأَجَابَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَحْوٍ مِنْ صَوْتِهِ هَاؤُمُ وَقُلْنَا لَهُ وَيْحَكَ اغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ فَإِنَّكَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ نُهِيتَ عَنْ هَذَا ‏.‏ فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ أَغْضُضُ ‏.‏ قَالَ الأَعْرَابِيُّ الْمَرْءُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَمَازَالَ يُحَدِّثُنَا حَتَّى ذَكَرَ بَابًا مِنْ قِبَلِ الْمَغْرِبِ مَسِيرَةُ عَرْضِهِ أَوْ يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي عَرْضِهِ أَرْبَعِينَ أَوْ سَبْعِينَ عَامًا قَالَ سُفْيَانُ قِبَلَ الشَّامِ خَلَقَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ مَفْتُوحًا يَعْنِي لِلتَّوْبَةِ لاَ يُغْلَقُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Zirr ibn Hubaysh aytdi: Men Safvon ibn Assol al-Murodiy (roziyallohu anhu)ning oldiga maxsi (etik) ustiga masah qilish haqida soʻrash uchun keldim. U: «Ey Zirr, seni nima (ish) keltirdi?» dedi. Men: «Ilm istab (keldim)», dedim. U: «Albatta farishtalar ilm talab qiluvchidan rozi boʻlib, unga qanotlarini yozadilar», dedi. Men: «Koʻngilimga katta va kichik hojatdan keyin maxsi ustiga masah qilish (masalasi) tushdi, sen esa Nabiy ﷺning sahobalaridan bir kishi eding, shuning uchun sendan soʻragani keldim: U zotning bu haqda biror narsa zikr qilganlarini eshitganmisan?» dedim. U: «Ha, biz safarda boʻlganimizda u zot bizga uch kun-u kechalari janobatdan boshqa (holatda) — balki gʻoit (axlat), bavl (siydik) va uyqudan (boʻlsa) — maxsilarimizni yechmaslikni buyurar edilar», dedi. Men: «Muhabbat haqida u zotdan biror narsa eshitganmisan?» dedim. U: «Ha, biz Nabiy ﷺ bilan bir safarda edik. Biz u zotning huzurlarida turganimizda, bir aʼrobiy baland, dagʻal ovozi bilan: ‹Yo Muhammad!› deb chaqirdi. Rasululloh ﷺ unga uning ovoziga yaqin (ovoz) bilan: ‹Hov, (nima deysan)?› deb javob berdilar. Biz unga: ‹Voy senga, ovozingni pasaytir, sen Nabiy ﷺning huzurlaridasan, bundan qaytarilgansan-ku›, dedik. U: ‹Allohga qasamki, pasaytirmayman›, dedi. Aʼrobiy: ‹Kishi bir qavmni sevadi-yu, ammo (amal jihatidan) hali ularga yetmagan (boʻladi, holi nima boʻladi?)›, dedi. Nabiy ﷺ: ‹Kishi qiyomat kuni oʻzi sevgan kishisi bilan (birga) boʻladi›, dedilar. U zot bizga gapirishda davom etib, oxiri magʻrib (gʻarb) tarafdagi bir eshikni zikr qildilar — uning eni (boʻylab) suvora (otliq) qirq yil yoki yetmish yil yurar (ekan). Sufyon: ‹Shom tarafda›, dedi — ‹Alloh uni osmonlar va yerni yaratgan kunida ochiq qilib yaratdi, yaʼni tavba uchun. U quyosh oʻsha (eshik) tomonidan chiqquncha yopilmaydi›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Зирр ибн Ҳубайш айтди: Мен Сафвон ибн Ассол ал-Муродий (розияллоҳу анҳу)нинг олдига махси (этик) устига масаҳ қилиш ҳақида сўраш учун келдим. У: «Эй Зирр, сени нима (иш) келтирди?» деди. Мен: «Илм истаб (келдим)», дедим. У: «Албатта фаришталар илм талаб қилувчидан рози бўлиб, унга қанотларини ёзадилар», деди. Мен: «Кўнгилимга катта ва кичик ҳожатдан кейин махси устига масаҳ қилиш (масаласи) тушди, сен эса Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир киши эдинг, шунинг учун сендан сўрагани келдим: У зотнинг бу ҳақда бирор нарса зикр қилганларини эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз сафарда бўлганимизда у зот бизга уч кун-у кечалари жанобатдан бошқа (ҳолатда) — балки ғоит (ахлат), бавл (сийдик) ва уйқудан (бўлса) — махсиларимизни ечмасликни буюрар эдилар», деди. Мен: «Муҳаббат ҳақида у зотдан бирор нарса эшитганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз Набий ﷺ билан бир сафарда эдик. Биз у зотнинг ҳузурларида турганимизда, бир аъробий баланд, дағал овози билан: ‹Ё Муҳаммад!› деб чақирди. Расулуллоҳ ﷺ унга унинг овозига яқин (овоз) билан: ‹Ҳов, (нима дейсан)?› деб жавоб бердилар. Биз унга: ‹Вой сенга, овозингни пасайтир, сен Набий ﷺнинг ҳузурларидасан, бундан қайтарилгансан-ку›, дедик. У: ‹Аллоҳга қасамки, пасайтирмайман›, деди. Аъробий: ‹Киши бир қавмни севади-ю, аммо (амал жиҳатидан) ҳали уларга етмаган (бўлади, ҳоли нима бўлади?)›, деди. Набий ﷺ: ‹Киши қиёмат куни ўзи севган кишиси билан (бирга) бўлади›, дедилар. У зот бизга гапиришда давом этиб, охири мағриб (ғарб) тарафдаги бир эшикни зикр қилдилар — унинг эни (бўйлаб) сувора (отлиқ) қирқ йил ёки етмиш йил юрар (экан). Суфён: ‹Шом тарафда›, деди — ‹Аллоҳ уни осмонлар ва ерни яратган кунида очиқ қилиб яратди, яъни тавба учун. У қуёш ўша (эшик) томонидан чиққунча ёпилмайди›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، قَالَ أَتَيْتُ صَفْوَانَ بْنَ عَسَّالٍ الْمُرَادِيَّ فَقَالَ لِي مَا جَاءَ بِكَ قُلْتُ ابْتِغَاءَ الْعِلْمِ ‏.‏ قَالَ بَلَغَنِي أَنَّ الْمَلاَئِكَةَ تَضَعُ أَجْنِحَتَهَا لِطَالِبِ الْعِلْمِ رِضًا بِمَا يَفْعَلُ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ إِنَّهُ حَاكَ أَوْ قَالَ حَكَّ فِي نَفْسِي شَيْءٌ مِنَ الْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فَهَلْ حَفِظْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهِ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كُنَّا إِذَا كُنَّا سَفَرًا أَوْ مُسَافِرِينَ أُمِرْنَا أَنْ لاَ نَخْلَعَ خِفَافَنَا ثَلاَثًا إِلاَّ مِنْ جَنَابَةٍ وَلَكِنْ مِنْ غَائِطٍ وَبَوْلٍ وَنَوْمٍ ‏.‏ قَالَ فَقُلْتُ فَهَلْ حَفِظْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْهَوَى شَيْئًا قَالَ نَعَمْ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ فَنَادَاهُ رَجُلٌ كَانَ فِي آخِرِ الْقَوْمِ بِصَوْتٍ جَهْوَرِيٍّ أَعْرَابِيٌّ جِلْفٌ جَافٍ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ يَا مُحَمَّدُ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْقَوْمُ مَهْ إِنَّكَ قَدْ نُهِيتَ عَنْ هَذَا ‏.‏ فَأَجَابَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَحْوًا مِنْ صَوْتِهِ هَاؤُمُ فَقَالَ الرَّجُلُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ ‏.‏ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ زِرٌّ فَمَا بَرِحَ يُحَدِّثُنِي حَتَّى حَدَّثَنِي أَنَّ اللَّهَ جَعَلَ بِالْمَغْرِبِ بَابًا عَرْضُهُ مَسِيرَةُ سَبْعِينَ عَامًا لِلتَّوْبَةِ لاَ يُغْلَقُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ قِبَلِهِ وَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّْ ‏:‏ ‏(‏ يومَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لاَ يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Zirr ibn Hubaysh aytdi: Men Safvon ibn Assol al-Murodiy (roziyallohu anhu)ning oldiga keldim. U menga: «Seni nima (ish) keltirdi?» dedi. Men: «Ilm istab (keldim)», dedim. U: «Menga yetishishicha, farishtalar ilm talab qiluvchidan, u qilayotgan (ish)dan rozi boʻlib, unga qanotlarini yozar ekan», dedi. Men: «Koʻnglimga maxsi ustiga masah qilish (masalasi)dan bir narsa tushdi, Rasululloh ﷺdan bu haqda biror narsa yodlaganmisan?» dedim. U: «Ha, biz safarda boʻlganimizda janobatdan boshqa (holatda) — balki gʻoit, bavl va uyqudan (boʻlsa) — maxsilarimizni uch (kun) yechmaslikka buyurilgan edik», dedi. Men: «Rasululloh ﷺdan muhabbat haqida biror narsa yodlaganmisan?» dedim. U: «Ha, biz Rasululloh ﷺ bilan baʼzi safarlarida edik. Qavmning oxirida boʻlgan, dagʻal va qoʻpol bir aʼrobiy baland ovoz bilan: ‹Yo Muhammad, yo Muhammad!› deb chaqirdi. Qavm unga: ‹Boʻldi qil, sen bundan qaytarilgansan-ku›, dedilar. Rasululloh ﷺ unga uning ovoziga yaqin (ovoz) bilan: ‹Hov!› deb javob berdilar. U kishi: ‹(Bir) kishi bir qavmni sevadi-yu, ammo hali ularga yetmagan (boʻlsa, holi nima boʻladi?)›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Kishi oʻzi sevgan kishisi bilan (birga) boʻladi›, dedilar», dedi. Zirr aytdi: U menga gapirishda davom etib, oxiri Alloh magʻribda eni yetmish yillik masofa boʻlgan bir eshikni tavba uchun qilganini, u quyosh oʻsha tomondan chiqquncha yopilmasligini menga aytdi. Bu — Alloh azza va jallaning: {Robbingning baʼzi oyatlari keladigan kunda, ilgari iymon keltirmagan kishiga (oʻsha kundagi) iymoni foyda bermas} (Anʼom 158) degan soʻzidir. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Зирр ибн Ҳубайш айтди: Мен Сафвон ибн Ассол ал-Муродий (розияллоҳу анҳу)нинг олдига келдим. У менга: «Сени нима (иш) келтирди?» деди. Мен: «Илм истаб (келдим)», дедим. У: «Менга етишишича, фаришталар илм талаб қилувчидан, у қилаётган (иш)дан рози бўлиб, унга қанотларини ёзар экан», деди. Мен: «Кўнглимга махси устига масаҳ қилиш (масаласи)дан бир нарса тушди, Расулуллоҳ ﷺдан бу ҳақда бирор нарса ёдлаганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз сафарда бўлганимизда жанобатдан бошқа (ҳолатда) — балки ғоит, бавл ва уйқудан (бўлса) — махсиларимизни уч (кун) ечмасликка буюрилган эдик», деди. Мен: «Расулуллоҳ ﷺдан муҳаббат ҳақида бирор нарса ёдлаганмисан?» дедим. У: «Ҳа, биз Расулуллоҳ ﷺ билан баъзи сафарларида эдик. Қавмнинг охирида бўлган, дағал ва қўпол бир аъробий баланд овоз билан: ‹Ё Муҳаммад, ё Муҳаммад!› деб чақирди. Қавм унга: ‹Бўлди қил, сен бундан қайтарилгансан-ку›, дедилар. Расулуллоҳ ﷺ унга унинг овозига яқин (овоз) билан: ‹Ҳов!› деб жавоб бердилар. У киши: ‹(Бир) киши бир қавмни севади-ю, аммо ҳали уларга етмаган (бўлса, ҳоли нима бўлади?)›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Киши ўзи севган кишиси билан (бирга) бўлади›, дедилар», деди. Зирр айтди: У менга гапиришда давом этиб, охири Аллоҳ мағрибда эни етмиш йиллик масофа бўлган бир эшикни тавба учун қилганини, у қуёш ўша томондан чиққунча ёпилмаслигини менга айтди. Бу — Аллоҳ азза ва жалланинг: {Роббингнинг баъзи оятлари келадиган кунда, илгари иймон келтирмаган кишига (ўша кундаги) иймони фойда бермас} (Анъом 158) деган сўзидир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَقْبَلُ تَوْبَةَ الْعَبْدِ مَا لَمْ يُغَرْغِرْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta Alloh banda joni boʻgʻziga kelmaguncha (yaʼni jon talvasasi boshlanmaguncha) uning tavbasini qabul qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. (Bu hadisni) yana Abu Omir al-Aqadiy Abdurrahmon ibn Sobit ibn Savbondan, u otasidan, u Makhuldan, u Jubayr ibn Nufayrdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shu maʼnoda rivoyat qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта Аллоҳ банда жони бўғзига келмагунча (яъни жон талвасаси бошланмагунча) унинг тавбасини қабул қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. (Бу ҳадисни) яна Абу Омир ал-Ақадий Абдурраҳмон ибн Собит ибн Савбондан, у отасидан, у Макҳулдан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шу маънода ривоят қилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَلَّهُ أَفْرَحُ بِتَوْبَةِ أَحَدِكُمْ مِنْ أَحَدِكُمْ بِضَالَّتِهِ إِذَا وَجَدَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الزِّنَادِ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ مَكْحُولٍ بِإِسْنَادٍ لَهُ عَنْ أَبِي ذَرٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh sizlardan biringizning tavbasidan, sizlardan biringiz yoʻqotgan ulovini topib olganidagidan ham koʻra xursandroqdir», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Nuʼmon ibn Bashir va Anasdan ham (hadis) bor. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis Abu Zinod hadisidan, shu yoʻldan kelishi jihatidan hasan sahih gʻaribdir. Bu hadis Makhuldan oʻz isnodi bilan, Abu Zardan, Nabiy ﷺdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ сизлардан бирингизнинг тавбасидан, сизлардан бирингиз йўқотган уловини топиб олганидагидан ҳам кўра хурсандроқдир», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Нуъмон ибн Башир ва Анасдан ҳам (ҳадис) бор. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис Абу Зинод ҳадисидан, шу йўлдан келиши жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадис Макҳулдан ўз исноди билан, Абу Зардан, Набий ﷺдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ، قَاصِّ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ أَبِي صِرْمَةَ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، أَنَّهُ قَالَ حِينَ حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ قَدْ كَتَمْتُ عَنْكُمْ شَيْئًا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لَوْلاَ أَنَّكُمْ تُذْنِبُونَ لَخَلَقَ اللَّهُ خَلْقًا يُذْنِبُونَ وَيَغْفِرُ لَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الرِّجَالِ، عَنْ عُمَرَ، مَوْلَى غَفْرَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u zot vafoti yetib kelganida shunday dedilar: «Men sizlardan Rasululloh ﷺdan eshitgan bir narsani yashirgan edim. Men Rasululloh ﷺning: ‹Agar sizlar gunoh qilmasalaringiz, Alloh gunoh qiladigan, soʻng U ularni magʻfirat qiladigan bir xalq yaratardi›, deb aytayotganlarini eshitgandim.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadis Muhammad ibn Kaʼbdan, Abu Ayyubdan, Nabiy ﷺdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у зот вафоти етиб келганида шундай дедилар: «Мен сизлардан Расулуллоҳ ﷺдан эшитган бир нарсани яширган эдим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Агар сизлар гуноҳ қилмасаларингиз, Аллоҳ гуноҳ қиладиган, сўнг У уларни мағфират қиладиган бир халқ яратарди›, деб айтаётганларини эшитгандим.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Муҳаммад ибн Каъбдан, Абу Айюбдан, Набий ﷺдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ الْجَوْهَرِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ فَائِدٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ بَكْرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيَّ، يَقُولُ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ مَا دَعَوْتَنِي وَرَجَوْتَنِي غَفَرْتُ لَكَ عَلَى مَا كَانَ فِيكَ وَلاَ أُبَالِي يَا ابْنَ آدَمَ لَوْ بَلَغَتْ ذُنُوبُكَ عَنَانَ السَّمَاءِ ثُمَّ اسْتَغْفَرْتَنِي غَفَرْتُ لَكَ وَلاَ أُبَالِي يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ لَوْ أَتَيْتَنِي بِقُرَابِ الأَرْضِ خَطَايَا ثُمَّ لَقِيتَنِي لاَ تُشْرِكُ بِي شَيْئًا لأَتَيْتُكَ بِقُرَابِهَا مَغْفِرَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deb aytayotganlarini eshitdim: «Alloh tabaroka va taolo aytdi: ‹Ey Odam farzandi, sen Menga duo qilib, Mendan umid qilib turar ekansan, senda boʻlgan narsalarga qaramay, Men seni magʻfirat qildim va parvo qilmadim. Ey Odam farzandi, agar gunohlaring osmonning bulutlariga yetsa-yu, soʻng Mendan magʻfirat soʻrasang, Men seni magʻfirat qilaman va parvo qilmayman. Ey Odam farzandi, agar yer toʻlasi xatolar bilan Mening huzurimga kelsang, soʻng Menga hech narsani sherik qilmagan holda Menga roʻbaroʻ boʻlsang, Men senga ana shuncha magʻfirat bilan kelaman›.» Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деб айтаётганларини эшитдим: «Аллоҳ табарока ва таоло айтди: ‹Эй Одам фарзанди, сен Менга дуо қилиб, Мендан умид қилиб турар экансан, сенда бўлган нарсаларга қарамай, Мен сени мағфират қилдим ва парво қилмадим. Эй Одам фарзанди, агар гуноҳларинг осмоннинг булутларига етса-ю, сўнг Мендан мағфират сўрасанг, Мен сени мағфират қиламан ва парво қилмайман. Эй Одам фарзанди, агар ер тўласи хатолар билан Менинг ҳузуримга келсанг, сўнг Менга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда Менга рўбарў бўлсанг, Мен сенга ана шунча мағфират билан келаман›.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَلَقَ اللَّهُ مِائَةَ رَحْمَةٍ فَوَضَعَ رَحْمَةً وَاحِدَةً بَيْنَ خَلْقِهِ يَتَرَاحَمُونَ بِهَا وَعِنْدَ اللَّهِ تِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ رَحْمَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلْمَانَ وَجُنْدَبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَجَلِيِّ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh yuzta rahmat yaratdi, soʻng bir rahmatni xalqi orasiga qoʻydi — ular shu bilan bir-birlariga rahmli boʻladilar, Allohning huzurida esa toʻqson toʻqqizta rahmat bordir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Salmon va Jundab ibn Abdulloh ibn Sufyon al-Bajaliydan ham (hadis) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ юзта раҳмат яратди, сўнг бир раҳматни халқи орасига қўйди — улар шу билан бир-бирларига раҳмли бўладилар, Аллоҳнинг ҳузурида эса тўқсон тўққизта раҳмат бордир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Салмон ва Жундаб ибн Абдуллоҳ ибн Суфён ал-Бажалийдан ҳам (ҳадис) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَوْ يَعْلَمُ الْمُؤْمِنُ مَا عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الْعُقُوبَةِ مَا طَمِعَ فِي الْجَنَّةِ أَحَدٌ وَلَوْ يَعْلَمُ الْكَافِرُ مَا عِنْدَ اللَّهِ مِنَ الرَّحْمَةِ مَا قَنَطَ مِنَ الْجَنَّةِ أَحَدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar moʻmin Allohning huzurida boʻlgan azobni bilganida, hech kim jannatdan umid qilmas edi; agar kofir Allohning huzurida boʻlgan rahmatni bilganida, hech kim jannatdan umidini uzmas edi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat al-Aloʼ ibn Abdurrahmonning, otasidan, Abu Hurayradan (qilgan) hadisidan bilamiz.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мўмин Аллоҳнинг ҳузурида бўлган азобни билганида, ҳеч ким жаннатдан умид қилмас эди; агар кофир Аллоҳнинг ҳузурида бўлган раҳматни билганида, ҳеч ким жаннатдан умидини узмас эди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат ал-Алў ибн Абдурраҳмоннинг, отасидан, Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حِينَ خَلَقَ الْخَلْقَ كَتَبَ بِيَدِهِ عَلَى نَفْسِهِ إِنَّ رَحْمَتِي تَغْلِبُ غَضَبِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh xalqni yaratganida, Oʻz qoʻli bilan Oʻzi haqida: ‹Albatta, Mening rahmatim gʻazabimdan ustun keladi›, deb yozib qoʻydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ халқни яратганида, Ўз қўли билан Ўзи ҳақида: ‹Албатта, Менинг раҳматим ғазабимдан устун келади›, деб ёзиб қўйди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ، - رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ بَغْدَادَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ صَاحِبُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ زَرْبِيٍّ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، وَثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ دَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَسْجِدَ وَرَجُلٌ قَدْ صَلَّى وَهُوَ يَدْعُو وَيَقُولُ فِي دُعَائِهِ اللَّهُمَّ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ الْمَنَّانُ بَدِيعُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَدْرُونَ بِمَ دَعَا اللَّهَ دَعَا اللَّهَ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ الَّذِي إِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ وَإِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ masjidga kirdilar, bir kishi esa namozini oʻqib boʻlib, duo qilar va oʻz duosida: «Allohumma, Sendan oʻzga iloh yoʻq, Sen Mannonsan, osmonlar va yerning Yaratuvchisisan, ey Jalol va Ikrom Egasi», derdi. Bas, Nabiy ﷺ: «Bilasizlarmi, u Allohga nima bilan duo qildi? U Allohga Uning ismi aʼzami bilan duo qildiki, u (ism) bilan duo qilinsa, U ijobat qiladi va u bilan soʻralsa, U ato etadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Sobitning Anasdan (qilgan rivoyati) jihatidan gʻaribdir. U bundan boshqa yoʻl bilan ham Anasdan rivoyat qilingan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ масжидга кирдилар, бир киши эса намозини ўқиб бўлиб, дуо қилар ва ўз дуосида: «Аллоҳумма, Сендан ўзга илоҳ йўқ, Сен Маннонсан, осмонлар ва ернинг Яратувчисисан, эй Жалол ва Икром Эгаси», дерди. Бас, Набий ﷺ: «Биласизларми, у Аллоҳга нима билан дуо қилди? У Аллоҳга Унинг исми аъзами билан дуо қилдики, у (исм) билан дуо қилинса, У ижобат қилади ва у билан сўралса, У ато этади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Собитнинг Анасдан (қилган ривояти) жиҳатидан ғарибдир. У бундан бошқа йўл билан ҳам Анасдан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا رِبْعِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَغِمَ أَنْفُ رَجُلٍ ذُكِرْتُ عِنْدَهُ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَىَّ وَرَغِمَ أَنْفُ رَجُلٍ دَخَلَ عَلَيْهِ رَمَضَانُ ثُمَّ انْسَلَخَ قَبْلَ أَنْ يُغْفَرَ لَهُ وَرَغِمَ أَنْفُ رَجُلٍ أَدْرَكَ عِنْدَهُ أَبَوَاهُ الْكِبَرَ فَلَمْ يُدْخِلاَهُ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَأَظُنُّهُ قَالَ أَوْ أَحَدُهُمَا ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَنَسٍ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَرِبْعِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ هُوَ أَخُو إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ وَهُوَ ثِقَةٌ وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ ‏.‏ وَيُرْوَى عَنْ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالَ إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَرَّةً فِي الْمَجْلِسِ أَجْزَأَ عَنْهُ مَا كَانَ فِي ذَلِكَ الْمَجْلِسِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Huzurida men zikr qilinib, menga salavot aytmagan kishining burni yerga ishqalansin. Ramazon kirib, soʻng magʻfirat qilinmasdan oʻtib ketgan kishining burni yerga ishqalansin. Huzurida ota-onasi yoki ulardan biri qariligiga yetgan-u, lekin ular uni jannatga kiritmagan kishining burni yerga ishqalansin», dedilar. Abdurrahmon aytdi: «Oʻylaymanki, u zot: ‹yoki ulardan biri›, dedilar.» (Roviy) aytdi: Bu bobda Jobir va Anasdan ham (hadis) bor. Bu hadis shu yoʻldan kelishi jihatidan hasan gʻaribdir. Baʼzi ahli ilmdan rivoyat qilinishicha: «Kishi majlisda Nabiy ﷺga bir marta salavot aytsa, oʻsha majlisda boʻlgan vaqti uchun kifoya qiladi», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳузурида мен зикр қилиниб, менга салавот айтмаган кишининг бурни ерга ишқалансин. Рамазон кириб, сўнг мағфират қилинмасдан ўтиб кетган кишининг бурни ерга ишқалансин. Ҳузурида ота-онаси ёки улардан бири қарилигига етган-у, лекин улар уни жаннатга киритмаган кишининг бурни ерга ишқалансин», дедилар. Абдурраҳмон айтди: «Ўйлайманки, у зот: ‹ёки улардан бири›, дедилар.» (Ровий) айтди: Бу бобда Жобир ва Анасдан ҳам (ҳадис) бор. Бу ҳадис шу йўлдан келиши жиҳатидан ҳасан ғарибдир. Баъзи аҳли илмдан ривоят қилинишича: «Киши мажлисда Набий ﷺга бир марта салавот айтса, ўша мажлисда бўлган вақти учун кифоя қилади», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، وَزِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَخِيلُ الَّذِي مَنْ ذُكِرْتُ عِنْدَهُ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَىَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Baxil — huzurida men zikr qilinib, menga salavot aytmagan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бахил — ҳузурида мен зикр қилиниб, менга салавот айтмаган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ بَرِّدْ قَلْبِي بِالثَّلْجِ وَالْبَرَدِ وَالْمَاءِ الْبَارِدِ اللَّهُمَّ نَقِّ قَلْبِي مِنَ الْخَطَايَا كَمَا نَقَّيْتَ الثَّوْبَ الأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohumma, qalbimni qor, doʻl va sovuq suv bilan sovuting. Allohumma, oq kiyimni kirdan tozalaganing kabi, qalbimni xatolardan tozalagin», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма, қалбимни қор, дўл ва совуқ сув билан совутинг. Аллоҳумма, оқ кийимни кирдан тозалаганинг каби, қалбимни хатолардан тозалагин», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْقُرَشِيِّ الْمُلَيْكِيِّ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ فُتِحَ لَهُ مِنْكُمْ بَابُ الدُّعَاءِ فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الرَّحْمَةِ وَمَا سُئِلَ اللَّهُ شَيْئًا يَعْنِي أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يُسْأَلَ الْعَافِيَةَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الدُّعَاءَ يَنْفَعُ مِمَّا نَزَلَ وَمِمَّا لَمْ يَنْزِلْ فَعَلَيْكُمْ عِبَادَ اللَّهِ بِالدُّعَاءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْقُرَشِيِّ وَهُوَ الْمَكِّيُّ الْمُلَيْكِيُّ وَهُوَ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى إِسْرَائِيلُ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا سُئِلَ اللَّهُ شَيْئًا أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنَ الْعَافِيَةِ ‏"‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan kimga duo eshigi ochilsa, unga rahmat eshiklari ochilibdi. Allohdan soʻralgan narsalarning Unga eng mahbubi — ofiyat (sogʻ-salomatlik) soʻralishidir», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Albatta, duo tushgan (balo)ga ham, hali tushmagan (balo)ga ham foyda beradi. Bas, ey Allohning bandalari, sizlar duoni lozim tutinglar», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Biz uni faqat Abdurrahmon ibn Abu Bakr al-Qurashiyning hadisidan bilamiz — u al-Makkiy al-Mulaykiy boʻlib, hadisda zaifdir; baʼzi ahli ilm uni yodlash jihatidan zaif sanagan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан кимга дуо эшиги очилса, унга раҳмат эшиклари очилибди. Аллоҳдан сўралган нарсаларнинг Унга энг маҳбуби — офият (соғ-саломатлик) сўралишидир», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, дуо тушган (бало)га ҳам, ҳали тушмаган (бало)га ҳам фойда беради. Бас, эй Аллоҳнинг бандалари, сизлар дуони лозим тутинглар», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Биз уни фақат Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ал-Қурашийнинг ҳадисидан биламиз — у ал-Маккий ал-Мулайкий бўлиб, ҳадисда заифдир; баъзи аҳли илм уни ёдлаш жиҳатидан заиф санаган.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ الْكُوفِيُّ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ الْكُوفِيُّ عَنْ إِسْرَائِيلَ بِهَذَا ‏.‏ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خُنَيْسٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيِّ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ بِلاَلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِقِيَامِ اللَّيْلِ فَإِنَّهُ دَأْبُ الصَّالِحِينَ قَبْلَكُمْ وَإِنَّ قِيَامَ اللَّيْلِ قُرْبَةٌ إِلَى اللَّهِ وَمَنْهَاةٌ عَنِ الإِثْمِ وَتَكْفِيرٌ لِلسَّيِّئَاتِ وَمَطْرَدَةٌ لِلدَّاءِ عَنِ الْجَسَدِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ بِلاَلٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلاَ يَصِحُّ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ ‏.‏ قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ مُحَمَّدٌ الْقُرَشِيُّ هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ الشَّامِيُّ وَهُوَ ابْنُ أَبِي قَيْسٍ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ وَقَدْ تُرِكَ حَدِيثُهُ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ عَلَيْكُمْ بِقِيَامِ اللَّيْلِ فَإِنَّهُ دَأْبُ الصَّالِحِينَ قَبْلَكُمْ وَهُوَ قُرْبَةٌ إِلَى رَبِّكُمْ وَمَكْفَرَةٌ لِلسَّيِّئَاتِ وَمَنْهَاةٌ لِلإِثْمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِدْرِيسَ عَنْ بِلاَلٍ ‏.‏

Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlar tun qiyomini (tahajjudni) lozim tutinglar, chunki u sizlardan oldingi solih kishilarning odati edi. Albatta, tun qiyomi Allohga yaqinlashtiruvchidir, gunohdan toʻsuvchidir, yomonliklarga kafforatdir va badandan dardni quvuvchidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni Bilolning hadisi sifatida faqat shu yoʻldan bilamiz va uning isnodi jihatidan sahih emas. Bu hadisni Muoviya ibn Solih ham Rabiya ibn Yaziddan, Abu Idris al-Xavloniydan, Abu Umomadan, Rasululloh ﷺdan: «Sizlar tun qiyomini lozim tutinglar, chunki u sizlardan oldingi solih kishilarning odati edi; u Rabbingizga yaqinlashtiruvchidir, yomonliklarga kafforatdir va gunohdan toʻsuvchidir», deb (oʻxshash tarzda) rivoyat qilgan. Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) Abu Idrisning Biloldan (qilgan) hadisidan sahihroqdir.Билол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар тун қиёмини (таҳажжудни) лозим тутинглар, чунки у сизлардан олдинги солиҳ кишиларнинг одати эди. Албатта, тун қиёми Аллоҳга яқинлаштирувчидир, гуноҳдан тўсувчидир, ёмонликларга каффоратдир ва бадандан дардни қувувчидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Билолнинг ҳадиси сифатида фақат шу йўлдан биламиз ва унинг исноди жиҳатидан саҳиҳ эмас. Бу ҳадисни Муовия ибн Солиҳ ҳам Рабия ибн Язиддан, Абу Идрис ал-Хавлонийдан, Абу Умомадан, Расулуллоҳ ﷺдан: «Сизлар тун қиёмини лозим тутинглар, чунки у сизлардан олдинги солиҳ кишиларнинг одати эди; у Раббингизга яқинлаштирувчидир, ёмонликларга каффоратдир ва гуноҳдан тўсувчидир», деб (ўхшаш тарзда) ривоят қилган. Абу Исо айтди: Бу (ривоят) Абу Идриснинг Билолдан (қилган) ҳадисидан саҳиҳроқдир.