حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَمُوتُ مُسْلِمٌ إِلَّا أَدْخَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَكَانَهُ النَّارَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّاحَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ وَعَوْنِ بْنِ عُتْبَةَ أَنَّهُمَا شَهِدَا أَبَا بُرْدَةَ يُحَدِّثُ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ عَوْنٌ فَاسْتَحْلَفَهُ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يُنْكِرْ ذَلِكَ سَعِيدٌ عَلَى عَوْنٍ أَنَّهُ اسْتَحْلَفَهُ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir musulmon vafot etsa, albatta, Alloh azza va jalla uning oʻrniga doʻzaxga bir yahudiy yoki nasroniyni kiritadi», dedilar. Saʼid ibn Abu Burda va Avn ibn Utba Abu Burdaning Umar ibn Abdulazizga mana shu hadisni aytib berganiga guvoh boʻlishgan. Avn aytdi: Shunda (Umar) undan, Oʻzidan oʻzga iloh boʻlmagan Alloh nomi bilan, otasi unga bu hadisni aytib berganiga va otasi buni Nabiy ﷺdan eshitganiga qasam ichirdi. Saʼid esa Avnning bu qasam ichirish haqidagi soʻzini inkor qilmadi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир мусулмон вафот этса, албатта, Аллоҳ азза ва жалла унинг ўрнига дўзахга бир яҳудий ёки насронийни киритади», дедилар. Саъид ибн Абу Бурда ва Авн ибн Утба Абу Бурданинг Умар ибн Абдулазизга мана шу ҳадисни айтиб берганига гувоҳ бўлишган. Авн айтди: Шунда (Умар) ундан, Ўзидан ўзга илоҳ бўлмаган Аллоҳ номи билан, отаси унга бу ҳадисни айтиб берганига ва отаси буни Набий ﷺдан эшитганига қасам ичирди. Саъид эса Авннинг бу қасам ичириш ҳақидаги сўзини инкор қилмади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّ الْمَعْرُوفَ وَالْمُنْكَرَ خَلِيقَتَانِ يُنْصَبَانِ لِلنَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَمَّا الْمَعْرُوفُ فَيُبَشِّرُ أَصْحَابَهُ وَيُوعِدُهُمْ الْخَيْرَ وَأَمَّا الْمُنْكَرُ فَيَقُولُ إِلَيْكُمْ إِلَيْكُمْ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ لَهُ إِلَّا لُزُومًا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, albatta, maʼruf (yaxshilik) va munkar (yomonlik) — ikki maxluqdirki, ular qiyomat kuni odamlarga (roʻpara) qilinadi. Maʼruf oʻz sohiblariga xushxabar beradi va ularga yaxshilikni vaʼda qiladi. Munkar esa: ‹Mendan naringlar, mendan naringlar!› deydi, ular esa unga yopishishdan boshqasiga qodir boʻlmaydilar», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, албатта, маъруф (яхшилик) ва мункар (ёмонлик) — икки махлуқдирки, улар қиёмат куни одамларга (рўпара) қилинади. Маъруф ўз соҳибларига хушхабар беради ва уларга яхшиликни ваъда қилади. Мункар эса: ‹Мендан наринглар, мендан наринглар!› дейди, улар эса унга ёпишишдан бошқасига қодир бўлмайдилар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا يَزِيدُ يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا لَيْثٌ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ قَالَصَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةً ثُمَّ قَالَ عَلَى مَكَانِكُمْ اثْبُتُوا ثُمَّ أَتَى الرِّجَالَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَكُمْ أَنْ تَتَّقُوا اللَّهَ تَعَالَى وَأَنْ تَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا ثُمَّ تَخَلَّلَ إِلَى النِّسَاءِ فَقَالَ لَهُنَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَكُنَّ أَنْ تَتَّقُوا اللَّهَ وَأَنْ تَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا قَالَ ثُمَّ رَجَعَ حَتَّى أَتَى الرِّجَالَ فَقَالَ إِذَا دَخَلْتُمْ مَسَاجِدَ الْمُسْلِمِينَ وَأَسْوَاقَهُمْ وَمَعَكُمْ النَّبْلُ فَخُذُوا بِنُصُولِهَا لَا تُصِيبُوا بِهَا أَحَدًا فَتُؤْذُوهُ أَوْ تَجْرَحُوهُ

Abdulloh ibn Qays (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga bir namoz oʻqib berdilar, soʻng: «Joylaringizda qimirlamay turinglar», dedilar. Soʻng erkaklarning oldiga kelib: «Albatta, Alloh azza va jalla menga sizlarni Allohdan qoʻrqishga va toʻgʻri soʻz aytishga buyurishimni amr qilmoqda», dedilar. Soʻng (saflar orasidan) oʻtib ayollarning oldiga bordilar va ularga: «Albatta, Alloh azza va jalla menga sizlarni Allohdan qoʻrqishga va toʻgʻri soʻz aytishga buyurishimni amr qilmoqda», dedilar. Soʻng qaytib erkaklarning oldiga keldilar va: «Musulmonlarning masjidlariga va bozorlariga oʻqlar bilan kirsangiz, ularning paykonlaridan ushlab olinglar — biror kishiga tegib, uni ozorlab yoki yaralab qoʻymanglar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Қайс (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга бир намоз ўқиб бердилар, сўнг: «Жойларингизда қимирламай туринглар», дедилар. Сўнг эркакларнинг олдига келиб: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла менга сизларни Аллоҳдан қўрқишга ва тўғри сўз айтишга буюришимни амр қилмоқда», дедилар. Сўнг (сафлар орасидан) ўтиб аёлларнинг олдига бордилар ва уларга: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла менга сизларни Аллоҳдан қўрқишга ва тўғри сўз айтишга буюришимни амр қилмоқда», дедилар. Сўнг қайтиб эркакларнинг олдига келдилар ва: «Мусулмонларнинг масжидларига ва бозорларига ўқлар билан кирсангиз, уларнинг пайконларидан ушлаб олинглар — бирор кишига тегиб, уни озорлаб ёки яралаб қўйманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حِدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ قَالَ حُدِّثْتُ عَنِ الْأَشْعَرِيِّ أَنَّهُ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَغْفِرُكَ لِمَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ إِنَّكَ أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Allohumma inniy astagʻfiruka lima qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu, innaka antal-muqoddimu va antal-muaxxiru va anta ala kulli shayʼin qodiyr» (Allohim, ilgari va keyin qilgan, yashirin va oshkora qilgan (gunohlarim) uchun Sendan magʻfirat soʻrayman; albatta, Sen (xohlaganingni) oldinga oʻtkazuvchi, (xohlaganingni) keyinga qoldiruvchisan va Sen har narsaga qodirsan), deganlarini eshitdim.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма инний астағфирука лима қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту, иннака антал-муқоддиму ва антал-муаххиру ва анта ала кулли шайъин қодийр» (Аллоҳим, илгари ва кейин қилган, яширин ва ошкора қилган (гуноҳларим) учун Сендан мағфират сўрайман; албатта, Сен (хоҳлаганингни) олдинга ўтказувчи, (хоҳлаганингни) кейинга қолдирувчисан ва Сен ҳар нарсага қодирсан), деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مُجَالِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ قَالَكَتَبَ عُمَرُ فِي وَصِيَّتِهِ أَنْ لَا يُقَرَّ لِي عَامِلٌ أَكْثَرَ مِنْ سَنَةٍ وَأَقِرُّوا الْأَشْعَرِيَّ يَعْنِي أَبَا مُوسَى أَرْبَعَ سِنِينَ

Shaʼbiy aytdi: Umar (roziyallohu anhu) oʻz vasiyatida: «Mening biror amalim bir yildan ortiq (lavozimda) qoldirilmasin, al-Ashʼariyni — yaʼni Abu Musoni — toʻrt yil qoldiringlar», deb yozdi.Шаъбий айтди: Умар (розияллоҳу анҳу) ўз васиятида: «Менинг бирор амалим бир йилдан ортиқ (лавозимда) қолдирилмасин, ал-Ашъарийни — яъни Абу Мусони — тўрт йил қолдиринглар», деб ёзди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَىنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا مَرَّتْ بِكُمْ جِنَازَةُ يَهُودِيٍّ أَوْ نَصْرَانِيٍّ أَوْ مُسْلِمٍ فَقُومُوا لَهَا فَلَسْتُمْ لَهَا تَقُومُونَ إِنَّمَا تَقُومُونَ لِمَنْ مَعَهَا مِنْ الْمَلَائِكَةِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Yoningizdan yahudiy, nasroniy yoki musulmonning janozasi oʻtsa, unga (hurmat qilib) turinglar. Chunki sizlar unga turmayapsiz, balki u bilan birga boʻlgan farishtalarga turasizlar», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ёнингиздан яҳудий, насроний ёки мусулмоннинг жанозаси ўтса, унга (ҳурмат қилиб) туринглар. Чунки сизлар унга турмаяпсиз, балки у билан бирга бўлган фаришталарга турасизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ وَعَفَّانُ قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ عَنِ الْأَشْعَرِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بَيْنَ يَدَيْ السَّاعَةِ الْهَرْجَ قَالُوا وَمَا الْهَرْجُ قَالَ الْقَتْلُ قَالُوا أَكْثَرُ مِمَّا نَقْتُلُ إِنَّا لَنَقْتُلُ كُلَّ عَامٍ أَكْثَرَ مِنْ سَبْعِينَ أَلْفًا قَالَ إِنَّهُ لَيْسَ بِقَتْلِكُمْ الْمُشْرِكِينَ وَلَكِنْ قَتْلُ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَالُوا وَمَعَنَا عُقُولُنَا يَوْمَئِذٍ قَالَ إِنَّهُ لَتُنْزَعُ عُقُولُ أَهْلِ ذَلِكَ الزَّمَانِ وَيُخَلَّفُ لَهُ هَبَاءٌ مِنْ النَّاسِ يَحْسِبُ أَكْثَرُهُمْ أَنَّهُمْ عَلَى شَيْءٍ وَلَيْسُوا عَلَى شَيْءٍقَالَ عَفَّانُ فِي حَدِيثِهِ قَالَ أَبُو مُوسَى وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مِنْهَا مَخْرَجًا إِنْ أَدْرَكَتْنِي وَإِيَّاكُمْ إِلَّا أَنْ نَخْرُجَ مِنْهَا كَمَا دَخَلْنَا فِيهَا لَمْ نُصِبْ مِنْهَا دَمًا وَلَا مَالًا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, qiyomat oldidan harj boʻladi», dedilar. Ular: «Harj nima?» deyishdi. U zot: «Oʻldirishdir», dedilar. Ular: «Biz oʻldirayotganimizdan koʻproqmi? Biz har yili yetmish mingdan ortiq (kishini) oʻldiramiz-ku», deyishdi. U zot: «Bu sizlarning mushriklarni oʻldirishingiz emas, balki bir-biringizni oʻldirishingizdir», dedilar. Ular: «Oʻsha kunda aqlimiz oʻzimiz bilan boʻladimi?» deyishdi. U zot: «Albatta, oʻsha zamon ahlining aqllari tortib olinadi va ularning oʻrniga odamlardan bir toʻda toʻzon (qadrsiz kimsalar) qoladi; ularning koʻpchiligi oʻzlarini bir narsa ustida deb hisoblaydi, holbuki ular hech narsa ustida emaslar», dedilar. Affon oʻz hadisida shunday dedi: Abu Muso aytdi: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar u menga va sizlarga yetsa, undan biz unga kirganimizdek — na qon, na molga tegmagan holda chiqishimizdan boshqa qutulish yoʻlini topa olmayman».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, қиёмат олдидан ҳарж бўлади», дедилар. Улар: «Ҳарж нима?» дейишди. У зот: «Ўлдиришдир», дедилар. Улар: «Биз ўлдираётганимиздан кўпроқми? Биз ҳар йили етмиш мингдан ортиқ (кишини) ўлдирамиз-ку», дейишди. У зот: «Бу сизларнинг мушрикларни ўлдиришингиз эмас, балки бир-бирингизни ўлдиришингиздир», дедилар. Улар: «Ўша кунда ақлимиз ўзимиз билан бўладими?» дейишди. У зот: «Албатта, ўша замон аҳлининг ақллари тортиб олинади ва уларнинг ўрнига одамлардан бир тўда тўзон (қадрсиз кимсалар) қолади; уларнинг кўпчилиги ўзларини бир нарса устида деб ҳисоблайди, ҳолбуки улар ҳеч нарса устида эмаслар», дедилар. Аффон ўз ҳадисида шундай деди: Абу Мусо айтди: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар у менга ва сизларга етса, ундан биз унга кирганимиздек — на қон, на молга тегмаган ҳолда чиқишимиздан бошқа қутулиш йўлини топа олмайман».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohning kalimasi oliy boʻlsin deb jang qilsa, oʻsha Alloh azza va jallaning yoʻlidadir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳнинг калимаси олий бўлсин деб жанг қилса, ўша Аллоҳ азза ва жалланинг йўлидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْأَسْوَدِ قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَىلَقَدْ ذَكَّرَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ صَلَاةً كُنَّا نُصَلِّيهَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِمَّا نَسِينَاهَا وَإِمَّا تَرَكْنَاهَا عَمْدًا يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَكَعَ وَكُلَّمَا رَفَعَ وَكُلَّمَا سَجَدَ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Ali ibn Abu Tolib bizga Rasululloh ﷺ bilan birga oʻqiydigan, ammo biz yo unutgan, yo qasddan tark qilgan bir namozni eslatib qoʻydi: u zot har rukuʼga borganlarida, har (boshlarini) koʻtarganlarida va har sajda qilganlarida takbir aytar edilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Али ибн Абу Толиб бизга Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўқийдиган, аммо биз ё унутган, ё қасддан тарк қилган бир намозни эслатиб қўйди: у зот ҳар рукуъга борганларида, ҳар (бошларини) кўтарганларида ва ҳар сажда қилганларида такбир айтар эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلًا مِنْ قُرَيْشٍ يُقَالُ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ كَانَ يُجَالِسُ جَعْفَرَ بْنَ رَبِيعَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بُرْدَةَ الْأَشْعَرِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ أَعْظَمَ الذُّنُوبِ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَلْقَاهُ عَبْدٌ بِهَا بَعْدَ الْكَبَائِرِ الَّتِي نَهَى عَنْهَا أَنْ يَمُوتَ الرَّجُلُ وَعَلَيْهِ دَيْنٌ لَا يَدَعُ قَضَاءً

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh azza va jalla qaytargan kabira gunohlardan keyin, banda Alloh huzuriga olib boradigan eng katta gunoh shuki, bir kishi zimmasida qarz bilan oʻlsa-yu, uni toʻlash uchun (mol) qoldirmasa», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ азза ва жалла қайтарган кабира гуноҳлардан кейин, банда Аллоҳ ҳузурига олиб борадиган энг катта гуноҳ шуки, бир киши зиммасида қарз билан ўлса-ю, уни тўлаш учун (мол) қолдирмаса», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ الرَّجُلُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ فَقَالَ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Kishi bir qavmni sevadi, lekin (amalda) hali ularga yetisha olmagan (uning holi nima boʻladi)?» dedi. Shunda u zot: «Kishi oʻzi sevgan (zot) bilan birgadir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Киши бир қавмни севади, лекин (амалда) ҳали уларга етиша олмаган (унинг ҳоли нима бўлади)?» деди. Шунда у зот: «Киши ўзи севган (зот) билан биргадир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ قَالَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ وَأَبُو مُوسَى جَالِسَيْنِ وَهُمَا يَتَذَاكَرَانِ الْحَدِيثَ فَقَالَ أَبُو مُوسَى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ يَدَيْ السَّاعَةِ أَيَّامٌ يُرْفَعُ فِيهَا الْعِلْمُ وَيَنْزِلُ فِيهَا الْجَهْلُ وَيَكْثُرُ فِيهَا الْهَرْجُ وَالْهَرْجُ الْقَتْلُ

Shaqiq aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) bilan Abu Muso oʻtirib, hadis muzokara qilishardi. Shunda Abu Muso aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat oldidan shunday kunlar boʻladiki, ularda ilm koʻtariladi, jaholat tushadi va harj koʻpayadi», dedilar. Harj — oʻldirishdir.Шақиқ айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) билан Абу Мусо ўтириб, ҳадис музокара қилишарди. Шунда Абу Мусо айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат олдидан шундай кунлар бўладики, уларда илм кўтарилади, жаҳолат тушади ва ҳарж кўпаяди», дедилар. Ҳарж — ўлдиришдир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ آدَمَ حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ رُزَيْقٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنِ الْأَشْعَرِيِّ قَالَلَقَدْ ذَكَّرَنَا ابْنُ أَبِي طَالِبٍ وَنَحْنُ بِالْبَصْرَةِ صَلَاةً كُنَّا نُصَلِّيهَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُكَبِّرُ إِذَا سَجَدَ وَإِذَا قَامَ فَلَا أَدْرِي أَنَسِينَاهَا أَمْ تَرَكْنَاهَا عَمْدًاحَدَّثَنَا يُونُسُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ عَنْ يُونُسَ وَثَابِتٍ وَحُمَيْدٍ وَحَبِيبٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بَيْنَ يَدَيْ السَّاعَةِ فَذَكَرَ نَحْوًا مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَى وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ إِنْ أَدْرَكْتُهُنَّ إِلَّا أَنْ نَخْرُجَ مِنْهَا كَمَا دَخَلْنَاهَا لَمْ نُصِبْ فِيهَا دَمًا وَلَا مَالًا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Basrada boʻlganimizda Ibn Abu Tolib bizga Rasululloh ﷺ bilan birga oʻqiydigan bir namozni eslatib qoʻydi: u zot sajda qilganlarida va (sajdadan) turganlarida takbir aytar edilar. Men uni unutganmizmi yoki qasddan tark qilganmizmi — bilmayman. Yunus bizga aytib berdi, unga Hammod ibn Salama, u Yunus, Sobit, Humayd va Habibdan, ular Hasandan, u Hittan ibn Abdulloh ar-Raqoshiydan, u Abu Muso al-Ashʼariydan rivoyat qildiki, Nabiy ﷺ: «Albatta, qiyomat oldidan...» dedilar — va u Abdussamadning Hammoddan, uning Ali ibn Zayddan qilgan hadisiga oʻxshashini zikr qildi. Faqat u shunday dedi: Abu Muso aytdi: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar men ularga yetsam, oʻzimga ham, sizlarga ham unga kirganimizdek — unda na qon, na molga tegmagan holda chiqishimizdan boshqa (yoʻl) topa olmayman».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Басрада бўлганимизда Ибн Абу Толиб бизга Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўқийдиган бир намозни эслатиб қўйди: у зот сажда қилганларида ва (саждадан) турганларида такбир айтар эдилар. Мен уни унутганмизми ёки қасддан тарк қилганмизми — билмайман. Юнус бизга айтиб берди, унга Ҳаммод ибн Салама, у Юнус, Собит, Ҳумайд ва Ҳабибдан, улар Ҳасандан, у Ҳиттан ибн Абдуллоҳ ар-Рақошийдан, у Абу Мусо ал-Ашъарийдан ривоят қилдики, Набий ﷺ: «Албатта, қиёмат олдидан...» дедилар — ва у Абдуссамаднинг Ҳаммоддан, унинг Али ибн Зайддан қилган ҳадисига ўхшашини зикр қилди. Фақат у шундай деди: Абу Мусо айтди: «Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар мен уларга етсам, ўзимга ҳам, сизларга ҳам унга кирганимиздек — унда на қон, на молга тегмаган ҳолда чиқишимиздан бошқа (йўл) топа олмайман».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ لَيْثٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا مَرَرْتُمْ بِالسِّهَامِ فِي أَسْوَاقِ الْمُسْلِمِينَ أَوْ فِي مَسَاجِدِهِمْ فَأَمْسِكُوا بِالْأَنْصَالِ لَا تَجْرَحُوا بِهَا أَحَدًا

Abu Muso (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Musulmonlarning bozorlarida yoki masjidlarida oʻqlar bilan oʻtsangiz, paykonlaridan ushlab olinglar — ular bilan biror kishini yaralab qoʻymanglar», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мусулмонларнинг бозорларида ёки масжидларида ўқлар билан ўтсангиз, пайконларидан ушлаб олинглар — улар билан бирор кишини яралаб қўйманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ لَعِبَ بِالْكِعَابِ فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim kaʼblar (soqqalar) bilan oʻynasa, batahqiq, Allohga va Uning Rasuliga osiylik qilibdi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким каъблар (соққалар) билан ўйнаса, батаҳқиқ, Аллоҳга ва Унинг Расулига осийлик қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَرِيرًا بِيَمِينِهِ وَذَهَبًا بِشِمَالِهِ فَقَالَ أُحِلَّ لِإِنَاثِ أُمَّتِي وَحُرِّمَ عَلَى ذُكُورِهَا

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻng qoʻllarida ipakni, chap qoʻllarida oltinni koʻtarib: «Bu ikkisi ummatimning ayollariga halol qilindi, erkaklariga esa harom qilindi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўнг қўлларида ипакни, чап қўлларида олтинни кўтариб: «Бу иккиси умматимнинг аёлларига ҳалол қилинди, эркакларига эса ҳаром қилинди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُحِلَّ الذَّهَبُ وَالْحَرِيرُ لِلْإِنَاثِ مِنْ أُمَّتِي وَحُرِّمَ عَلَى ذُكُورِهَا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oltin va ipak ummatimning ayollariga halol qilindi, erkaklariga esa harom qilindi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Олтин ва ипак умматимнинг аёлларига ҳалол қилинди, эркакларига эса ҳаром қилинди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ أَنَّ أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيَّصَلَّى بِأَصْحَابِهِ صَلَاةً فَذَكَرَ الْحَدِيثَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَنَا فَبَيَّنَ لَنَا سُنَّتَنَا وَعَلَّمَنَا صَلَاتَنَا فَقَالَ إِذَا صَلَّيْتُمْ فَأَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ ثُمَّ لِيَؤُمَّكُمْ أَحَدُكُمْ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Hittan ibn Abdulloh ar-Raqoshiydan rivoyat qilinadiki, Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) sahoblariga bir namoz oʻqib berdi — va u hadisni zikr qildi — soʻng dedi: «Albatta, Rasululloh ﷺ bizga xutba qilib, sunnatimizni bayon qildilar va namozimizni oʻrgatdilar. U zot: ‹Namoz oʻqiganingizda, saflaringizni toʻgʻrilanglar, soʻng biringiz sizlarga imomlik qilsin›, dedilar» — va u hadisni zikr qildi.Ҳиттан ибн Абдуллоҳ ар-Рақошийдан ривоят қилинадики, Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) саҳобларига бир намоз ўқиб берди — ва у ҳадисни зикр қилди — сўнг деди: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ бизга хутба қилиб, суннатимизни баён қилдилар ва намозимизни ўргатдилар. У зот: ‹Намоз ўқиганингизда, сафларингизни тўғриланглар, сўнг бирингиз сизларга имомлик қилсин›, дедилар» — ва у ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا الثَّوْرِيُّ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَبَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى أَرْضِ قَوْمِي فَلَمَّا حَضَرَ الْحَجُّ حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَحَجَجْتُ فَقَدِمْتُ عَلَيْهِ وَهُوَ نَازِلٌ بِالْأَبْطَحِ فَقَالَ لِي بِمَ أَهْلَلْتَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ بِحَجٍّ كَحَجِّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَحْسَنْتَ ثُمَّ قَالَ هَلْ سُقْتَ هَدْيًا فَقُلْتُ مَا فَعَلْتُ فَقَالَ لِي اذْهَبْ فَطُفْ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ احْلِلْ فَانْطَلَقْتُ فَفَعَلْتُ مَا أَمَرَنِي وَأَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ قَوْمِي فَغَسَلَتْ رَأْسِي بِالْخِطْمِيِّ وَفَلَّتْهُ ثُمَّ أَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ فَمَا زِلْتُ أُفْتِي النَّاسَ بِالَّذِي أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى تُوُفِّيَ ثُمَّ زَمَنَ أَبِي بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ ثُمَّ زَمَنَ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَبَيْنَا أَنَا قَائِمٌ عِنْدَ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ أَوْ الْمَقَامِ أُفْتِ النَّاسَ بِالَّذِي أَمَرَنِي بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ أَتَانِي رَجُلٌ فَسَارَّنِي فَقَالَ لَا تَعْجَلْ بِفُتْيَاكَ فَإِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَدْ أَحْدَثَ فِي الْمَنَاسِكِ شَيْئًا فَقُلْتُ أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ كُنَّا أَفْتَيْنَاهُ فِي الْمَنَاسِكِ شَيْئًا فَلْيَتَّئِدْ فَإِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَادِمٌ فَبِهِ فَأْتَمُّوا قَالَ فَقَدِمَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ meni qavmimning yurtiga joʻnatdilar. Haj kelganda, Rasululloh ﷺ ham haj qildilar, men ham haj qildim. Men u zotning huzurlariga keldim, u zot Abtahda tushgan edilar. U zot menga: «Ey Abdulloh ibn Qays, nimaga ihrom bogʻlading?» dedilar. Men: «Labbayk, Rasululloh ﷺning hajlariday haj bilan», dedim. U zot: «Yaxshi qilibsan», dedilar. Soʻng: «Hadiy (qurbonlik) haydab keldingmi?» dedilar. Men: «Yoʻq», dedim. Shunda u zot menga: «Bor, Baytni tavof qil va Safo bilan Marva orasida (saʼy qil), soʻng ihromdan chiq», dedilar. Men borib, u zot menga buyurgan ishni bajardim va qavmimdan boʻlgan bir ayolning oldiga keldim, u boshimni xitmiy bilan yuvdi va (sochimni) tarab qoʻydi. Soʻng men Tarviya kuni hajga ihrom bogʻladim. Men Rasululloh ﷺ menga buyurgan narsa bilan odamlarga fatvo berib keldim — u zot vafot etgunlaricha, soʻng Abu Bakr (roziyallohu anhu) zamonida, soʻng Umar (roziyallohu anhu) zamonida ham. Bir kuni men Hajarul asvad yoki Maqom yonida turib, odamlarga Rasululloh ﷺ menga buyurgan narsa bilan fatvo berayotgan edim, birdan bir kishi kelib menga sirlashib: «Fatvo berishga shoshilma, chunki amirul moʻminin manosikda bir narsani yangilagan», dedi. Shunda men: «Ey odamlar, biz kimga manosik haqida biror fatvo bergan boʻlsak, u shoshilmay tursin, chunki amirul moʻminin kelmoqda, unga ergashinglar», dedim. (Rovi) aytdi: Soʻng Umar (roziyallohu anhu) keldi. Men: «Ey amir…», dedim.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ мени қавмимнинг юртига жўнатдилар. Ҳаж келганда, Расулуллоҳ ﷺ ҳам ҳаж қилдилар, мен ҳам ҳаж қилдим. Мен у зотнинг ҳузурларига келдим, у зот Абтаҳда тушган эдилар. У зот менга: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, нимага иҳром боғладинг?» дедилар. Мен: «Лаббайк, Расулуллоҳ ﷺнинг ҳажларидай ҳаж билан», дедим. У зот: «Яхши қилибсан», дедилар. Сўнг: «Ҳадий (қурбонлик) ҳайдаб келдингми?» дедилар. Мен: «Йўқ», дедим. Шунда у зот менга: «Бор, Байтни тавоф қил ва Сафо билан Марва орасида (саъй қил), сўнг иҳромдан чиқ», дедилар. Мен бориб, у зот менга буюрган ишни бажардим ва қавмимдан бўлган бир аёлнинг олдига келдим, у бошимни хитмий билан ювди ва (сочимни) тараб қўйди. Сўнг мен Тарвия куни ҳажга иҳром боғладим. Мен Расулуллоҳ ﷺ менга буюрган нарса билан одамларга фатво бериб келдим — у зот вафот этгунларича, сўнг Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) замонида, сўнг Умар (розияллоҳу анҳу) замонида ҳам. Бир куни мен Ҳажарул асвад ёки Мақом ёнида туриб, одамларга Расулуллоҳ ﷺ менга буюрган нарса билан фатво бераётган эдим, бирдан бир киши келиб менга сирлашиб: «Фатво беришга шошилма, чунки амирул мўминин маносикда бир нарсани янгилаган», деди. Шунда мен: «Эй одамлар, биз кимга маносик ҳақида бирор фатво берган бўлсак, у шошилмай турсин, чунки амирул мўминин келмоқда, унга эргашинглар», дедим. (Рови) айтди: Сўнг Умар (розияллоҳу анҳу) келди. Мен: «Эй амир…», дедим.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ حَرْمَلَةَ بْنِ قَيْسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَأَمَانَانِ كَانَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رُفِعَ أَحَدُهُمَا وَبَقِيَ الْآخَرُ {وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ}

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ zamonlarida ikkita omonlik bor edi; ulardan biri koʻtarildi, ikkinchisi esa qoldi: {Sen ularning ichida ekansan, Alloh ularni azoblovchi emas va ular istigʻfor aytayotgan holda ham Alloh ularni azoblovchi emas}.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ замонларида иккита омонлик бор эди; улардан бири кўтарилди, иккинчиси эса қолди: {Сен уларнинг ичида экансан, Аллоҳ уларни азобловчи эмас ва улар истиғфор айтаётган ҳолда ҳам Аллоҳ уларни азобловчи эмас}.

حَدَّثَنَا سُرَيْجٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي الْعُمَرِيَّ عَنْ نَافِعٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُحِلَّ لِإِنَاثِ أُمَّتِي الْحَرِيرُ وَالذَّهَبُ وَحُرِّمَ عَلَى ذُكُورِهَا

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimning ayollariga ipak va oltin halol qilindi, erkaklariga esa harom qilindi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимнинг аёлларига ипак ва олтин ҳалол қилинди, эркакларига эса ҳаром қилинди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنْ أَخِيهِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَدِمَ رَجُلَانِ مَعِي مِنْ قَوْمِي قَالَ فَأَتَيْنَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَخَطَبَا وَتَكَلَّمَا فَجَعَلَا يُعَرِّضَانِ بِالْعَمَلِ فَتَغَيَّرَ وَجْهُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ رُئِيَ فِي وَجْهِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَخْوَنَكُمْ عِنْدِي مَنْ يَطْلُبُهُ فَعَلَيْكُمْ بِتَقْوَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَمَا اسْتَعَانَ بِهِمَا عَلَى شَيْءٍ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Qavmimdan ikki kishi men bilan birga keldi. Biz Nabiy ﷺning huzurlariga bordik, ular soʻz aytib, nutq qilishdi va (oʻzlariga) amal (lavozim) berilishiga ishora qila boshlashdi. Shunda Nabiy ﷺning yuzlari oʻzgardi — yoki yuzlarida (bu holat) koʻrindi — va Nabiy ﷺ: «Albatta, mening nazdimda sizlarning eng xoiningiz — uni (lavozimni) talab qilgan kishidir. Bas, Alloh azza va jalladan qoʻrqishni lozim tutinglar», dedilar. (Rovi) aytdi: U zot bu ikkovidan hech bir ishda yordam soʻramadilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Қавмимдан икки киши мен билан бирга келди. Биз Набий ﷺнинг ҳузурларига бордик, улар сўз айтиб, нутқ қилишди ва (ўзларига) амал (лавозим) берилишига ишора қила бошлашди. Шунда Набий ﷺнинг юзлари ўзгарди — ёки юзларида (бу ҳолат) кўринди — ва Набий ﷺ: «Албатта, менинг наздимда сизларнинг энг хоинингиз — уни (лавозимни) талаб қилган кишидир. Бас, Аллоҳ азза ва жалладан қўрқишни лозим тутинглар», дедилар. (Рови) айтди: У зот бу икковидан ҳеч бир ишда ёрдам сўрамадилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَكُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَسِبْتُهُ قَالَ فِي حَائِطٍ فَجَاءَ رَجُلٌ فَسَلَّمَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اذْهَبْ فَأْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ فَذَهَبْتُ فَإِذَا هُوَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقُلْتُ ادْخُلْ وَأَبْشِرْ بِالْجَنَّةِ فَمَا زَالَ يَحْمَدُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى جَلَسَ ثُمَّ جَاءَ آخَرُ فَسَلَّمَ فَقَالَ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا هُوَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقُلْتُ ادْخُلْ وَأَبْشِرْ بِالْجَنَّةِ فَمَا زَالَ يَحْمَدُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى جَلَسَ ثُمَّ جَاءَ آخَرُ فَسَلَّمَ فَقَالَ اذْهَبْ فَأْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى شَدِيدَةٍ قَالَ فَانْطَلَقْتُ فَإِذَا هُوَ عُثْمَانُ فَقُلْتُ ادْخُلْ وَأَبْشِرْ بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى شَدِيدَةٍ قَالَ فَجَعَلَ يَقُولُ اللَّهُمَّ صَبْرًا حَتَّى جَلَسَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺ bilan birga bir bogʻda edim. Shunda bir kishi kelib salom berdi. Nabiy ﷺ: «Bor, unga izn ber va uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Men bordim, qarasam, u Abu Bakr (roziyallohu anhu) ekan. Men: «Kir va jannat bilan xushxabar ol», dedim. U oʻtirgunicha Alloh azza va jallaga hamd aytib bordi. Soʻng boshqa (bir kishi) kelib salom berdi. U zot: «Unga izn ber va uni jannat bilan xushxabarla», dedilar. Men bordim, qarasam, u Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) ekan. Men: «Kir va jannat bilan xushxabar ol», dedim. U ham oʻtirgunicha Alloh azza va jallaga hamd aytib bordi. Soʻng yana boshqasi kelib salom berdi. U zot: «Bor, unga izn ber va qattiq bir balo (sinov) ustida jannat bilan xushxabarla», dedilar. Men bordim, qarasam, u Usmon ekan. Men: «Kir va qattiq bir balo ustida jannat bilan xushxabar ol», dedim. U oʻtirgunicha: «Allohim, sabr (ber)», deb bordi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺ билан бирга бир боғда эдим. Шунда бир киши келиб салом берди. Набий ﷺ: «Бор, унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Мен бордим, қарасам, у Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) экан. Мен: «Кир ва жаннат билан хушхабар ол», дедим. У ўтиргунича Аллоҳ азза ва жаллага ҳамд айтиб борди. Сўнг бошқа (бир киши) келиб салом берди. У зот: «Унга изн бер ва уни жаннат билан хушхабарла», дедилар. Мен бордим, қарасам, у Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) экан. Мен: «Кир ва жаннат билан хушхабар ол», дедим. У ҳам ўтиргунича Аллоҳ азза ва жаллага ҳамд айтиб борди. Сўнг яна бошқаси келиб салом берди. У зот: «Бор, унга изн бер ва қаттиқ бир бало (синов) устида жаннат билан хушхабарла», дедилар. Мен бордим, қарасам, у Усмон экан. Мен: «Кир ва қаттиқ бир бало устида жаннат билан хушхабар ол», дедим. У ўтиргунича: «Аллоҳим, сабр (бер)», деб борди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ سَعِيدِ الْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَسَلَّمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ قَيْسٍ أَبُو مُوسَى الْأَشْعَرِيُّ عَلَى عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ فَرَجَعَ فَأَرْسَلَ عُمَرُ فِي أَثَرِهِ لِمَ رَجَعْتَ قَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا سَلَّمَ أَحَدُكُمْ ثَلَاثًا فَلَمْ يُجَبْ فَلْيَرْجِعْ

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi: Abdulloh ibn Qays — Abu Muso al-Ashʼariy — Umar ibn Xattob (roziyallohu anhum)ga uch marta salom berdi, ammo unga izn berilmadi, shunda u qaytib ketdi. Umar uning ortidan odam yuborib: «Nega qaytib ketding?» dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Biringiz uch marta salom bersa-yu, javob berilmasa, qaytsin›, deganlarini eshitganman», dedi.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди: Абдуллоҳ ибн Қайс — Абу Мусо ал-Ашъарий — Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳум)га уч марта салом берди, аммо унга изн берилмади, шунда у қайтиб кетди. Умар унинг ортидан одам юбориб: «Нега қайтиб кетдинг?» деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бирингиз уч марта салом берса-ю, жавоб берилмаса, қайтсин›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا قَالَ الْإِمَامُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ يَسْمَعْ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَكُمْ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَضَى عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Imom ‹Samiʼallohu liman hamidah› deganda, sizlar: ‹Robbano lakal hamd›, denglar — Alloh azza va jalla sizlarni eshitadi. Chunki Alloh taolo Oʻz nabiysi ﷺning tili bilan ‹Samiʼallohu liman hamidah› deb hukm qildi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Имом ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деганда, сизлар: ‹Роббано лакал ҳамд›, денглар — Аллоҳ азза ва жалла сизларни эшитади. Чунки Аллоҳ таоло Ўз набийси ﷺнинг тили билан ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деб ҳукм қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الْخَازِنَ الْأَمِينَ الَّذِي يُعْطِي مَا أُمِرَ بِهِ كَامِلًا مُوَفَّرًا طَيِّبَةً بِهِ نَفْسُهُ حَتَّى يَدْفَعَهُ إِلَى الَّذِي أُمِرَ لَهُ بِهِ أَحَدُ الْمُتَصَدِّقِينَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Buyurilgan narsani toʻla-toʻkis, koʻngli xush boʻlgan holda, uni berishga buyurilgan kishiga yetkazib bergan ishonchli xazinabon — sadaqa qiluvchi ikki kishining biridir».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Буюрилган нарсани тўла-тўкис, кўнгли хуш бўлган ҳолда, уни беришга буюрилган кишига етказиб берган ишончли хазинабон — садақа қилувчи икки кишининг биридир».

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ أَخْبَرَنَا ثَابِتُ بْنُ عُمَارَةَ الْحَنَفِيُّ عَنْ غُنَيْمِ بْنِ قَيْسٍ عَنِ الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلُّ عَيْنٍ زَانِيَةٌ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir koʻz zino qiluvchidir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир кўз зино қилувчидир», дедилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَاخْتَصَمَ رَجُلَانِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي أَرْضٍ أَحَدُهُمَا مِنْ أَهْلِ حَضْرَمَوْتَ قَالَ فَجَعَلَ يَمِينَ أَحَدِهِمَا قَالَ فَضَجَّ الْآخَرُ وَقَالَ إِنَّهُ إِذًا يَذْهَبُ بِأَرْضِي فَقَالَ إِنْ هُوَ اقْتَطَعَهَا بِيَمِينِهِ ظُلْمًا كَانَ مِمَّنْ لَا يَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِ وَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌقَالَ وَوَرِعَ الْآخَرُ فَرَدَّهَا

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Ikki kishi Nabiy ﷺning huzurlarida bir yer haqida daʼvolashdi; ularning biri Hazramavt ahlidan edi. U zot ulardan birining zimmasiga qasamni yukladilar. Shunda ikkinchisi faryod qilib: «Unday boʻlsa, u mening yerimni olib ketadi-ku!» dedi. U zot: «Agar u zulm bilan qasam ichib, uni kesib olsa, qiyomat kuni Alloh azza va jalla yuzlariga qaramaydigan va poklamaydigan kimsalardan boʻladi va unga alamli azob bordir», dedilar. (Rovi) aytdi: Shunda haligi (ikkinchi) kishi taqvo qilib, uni (yerni) qaytarib berdi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Икки киши Набий ﷺнинг ҳузурларида бир ер ҳақида даъволашди; уларнинг бири Ҳазрамавт аҳлидан эди. У зот улардан бирининг зиммасига қасамни юкладилар. Шунда иккинчиси фарёд қилиб: «Ундай бўлса, у менинг еримни олиб кетади-ку!» деди. У зот: «Агар у зулм билан қасам ичиб, уни кесиб олса, қиёмат куни Аллоҳ азза ва жалла юзларига қарамайдиган ва покламайдиган кимсалардан бўлади ва унга аламли азоб бордир», дедилар. (Рови) айтди: Шунда ҳалиги (иккинчи) киши тақво қилиб, уни (ерни) қайтариб берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْحَرِيرُ وَالذَّهَبُ حَرَامٌ عَلَى ذُكُورِ أُمَّتِي وَحِلٌّ لِإِنَاثِهِمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ipak va oltin ummatimning erkaklariga harom, ayollariga esa haloldir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ипак ва олтин умматимнинг эркакларига ҳаром, аёлларига эса ҳалолдир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُسْتَأْمَرُ الْيَتِيمَةُ فِي نَفْسِهَا فَإِنْ سَكَتَتْ فَقَدْ أَذِنَتْ وَإِنْ أَبَتْ لَمْ تُكْرَهْ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Yetim qizdan oʻzi haqida maslahat soʻraladi. Agar jim tursa, izn bergan boʻladi; agar rad etsa, majburlanmaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Етим қиздан ўзи ҳақида маслаҳат сўралади. Агар жим турса, изн берган бўлади; агар рад этса, мажбурланмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَطْعِمُوا الْجَائِعَ وَفُكُّوا الْعَانِيَ وَعُودُوا الْمَرِيضَ قَالَ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْمَرْضَى

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ochni taomlantiringlar, asirni ozod qilinglar va bemorni yoʻqlab boringlar», dedilar. Abdurrahmon (oʻz rivoyatida): «bemorlarni», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Очни таомлантиринглар, асирни озод қилинглар ва беморни йўқлаб боринглар», дедилар. Абдурраҳмон (ўз ривоятида): «беморларни», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا نِكَاحَ إِلَّا بِوَلِيٍّ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Valiysiz nikoh (sahih) boʻlmaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Валийсиз никоҳ (саҳиҳ) бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْكُلُ دَجَاجًا

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ tovuq (goʻshti) yeyayotganlarini koʻrdim».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ товуқ (гўшти) еяётганларини кўрдим».

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَاصِمٍ يَعْنِي الْأَحْوَلَ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَكُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَأَشْرَفْنَا عَلَى وَادٍ فَذَكَرَ مِنْ هَوْلِهِ فَجَعَلَ النَّاسُ يُكَبِّرُونَ وَيُهَلِّلُونَ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّهَا النَّاسُ ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ وَرَفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ لَا تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلَا غَائِبًا إِنَّهُ مَعَكُمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga bir safarda edik. Bir vodiyga yuqoridan qaradik — va u (rovi) uning dahshatini zikr qildi — shunda odamlar takbir va tahlil ayta boshlashdi hamda ovozlarini koʻtarishdi. Nabiy ﷺ: «Ey odamlar, oʻzlaringizga shafqat qilinglar (ovozingizni pasaytiringlar). Ey odamlar, sizlar kar yoki gʻoyib (Zot)ga duo qilmayapsizlar, albatta, U sizlar bilan birgadir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир сафарда эдик. Бир водийга юқоридан қарадик — ва у (рови) унинг даҳшатини зикр қилди — шунда одамлар такбир ва таҳлил айта бошлашди ҳамда овозларини кўтаришди. Набий ﷺ: «Эй одамлар, ўзларингизга шафқат қилинглар (овозингизни пасайтиринглар). Эй одамлар, сизлар кар ёки ғойиб (Зот)га дуо қилмаяпсизлар, албатта, У сизлар билан биргадир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدِ فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim nard oʻynasa, Allohga va Uning Rasuliga osiylik qilibdi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким нард ўйнаса, Аллоҳга ва Унинг Расулига осийлик қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَتَّابٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِي مُرَّةَ مَوْلَى عَقِيلٍ فِيمَا أَعْلَمُ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدِ فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kimki nard (zar) oʻyini bilan oʻynasa, batahqiq, Alloh va Uning Rasuliga osiy boʻlibdi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Кимки нард (зар) ўйини билан ўйнаса, батаҳқиқ, Аллоҳ ва Унинг Расулига осий бўлибди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَابْنُ جَعْفَرٍ قَالَا ثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرٍو عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَمَلَ مِنْ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنْ النِّسَاءِ إِلَّا آسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ وَمَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَإِنَّ فَضْلَ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Erkaklardan koʻpchilik (kamolot darajasiga) yetdi, lekin ayollardan — Firʼavnning xotini Osiya va Imronning qizi Maryamdan boshqa — hech kim bu darajaga yetmadi. Shubhasiz, Oishaning boshqa ayollardan ustunligi — sariydning (yaʼni goʻsht va non taomining) boshqa taomlardan ustunligidek(dir)», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Эркаклардан кўпчилик (камолот даражасига) етди, лекин аёллардан — Фиръавннинг хотини Осия ва Имроннинг қизи Марямдан бошқа — ҳеч ким бу даражага етмади. Шубҳасиз, Оишанинг бошқа аёллардан устунлиги — сарийднинг (яъни гўшт ва нон таомининг) бошқа таомлардан устунлигидек(дир)», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنِ الْمَسْعُودِيِّ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَىنَّ أَسْمَاءَ لَمَّا قَدِمَتْ لَقِيَهَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فِي بَعْضِ طُرُقِ الْمَدِينَةِ فَقَالَ آلْحَبَشِيَّةُ هِيَ قَالَتْ نَعَمْ فَقَالَ نِعْمَ الْقَوْمُ أَنْتُمْ لَوْلَا أَنَّكُمْ سَبَقْتُمْ بِالْهِجْرَةِ فَقَالَتْ هِيَ لِعُمَرَ كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْمِلُ رَاجِلَكُمْ وَيُعَلِّمُ جَاهِلَكُمْ وَفَرَرْنَا بِدِينِنَا أَمَا إِنِّي لَا أَرْجِعُ حَتَّى أَذْكُرَ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَجَعَتْ إِلَيْهِ فَقَالَتْ لَهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَلْ لَكُمْ الْهِجْرَةُ مَرَّتَيْنِ هِجْرَتُكُمْ إِلَى الْمَدِينَةِ وَهِجْرَتُكُمْ إِلَى الْحَبَشَةِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Asmo (Habashadan) kelganida, Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) uni Madina yoʻllarining birida uchratib qoldi va: «Habashalik shumi?» dedi. U: «Ha», dedi. Umar: «Sizlar qanday yaxshi qavmsizlar — faqat hijratda (bizdan) orqada qolgan boʻlsangiz ham», dedi. Shunda u Umarga: «Sizlar Rasululloh ﷺ bilan birga edingiz — u zot piyodangizni ulovga mindirar, johilingizga oʻrgatar edilar. Biz esa dinimizni olib qochdik. Ogoh boʻlki, men buni Nabiy ﷺga aytmagunimcha qaytmayman», dedi. Soʻng u zotning huzurlariga qaytib borib, buni aytdi. Shunda Nabiy ﷺ: «Yoʻq, balki sizlarga ikki marta hijrat bordir: Madinaga hijratingiz va Habashaga hijratingiz», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Асмо (Ҳабашадан) келганида, Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) уни Мадина йўлларининг бирида учратиб қолди ва: «Ҳабашалик шуми?» деди. У: «Ҳа», деди. Умар: «Сизлар қандай яхши қавмсизлар — фақат ҳижратда (биздан) орқада қолган бўлсангиз ҳам», деди. Шунда у Умарга: «Сизлар Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдингиз — у зот пиёдангизни уловга миндирар, жоҳилингизга ўргатар эдилар. Биз эса динимизни олиб қочдик. Огоҳ бўлки, мен буни Набий ﷺга айтмагунимча қайтмайман», деди. Сўнг у зотнинг ҳузурларига қайтиб бориб, буни айтди. Шунда Набий ﷺ: «Йўқ, балки сизларга икки марта ҳижрат бордир: Мадинага ҳижратингиз ва Ҳабашага ҳижратингиз», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ الْمَسْعُودِيِّ وَيَزِيدُ قَالَ أَنْبَأَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَسَمَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْسَهُ أَسْمَاءً مِنْهَا مَا حَفِظْنَا فَقَالَ أَنَا مُحَمَّدٌ وَأَحْمَدُ وَالْمُقَفِّي وَالْحَاشِرُ وَنَبِيُّ الرَّحْمَةِ قَالَ يَزِيدُ وَنَبِيُّ التَّوْبَةِ وَنَبِيُّ الْمَلْحَمَةِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga oʻzlarining ismlarini — biz yodlab qolganlarini — sanab berib: «Men Muhammadman, Ahmadman, al-Muqaffiyman, al-Hoshirman va rahmat paygʻambariman», dedilar. Yazid: «va tavba paygʻambari hamda malhama (buyuk jang) paygʻambariman», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга ўзларининг исмларини — биз ёдлаб қолганларини — санаб бериб: «Мен Муҳаммадман, Аҳмадман, ал-Муқаффийман, ал-Ҳоширман ва раҳмат пайғамбариман», дедилар. Язид: «ва тавба пайғамбари ҳамда малҳама (буюк жанг) пайғамбариман», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَجُلٌ أَحَبَّ قَوْمًا وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ قَالَ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kishi: «Ey Rasululloh, bir kishi bir qavmni sevadi, lekin hali ularga yetib bormagan (boʻlsa-chi)?» dedi. U zot: «Kishi oʻzi sevgan (kishi) bilan birgadir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир киши: «Эй Расулуллоҳ, бир киши бир қавмни севади, лекин ҳали уларга етиб бормаган (бўлса-чи)?» деди. У зот: «Киши ўзи севган (киши) билан биргадир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا أَحَدَ أَصْبَرُ عَلَى أَذًى يَسْمَعُهُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِنَّهُ يُشْرَكُ بِهِ وَهُوَ يَرْزُقُهُمْ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aziz va jalil boʻlgan Allohdan koʻra eshitgan ozoriga sabr qiluvchiroq zot yoʻq: Unga sherik keltiriladi, U esa ularni rizqlantiraveradi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Азиз ва жалил бўлган Аллоҳдан кўра эшитган озорига сабр қилувчироқ зот йўқ: Унга шерик келтирилади, У эса уларни ризқлантираверади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ زِيَادِ بْنِ عِلَاقَةَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَاءُ أُمَّتِي بِالطَّعْنِ وَالطَّاعُونِ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الطَّعْنُ قَدْ عَرَفْنَاهُ فَمَا الطَّاعُونُ قَالَ وَخْزُ أَعْدَائِكُمْ مِنْ الْجِنِّ وَفِي كُلٍّ شُهَدَاءُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimning fanosi (halok boʻlishi) — nayza sanchish va toun bilandir», dedilar. «Ey Rasululloh, bu sanchishni biz bildik, toun nima?» deyildi. U zot: «Jinlardan boʻlgan dushmanlaringizning sanchigʻidir; ikkovida ham shahidlik bordir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимнинг фаноси (ҳалок бўлиши) — найза санчиш ва тоун биландир», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, бу санчишни биз билдик, тоун нима?» дейилди. У зот: «Жинлардан бўлган душманларингизнинг санчиғидир; икковида ҳам шаҳидлик бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ وَابْنُ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ فِي حَدِيثِهِ سَمِعْتُ أَبَا عُبَيْدَةَ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَبْسُطُ يَدَهُ بِاللَّيْلِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ النَّهَارِ وَيَبْسُطُ يَدَهُ بِالنَّهَارِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ اللَّيْلِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh taolo kunduzi yomonlik qilgan tavba qilsin deb kechasi qoʻlini yozadi, kechasi yomonlik qilgan tavba qilsin deb kunduzi qoʻlini yozadi — toki quyosh magʻribidan chiqquncha», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ таоло кундузи ёмонлик қилган тавба қилсин деб кечаси қўлини ёзади, кечаси ёмонлик қилган тавба қилсин деб кундузи қўлини ёзади — токи қуёш мағрибидан чиққунча», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَابْنُ جَعْفَرٍ قَالَا ثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِأَرْبَعٍ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَا يَنَامُ وَلَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ يَخْفِضُ الْقِسْطَ وَيَرْفَعُهُ يُرْفَعُ إِلَيْهِ عَمَلُ اللَّيْلِ بِالنَّهَارِ وَعَمَلُ النَّهَارِ بِاللَّيْلِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizning oramizda turib, toʻrt (kalima) aytdilar: «Albatta, Alloh azza va jalla uxlamaydi va Unga uxlash loyiq ham emas. U adolat (tarozisi)ni pasaytiradi va koʻtaradi. Kechaning amali kunduzdan oldin, kunduzning amali esa kechadan oldin Unga koʻtariladi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг орамизда туриб, тўрт (калима) айтдилар: «Албатта, Аллоҳ азза ва жалла ухламайди ва Унга ухлаш лойиқ ҳам эмас. У адолат (тарозиси)ни пасайтиради ва кўтаради. Кечанинг амали кундуздан олдин, кундузнинг амали эса кечадан олдин Унга кўтарилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ قَالَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ يَجِدْ قَالَ يَعْمَلُ بِيَدِهِ فَيَنْفَعُ نَفْسَهُ وَيَتَصَدَّقُ قَالَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَفْعَلَ قَالَ يُعِينُ ذَا الْحَاجَةِ الْمَلْهُوفَ قَالَ أَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ يَفْعَلْ قَالَ يَأْمُرُ بِالْخَيْرِ أَوْ بِالْعَدْلِ قَالَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ أَنْ يَفْعَلَ قَالَ يُمْسِكُ عَنْ الشَّرِّ فَإِنَّهُ لَهُ صَدَقَةٌ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir musulmonga sadaqa (qilish) lozimdir», — dedilar. «Aytib bering-chi, agar (sadaqa qiladigan narsani) topmasa-chi?» deyildi. U zot: «Oʻz qoʻli bilan ishlab, oʻziga foyda keltirsin va sadaqa qilsin», — dedilar. «Aytib bering-chi, agar buni qila olmasa-chi?» deyildi. U zot: «Hojatmand, dard-alamga giriftor kishiga yordam bersin», — dedilar. «Aytib bering-chi, agar buni qilmasa-chi?» deyildi. U zot: «Yaxshilikka yoki adolatga buyursin», — dedilar. «Aytib bering-chi, agar buni ham qila olmasa-chi?» deyildi. U zot: «Yomonlikdan oʻzini tiysin, albatta bu unga sadaqadir», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир мусулмонга садақа (қилиш) лозимдир», — дедилар. «Айтиб беринг-чи, агар (садақа қиладиган нарсани) топмаса-чи?» дейилди. У зот: «Ўз қўли билан ишлаб, ўзига фойда келтирсин ва садақа қилсин», — дедилар. «Айтиб беринг-чи, агар буни қила олмаса-чи?» дейилди. У зот: «Ҳожатманд, дард-аламга гирифтор кишига ёрдам берсин», — дедилар. «Айтиб беринг-чи, агар буни қилмаса-чи?» дейилди. У зот: «Яхшиликка ёки адолатга буюрсин», — дедилар. «Айтиб беринг-чи, агар буни ҳам қила олмаса-чи?» дейилди. У зот: «Ёмонликдан ўзини тийсин, албатта бу унга садақадир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ صَالِحٍ الثَّوْرِيِّ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ كَانَتْ لَهُ أَمَةٌ فَعَلَّمَهَا فَأَحْسَنَ تَعْلِيمَهَا وَأَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ تَأْدِيبَهَا وَأَعْتَقَهَا فَتَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِ وَعَبْدٌ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَحَقَّ مَوَالِيهِ وَرَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِمَا جَاءَ بِهِ عِيسَى وَمَا جَاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَهُ أَجْرَانِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Kimning bir choriyasi boʻlsa-yu, uni oʻqitib, taʼlimini yaxshi qilsa, unga odob berib, odobini yaxshi qilsa, soʻng uni ozod qilib, unga uylansa — unga ikki ajr bordir. Alloh azza va jallaning haqqini hamda xoʻjayinlarining haqqini ado etgan qulga ham (ikki ajr bordir). Ahli kitobdan boʻlib, Iyso keltirgan narsaga va Muhammad ﷺ keltirgan narsaga imon keltirgan kishiga ham ikki ajr bordir», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Кимнинг бир чорияси бўлса-ю, уни ўқитиб, таълимини яхши қилса, унга одоб бериб, одобини яхши қилса, сўнг уни озод қилиб, унга уйланса — унга икки ажр бордир. Аллоҳ азза ва жалланинг ҳаққини ҳамда хўжайинларининг ҳаққини адо этган қулга ҳам (икки ажр бордир). Аҳли китобдан бўлиб, Ийсо келтирган нарсага ва Муҳаммад ﷺ келтирган нарсага имон келтирган кишига ҳам икки ажр бордир», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Kishi oʻzi sevgan (kishi) bilan birgadir», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Киши ўзи севган (киши) билан биргадир», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَدِمْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُنِيخٌ بِالْأَبْطَحِ فَقَالَ لِي أَحَجَجْتَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَبِمَ أَهْلَلْتَ قَالَ قُلْتُ لَبَّيْكَ بِإِهْلَالٍ كَإِهْلَالِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قَدْ أَحْسَنْتَ قَالَ طُفْ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَحِلَّ قَالَ فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبِالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ بَنِي قَيْسٍ فَفَلَّتْ رَأْسِي ثُمَّ أَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ قَالَ فَكُنْتُ أُفْتِي بِهِ النَّاسَ حَتَّى كَانَ خِلَافَةُ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقَالَ رَجُلٌ يَا أَبَا مُوسَى أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ رُوَيْدَكَ بَعْضَ فُتْيَاكَ فَإِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي شَأْنِ النُّسُكِ بَعْدَكَ قَالَ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ كُنَّا أَفْتَيْنَاهُ فُتْيَا فَلْيَتَّئِدْ فَإِنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَادِمٌ عَلَيْكُمْ فَبِهِ فَأْتَمُّوا قَالَ فَقَدِمَ عُمَرُ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ إِنْ نَأْخُذْ بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنَّ كِتَابَ اللَّهِ تَعَالَى يَأْمُرُنَا بِالتَّمَامِ وَإِنْ نَأْخُذْ بِسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَحِلَّ حَتَّى بَلَغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning oldlariga keldim, u zot Bathoda (tuyalarini choʻktirib) tushgan edilar. U zot menga: «Haj qilding (niyat etding)mi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Nima bilan ihrom bogʻlading?» dedilar. Men: «Labbayka, Nabiy ﷺ ning ihromi kabi ihrom bilan» dedim. U zot: «Yaxshi qilibsan. Baytni hamda Safo va Marvani tavof qil va ihromdan chiq» dedilar. (Abu Muso) dedi: Men Baytni hamda Safo va Marvani tavof qildim, soʻng Banu Qaysdan boʻlgan bir ayolning oldiga keldim, u boshimni (bitdan) tozaladi, soʻng men haj uchun ihrom bogʻladim. (Abu Muso) dedi: Men buni odamlarga fatvo qilib berar edim, toki Umarning xalifaligida (bir voqea) boʻldi: bir kishi unga: «Ey Abu Muso (yoki: ey Abdulloh ibn Qays), baʼzi fatvolaringda shoshilma, zero sen amirul-muʼminin sendan keyin manosik (haj amallari) borasida nima (yangilik) joriy qilganini bilmaysan» dedi. Shunda u (Abu Muso): «Ey odamlar, biz kimga fatvo bergan boʻlsak, shoshilmasin, zero amirul-muʼminin sizlarning oldingizga kelmoqda, bas, unga ergashinglar» dedi. (Abu Muso) dedi: Soʻng Umar keldi, men buni unga aytdim. Shunda u: «Agar Allohning Kitobini olsak, albatta Allohning Kitobi (hajni) toʻkis (ado etish)ga buyuradi; agar Rasululloh ﷺ ning sunnatini olsak, albatta Rasululloh ﷺ hadiy oʻz joyiga (soʻyiladigan oʻrniga) yetmaguncha ihromdan chiqmadilar» dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдларига келдим, у зот Батҳода (туяларини чўктириб) тушган эдилар. У зот менга: «Ҳаж қилдинг (ният этдинг)ми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Нима билан иҳром боғладинг?» дедилар. Мен: «Лаббайка, Набий ﷺ нинг иҳроми каби иҳром билан» дедим. У зот: «Яхши қилибсан. Байтни ҳамда Сафо ва Марвани тавоф қил ва иҳромдан чиқ» дедилар. (Абу Мусо) деди: Мен Байтни ҳамда Сафо ва Марвани тавоф қилдим, сўнг Бану Қайсдан бўлган бир аёлнинг олдига келдим, у бошимни (битдан) тозалади, сўнг мен ҳаж учун иҳром боғладим. (Абу Мусо) деди: Мен буни одамларга фатво қилиб берар эдим, токи Умарнинг халифалигида (бир воқеа) бўлди: бир киши унга: «Эй Абу Мусо (ёки: эй Абдуллоҳ ибн Қайс), баъзи фатволарингда шошилма, зеро сен амирул-муъминин сендан кейин маносик (ҳаж амаллари) борасида нима (янгилик) жорий қилганини билмайсан» деди. Шунда у (Абу Мусо): «Эй одамлар, биз кимга фатво берган бўлсак, шошилмасин, зеро амирул-муъминин сизларнинг олдингизга келмоқда, бас, унга эргашинглар» деди. (Абу Мусо) деди: Сўнг Умар келди, мен буни унга айтдим. Шунда у: «Агар Аллоҳнинг Китобини олсак, албатта Аллоҳнинг Китоби (ҳажни) тўкис (адо этиш)га буюради; агар Расулуллоҳ ﷺ нинг суннатини олсак, албатта Расулуллоҳ ﷺ ҳадий ўз жойига (сўйиладиган ўрнига) етмагунча иҳромдан чиқмадилар» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَوْسٍ عَنْ أَبِي مُوسَىنَّهُ أُغْمِيَ عَلَيْهِ فَبَكَتْ عَلَيْهِ أُمُّ وَلَدِهِ فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ لَهَا أَمَا بَلَغَكِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَسَأَلْتُهَا فَقَالَتْ لَيْسَ مِنَّا مَنْ سَلَقَ وَحَلَقَ وَخَرَقَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U hushdan ketdi, uning umm valadi esa unga yigʻladi. U hushiga kelganda, unga: «Rasululloh ﷺ nima deganlari senga yetmaganmidi?» dedi. (Roviy) dedi: Men u ayoldan (bu haqda) soʻradim. U: «(U zot:) ‹Ovozini koʻtarib faryod qiladigan, sochini oladigan va (kiyimini) yirtadigan kimsa bizdan emas›, dedilar», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ҳушдан кетди, унинг умм валади эса унга йиғлади. У ҳушига келганда, унга: «Расулуллоҳ ﷺ нима деганлари сенга етмаганмиди?» деди. (Ровий) деди: Мен у аёлдан (бу ҳақда) сўрадим. У: «(У зот:) ‹Овозини кўтариб фарёд қиладиган, сочини оладиган ва (кийимини) йиртадиган кимса биздан эмас›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ سَمِعَ بِي مِنْ أُمَّتِي أَوْ يَهُودِيٌّ أَوْ نَصْرَانِيٌّ فَلَمْ يُؤْمِنْ بِي لَمْ يَدْخُلْ الْجَنَّةَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Ummatimdan boʻlgan kishi yoki yahudiy yoki nasroniy — kim meni eshitsa-yu, menga imon keltirmasa, jannatga kirmaydi», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Умматимдан бўлган киши ёки яҳудий ёки насроний — ким мени эшитса-ю, менга имон келтирмаса, жаннатга кирмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ حَدَّثَنِي رَجُلٌ أَسْوَدُ طَوِيلٌ قَالَ جَعَلَ أَبُو التَّيَّاحِ يَنْعَتُهُ أَنَّهُ قَدِمَ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ الْبَصْرَةَ فَكَتَبَ إِلَى أَبِي مُوسَى فَكَتَبَ إِلَيْهِ أَبُو مُوسَىنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَمْشِي فَمَالَ إِلَى دَمْثٍ فِي جَنْبِ حَائِطٍ فَبَالَ ثُمَّ قَالَ كَانَ بَنَو إِسْرَائِيلَ إِذَا بَالَ أَحَدُهُمْ فَأَصَابَهُ شَيْءٌ مِنْ بَوْلِهِ يَتْبَعُهُ فَقَرَضَهُ بِالْمَقَارِيضِ وَقَالَ إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يَبُولَ فَلْيَرْتَدْ لِبَوْلِهِ

Abu Muso (roziyallohu anhu) unga (maktub) yozib, shunday dedi: Rasululloh ﷺ yurib borar edilar, soʻng devor yonidagi yumshoq tuproq tomon burilib, bavl qildilar. Soʻng u zot: «Bani Isroildan biri bavl qilganida, unga bavlidan bir narsa tegsa, oʻsha (joyni) qaychi bilan qirqib tashlar edi», dedilar. Yana: «Biringiz bavl qilmoqchi boʻlsa, bavli uchun (munosib joy) tanlab olsin», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) унга (мактуб) ёзиб, шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ юриб борар эдилар, сўнг девор ёнидаги юмшоқ тупроқ томон бурилиб, бавл қилдилар. Сўнг у зот: «Бани Исроилдан бири бавл қилганида, унга бавлидан бир нарса тегса, ўша (жойни) қайчи билан қирқиб ташлар эди», дедилар. Яна: «Бирингиз бавл қилмоқчи бўлса, бавли учун (муносиб жой) танлаб олсин», дедилар.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي وَهُوَ بِحَضْرَةِ الْعَدُوِّ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ أَبْوَابَ الْجَنَّةِ تَحْتَ ظِلَالِ السُّيُوفِقَالَ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ رَثُّ الْهَيْئَةِ فَقَالَ يَا أَبَا مُوسَى آنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَقْرَأُ عَلَيْكُمْ السَّلَامَ ثُمَّ كَسَرَ جَفْنَ سَيْفِهِ فَأَلْقَاهُ ثُمَّ مَشَى بِسَيْفِهِ فَضَرَبَ بِهِ حَتَّى قُتِلَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dushman roʻparasida turib shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ: «Albatta jannat eshiklari qilichlar soyasi ostidadir», deganlarini eshitdim. (Roviy) dedi: Shunda qavm ichidan kiyimi eski bir kishi turib: «Ey Abu Muso! Sen buni Rasululloh ﷺdan oʻzing eshitdingmi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Roviy) dedi: Shunda u oʻz hamrohlari oldiga qaytib: «Sizlarga salom yoʻllayman», dedi. Soʻng qilichining qinini sindirib, uni uloqtirdi-da, qilichi bilan yurib, oʻldirilguncha (dushmanga) zarba berdi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У душман рўпарасида туриб шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта жаннат эшиклари қиличлар сояси остидадир», деганларини эшитдим. (Ровий) деди: Шунда қавм ичидан кийими эски бир киши туриб: «Эй Абу Мусо! Сен буни Расулуллоҳ ﷺдан ўзинг эшитдингми?» деди. У: «Ҳа», деди. (Ровий) деди: Шунда у ўз ҳамроҳлари олдига қайтиб: «Сизларга салом йўллайман», деди. Сўнг қиличининг қинини синдириб, уни улоқтирди-да, қиличи билан юриб, ўлдирилгунча (душманга) зарба берди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَوْسٍ قَالَأُغْمِيَ عَلَى أَبِي مُوسَى فَبَكَوْا عَلَيْهِ فَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّنْ بَرِئَ مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلُوا عَنْ ذَلِكَ امْرَأَتَهُ فَقَالَتْ مَنْ حَلَقَ أَوْ خَرَقَ أَوْ سَلَقَ

Yazid ibn Avs aytdi: Abu Muso (roziyallohu anhu) hushdan ketdi va (atrofidagilar) unga yigʻladilar. Shunda u: «Albatta men Rasululloh ﷺ bezor boʻlgan kimsadan bezorman», dedi. Ular bu haqda uning ayolidan soʻradilar. U: «Sochini oladigan yoki (kiyimini) yirtadigan yoki ovozini koʻtarib faryod qiladigan kimsa (dan bezordir)», dedi.Язид ибн Авс айтди: Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) ҳушдан кетди ва (атрофидагилар) унга йиғладилар. Шунда у: «Албатта мен Расулуллоҳ ﷺ безор бўлган кимсадан безорман», деди. Улар бу ҳақда унинг аёлидан сўрадилар. У: «Сочини оладиган ёки (кийимини) йиртадиган ёки овозини кўтариб фарёд қиладиган кимса (дан безордир)», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَوْفٍ عَنْ خَالِدٍ الْأَحْدَبِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ قَالَأُغْمِيَ عَلَى أَبِي مُوسَى فَبَكَوْا عَلَيْهِ فَأَفَاقَ فَقَالَ إِنِّي أَبْرَأُ إِلَيْكُمْ مِمَّنْ بَرِئَ مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّنْ حَلَقَ أَوْ خَرَقَ أَوْ سَلَقَ

Safvon ibn Muhriz aytdi: Abu Muso (roziyallohu anhu) hushdan ketdi va (atrofidagilar) unga yigʻladilar. Soʻng u hushiga kelib: «Albatta men Rasululloh ﷺ bezor boʻlgan kimsadan — sochini oladigan yoki (kiyimini) yirtadigan yoki ovozini koʻtarib faryod qiladigan kimsadan — sizlarning oldingizda bezorman», dedi.Сафвон ибн Муҳриз айтди: Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) ҳушдан кетди ва (атрофидагилар) унга йиғладилар. Сўнг у ҳушига келиб: «Албатта мен Расулуллоҳ ﷺ безор бўлган кимсадан — сочини оладиган ёки (кийимини) йиртадиган ёки овозини кўтариб фарёд қиладиган кимсадан — сизларнинг олдингизда безорман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَوْفٌ وَحَمَّادُ بْنُ أُسَامَةَ حَدَّثَنِي عَوْفٌ عَنْ زِيَادِ بْنِ مِخْرَاقٍ عَنْ أَبِي كِنَانَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَابِ بَيْتٍ فِيهِ نَفَرٌ مِنْ قُرَيْشٍ فَقَالَ وَأَخَذَ بِعِضَادَتَيْ الْبَابِ ثُمَّ قَالَ هَلْ فِي الْبَيْتِ إِلَّا قُرَشِيٌّ قَالَ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ غَيْرُ فُلَانٍ ابْنِ أُخْتِنَا فَقَالَ ابْنُ أُخْتِ الْقَوْمِ مِنْهُمْ قَالَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ فِي قُرَيْشٍ مَا دَامُوا إِذَا اسْتُرْحِمُوا رَحِمُوا وَإِذَا حَكَمُوا عَدَلُوا وَإِذَا قَسَمُوا أَقْسَطُوا فَمَنْ لَمْ يَفْعَلْ ذَلِكَ مِنْهُمْ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ لَا يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلَا عَدْلٌ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ichida Qurayshdan bir necha kishi boʻlgan uyning eshigi oldida turdilar va eshikning ikki tirgagidan ushlab: «Uyda Qurayshiydan boshqa (kishi) bormi?» dedilar. (Roviy) dedi: «Yo Rasululloh, falonchi — jiyanimizdan boshqa (hech kim yoʻq)» deyildi. U zot: «Bir qavmning jiyani ham oʻshalardandir», dedilar. (Roviy) dedi: Soʻng u zot: «Albatta bu ish Qurayshdadir — toki ular rahm soʻralganda rahm qilsalar, hukm qilganlarida adolat qilsalar, taqsimlaganlarida insof qilsalar. Ulardan kim buni qilmasa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin; undan na farz, na nafl qabul qilinadi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ичида Қурайшдан бир неча киши бўлган уйнинг эшиги олдида турдилар ва эшикнинг икки тиргагидан ушлаб: «Уйда Қурайшийдан бошқа (киши) борми?» дедилар. (Ровий) деди: «Ё Расулуллоҳ, фалончи — жиянимиздан бошқа (ҳеч ким йўқ)» дейилди. У зот: «Бир қавмнинг жияни ҳам ўшалардандир», дедилар. (Ровий) деди: Сўнг у зот: «Албатта бу иш Қурайшдадир — токи улар раҳм сўралганда раҳм қилсалар, ҳукм қилганларида адолат қилсалар, тақсимлаганларида инсоф қилсалар. Улардан ким буни қилмаса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин; ундан на фарз, на нафл қабул қилинади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ قَالَكُنْتُ جَالِسًا مَعَ أَبِي مُوسَى وَعَبْدِ اللَّهِ فَقَالَ أَبُو مُوسَى أَلَمْ تَسْمَعْ لِقَوْلِ عَمَّارٍ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَاجَةٍ فَأَجْنَبْتُ فَلَمْ أَجِدْ الْمَاءَ فَتَمَرَّغْتُ فِي الصَّعِيدِ كَمَا تَمَرَّغُ الدَّابَّةُ ثُمَّ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيكَ أَنْ تَقُولَ وَضَرَبَ بِيَدِهِ عَلَى الْأَرْضِ ثُمَّ مَسَحَ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُمَا بِصَاحِبَتِهَا ثُمَّ مَسَحَ بِهِمَا وَجْهَهُلَمْ يُجِزْ الْأَعْمَشُ الْكَفَّيْنِ

Shaqiq aytdi: Men Abu Muso va Abdulloh bilan oʻtirgan edim. Shunda Abu Muso: «Sen Ammorning soʻzini eshitmadingmi? (U aytgan edi:) Rasululloh ﷺ meni bir yumush bilan yuborgan edilar, junub boʻlib qoldim-da, suv topmadim, shunda tuproqda hayvon agʻanagandek agʻanab oldim. Soʻng Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelib, buni u zotga aytdim. U zot: ‹Senga shunday deyishing kifoya edi›, dedilar-da, qoʻllarini yerga urdilar, soʻng ularning har birini ikkinchisiga surtdilar, soʻng ikkovi bilan yuzlarini surtdilar», dedi. Aʼmash kaftlarni (surtishni) joiz koʻrmadi.Шақиқ айтди: Мен Абу Мусо ва Абдуллоҳ билан ўтирган эдим. Шунда Абу Мусо: «Сен Амморнинг сўзини эшитмадингми? (У айтган эди:) Расулуллоҳ ﷺ мени бир юмуш билан юборган эдилар, жунуб бўлиб қолдим-да, сув топмадим, шунда тупроқда ҳайвон ағанагандек ағанаб олдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келиб, буни у зотга айтдим. У зот: ‹Сенга шундай дейишинг кифоя эди›, дедилар-да, қўлларини ерга урдилар, сўнг уларнинг ҳар бирини иккинчисига суртдилар, сўнг иккови билан юзларини суртдилар», деди. Аъмаш кафтларни (суртишни) жоиз кўрмади.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ الرَّجُلَ يُقَاتِلُ شَجَاعَةً وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً وَيُقَاتِلُ رِيَاءً فَأَيُّ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh! Aytib bering-chi, bir kishi jasorat koʻrsatish uchun jang qiladi, biri asabiyat uchun jang qiladi, biri riyo uchun jang qiladi — bularning qaysi biri Alloh yoʻlidadir?» dedi. (Roviy) dedi: Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim Alloh azza va jallaning kalimasi oliy boʻlsin deb jang qilsa, oʻsha Alloh azza va jallaning yoʻlidadir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Айтиб беринг-чи, бир киши жасорат кўрсатиш учун жанг қилади, бири асабият учун жанг қилади, бири риё учун жанг қилади — буларнинг қайси бири Аллоҳ йўлидадир?» деди. (Ровий) деди: Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳ азза ва жалланинг калимаси олий бўлсин деб жанг қилса, ўша Аллоҳ азза ва жалланинг йўлидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَىنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُعَاذًا وَأَبَا مُوسَى إِلَى الْيَمَنِ فَأَمَرَهُمَا أَنْ يُعَلِّمَا النَّاسَ الْقُرْآنَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Muoz bilan Abu Musoni Yamanga yubordilar va ikkovlariga odamlarga Qurʼonni oʻrgatishni buyurdilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Муоз билан Абу Мусони Яманга юбордилар ва икковларига одамларга Қуръонни ўргатишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَإِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ بِالنَّبْلِ فِي مَسَاجِدِنَا أَوْ أَسْوَاقِنَا فَلْيُمْسِكْ بِيَدِهِ عَلَى مَشَاقِصِهَا لَا يَعْقِرْ أَحَدًا

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: «Biringiz masjidlarimiz yoki bozorlarimizdan oʻq bilan oʻtsa, qoʻli bilan uning paykonlaridan ushlab tursin, hech kimni yaralab qoʻymasin».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: «Бирингиз масжидларимиз ёки бозорларимиздан ўқ билан ўтса, қўли билан унинг пайконларидан ушлаб турсин, ҳеч кимни яралаб қўймасин».

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَتَعَاهَدُوا هَذَا الْقُرْآنَ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَهُوَ أَشَدُّ تَفَلُّتًا مِنْ أَحَدِكُمْ مِنْ الْإِبِلِ مِنْ عُقُلِهِ قَالَ أَبُو أَحْمَدَ قُلْتُ لِبُرَيْدٍ هَذِهِ الْأَحَادِيثُ الَّتِي حَدَّثْتَنِي عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ هِيَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَكِنْ لَا أَقُولُ لَكَ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: «Bu Qurʼonni (takror oʻqib) mahkam tutinglar. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u sizlardan tuyaning boʻyintirigʻidan (bogʻidan qochib ketishidan) ham qattiqroq qochadi». Abu Ahmad dedi: Men Buraydga: «Sen menga Abu Burdadan, u Abu Musodan, u Nabiy ﷺdan (deb) rivoyat qilgan bu hadislar (shundaymi)?» dedim. U: «Ular Nabiy ﷺdandir, lekin men senga (buni) aytmayman», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: «Бу Қуръонни (такрор ўқиб) маҳкам тутинглар. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у сизлардан туянинг бўйинтириғидан (боғидан қочиб кетишидан) ҳам қаттиқроқ қочади». Абу Аҳмад деди: Мен Бурайдга: «Сен менга Абу Бурдадан, у Абу Мусодан, у Набий ﷺдан (деб) ривоят қилган бу ҳадислар (шундайми)?» дедим. У: «Улар Набий ﷺдандир, лекин мен сенга (буни) айтмайман», деди.

حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيُّ قَالَ قَرَأْتُ عَلَى الْفُضَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ حَدِيثَ أَبِي حَرِيزٍ أَنَّ أَبَا بُرْدَةَ حَدَّثَهُ قَالَأَوْصَى أَبُو مُوسَى حِينَ حَضَرَهُ الْمَوْتُ فَقَالَ إِذَا انْطَلَقْتُمْ بِجِنَازَتِي فَأَسْرِعُوا الْمَشْيَ وَلَا يَتَّبِعُنِي مُجَمَّرٌ وَلَا تَجْعَلُوا فِي لَحْدِي شَيْئًا يَحُولُ بَيْنِي وَبَيْنَ التُّرَابِ وَلَا تَجْعَلُوا عَلَى قَبْرِي بِنَاءً وَأُشْهِدُكُمْ أَنَّنِي بَرِيءٌ مِنْ كُلِّ حَالِقَةٍ أَوْ سَالِقَةٍ أَوْ خَارِقَةٍ قَالُوا أَوَسَمِعْتَ فِيهِ شَيْئًا قَالَ نَعَمْ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Burda aytdi: Abu Muso (roziyallohu anhu) vafoti yaqinlashganda vasiyat qilib: «Janozamni olib ketganingizda, tez yuringlar; ortimdan tutatqi (koʻtargan kishi) ergashmasin; lahdimga men bilan tuproq orasini toʻsadigan biror narsa qoʻymanglar; qabrim ustiga bino qurmanglar. Sizlarni guvoh qilamanki, men sochini oladigan yoki ovozini koʻtarib faryod qiladigan yoki (kiyimini) yirtadigan har bir kimsadan bezorman», dedi. Ular: «Bu haqda biror narsa eshitganmisan?» dedilar. U: «Ha, Rasululloh ﷺdan», dedi.Абу Бурда айтди: Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) вафоти яқинлашганда васият қилиб: «Жанозамни олиб кетганингизда, тез юринглар; ортимдан тутатқи (кўтарган киши) эргашмасин; лаҳдимга мен билан тупроқ орасини тўсадиган бирор нарса қўйманглар; қабрим устига бино қурманглар. Сизларни гувоҳ қиламанки, мен сочини оладиган ёки овозини кўтариб фарёд қиладиган ёки (кийимини) йиртадиган ҳар бир кимсадан безорман», деди. Улар: «Бу ҳақда бирор нарса эшитганмисан?» дедилар. У: «Ҳа, Расулуллоҳ ﷺдан», деди.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ ثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيَّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ الْأُتْرُجَّةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَرِيحُهَا طَيِّبٌ وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لَا يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ التَّمْرَةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَلَا رِيحَ لَهَا وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ مُرٌّ طَعْمُهَا وَرِيحُهَا طَيِّبٌ وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي لَا يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ مُرٌّ طَعْمُهَا وَلَا رِيحَ لَهَا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼon oʻqiydigan moʻminning misoli mazasi ham, hidi ham yoqimli boʻlgan turunjga oʻxshaydi. Qurʼon oʻqimaydigan moʻminning misoli mazasi yoqimli, ammo hidi yoʻq xurmoga oʻxshaydi. Qurʼon oʻqiydigan fojirning misoli hidi yoqimli, ammo mazasi achchiq rayhonga oʻxshaydi. Qurʼon oʻqimaydigan fojirning misoli mazasi achchiq, hidi ham yoʻq hanzalga (achchiq qovunga) oʻxshaydi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон ўқийдиган мўминнинг мисоли мазаси ҳам, ҳиди ҳам ёқимли бўлган турунжга ўхшайди. Қуръон ўқимайдиган мўминнинг мисоли мазаси ёқимли, аммо ҳиди йўқ хурмога ўхшайди. Қуръон ўқийдиган фожирнинг мисоли ҳиди ёқимли, аммо мазаси аччиқ райҳонга ўхшайди. Қуръон ўқимайдиган фожирнинг мисоли мазаси аччиқ, ҳиди ҳам йўқ ҳанзалга (аччиқ қовунга) ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ غَالِبٍ التَّمَّارِ قَالَ سَمِعْتُ مَسْرُوقَ بْنَ أَوْسٍ أَوْ أَوْسَ بْنَ مَسْرُوقٍ رَجُلًا مِنْ بَنِي يَرْبُوعٍ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيَّ يُحَدِّثُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْأَصَابِعُ سَوَاءٌفَقُلْتُ لِغَالِبٍ عَشْرٌ عَشْرٌ فَقَالَ نَعَمْ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Barmoqlar (diyatda) tengdir», — dedilar. Men Gʻolibga: «Oʻntadan-oʻntadanmi?» dedim. U: «Ha», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бармоқлар (диятда) тенгдир», — дедилар. Мен Ғолибга: «Ўнтадан-ўнтаданми?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُوحٍ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ عَنْ مُوسَى بْنِ مَيْسَرَةَ عَن سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدِ فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kimki nard (zar) oʻyini bilan oʻynasa, batahqiq Alloh va Uning Rasuliga osiy boʻlibdi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки нард (зар) ўйини билан ўйнаса, батаҳқиқ Аллоҳ ва Унинг Расулига осий бўлибди», дедилар.

حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا الْمُبَارَكُ عَنْ الْحَسَنِ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ تَوَضَّئُوا مِمَّا غَيَّرَتْ النَّارُ لَوْنَهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ: «Olov rangini oʻzgartirgan narsadan tahorat qilinglar», deganlarini eshitdim.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Олов рангини ўзгартирган нарсадан таҳорат қилинглар», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَعَفَّانُ قَالَا ثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَاصِمٍ قَالَ عَفَّانُ أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ بَهْدَلَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَىنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَحْرُسُهُ أَصْحَابُهُ وَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺni sahobalari qoʻriqlar edilar — va u hadisni zikr qildi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺни саҳобалари қўриқлар эдилар — ва у ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنْ زَهْدَمٍ عَنْ أَبِي مُوسَىنَّهُ جَاءَ رَجُلٌ وَهُوَ يَأْكُلُ دَجَاجًا فَتَنَحَّى فَقَالَ إِنِّي حَلَفْتُ أَنْ لَا آكُلَهُ إِنِّي رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ شَيْئًا قَذِرًا فَقَالَ ادْنُهُ فَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْكُلُهُ

Zahdam Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U tovuq (goʻshtini) yeb oʻtirganida, bir kishi keldi va chetlanib: «Men uni yemaslikka qasam ichganman, chunki men uning nopok bir narsani yeyayotganini koʻrganman», dedi. Shunda u (Abu Muso): «Yaqinlash, men Rasululloh ﷺning uni yeyayotganlarini koʻrganman», dedi.Заҳдам Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У товуқ (гўштини) еб ўтирганида, бир киши келди ва четланиб: «Мен уни емасликка қасам ичганман, чунки мен унинг нопок бир нарсани еяётганини кўрганман», деди. Шунда у (Абу Мусо): «Яқинлаш, мен Расулуллоҳ ﷺнинг уни еяётганларини кўрганман», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقِيلَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّجُلُ يُحِبُّ الْقَوْمَ وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ قَالَ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ

(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺga: «Bir kishi bir qavmni sevadi, ammo (amalda) hali ularga yetib bormagan» deyildi. (U zot:) «Kishi oʻzi sevgan (kishi) bilan birgadir» dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺга: «Бир киши бир қавмни севади, аммо (амалда) ҳали уларга етиб бормаган» дейилди. (У зот:) «Киши ўзи севган (киши) билан биргадир» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لِيَسْتَأْذِنْ أَحَدُكُمْ ثَلَاثًا فَإِنْ أُذِنَ لَهُ وَإِلَّا فَلْيَرْجِعْ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺ: «Biringiz uch marta izn soʻrasin; agar unga izn berilsa (kirsin), boʻlmasa, qaytib ketsin», deganlarini eshitdim.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺ: «Бирингиз уч марта изн сўрасин; агар унга изн берилса (кирсин), бўлмаса, қайтиб кетсин», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ غَالِبٍ عَنْ أَوْسِ بْنِ مَسْرُوقٍ أَوْ مَسْرُوقِ بْنِ أَوْسٍ الْيَرْبُوعِيِّ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْأَصَابِعُ سَوَاءٌقَالَ شُعْبَةُ قُلْتُ لَهُ عَشْرًا عَشْرًا قَالَ نَعَمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Barmoqlar (diyatda) tengdir», — dedilar. Shuʼba dedi: Men unga: «Oʻntadan-oʻntadanmi?» dedim. U: «Ha», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бармоқлар (диятда) тенгдир», — дедилар. Шуъба деди: Мен унга: «Ўнтадан-ўнтаданми?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنِي غَيْلَانُ بْنُ جَرِيرٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى عَنْ أَبِيهِ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَهْطٍ مِنْ الْأَشْعَرِيِّينَ نَسْتَحْمِلُهُ فَقَالَ لَا وَاللَّهِ مَا أَحْمِلُكُمْ وَمَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ فَلَبِثْنَا مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَمَرَ لَنَا بِثَلَاثِ ذَوْدٍ غُرِّ الذُّرَى فَلَمَّا انْطَلَقْنَا قَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَسْتَحْمِلُهُ فَحَلَفَ أَنْ لَا يَحْمِلَنَا ارْجِعُوا بِنَا أَيْ حَتَّى نُذَكِّرَهُ قَالَ فَأَتَيْنَاهُ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا أَتَيْنَاكَ نَسْتَحْمِلُكَ فَحَلَفْتَ أَنْ لَا تَحْمِلَنَا ثُمَّ حَمَلْتَنَا فَقَالَ مَا أَنَا حَمَلْتُكُمْ بَلْ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ حَمَلَكُمْ إِنِّي وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى لَا أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا إِلَّا أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ وَكَفَّرْتُ عَنْ يَمِينِي أَوْ قَالَ إِلَّا كَفَّرْتُ يَمِينِي وَأَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ

Abu Burda otasi (Abu Muso (roziyallohu anhu))dan rivoyat qiladi: Men ashʼariylardan bir guruh bilan Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, u zotdan (minish uchun) ulov soʻradim. U zot: «Yoʻq, Allohga qasamki, men sizlarni mindirmayman, oldimda sizlarni mindiradigan narsa ham yoʻq», dedilar. Alloh xohlagancha turdik, soʻng u zot bizga oʻrkachlari oppoq uchta tuyani berishga buyurdilar. Yoʻlga tushganimizda, bir-birimizga: «Biz Rasululloh ﷺ huzurlariga ulov soʻrab kelgan edik, u zot bizni mindirmaslikka qasam ichgan edilar. Yuringlar, u zotga eslatib qoʻyaylik», dedik. (Abu Muso) dedi: Shunda u zotning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli! Biz sizdan ulov soʻrab kelgan edik, siz bizni mindirmaslikka qasam ichgan edingiz, keyin esa bizni mindirdingiz», dedik. U zot: «Sizlarni men mindirganim yoʻq, balki sizlarni Alloh azza va jalla mindirdi. Allohga qasamki, inshaalloh, men bir narsaga qasam ichib, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb bilsam, albatta yaxshiroq boʻlgan ishni qilaman va qasamimga kafforat toʻlayman», dedilar. Yoki: «Qasamimga kafforat toʻlab, yaxshiroq boʻlgan ishni qilaman», dedilar.Абу Бурда отаси (Абу Мусо (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қилади: Мен ашъарийлардан бир гуруҳ билан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, у зотдан (миниш учун) улов сўрадим. У зот: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен сизларни миндирмайман, олдимда сизларни миндирадиган нарса ҳам йўқ», дедилар. Аллоҳ хоҳлаганча турдик, сўнг у зот бизга ўркачлари оппоқ учта туяни беришга буюрдилар. Йўлга тушганимизда, бир-биримизга: «Биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига улов сўраб келган эдик, у зот бизни миндирмасликка қасам ичган эдилар. Юринглар, у зотга эслатиб қўяйлик», дедик. (Абу Мусо) деди: Шунда у зотнинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули! Биз сиздан улов сўраб келган эдик, сиз бизни миндирмасликка қасам ичган эдингиз, кейин эса бизни миндирдингиз», дедик. У зот: «Сизларни мен миндирганим йўқ, балки сизларни Аллоҳ азза ва жалла миндирди. Аллоҳга қасамки, иншааллоҳ, мен бир нарсага қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб билсам, албатта яхшироқ бўлган ишни қиламан ва қасамимга каффорат тўлайман», дедилар. Ёки: «Қасамимга каффорат тўлаб, яхшироқ бўлган ишни қиламан», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ حَفِظَ مَا بَيْنَ فُقْمَيْهِ وَفَرْجَهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ikki jagʻi orasidagi (til)ni va avratini saqlasa, jannatga kiradi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким икки жағи орасидаги (тил)ни ва авратини сақласа, жаннатга киради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ أَنَّ عَوْنًا وَسَعِيدَ بْنَ أَبِي بُرْدَةَ حَدَّثَاهُ أَنَّهُمَا شَهِدَا أَبَا بُرْدَةَ يُحَدِّثُ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا يَمُوتُ رَجُلٌ مُسْلِمٌ إِلَّا أَدْخَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مَكَانَهُ النَّارَ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّاقَالَ فَاسْتَحْلَفَهُ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَحَلَفَ لَهُ قَالَ فَلَمْ يُحَدِّثْنِي سَعِيدٌ أَنَّهُ اسْتَحْلَفَهُ وَلَمْ يُنْكِرْ عَلَى عَوْنٍ قَوْلَهُ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: «Hech bir musulmon kishi vafot etmaydiki, magar Alloh uning oʻrniga doʻzaxga bir yahudiy yoki bir nasroniyni kiritadi», — dedilar. (Roviy) dedi: Shunda Umar ibn Abdulaziz unga Oʻzidan boshqa iloh yoʻq boʻlgan Alloh nomi bilan uch marta qasam ichirdiki, otasi unga buni Rasululloh ﷺ dan rivoyat qilib bergan boʻlsin. (Roviy) dedi: U esa unga qasam ichdi. (Roviy) dedi: Said menga uning qasam ichirganini hadis qilib aytmadi, lekin Avnning soʻzini ham inkor etmadi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан ривоят қилинади: «Ҳеч бир мусулмон киши вафот этмайдики, магар Аллоҳ унинг ўрнига дўзахга бир яҳудий ёки бир насронийни киритади», — дедилар. (Ровий) деди: Шунда Умар ибн Абдулазиз унга Ўзидан бошқа илоҳ йўқ бўлган Аллоҳ номи билан уч марта қасам ичирдики, отаси унга буни Расулуллоҳ ﷺ дан ривоят қилиб берган бўлсин. (Ровий) деди: У эса унга қасам ичди. (Ровий) деди: Саид менга унинг қасам ичирганини ҳадис қилиб айтмади, лекин Авннинг сўзини ҳам инкор этмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ غَالِبٍ التَّمَّارِ قَالَ سَمِعْتُ أَوْسَ بْنَ مَسْرُوقٍ رَجُلًا مِنَّا كَانَ أَخَذَ الدِّرْهَمَيْنِ عَلَى عَهْدِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ وَغَزَا فِي خِلَافَتِهِ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْأَصَابِعُ سَوَاءٌقَالَ شُعْبَةُ فَقُلْتُ عَشْرٌ عَشْرٌ قَالَ نَعَمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Barmoqlar (diyatda) tengdir», — dedilar. Shuʼba dedi: Men: «Oʻntadan-oʻntadanmi?» dedim. U: «Ha», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Бармоқлар (диятда) тенгдир», — дедилар. Шуъба деди: Мен: «Ўнтадан-ўнтаданми?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ أَخْبَرَنِي أَبُو بِشْرٍ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ سَمِعَ بِي مِنْ أُمَّتِي أَوْ يَهُودِيٌّ أَوْ نَصْرَانِيٌّ ثُمَّ لَمْ يُؤْمِنْ بِي دَخَلَ النَّارَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Ummatimdan boʻlgan kishi yoki yahudiy yoki nasroniy — kim meni eshitsa-yu, soʻng menga imon keltirmasa, doʻzaxga kiradi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Умматимдан бўлган киши ёки яҳудий ёки насроний — ким мени эшитса-ю, сўнг менга имон келтирмаса, дўзахга киради», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ أَنَّ أَبَا بَكْرِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُكْثِرُ زِيَارَةَ الْأَنْصَارِ خَاصَّةً وَعَامَّةً فَكَانَ إِذَا زَارَ خَاصَّةً أَتَى الرَّجُلَ فِي مَنْزِلِهِ وَإِذَا زَارَ عَامَّةً أَتَى الْمَسْجِدَ

Abu Bakr ibn Abdulloh ibn Qays otasi (Abu Muso (roziyallohu anhu))dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ ansorlarni koʻp ziyorat qilar edilar — xos (tarzda) ham, om (tarzda) ham. Xos ziyorat qilganlarida kishining oldiga uyiga borar edilar; om ziyorat qilganlarida esa masjidga kelar edilar.Абу Бакр ибн Абдуллоҳ ибн Қайс отаси (Абу Мусо (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ ансорларни кўп зиёрат қилар эдилар — хос (тарзда) ҳам, ом (тарзда) ҳам. Хос зиёрат қилганларида кишининг олдига уйига борар эдилар; ом зиёрат қилганларида эса масжидга келар эдилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو زُبَيْدٍ عَنْ مُطَرِّفٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَانَتْ لَهُ جَارِيَةٌ فَأَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا كَانَ لَهُ أَجْرَانِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning bir joriyasi (kanizi) boʻlsa-yu, uni ozod qilib, unga uylansa, unga ikki barobar (ajr) boʻladi», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг бир жорияси (канизи) бўлса-ю, уни озод қилиб, унга уйланса, унга икки баробар (ажр) бўлади», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَمْرٍو يَعْنِي ابْنَ أَبِي عَمْرٍو عَنِ الْمُطَّلِبِ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَنْ عَمِلَ حَسَنَةً فَسُرَّ بِهَا وَعَمِلَ سَيِّئَةً فَسَاءَتْهُ فَهُوَ مُؤْمِنٌ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ: «Kim yaxshilik qilib, undan quvonsa va yomonlik qilib, undan xafa boʻlsa, u moʻmindir», deganlarini eshitdim.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Ким яхшилик қилиб, ундан қувонса ва ёмонлик қилиб, ундан хафа бўлса, у мўминдир», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ عَنْ مُجَمِّعِ بْنِ يَحْيَى بْنِ زَيْدِ بْنِ جَارِيَةَ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ سَمِعْتُهُ يَذْكُرُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَصَلَّيْنَا الْمَغْرِبَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ قُلْنَا لَوْ انْتَظَرْنَا حَتَّى نُصَلِّيَ مَعَهُ الْعِشَاءَ قَالَ فَانْتَظَرْنَا فَخَرَجَ إِلَيْنَا فَقَالَ مَا زِلْتُمْ هَاهُنَا قُلْنَا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قُلْنَا نُصَلِّي مَعَكَ الْعِشَاءَ قَالَ أَحْسَنْتُمْ أَوْ أَصَبْتُمْ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ قَالَ وَكَانَ كَثِيرًا مَا يَرْفَعُ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ النُّجُومُ أَمَنَةٌ لِلسَّمَاءِ فَإِذَا ذَهَبَتْ النُّجُومُ أَتَى السَّمَاءَ مَا تُوعَدُ وَأَنَا أَمَنَةٌ لِأَصْحَابِي فَإِذَا ذَهَبْتُ أَتَى أَصْحَابِي مَا يُوعَدُونَ وَأَصْحَابِي أَمَنَةٌ لِأُمَّتِي فَإِذَا ذَهَبَتْ أَصْحَابِي أَتَى أُمَّتِي مَا يُوعَدُونَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan shom namozini oʻqidik. Soʻng oʻzaro: «U zot bilan xufton namozini ham oʻqigunimizcha kutib tursak (qanday boʻlar edi)?» dedik. (Abu Muso) dedi: Shunday qilib kutib turdik. Soʻng u zot oldimizga chiqib: «Hamon shu yerdamisizlar?» dedilar. Biz: «Ha, yo Rasululloh; siz bilan xufton namozini ham oʻqiymiz, dedik», dedik. U zot: «Yaxshi qildingiz» yoki «Toʻgʻri qildingiz», dedilar. Soʻng boshlarini osmonga koʻtardilar — (roviy) dedi: u zot koʻp marta boshlarini osmonga koʻtarar edilar — va: «Yulduzlar osmon uchun omonlikdir. Yulduzlar ketganda, osmonga vaʼda qilingan narsa keladi. Men ashoblarim uchun omonlikman. Men ketganimda, ashoblarimga vaʼda qilingan narsa keladi. Ashoblarim ummatim uchun omonlikdir. Ashoblarim ketganlarida, ummatimga vaʼda qilingan narsa keladi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан шом намозини ўқидик. Сўнг ўзаро: «У зот билан хуфтон намозини ҳам ўқигунимизча кутиб турсак (қандай бўлар эди)?» дедик. (Абу Мусо) деди: Шундай қилиб кутиб турдик. Сўнг у зот олдимизга чиқиб: «Ҳамон шу ердамисизлар?» дедилар. Биз: «Ҳа, ё Расулуллоҳ; сиз билан хуфтон намозини ҳам ўқиймиз, дедик», дедик. У зот: «Яхши қилдингиз» ёки «Тўғри қилдингиз», дедилар. Сўнг бошларини осмонга кўтардилар — (ровий) деди: у зот кўп марта бошларини осмонга кўтарар эдилар — ва: «Юлдузлар осмон учун омонликдир. Юлдузлар кетганда, осмонга ваъда қилинган нарса келади. Мен ашобларим учун омонликман. Мен кетганимда, ашобларимга ваъда қилинган нарса келади. Ашобларим умматим учун омонликдир. Ашобларим кетганларида, умматимга ваъда қилинган нарса келади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ الْأُرْدُنِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُعَيْمٍ الْقَيْسِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَرْزَبٍ الْأَشْعَرِيُّ أَنَّ أَبَا مُوسَى حَدَّثَهُمْ قَالَلَمَّا هَزَمَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَوَازِنَ بِحُنَيْنٍ عَقَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَبِي عَامِرٍ الْأَشْعَرِيِّ عَلَى خَيْلِ الطَّلَبِ فَطَلَبَ فَكُنْتُ فِيمَنْ طَلَبَهُمْ فَأَسْرَعَ بِهِ فَرَسُهُ فَأَدْرَكَ ابْنَ دُرَيْدِ بْنِ الصِّمَّةِ فَقَتَلَ أَبَا عَامِرٍ وَأَخَذَ اللِّوَاءَ وَشَدَدْتُ عَلَى ابْنِ دُرَيْدٍ فَقَتَلْتُهُ وَأَخَذْتُ اللِّوَاءَ وَانْصَرَفْتُ بِالنَّاسِ فَلَمَّا رَآنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحْمِلُ اللِّوَاءَ قَالَ يَا أَبَا مُوسَى قُتِلَ أَبُو عَامِرٍ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَفَعَ يَدَيْهِ يَدْعُو يَقُولُ اللَّهُمَّ عُبَيْدَكَ عُبَيْدًا أَبَا عَامِرٍ اجْعَلْهُ مِنْ الْأَكْثَرِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Alloh azza va jalla Hunaynda Havozinni magʻlub qilganida, Rasululloh ﷺ Abu Omir al-Ashʼariyni taʼqib otliqlariga (sarkarda qilib) tayinladilar. U taʼqib qildi, men ham ularni taʼqib qilganlar orasida edim. Oti uni tez olib bordi va u Durayd ibn as-Simmaning oʻgʻliga yetdi. (Ibn Durayd) Abu Omirni oʻldirib, bayroqni oldi. Men Ibn Duraydga hamla qilib, uni oʻldirdim, bayroqni oldim va odamlar bilan qaytdim. Rasululloh ﷺ meni bayroq koʻtarib turganimni koʻrganlarida: «Ey Abu Muso! Abu Omir oʻldirildimi?» dedilar. Men: «Ha, yo Rasululloh», dedim. (Abu Muso) dedi: Shunda men Rasululloh ﷺning qoʻllarini koʻtarib duo qilib: «Allohim! Bandang Ubaydni — Abu Omirni — qiyomat kuni (darajasi) eng koʻplardan qilgin», deganlarini koʻrdim.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Аллоҳ азза ва жалла Ҳунайнда Ҳавозинни мағлуб қилганида, Расулуллоҳ ﷺ Абу Омир ал-Ашъарийни таъқиб отлиқларига (саркарда қилиб) тайинладилар. У таъқиб қилди, мен ҳам уларни таъқиб қилганлар орасида эдим. Оти уни тез олиб борди ва у Дурайд ибн ас-Симманинг ўғлига етди. (Ибн Дурайд) Абу Омирни ўлдириб, байроқни олди. Мен Ибн Дурайдга ҳамла қилиб, уни ўлдирдим, байроқни олдим ва одамлар билан қайтдим. Расулуллоҳ ﷺ мени байроқ кўтариб турганимни кўрганларида: «Эй Абу Мусо! Абу Омир ўлдирилдими?» дедилар. Мен: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедим. (Абу Мусо) деди: Шунда мен Расулуллоҳ ﷺнинг қўлларини кўтариб дуо қилиб: «Аллоҳим! Банданг Убайдни — Абу Омирни — қиёмат куни (даражаси) энг кўплардан қилгин», деганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ عَنْ شَيْخٍ لَهُمْ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَمَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى دَمْثٍ إِلَى جَنْبِ حَائِطٍ فَبَالَ قَالَ شُعْبَةُ فَقُلْتُ لِأَبِى التَّيَّاحِ جَالِسًا قَالَ لَا أَدْرِي قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَانُوا إِذَا أَصَابَهُمْ الْبَوْلُ قَرَضُوهُ بِالْمَقَارِيضِ فَإِذَا بَالَ أَحَدُكُمْ فَلْيَرْتَدْ لِبَوْلِهِ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ devor yonidagi yumshoq tuproq tomon burilib, bavl qildilar. Shuʼba dedi: Men Abu Tayyohga: «Oʻtirgan holdami?» dedim. U: «Bilmayman», dedi. (Abu Muso) dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta Bani Isroilga bavl (dan bir narsa) tekkanida, uni qaychi bilan qirqib tashlar edilar. Bas, biringiz bavl qilganida, bavli uchun (munosib joy) tanlab olsin», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ девор ёнидаги юмшоқ тупроқ томон бурилиб, бавл қилдилар. Шуъба деди: Мен Абу Тайёҳга: «Ўтирган ҳолдами?» дедим. У: «Билмайман», деди. (Абу Мусо) деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Бани Исроилга бавл (дан бир нарса) текканида, уни қайчи билан қирқиб ташлар эдилар. Бас, бирингиз бавл қилганида, бавли учун (муносиб жой) танлаб олсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ قَرَأْتُ عَلَى الْفُضَيْلِ بْنِ مَيْسَرَةَ عَنْ حَدِيثِ أَبِي حَرِيزٍ أَنَّ أَبَا بُرْدَةَ حَدَّثَهُ عَنْ حَدِيثِ أَبِي مُوسَىنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثَةٌ لَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ مُدْمِنُ خَمْرٍ وَقَاطِعُ رَحِمٍ وَمُصَدِّقٌ بِالسِّحْرِ وَمَنْ مَاتَ مُدْمِنًا لِلْخَمْرِ سَقَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ نَهْرِ الْغُوطَةِ قِيلَ وَمَا نَهْرُ الْغُوطَةِ قَالَ نَهْرٌ يَجْرِي مِنْ فُرُوجِ الْمُومِسَاتِ يُؤْذِي أَهْلَ النَّارِ رِيحُ فُرُوجِهِمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu)ning hadisidan (rivoyat qilinadiki), Nabiy ﷺ: «Uch (toifa) jannatga kirmaydi: doimiy xamr ichuvchi, qarindoshlik rishtasini uzuvchi va sehrni tasdiqlovchi. Kim doimiy xamr ichuvchi holda vafot etsa, Alloh azza va jalla unga Gʻuta daryosidan ichiradi», dedilar. «Gʻuta daryosi nima?» deyildi. U zot: «Fohisha ayollarning avratlaridan oqadigan bir daryo; doʻzax ahlini ularning avratlarining hidi ozorlaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)нинг ҳадисидан (ривоят қилинадики), Набий ﷺ: «Уч (тоифа) жаннатга кирмайди: доимий хамр ичувчи, қариндошлик риштасини узувчи ва сеҳрни тасдиқловчи. Ким доимий хамр ичувчи ҳолда вафот этса, Аллоҳ азза ва жалла унга Ғута дарёсидан ичиради», дедилар. «Ғута дарёси нима?» дейилди. У зот: «Фоҳиша аёлларнинг авратларидан оқадиган бир дарё; дўзах аҳлини уларнинг авратларининг ҳиди озорлайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَوُلِدَ لِي غُلَامٌ فَأَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَمَّاهُ إِبْرَاهِيمَ وَحَنَّكَهُ بِتَمْرَةٍ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Menga bir oʻgʻil tugʻildi, men uni Nabiy ﷺning oldilariga olib bordim; u zot uni Ibrohim deb nomladilar va unga bir xurmo bilan tahnik qildilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Менга бир ўғил туғилди, мен уни Набий ﷺнинг олдиларига олиб бордим; у зот уни Иброҳим деб номладилар ва унга бир хурмо билан таҳник қилдилар.

وَقَالَاحْتَرَقَ بَيْتٌ بِالْمَدِينَةِ عَلَى أَهْلِهِ فَحُدِّثَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَأْنِهِمْ فَقَالَ إِنَّمَا هَذِهِ النَّارُ عَدُوٌّ لَكُمْ فَإِذَا نِمْتُمْ فَأَطْفِئُوهَا عَنْكُمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Madinada bir uy ichidagilari bilan yonib ketdi. Nabiy ﷺga ularning ahvoli haqida xabar berilganda, u zot: «Darhaqiqat, bu olov sizlarga dushmandir. Bas, uxlaganingizda uni oʻchiringlar», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мадинада бир уй ичидагилари билан ёниб кетди. Набий ﷺга уларнинг аҳволи ҳақида хабар берилганда, у зот: «Дарҳақиқат, бу олов сизларга душмандир. Бас, ухлаганингизда уни ўчиринглар», дедилар.

قَالَوَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا بَعَثَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ فِي بَعْضِ أَمْرِهِ قَالَ بَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا وَيَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ sahobalaridan birini biror ishlari uchun joʻnatsalar, shunday derdilar: ‹Xushxabar beringlar, nafratlantirmanglar; yengillik qilinglar, qiyinlashtirmanglar›».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бирини бирор ишлари учун жўнатсалар, шундай дердилар: ‹Хушхабар беринглар, нафратлантирманглар; енгиллик қилинглар, қийинлаштирманглар›».

وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مَثَلَ مَا بَعَثَنِي اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ مِنْ الْهُدَى وَالْعِلْمِ كَمَثَلِ غَيْثٍ أَصَابَ الْأَرْضَ فَكَانَتْ مِنْهُ طَائِفَةٌ قَبِلَتْ فَأَنْبَتَتْ الْكَلَأَ وَالْعُشْبَ الْكَثِيرَ وَكَانَتْ مِنْهَا أَجَادِبُ أَمْسَكَتْ الْمَاءَ فَنَفَعَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهَا نَاسًا فَشَرِبُوا فَرَعَوْا وَسَقَوْا وَزَرَعُوا وَأَسْقَوْا وَأَصَابَتْ طَائِفَةً مِنْهَا أُخْرَى إِنَّمَا هِيَ قِيعَانٌ لَا تُمْسِكُ مَاءً وَلَا تُنْبِتُ كَلَأً فَذَلِكَ مَثَلُ مَنْ فَقُهَ فِي دِينِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَنَفَعَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِمَا بَعَثَنِي بِهِ وَنَفَعَ بِهِ فَعَلِمَ وَعَلَّمَ وَمَثَلُ مَنْ لَمْ يَرْفَعْ بِذَلِكَ رَأْسًا وَلَمْ يَقْبَلْ هُدَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ الَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh azza va jalla meni yuborgan hidoyat va ilmning masali — yerga yoqqan yomgʻirning masali kabidir. (Yer)ning bir qismi (suvni) qabul qilib, oʻt-oʻlanni va koʻp giyohlarni undirdi. Uning bir qismi qaqroq boʻlib, suvni (oʻzida) ushlab qoldi, Alloh azza va jalla u orqali odamlarni manfaatdor qildi: ular undan ichdilar, (chorvalarini) boqdilar, sugʻordilar va ekin ekdilar. Uning yana bir qismiga (yomgʻir) yetdi, ammo u tap-tekis (yer) boʻlib, na suvni ushlar, na oʻt-oʻlanni undirar edi. Mana shu — Alloh azza va jallaning dinida chuqur bilim hosil qilgan, Alloh meni yuborgan narsa bilan uni manfaatdor qilgan va u ham (boshqalarga) manfaat bergan, oʻzi bilib, (boshqalarga) oʻrgatgan kishining masalidir. Va (ikkinchisi) shunga boshini koʻtarmagan, men ila yuborilgan Alloh azza va jallaning hidoyatini qabul qilmagan kishining masalidir».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ азза ва жалла мени юборган ҳидоят ва илмнинг масали — ерга ёққан ёмғирнинг масали кабидир. (Ер)нинг бир қисми (сувни) қабул қилиб, ўт-ўланни ва кўп гиёҳларни ундирди. Унинг бир қисми қақроқ бўлиб, сувни (ўзида) ушлаб қолди, Аллоҳ азза ва жалла у орқали одамларни манфаатдор қилди: улар ундан ичдилар, (чорваларини) боқдилар, суғордилар ва экин экдилар. Унинг яна бир қисмига (ёмғир) етди, аммо у тап-текис (ер) бўлиб, на сувни ушлар, на ўт-ўланни ундирар эди. Мана шу — Аллоҳ азза ва жалланинг динида чуқур билим ҳосил қилган, Аллоҳ мени юборган нарса билан уни манфаатдор қилган ва у ҳам (бошқаларга) манфаат берган, ўзи билиб, (бошқаларга) ўргатган кишининг масалидир. Ва (иккинчиси) шунга бошини кўтармаган, мен ила юборилган Аллоҳ азза ва жалланинг ҳидоятини қабул қилмаган кишининг масалидир».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبَّادٍ عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِوَضُوءٍ فَتَوَضَّأَ وَصَلَّى وَقَالَ اللَّهُمَّ أَصْلِحْ لِي دِينِي وَوَسِّعْ عَلَيَّ فِي ذَاتِي وَبَارِكْ لِي فِي رِزْقِي

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺga tahorat suvini keltirdim. U zot tahorat qilib, namoz oʻqidilar va: «Allohim! Dinimni menga isloh qilgin, oʻzligimda menga kenglik bergin va rizqimga baraka bergin», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺга таҳорат сувини келтирдим. У зот таҳорат қилиб, намоз ўқидилар ва: «Аллоҳим! Динимни менга ислоҳ қилгин, ўзлигимда менга кенглик бергин ва ризқимга барака бергин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ وَعَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ وَالْجُرَيْرِيِّ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَهُ أَلَا أَدُلُّكَ عَلَى كَنْزٍ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ قَالَ وَمَا هُوَ قَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ unga: «Senga jannat xazinalaridan bir xazinani koʻrsataymi?» dedilar. U: «U nima?» dedi. U zot: «Laa havla va laa quvvata illaa billah», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сенга жаннат хазиналаридан бир хазинани кўрсатайми?» дедилар. У: «У нима?» деди. У зот: «Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ ثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْخَيْمَةُ دُرَّةٌ مُجَوَّفَةٌ طُولُهَا فِي السَّمَاءِ سِتُّونَ مِيلًا فِي كُلِّ زَاوِيَةٍ مِنْهَا لِلْمُؤْمِنِ أَهْلٌ لَا يَرَاهُمْ الْآخَرُونَ وَرُبَّمَا قَالَ عَفَّانُ لِكُلِّ زَاوِيَةٍ

Abu Bakr ibn Abdulloh ibn Qays al-Ashʼariy otasi (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ: «(Jannatdagi) chodir — ichi boʻsh bir marvariddir; uning osmonga (qarab) balandligi oltmish mildir. Uning har bir burchagida moʻmin uchun — boshqalar koʻra olmaydigan — bir ahli boʻladi», dedilar. Baʼzan Affon: «Har bir burchak uchun», der edi.Абу Бакр ибн Абдуллоҳ ибн Қайс ал-Ашъарий отаси (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ: «(Жаннатдаги) чодир — ичи бўш бир марвариддир; унинг осмонга (қараб) баландлиги олтмиш милдир. Унинг ҳар бир бурчагида мўмин учун — бошқалар кўра олмайдиган — бир аҳли бўлади», дедилар. Баъзан Аффон: «Ҳар бир бурчак учун», дер эди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَىنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ فِي مَسْجِدٍ أَوْ سُوقٍ أَوْ مَجْلِسٍ وَبِيَدِهِ نِبَالٌ فَلْيَأْخُذْ بِنِصَالِهَاقَالَ أَبُو مُوسَى فَوَاللَّهِ مَا مِتْنَا حَتَّى سَدَّدَهَا بَعْضُنَا فِي وُجُوهِ بَعْضٍ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Biringiz masjiddan yoki bozordan yoki bir majlisdan qoʻlida oʻqlar bor holda oʻtsa, ularning paykonlaridan ushlab olsin», dedilar. Abu Muso dedi: «Allohga qasamki, biz oʻlmasimizdan oldin baʼzimiz ularni baʼzimizning yuzimizga qaratadigan boʻldik».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз масжиддан ёки бозордан ёки бир мажлисдан қўлида ўқлар бор ҳолда ўтса, уларнинг пайконларидан ушлаб олсин», дедилар. Абу Мусо деди: «Аллоҳга қасамки, биз ўлмасимиздан олдин баъзимиз уларни баъзимизнинг юзимизга қаратадиган бўлдик».

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ ثَابِتٍ يَعْنِي ابْنَ عُمَارَةَ عَنْ غُنَيْمٍ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَعْطَرَتْ الْمَرْأَةُ فَخَرَجَتْ عَلَى الْقَوْمِ لِيَجِدُوا رِيحَهَا فَهِيَ كَذَا وَكَذَا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Agar ayol atir surtinib, hidini sezsinlar deb odamlar oldiga chiqsa, u mana shunday-mana shundaydir», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Агар аёл атир суртиниб, ҳидини сезсинлар деб одамлар олдига чиқса, у мана шундай-мана шундайдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ عُثْمَانَ بْنِ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى كَنْزٍ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ أَوَمَا تَدْرِي مَا كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Sizlarga jannat xazinalaridan bir xazinani koʻrsataymi? Jannat xazinalaridan boʻlgan xazina nima ekanini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», dedim. U zot: «Laa havla va laa quvvata illaa billah», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Сизларга жаннат хазиналаридан бир хазинани кўрсатайми? Жаннат хазиналаридан бўлган хазина нима эканини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», дедим. У зот: «Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллаҳ», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ وَثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ حَدَّثَنِي نَافِعٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدِ فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Kimki nard (zar) oʻyini bilan oʻynasa, batahqiq Alloh va Uning Rasuliga osiylik qilibdi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Кимки нард (зар) ўйини билан ўйнаса, батаҳқиқ Аллоҳ ва Унинг Расулига осийлик қилибди», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى هُوَ ابْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍأَنَّ أَبَا مُوسَى اسْتَأْذَنَ عَلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ فَرَجَعَ فَقَالَ أَلَمْ أَسْمَعْ صَوْتَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ آنِفًا قَالُوا بَلَى قَالَ فَاطْلُبُوهُ قَالَ فَطَلَبُوهُ فَدُعِيَ فَقَالَ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ قَالَ اسْتَأْذَنْتُ ثَلَاثًا فَلَمْ يُؤْذَنْ لِي فَرَجَعْتُ كُنَّا نُؤْمَرُ بِهَذَا فَقَالَ لَتَأْتِيَنَّ عَلَيْهِ بِالْبَيِّنَةِ أَوْ لَأَفْعَلَنَّ قَالَ فَأَتَى مَسْجِدًا أَوْ مَجْلِسًا لِلْأَنْصَارِ فَقَالُوا لَا يَشْهَدُ لَكَ إِلَّا أَصْغَرُنَا فَقَامَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ فَشَهِدَ لَهُ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ خَفِيَ هَذَا عَلَيَّ مِنْ أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلْهَانِي عَنْهُ الصَّفْقُ بِالْأَسْوَاقِ

Ubayd ibn Umayrdan rivoyat qilinadiki, Abu Muso (roziyallohu anhu) Umar (roziyallohu anhu)dan uch marta izn soʻradi, ammo unga izn berilmadi, shuning uchun u qaytib ketdi. Shunda (Umar): «Men hozirgina Abdulloh ibn Qaysning ovozini eshitmadimmi?» dedi. Ular: «Ha, (eshitdingiz)», dedilar. U: «Uni topinglar», dedi. (Roviy) dedi: Ular uni topib chaqirdilar. (Umar): «Bu qilgan ishingga nima seni undadi?» dedi. U: «Men uch marta izn soʻradim, menga izn berilmadi, shuning uchun qaytdim; biz shunga buyurilar edik», dedi. (Umar): «Bunga albatta dalil keltirasan, boʻlmasa, (jazoyingni) beraman», dedi. (Roviy) dedi: U ansorlarning masjidiga yoki majlisiga bordi. Ular: «Senga faqat eng kichigimiz guvohlik beradi», dedilar. Shunda Abu Said al-Xudriy turib, unga guvohlik berdi. Umar (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺning ishlaridan bu menga yashirin qolibdi; bozorlarda savdo qilish meni bundan gʻofil qilibdi», dedi.Убайд ибн Умайрдан ривоят қилинадики, Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Умар (розияллоҳу анҳу)дан уч марта изн сўради, аммо унга изн берилмади, шунинг учун у қайтиб кетди. Шунда (Умар): «Мен ҳозиргина Абдуллоҳ ибн Қайснинг овозини эшитмадимми?» деди. Улар: «Ҳа, (эшитдингиз)», дедилар. У: «Уни топинглар», деди. (Ровий) деди: Улар уни топиб чақирдилар. (Умар): «Бу қилган ишингга нима сени ундади?» деди. У: «Мен уч марта изн сўрадим, менга изн берилмади, шунинг учун қайтдим; биз шунга буюрилар эдик», деди. (Умар): «Бунга албатта далил келтирасан, бўлмаса, (жазойингни) бераман», деди. (Ровий) деди: У ансорларнинг масжидига ёки мажлисига борди. Улар: «Сенга фақат энг кичигимиз гувоҳлик беради», дедилар. Шунда Абу Саид ал-Худрий туриб, унга гувоҳлик берди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺнинг ишларидан бу менга яширин қолибди; бозорларда савдо қилиш мени бундан ғофил қилибди», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَا حَدَّثَنَا عَوْفٌ قَالَ حَدَّثَنِي قَسَامَةُ بْنُ زُهَيْرٍ قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ عَنْ قَسَامَةَ بْنِ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَلَقَ آدَمَ مِنْ قَبْضَةٍ قَبَضَهَا مِنْ جَمِيعِ الْأَرْضِ فَجَاءَ بَنُو آدَمَ عَلَى قَدْرِ الْأَرْضِ جَاءَ مِنْهُمْ الْأَبْيَضُ وَالْأَحْمَرُ وَالْأَسْوَدُ وَبَيْنَ ذَلِكَ وَالْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَالسَّهْلُ وَالْحَزْنُ وَبَيْنَ ذَلِكَحَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَنْ قَسَامَةَ بْنِ زُهَيْرٍ قَالَ سَمِعْتُ الْأَشْعَرِيَّ فَذَكَرَ مِثْلَهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Albatta Alloh azza va jalla Odamni butun yerdan olgan bir hovuch (tuproq)dan yaratdi. Shuning uchun Odam farzandlari yerning (turlicha) miqdoricha kelib chiqdilar: ulardan oqi, qizili, qorasi va shular orasidagisi; yomoni va yaxshisi; yumshogʻi va qattiqi hamda shular orasidagisi keldi», — dedilar. Qasoma ibn Zuhayr aytdi: Men Ashʼariydan eshitdim — va u shunga oʻxshashini zikr qildi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Албатта Аллоҳ азза ва жалла Одамни бутун ердан олган бир ҳовуч (тупроқ)дан яратди. Шунинг учун Одам фарзандлари ернинг (турлича) миқдорича келиб чиқдилар: улардан оқи, қизили, қораси ва шулар орасидагиси; ёмони ва яхшиси; юмшоғи ва қаттиқи ҳамда шулар орасидагиси келди», — дедилар. Қасома ибн Зуҳайр айтди: Мен Ашъарийдан эшитдим — ва у шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَكُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنَّهُ سَأَلَهُ سَائِلٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اشْفَعُوا تُؤْجَرُوا وَلْيَقْضِ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ مَا أَحَبَّ

Abu Burda bobosi (Abu Muso (roziyallohu anhu))dan rivoyat qiladi: Biz Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik. Bir soʻrovchi u zotdan (biror narsa) soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Shafoat qilinglar, ajr olasizlar; Alloh azza va jalla oʻz Nabiysining tili ustida Oʻzi suygan (hukm)ni chiqarsin», dedilar.Абу Бурда бобоси (Абу Мусо (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қилади: Биз Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик. Бир сўровчи у зотдан (бирор нарса) сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Шафоат қилинглар, ажр оласизлар; Аллоҳ азза ва жалла ўз Набийсининг тили устида Ўзи суйган (ҳукм)ни чиқарсин», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ الْأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَى الْأَشْعَرِيُّلَقَدْ ذَكَّرَنَا عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ صَلَاةً صَلَّيْنَاهَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِمَّا أَنْ نَكُونَ نَسِينَاهَا وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ تَرَكْنَاهَا عَمْدًا يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَكَعَ وَإِذَا سَجَدَ وَإِذَا رَفَعَ

Aswad ibn Yazid aytdi: Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) shunday dedi: Ali (roziyallohu anhu) bizga Rasululloh ﷺ bilan oʻqigan bir namozimizni esga soldi — biz uni yo unutgan, yo atayin tark etgan edik: u har rukuga borganida, sajda qilganida va (boshini) koʻtarganida takbir aytar edi.Асwад ибн Язид айтди: Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Али (розияллоҳу анҳу) бизга Расулуллоҳ ﷺ билан ўқиган бир намозимизни эсга солди — биз уни ё унутган, ё атайин тарк этган эдик: у ҳар рукуга борганида, сажда қилганида ва (бошини) кўтарганида такбир айтар эди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ حَكِيمِ بْنِ دَيْلَمٍ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ قَالَكَانَتْ الْيَهُودُ يَتَعَاطَسُونَ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجَاءَ أَنْ يَقُولَ لَهُمْ يَرْحَمُكُمْ اللَّهُ فَكَانَ يَقُولُ لَهُمْ يَهْدِيكُمُ اللَّهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yahudiylar Nabiy ﷺning oldilarida atayin aksa urib, u zot ularga: «Yarhamukumulloh (Alloh sizlarga rahm qilsin)», deyishlarini umid qilar edilar. U zot esa: «Yahdikumulloh va yuslihu bolakum (Alloh sizlarni hidoyat qilsin va ahvolingizni yaxshilasin)», der edilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Яҳудийлар Набий ﷺнинг олдиларида атайин акса уриб, у зот уларга: «Ярҳамукумуллоҳ (Аллоҳ сизларга раҳм қилсин)», дейишларини умид қилар эдилар. У зот эса: «Яҳдикумуллоҳ ва юслиҳу болакум (Аллоҳ сизларни ҳидоят қилсин ва аҳволингизни яхшиласин)», дер эдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَا يَنَامُ وَلَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ يَخْفِضُ الْقِسْطَ وَيَرْفَعُهُ حِجَابُهُ النَّارُ لَوْ كَشَفَهَا لَأَحْرَقَتْ سُبُحَاتُ وَجْهِهِ كُلَّ شَيْءٍ أَدْرَكَهُ بَصَرُهُ ثُمَّ قَرَأَ أَبُو عُبَيْدَةَ {نُودِيَ أَنْ بُورِكَ مَنْ فِي النَّارِ وَمَنْ حَوْلَهَا وَسُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ}

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta Alloh azza va jalla uxlamaydi va Unga uxlash loyiq emas. U mezonni pasaytiradi va koʻtaradi. Uning pardasi olovdir; agar uni ochsa, yuzining nurlanishlari nazari yetgan har bir narsani kuydirib yuborar edi». Soʻng Abu Ubayda {Olovdagi kimsaga ham, uning atrofidagi kimsaga ham baraka berildi, deb nido qilindi. Olamlar Robbi boʻlmish Alloh pokdir} (oyatini) oʻqidi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта Аллоҳ азза ва жалла ухламайди ва Унга ухлаш лойиқ эмас. У мезонни пасайтиради ва кўтаради. Унинг пардаси оловдир; агар уни очса, юзининг нурланишлари назари етган ҳар бир нарсани куйдириб юборар эди». Сўнг Абу Убайда {Оловдаги кимсага ҳам, унинг атрофидаги кимсага ҳам барака берилди, деб нидо қилинди. Оламлар Робби бўлмиш Аллоҳ покдир} (оятини) ўқиди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْأَسْوَدِ قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَىتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا أَرَى أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ أَوْ مَا ذَكَرَ مِنْ هَذَا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning huzurlariga keldim va Abdullohni ahli baytdan deb oʻylar edim — yoki shunga oʻxshash narsani zikr qildi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келдим ва Абдуллоҳни аҳли байтдан деб ўйлар эдим — ёки шунга ўхшаш нарсани зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا أَحَدٌ أَصْبَرَ عَلَى أَذًى يَسْمَعُهُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ يَدْعُونَ لَهُ وَلَدًا وَيُعَافِيهِمْ وَيَرْزُقُهُمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Eshitgan ozoriga Alloh azza va jalladan koʻra sabrliroq hech kim yoʻq: ular Unga bola nisbat beradilar, U esa ularga ofiyat beradi va ularni rizqlantiradi», — dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Эшитган озорига Аллоҳ азза ва жалладан кўра сабрлироқ ҳеч ким йўқ: улар Унга бола нисбат берадилар, У эса уларга офият беради ва уларни ризқлантиради», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ يُونُسَ عَنِ الْحَسَنِأَنَّ أَخًا لِأَبِي مُوسَى كَانَ يَتَسَرَّعُ فِي الْفِتْنَةِ فَجَعَلَ يَنْهَاهُ وَلَا يَنْتَهِي فَقَالَ إِنْ كُنْتُ أَرَى أَنَّهُ سَيَكْفِيكَ مِنِّي الْيَسِيرُ أَوْ قَالَ مِنْ الْمَوْعِظَةِ دُونَ مَا أَرَى وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَاجَهَ الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَقَتَلَ أَحَدُهُمَا الْآخَرَ فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ إِنَّهُ أَرَادَ قَتْلَ صَاحِبِهِ

Hasandan rivoyat qilinadiki, Abu Musoning bir birodari fitnaga shoshilar edi; u uni qaytarar, ammo u tiyilmas edi. Shunda u: «Men mendan (keladigan) ozgina (nasihat) — yoki: mavʼizadan ozgina (qismi) — senga kifoya qiladi deb oʻylar edim. Albatta Rasululloh ﷺ: ‹Ikki musulmon qilichlari bilan bir-biriga roʻpara kelib, biri ikkinchisini oʻldirsa, oʻldiruvchi ham, oʻldirilgan ham doʻzaxdadir›, dedilar. Ular: ‹Yo Rasululloh, bu — oʻldiruvchi (shunday boʻldi), ammo oʻldirilganning holi nechuk?› dedilar. U zot: ‹Albatta u ham oʻz sherigini oʻldirishni istagan edi›, dedilar», dedi.Ҳасандан ривоят қилинадики, Абу Мусонинг бир биродари фитнага шошилар эди; у уни қайтарар, аммо у тийилмас эди. Шунда у: «Мен мендан (келадиган) озгина (насиҳат) — ёки: мавъизадан озгина (қисми) — сенга кифоя қилади деб ўйлар эдим. Албатта Расулуллоҳ ﷺ: ‹Икки мусулмон қиличлари билан бир-бирига рўпара келиб, бири иккинчисини ўлдирса, ўлдирувчи ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахдадир›, дедилар. Улар: ‹Ё Расулуллоҳ, бу — ўлдирувчи (шундай бўлди), аммо ўлдирилганнинг ҳоли нечук?› дедилар. У зот: ‹Албатта у ҳам ўз шеригини ўлдиришни истаган эди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنِ الْقَاسِمِ التَّمِيمِيِّ عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ قَالَكُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى فَقَدَّمَ فِي طَعَامِهِ لَحْمَ دَجَاجٍ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَيْمِ اللَّهِ أَحْمَرُ كَأَنَّهُ مَوْلًى فَلَمْ يَدْنُ قَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى ادْنُ فَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَأْكُلُ مِنْهُ قَالَ إِنِّي رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ شَيْئًا فَقَذِرْتُهُ فَحَلَفْتُ أَنْ لَا أَطْعَمَهُ أَبَدًا فَقَالَ ادْنُ أُخْبِرْكَ عَنْ ذَلِكَ إِنِّي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي رَهْطٍ مِنْ الْأَشْعَرِيِّينَ نَسْتَحْمِلُهُ وَهُوَ يَقْسِمُ نَعَمًا مِنْ نَعَمْ الصَّدَقَةِ قَالَ أَيُّوبُ أَحْسِبُهُ وَهُوَ غَضْبَانُ فَقَالَ لَا وَاللَّهِ مَا أَحْمِلُكُمْ وَمَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ فَانْطَلَقْنَا فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِنَهْبِ إِبِلٍ فَقَالَ أَيْنَ هَؤُلَاءِ الْأَشْعَرِيُّونَ فَأَتَيْنَا فَأَمَرَ لَنَا بِخَمْسِ ذَوْدٍ غُرِّ الذُّرَى فَانْدَفَعْنَا فَقُلْتُ لِأَصْحَابِي أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَسْتَحْمِلُهُ فَحَلَفَ أَنْ لَا يَحْمِلَنَا ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَيْنَا فَحَمَلَنَا فَقُلْتُ نَسِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمِينَهُ وَاللَّهِ لَئِنْ تَغَفَّلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمِينَهُ لَا نُفْلِحُ أَبَدًا ارْجِعُوا بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلْنُذَكِّرْهُ يَمِينَهُ فَرَجَعْنَا إِلَيْهِ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَيْنَاكَ نَسْتَحْمِلُكَ فَحَلَفْتَ أَنْ لَا تَحْمِلَنَا ثُمَّ حَمَلْتَنَا فَعَرَفْنَا أَوْ ظَنَنَّا

(Zahdam al-Jarmiy aytdi:) Biz Abu Musoning oldida edik; (bizga) taom keltirildi, uning taomida tovuq goʻshti (ham) bor edi. Qavm ichida Banu Taymulloh(dan) bir kishi — qizgʻish (yuzli), goʻyo mavlo(dek) — bor edi; u (taomga) yaqinlashmadi. Abu Muso unga: «Yaqinlash; men Rasululloh ﷺning undan yeyayotganlarini koʻrganman», dedi. U: «Men uning bir narsani yeyayotganini koʻrib, undan jirkangan edim va uni hech qachon yemaslikka qasam ichgan edim», dedi. (Abu Muso): «Yaqinlash, men senga bu haqda xabar beray. Men Ashʼariylardan bir guruh (kishi) bilan Nabiy ﷺning oldilariga — u zotdan ulov soʻrab — keldim; u zot sadaqa chorvasidan (chorvani) taqsimlab turardilar (Ayyub: oʻylaymanki, u: ‹u zot gʻazabli edilar› dedi). U zot: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, men sizlarni mindirmayman; menda sizlarni mindiradigan (narsa) ham yoʻq›, dedilar. Biz joʻnab ketdik; soʻng Rasululloh ﷺga (oʻljadan) tuyalar keltirildi va u zot: ‹Anavi Ashʼariylar qani?› dedilar. Biz keldik; u zot bizga oʻrkachlari oppoq beshta tuya (berishni) buyurdilar. Biz yoʻlga tushdik; men sahobalarimga: ‹Biz Rasululloh ﷺning oldilariga ulov soʻrab keldik, u zot bizni mindirmaslikka qasam ichdilar, soʻng bizga (odam) yuborib, bizni mindirdilar. Rasululloh ﷺ qasamlarini unutdilar. Allohga qasamki, agar biz Rasululloh ﷺni qasamlaridan gʻofil qoldirsak, hech qachon najot topmaymiz. Bizni Rasululloh ﷺning oldilariga qaytaringlar, u zotga qasamlarini eslataylik›, dedim. Biz u zotning oldilariga qaytib: ‹Yo Rasululloh, biz sizning oldingizga ulov soʻrab keldik, siz bizni mindirmaslikka qasam ichdingiz, soʻng bizni mindirdingiz›, dedik — biz (buni) bildik yoki (shunday) oʻyladik», dedi.(Заҳдам ал-Жармий айтди:) Биз Абу Мусонинг олдида эдик; (бизга) таом келтирилди, унинг таомида товуқ гўшти (ҳам) бор эди. Қавм ичида Бану Таймуллоҳ(дан) бир киши — қизғиш (юзли), гўё мавло(дек) — бор эди; у (таомга) яқинлашмади. Абу Мусо унга: «Яқинлаш; мен Расулуллоҳ ﷺнинг ундан еяётганларини кўрганман», деди. У: «Мен унинг бир нарсани еяётганини кўриб, ундан жирканган эдим ва уни ҳеч қачон емасликка қасам ичган эдим», деди. (Абу Мусо): «Яқинлаш, мен сенга бу ҳақда хабар берай. Мен Ашъарийлардан бир гуруҳ (киши) билан Набий ﷺнинг олдиларига — у зотдан улов сўраб — келдим; у зот садақа чорвасидан (чорвани) тақсимлаб турардилар (Айюб: ўйлайманки, у: ‹у зот ғазабли эдилар› деди). У зот: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, мен сизларни миндирмайман; менда сизларни миндирадиган (нарса) ҳам йўқ›, дедилар. Биз жўнаб кетдик; сўнг Расулуллоҳ ﷺга (ўлжадан) туялар келтирилди ва у зот: ‹Анави Ашъарийлар қани?› дедилар. Биз келдик; у зот бизга ўркачлари оппоқ бешта туя (беришни) буюрдилар. Биз йўлга тушдик; мен саҳобаларимга: ‹Биз Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига улов сўраб келдик, у зот бизни миндирмасликка қасам ичдилар, сўнг бизга (одам) юбориб, бизни миндирдилар. Расулуллоҳ ﷺ қасамларини унутдилар. Аллоҳга қасамки, агар биз Расулуллоҳ ﷺни қасамларидан ғофил қолдирсак, ҳеч қачон нажот топмаймиз. Бизни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига қайтаринглар, у зотга қасамларини эслатайлик›, дедим. Биз у зотнинг олдиларига қайтиб: ‹Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг олдингизга улов сўраб келдик, сиз бизни миндирмасликка қасам ичдингиз, сўнг бизни миндирдингиз›, дедик — биз (буни) билдик ёки (шундай) ўйладик», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ عَنْ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَعَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَنَا وَسُنَّتَنَا فَقَالَ إِنَّمَا الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا قَالَ {غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ} فَقُولُوا آمِينَ يُجِبْكُمْ اللَّهُ تَعَالَى وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ يَسْمَعْ اللَّهُ لَكُمْ وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا فَإِنَّ الْإِمَامَ يَسْجُدُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتِلْكَ بِتِلْكَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga namozimizni va sunnatimizni oʻrgatib: «Imom faqat unga ergashilishi uchun (tayinlanadi). Bas, u takbir aytsa, sizlar ham takbir ayting; u {gʻayril magʻzubi alayhim val az-zoollin} deganda, sizlar ‹omin› deng, Alloh taolo sizlarga ijobat qiladi; u rukuga borsa, sizlar ham rukuga boring; u (boshini) koʻtarsa, sizlar ham koʻtaring; u ‹samiʼallohu liman hamidah› desa, sizlar ‹robbanaa lakal-hamd› deng, Alloh sizlarni eshitadi; u sajda qilsa, sizlar ham sajda qiling; u (boshini) koʻtarsa, sizlar ham koʻtaring. Chunki imom sizlardan oldin sajda qiladi va sizlardan oldin (boshini) koʻtaradi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Mana shu — anavining evaziga», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга намозимизни ва суннатимизни ўргатиб: «Имом фақат унга эргашилиши учун (тайинланади). Бас, у такбир айтса, сизлар ҳам такбир айтинг; у {ғайрил мағзуби алайҳим вал аз-зооллин} деганда, сизлар ‹омин› денг, Аллоҳ таоло сизларга ижобат қилади; у рукуга борса, сизлар ҳам рукуга боринг; у (бошини) кўтарса, сизлар ҳам кўтаринг; у ‹самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деса, сизлар ‹роббанаа лакал-ҳамд› денг, Аллоҳ сизларни эшитади; у сажда қилса, сизлар ҳам сажда қилинг; у (бошини) кўтарса, сизлар ҳам кўтаринг. Чунки имом сизлардан олдин сажда қилади ва сизлардан олдин (бошини) кўтаради», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мана шу — анавининг эвазига», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ وَعَفَّانُ قَالَا ثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ عَفَّانُ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا وَائِلٍ قَالَ ثَنَا أَبُو مُوسَى الْأَشْعَرِيُّأَنَّ أَعْرَابِيًّا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ الرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِلْمَغْنَمِ وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِيُذْكَرَ وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِيُرَى مَكَانُهُ فَمَنْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: bir aʼrobiy kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh! Kishi gʻanimat uchun jang qiladi, (boshqa) kishi nom chiqarish uchun jang qiladi, (yana bir) kishi mavqei koʻrinsin deb jang qiladi — qaysi biri Alloh yoʻlida (jang qilgan) boʻladi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kim Allohning kalimasi oliy boʻlsin deb jang qilsa, oʻsha Alloh azza va jalla yoʻlidadir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: бир аъробий киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Киши ғанимат учун жанг қилади, (бошқа) киши ном чиқариш учун жанг қилади, (яна бир) киши мавқеи кўринсин деб жанг қилади — қайси бири Аллоҳ йўлида (жанг қилган) бўлади?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳнинг калимаси олий бўлсин деб жанг қилса, ўша Аллоҳ азза ва жалла йўлидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى عَنْ أَبِيهِ قَالَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعِي نَفَرٌ مِنْ قَوْمِي فَقَالَ أَبْشِرُوا وَبَشِّرُوا مَنْ وَرَاءَكُمْ إِنَّهُ مَنْ شَهِدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ صَادِقًا بِهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ فَخَرَجْنَا مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نُبَشِّرُ النَّاسَ فَاسْتَقْبَلَنَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَرَجَعَ بِنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عُمَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَنْ يَتَّكِلَ النَّاسُ قَالَ فَسَكَتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men qavmimdan bir necha kishi bilan Nabiy ﷺ huzurlariga bordim. U zot: «Xushxabar olinglar va ortingizdagilarga ham xushxabar beringlar: kim rostgoʻylik bilan ‹Laa ilaaha illalloh› deb guvohlik bersa, jannatga kiradi», dedilar. Biz Nabiy ﷺ huzurlaridan odamlarga xushxabar berish uchun chiqdik. Bizni Umar ibn Xattob qarshilab, Rasululloh ﷺ huzurlariga qaytardi. Umar: «Yo Rasululloh, unda odamlar shunga suyanib qoladilar-ku», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ sukut qildilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен қавмимдан бир неча киши билан Набий ﷺ ҳузурларига бордим. У зот: «Хушхабар олинглар ва ортингиздагиларга ҳам хушхабар беринглар: ким ростгўйлик билан ‹Лаа илааҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик берса, жаннатга киради», дедилар. Биз Набий ﷺ ҳузурларидан одамларга хушхабар бериш учун чиқдик. Бизни Умар ибн Хаттоб қаршилаб, Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига қайтарди. Умар: «Ё Расулуллоҳ, унда одамлар шунга суяниб қоладилар-ку», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ сукут қилдилар.

حَدَّثَنَا مُصْعَبُ بْنُ سَلَّامٍ حَدَّثَنَا الْأَجْلَحُ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى عَنْ أَبِيهِ قَالَبَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْيَمَنِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ بِهَا أَشْرِبَةً فَمَا أَشْرَبُ وَمَا أَدَعُ قَالَ وَمَا هِيَ قُلْتُ الْبِتْعُ وَالْمِزْرُ فَلَمْ يَدْرِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا هُوَ فَقَالَ مَا الْبِتْعُ وَمَا الْمِزْرُ قَالَ أَمَّا الْبِتْعُ فَنَبِيذُ الذُّرَةِ يُطْبَخُ حَتَّى يَعُودَ بِتْعًا وَأَمَّا الْمِزْرُ فَنَبِيذُ الْعَسَلِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَشْرَبَنَّ مُسْكِرًا

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Yamanga yubordilar. Men: «Yo Rasululloh, u yerda baʼzi ichimliklar bor, nimani ichay-yu, nimani tark etay?» dedim. U zot: «Ular nima?» dedilar. Men: «Bitʼ va mizr», dedim. Rasululloh ﷺ ular nima ekanini bilmadilar va: «Bitʼ nima, mizr nima?» dedilar. (Abu Muso) dedi: «Bitʼ — joʻxori nabizi boʻlib, bitʼ boʻlguncha qaynatiladi; mizr esa asal nabizidir». Shunda Rasululloh ﷺ: «Mast qiluvchi narsani aslo ichma», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Яманга юбордилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, у ерда баъзи ичимликлар бор, нимани ичай-ю, нимани тарк этай?» дедим. У зот: «Улар нима?» дедилар. Мен: «Битъ ва мизр», дедим. Расулуллоҳ ﷺ улар нима эканини билмадилар ва: «Битъ нима, мизр нима?» дедилар. (Абу Мусо) деди: «Битъ — жўхори набизи бўлиб, битъ бўлгунча қайнатилади; мизр эса асал набизидир». Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Маст қилувчи нарсани асло ичма», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الثَّقَفِيُّ أَبُو مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَكُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزَاةٍ فَجَعَلْنَا لَا نَصْعَدُ شَرَفًا وَلَا نَعْلُو شَرَفًا وَلَا نَهْبِطُ فِي وَادٍ إِلَّا رَفَعْنَا أَصْوَاتَنَا بِالتَّكْبِيرِ قَالَ فَدَنَا مِنَّا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ فَإِنَّكُمْ مَا تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلَا غَائِبًا إِنَّمَا تَدْعُونَ سَمِيعًا بَصِيرًا إِنَّ الَّذِي تَدْعُونَ أَقْرَبُ إِلَى أَحَدِكُمْ مِنْ عُنُقِ رَاحِلَتِهِ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ أَلَا أُعَلِّمُكَ كَلِمَةً مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ

(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan bir gʻazotda edik; har bir tepalikka koʻtarilganimizda, har bir balandlikka chiqqanimizda yoki bir vodiyga tushganimizda, ovozimizni takbir bilan baland koʻtarardik. Shunda Rasululloh ﷺ bizga yaqinlashib: «Ey odamlar, oʻzingizga (rahm qilib) sekinroq tutinglar; chunki siz kar yoki gʻoyib (yiroq) zotni chaqirayotganingiz yoʻq; siz faqat Eshituvchi, Koʻruvchi (Alloh)ni chaqiryapsiz. Albatta siz chaqirayotgan Zot har biringizga ulovining boʻynidan ham yaqinroqdir», dedilar. Soʻng: «Ey Abdulloh ibn Qays, senga jannat xazinalaridan boʻlgan bir kalimani oʻrgatmaymi: ‹Laa havla va laa quvvata illaa billaah› (Allohdan boshqa hech qanday quvvat va qudrat yoʻq)», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир ғазотда эдик; ҳар бир тепаликка кўтарилганимизда, ҳар бир баландликка чиққанимизда ёки бир водийга тушганимизда, овозимизни такбир билан баланд кўтарардик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга яқинлашиб: «Эй одамлар, ўзингизга (раҳм қилиб) секинроқ тутинглар; чунки сиз кар ёки ғойиб (йироқ) зотни чақираётганингиз йўқ; сиз фақат Эшитувчи, Кўрувчи (Аллоҳ)ни чақиряпсиз. Албатта сиз чақираётган Зот ҳар бирингизга уловининг бўйнидан ҳам яқинроқдир», дедилар. Сўнг: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, сенга жаннат хазиналаридан бўлган бир калимани ўргатмайми: ‹Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллааҳ› (Аллоҳдан бошқа ҳеч қандай қувват ва қудрат йўқ)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ وَهُوَ النَّضْرُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ يَعْنِي الْقَاصَّ حَدَّثَنَا بُرَيْدٌ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ لَمْ يَبْقَ مُؤْمِنٌ إِلَّا أُتِيَ بِيَهُودِيٍّ أَوْ نَصْرَانِيٍّ حَتَّى يُدْفَعَ إِلَيْهِ يُقَالُ لَهُ هَذَا فِدَاؤُكَ مِنْ النَّارِ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ فَاسْتَحْلَفَنِي عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ أَسَمِعْتَ أَبَا مُوسَى يَذْكُرُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ فَسُرَّ بِذَلِكَ عُمَرُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni boʻlganda, har bir moʻminga bir yahudiy yoki nasroniy keltirilib, unga topshiriladi va: ‹Mana bu sening doʻzaxdan fidyangdir›, deyiladi», dedilar. Abu Burda dedi: Umar ibn Abdulaziz meni: «Oʻzidan boshqa iloh yoʻq Alloh bilan qasam ich: sen buni Abu Musodan Rasululloh ﷺdan (rivoyat qilib) aytganini eshitganmisan?» deb qasam ichirdi. Men: «Ha», dedim. Shunda Umar bundan quvondi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни бўлганда, ҳар бир мўминга бир яҳудий ёки насроний келтирилиб, унга топширилади ва: ‹Мана бу сенинг дўзахдан фидянгдир›, дейилади», дедилар. Абу Бурда деди: Умар ибн Абдулазиз мени: «Ўзидан бошқа илоҳ йўқ Аллоҳ билан қасам ич: сен буни Абу Мусодан Расулуллоҳ ﷺдан (ривоят қилиб) айтганини эшитганмисан?» деб қасам ичирди. Мен: «Ҳа», дедим. Шунда Умар бундан қувонди.

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ أَبُو الْيَمَانِ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ عَنْ أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ كَانَ يُنَفِّلُ فِي مَغَازِيهِحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ صَالِحٍ أَنَّهُ كَانَ يُنَفِّلُ فِي مَغَازِيهِ

Abu Muso (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: u zot oʻz gʻazotlarida (jangchilarga) nafal — qoʻshimcha ulush berar edilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: у зот ўз ғазотларида (жангчиларга) нафал — қўшимча улуш берар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ صَالِحٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ثَلَاثَةٌ يُؤْتَوْنَ أُجُورَهُمْ مَرَّتَيْنِ رَجُلٌ كَانَتْ لَهُ أَمَةٌ فَأَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ تَأْدِيبَهَا وَعَلَّمَهَا فَأَحْسَنَ تَعْلِيمَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا فَتَزَوَّجَهَا وَمَمْلُوكٌ أَعْطَى حَقَّ رَبِّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَحَقَّ مَوَالِيهِ وَرَجُلٌ آمَنَ بِكِتَابِهِ وَبِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَقَالَ قَالَ لِي الشَّعْبِيُّ خُذْهَا بِغَيْرِ شَيْءٍ وَلَوْ سِرْتَ فِيهَا إِلَى كَرْمَانَ لَكَانَ ذَلِكَ يَسِيرًا

Abu Muso (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Uch kishiga ajrlari ikki marta beriladi: choʻrisi boʻlib, uni chiroyli tarbiyalagan, chiroyli oʻrgatgan, soʻng uni ozod qilib, nikohiga olgan kishi; Alloh azza va jallaning haqqini ham, xoʻjayinlarining haqqini ham ado etgan qul; va oʻz kitobiga hamda Muhammad ﷺga iymon keltirgan kishi», dedilar. (Rovi) dedi: Shaʼbiy menga: «Buni hech narsasiz olaver; agar bu (hadis) uchun Kirmongacha yoʻl yursang ham, bu oz boʻlur edi», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Уч кишига ажрлари икки марта берилади: чўриси бўлиб, уни чиройли тарбиялаган, чиройли ўргатган, сўнг уни озод қилиб, никоҳига олган киши; Аллоҳ азза ва жалланинг ҳаққини ҳам, хўжайинларининг ҳаққини ҳам адо этган қул; ва ўз китобига ҳамда Муҳаммад ﷺга иймон келтирган киши», дедилар. (Рови) деди: Шаъбий менга: «Буни ҳеч нарсасиз олавер; агар бу (ҳадис) учун Кирмонгача йўл юрсанг ҳам, бу оз бўлур эди», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِأَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي دَابَّةٍ لَيْسَ لِوَاحِدٍ مِنْهُمَا بَيِّنَةٌ فَجَعَلَهُ بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi bir ulov haqida Rasululloh ﷺ huzurlarida daʼvolashdi; ikkovidan hech birining daliliy guvohi yoʻq edi. Shunda u zot uni ular oʻrtasida teng ikkiga boʻlib berdilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Икки киши бир улов ҳақида Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида даъволашди; икковидан ҳеч бирининг далилий гувоҳи йўқ эди. Шунда у зот уни улар ўртасида тенг иккига бўлиб бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ غِيَاثٍ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَلْ تَدْرِي أَوْ هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى كَنْزٍ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bilasanmi — yoki: senga jannat xazinalaridan boʻlgan bir xazinani koʻrsataymi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli biladi», dedim. U zot: «‹Laa havla va laa quvvata illaa billaah›», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биласанми — ёки: сенга жаннат хазиналаридан бўлган бир хазинани кўрсатайми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули билади», дедим. У зот: «‹Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллааҳ›», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أَبِي مُوسَىنَّهُمْ كَانُوا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَرَفَعُوا أَصْوَاتَهُمْ بِالدُّعَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكُمْ لَا تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلَا غَائِبًا إِنَّكُمْ تَدْعُونَ قَرِيبًا مُجِيبًا يَسْمَعُ دُعَاءَكُمْ وَيَسْتَجِيبُ ثُمَّ قَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ أَوْ يَا أَبَا مُوسَى أَلَا أَدُلُّكَ عَلَى كَنْزٍ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: ular Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edilar. Odamlar duoni baland ovozda ayta boshlashdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta sizlar kar yoki gʻoyib (yiroq) zotni chaqirayotganingiz yoʻq; sizlar yaqin, ijobat qiluvchi Zotni chaqiryapsiz — U duoingizni eshitadi va ijobat qiladi», dedilar. Soʻng: «Ey Abdulloh ibn Qays — yoki: ey Abu Muso — senga jannat xazinalaridan boʻlgan bir xazinani koʻrsataymi: ‹Laa havla va laa quvvata illaa billaah›», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: улар Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдилар. Одамлар дуони баланд овозда айта бошлашди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта сизлар кар ёки ғойиб (йироқ) зотни чақираётганингиз йўқ; сизлар яқин, ижобат қилувчи Зотни чақиряпсиз — У дуоингизни эшитади ва ижобат қилади», дедилар. Сўнг: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс — ёки: эй Абу Мусо — сенга жаннат хазиналаридан бўлган бир хазинани кўрсатайми: ‹Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллааҳ›», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ يَعْنِي ابْنَ أَبِي سُلَيْمَانَ الْعَزْرَمِيَّ عَنْ أَبِي عَلِيٍّ رَجُلٍ مِنْ بَنِي كَاهِلٍ قَالَخَطَبَنَا أَبُو مُوسَى الْأَشْعَرِيُّ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا هَذَا الشِّرْكَ فَإِنَّهُ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ فَقَامَ إِلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَزْنٍ وَقَيْسُ بْنُ المُضَارِبِ فَقَالَا وَاللَّهِ لَتَخْرُجَنَّ مِمَّا قُلْتَ أَوْ لَنَأْتِيَنَّ عُمَرَ مَأْذُونٌ لَنَا أَوْ غَيْرُ مَأْذُونٍ قَالَ بَلْ أَخْرُجُ مِمَّا قُلْتُ خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا هَذَا الشِّرْكَ فَإِنَّهُ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ فَقَالَ لَهُ مَنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ وَكَيْفَ نَتَّقِيهِ وَهُوَ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ قُولُوا اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ نُشْرِكَ بِكَ شَيْئًا نَعْلَمُهُ وَنَسْتَغْفِرُكَ لِمَا لَا نَعْلَمُ

Abu Aliy nomli Banu Kohil qabilasidan boʻlgan bir kishi aytdi: Abu Muso al-Ashʼariy bizga xutba qilib: «Ey odamlar, mana shu shirkdan saqlaninglar, chunki u chumolining yurishidan ham maxfiyroqdir», dedi. Shunda Abdulloh ibn Hazn va Qays ibn Muzorib oʻrnidan turib: «Vallohi, aytgan gapingdan (dalil bilan) chiqasan yoki bizga ruxsat berilsa ham, berilmasa ham Umarning oldiga boramiz», deyishdi. U: «Yoʻq, aytgan gapimdan chiqaman», dedi. (Soʻng dedi:) Rasululloh ﷺ bir kuni bizga xutba qilib: «Ey odamlar, mana shu shirkdan saqlaninglar, chunki u chumolining yurishidan ham maxfiyroqdir», dedilar. Shunda Alloh xohlagan kishi u zotga: «Yo Rasululloh, u chumolining yurishidan ham maxfiyroq boʻlsa, undan qanday saqlanamiz?» dedi. U zot: «‹Allohumma, innaa naʼuuzu bika min an nushrika bika shayʼan naʼlamuhu va nastagʻfiruka limaa laa naʼlamu› (Ey Alloh, biz Senga oʻzimiz biladigan biror narsani sherik qilishimizdan Sening panohingni soʻraymiz va bilmaganlarimiz uchun Sendan magʻfirat soʻraymiz) — deb aytinglar», dedilar.Абу Алий номли Бану Коҳил қабиласидан бўлган бир киши айтди: Абу Мусо ал-Ашъарий бизга хутба қилиб: «Эй одамлар, мана шу ширкдан сақланинглар, чунки у чумолининг юришидан ҳам махфийроқдир», деди. Шунда Абдуллоҳ ибн Ҳазн ва Қайс ибн Музориб ўрнидан туриб: «Валлоҳи, айтган гапингдан (далил билан) чиқасан ёки бизга рухсат берилса ҳам, берилмаса ҳам Умарнинг олдига борамиз», дейишди. У: «Йўқ, айтган гапимдан чиқаман», деди. (Сўнг деди:) Расулуллоҳ ﷺ бир куни бизга хутба қилиб: «Эй одамлар, мана шу ширкдан сақланинглар, чунки у чумолининг юришидан ҳам махфийроқдир», дедилар. Шунда Аллоҳ хоҳлаган киши у зотга: «Ё Расулуллоҳ, у чумолининг юришидан ҳам махфийроқ бўлса, ундан қандай сақланамиз?» деди. У зот: «‹Аллоҳумма, иннаа наъуузу бика мин ан нушрика бика шайъан наъламуҳу ва настағфирука лимаа лаа наъламу› (Эй Аллоҳ, биз Сенга ўзимиз биладиган бирор нарсани шерик қилишимиздан Сенинг паноҳингни сўраймиз ва билмаганларимиз учун Сендан мағфират сўраймиз) — деб айтинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ حَرْمَلَةَ بْنِ قَيْسٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي أَيُّوبَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَأَمَانَانِ كَانَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رُفِعَ أَحَدُهُمَا وَبَقِيَ الْآخَرُ {وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ}

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonlarida ikkita omonlik bor edi; ularning biri koʻtarildi, ikkinchisi qoldi: {Sen ularning ichida ekansan, Alloh ularni azoblamas va ular istigʻfor aytayotgan holda ham Alloh ularni azoblovchi emas}.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонларида иккита омонлик бор эди; уларнинг бири кўтарилди, иккинчиси қолди: {Сен уларнинг ичида экансан, Аллоҳ уларни азобламас ва улар истиғфор айтаётган ҳолда ҳам Аллоҳ уларни азобловчи эмас}.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَمَّنْ سَمِعَ حِطَّانَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيَّ قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَىقُلْتُ لِصَاحِبٍ لِي تَعَالَ فَلْنَجْعَلْ يَوْمَنَا هَذَا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَلَكَأَنَّمَا شَهِدَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ تَعَالَ فَلْنَجْعَلْ يَوْمَنَا هَذَا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَمَا زَالَ يُرَدِّدُهَا حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنْ أَسِيخَ فِي الْأَرْضِ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Men bir doʻstimga: «Kel, mana shu kunimizni Alloh azza va jalla uchun ajratamiz», dedim. Goʻyo Rasululloh ﷺ bizni koʻrib turgandek edilar. U zot: «Ulardan baʼzilari: ‹Kel, mana shu kunimizni Alloh azza va jalla uchun ajratamiz›, deydilar», dedilar va buni shu qadar takrorladilarki, hatto men yer yorilib, ichiga singib ketishni orzu qildim.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен бир дўстимга: «Кел, мана шу кунимизни Аллоҳ азза ва жалла учун ажратамиз», дедим. Гўё Расулуллоҳ ﷺ бизни кўриб тургандек эдилар. У зот: «Улардан баъзилари: ‹Кел, мана шу кунимизни Аллоҳ азза ва жалла учун ажратамиз›, дейдилар», дедилар ва буни шу қадар такрорладиларки, ҳатто мен ер ёрилиб, ичига сингиб кетишни орзу қилдим.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُأَنَّ أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيَّ كَانَ لَهُ أَخٌ يُقَالُ لَهُ أَبُو رُهْمٍ وَكَانَ يَتَسَرَّعُ فِي الْفِتْنَةِ وَكَانَ الْأَشْعَرِيُّ يَكْرَهُ الْفِتْنَةَ فَقَالَ لَهُ لَوْلَا مَا أَبْلَغْتَ إِلَيَّ مَا حَدَّثْتُكَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ الْتَقَيَا بِسَيْفَيْهِمَا فَقَتَلَ أَحَدُهُمَا الْآخَرَ إِلَّا دَخَلَا جَمِيعًا النَّارَ

Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abu Muso al-Ashʼariyning Abu Ruhm degan bir akasi bor edi; u fitnaga shoshilar, al-Ashʼariy esa fitnani yoqtirmas edi. Shunda u unga dedi: «Agar menga yetkazgan gaping boʻlmaganida, senga bu hadisni aytmagan boʻlardim. Men Rasululloh ﷺning: ‹Ikki musulmon qilichlari bilan toʻqnashib, biri ikkinchisini oʻldirsa, ikkovi ham doʻzaxga kiradi›, deganlarini eshitganman».Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абу Мусо ал-Ашъарийнинг Абу Руҳм деган бир акаси бор эди; у фитнага шошилар, ал-Ашъарий эса фитнани ёқтирмас эди. Шунда у унга деди: «Агар менга етказган гапинг бўлмаганида, сенга бу ҳадисни айтмаган бўлардим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Икки мусулмон қиличлари билан тўқнашиб, бири иккинчисини ўлдирса, иккови ҳам дўзахга киради›, деганларини эшитганман».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ غَالِبٍ التَّمَّارِ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ أَوْسٍ أَنَّ أَبَا مُوسَى حَدَّثَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى فِي الْأَصَابِعِ عَشْرًا عَشْرًا مِنْ الْإِبِلِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ barmoqlar (diyati) haqida oʻntadan-oʻntadan tuya (berilishiga) hukm qildilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бармоқлар (дияти) ҳақида ўнтадан-ўнтадан туя (берилишига) ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي مَسْلَمَةَ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَإِنَّ أَبَا مُوسَى اسْتَأْذَنَ عَلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمَا قَالَ وَاحِدَةً ثِنْتَيْنِ ثَلَاثَ ثُمَّ رَجَعَ أَبُو مُوسَى فَقَالَ لَهُ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ لَتَأْتِيَنَّ عَلَى هَذَا بِبَيِّنَةٍ أَوْ لَأَفْعَلَنَّ قَالَ كَأَنَّهُ يَقُولُ أَجْعَلُكَ نَكَالًا فِي الْآفَاقِ فَانْطَلَقَ أَبُو مُوسَى إِلَى مَجْلِسٍ فِيهِ الْأَنْصَارُ فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُمْ فَقَالَ أَلَمْ تَعْلَمُوا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا اسْتَأْذَنَ أَحَدُكُمْ ثَلَاثًا فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ فَلْيَرْجِعْ قَالُوا بَلَى لَا يَقُومُ مَعَكَ إِلَّا أَصْغَرُنَا قَالَ فَقَامَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ إِلَى عُمَرَ فَقَالَ هَذَا أَبُو سَعِيدٍ فَخَلَّى عَنْهُ

Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Muso Umar (roziyallohu anhumo)ning huzuriga kirishga izn soʻradi — bir marta, ikki marta, uch marta, — soʻng qaytib ketdi. Shunda Umar (roziyallohu anhu) unga: «Bunga albatta bir dalil keltirasan, boʻlmasa (bilganimni) qilaman», dedi — yaʼni: «Seni yurtlarga ibrat qilib qoʻyaman», demoqchi edi. Abu Muso ansorlar oʻtirgan bir majlisga borib, bu haqda ularga soʻzlab berdi va: «Rasululloh ﷺning: ‹Biringiz uch marta izn soʻrab, unga izn berilmasa, qaytib ketsin›, deganlarini bilmaysizlarmi?» dedi. Ular: «Ha, bilamiz; lekin sen bilan eng kichigimizdan boshqasi turmaydi», deyishdi. Shunda Abu Saʼid al-Xudriy turib, Umarning oldiga bordi. (Abu Muso): «Mana bu Abu Saʼid», dedi. Shunda (Umar) uni qoʻyib yubordi.Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Мусо Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурига киришга изн сўради — бир марта, икки марта, уч марта, — сўнг қайтиб кетди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу) унга: «Бунга албатта бир далил келтирасан, бўлмаса (билганимни) қиламан», деди — яъни: «Сени юртларга ибрат қилиб қўяман», демоқчи эди. Абу Мусо ансорлар ўтирган бир мажлисга бориб, бу ҳақда уларга сўзлаб берди ва: «Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бирингиз уч марта изн сўраб, унга изн берилмаса, қайтиб кетсин›, деганларини билмайсизларми?» деди. Улар: «Ҳа, биламиз; лекин сен билан энг кичигимиздан бошқаси турмайди», дейишди. Шунда Абу Саъид ал-Худрий туриб, Умарнинг олдига борди. (Абу Мусо): «Мана бу Абу Саъид», деди. Шунда (Умар) уни қўйиб юборди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَن لَيْثٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بُرْدَةَ يُحَدِّثُ عَن أَبِيهِ قَالَإِنَّ أُنَاسًا مَرُّوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِجِنَازَةٍ يُسْرِعُونَ بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِتَكُونَ عَلَيْكُمْ السَّكِينَةُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi odamlar bir janozani shoshilib koʻtarib, Rasululloh ﷺning yonlaridan oʻtdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlarga vazminlik (sokinlik) lozim boʻlsin», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи одамлар бир жанозани шошилиб кўтариб, Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларидан ўтдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга вазминлик (сокинлик) лозим бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ الرَّازِيُّ عَن الرَّبِيعِ بْنِ أَنَسٍ عَن جَدِّهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا مُوسَى يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ صَلَاةَ رَجُلٍ فِي جَسَدِهِ شَيْءٌ مِنْ الْخَلُوقِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla tanasida xaluqdan (zaʼfaronli xushboʻylikdan) biror narsa boʻlgan kishining namozini qabul qilmaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла танасида халуқдан (заъфаронли хушбўйликдан) бирор нарса бўлган кишининг намозини қабул қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ وَبَهْزٌ قَالَا ثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَن أَنَسٍ أَنَّ أَبَا مُوسَى الْأَشْعَرِيَّ حَدَّثَهُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْأُتْرُجَّةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَرِيحُهَا طَيِّبٌ وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لَا يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ التَّمْرَةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَلَا رِيحَ لَهَا وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي لَا يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ طَعْمُهَا مُرٌّ وَلَا رِيحَ لَهَاحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبَانُ بِهَذَيْنِ كِلَيْهِمَا عَنْ قَتَادَةَ عَن أَنَسٍ عَن أَبِي مُوسَى عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qurʼon oʻqiydigan moʻminning misoli turunj mevasiga oʻxshaydi: taʼmi ham yoqimli, hidi ham yoqimli. Qurʼon oʻqimaydigan moʻminning misoli xurmoga oʻxshaydi: taʼmi yoqimli, ammo hidi yoʻq. Qurʼon oʻqiydigan fojirning misoli rayhonga oʻxshaydi: hidi yoqimli, ammo taʼmi achchiq. Qurʼon oʻqimaydigan fojirning misoli hanzal (achchiq qovun)ga oʻxshaydi: taʼmi achchiq, hidi ham yoʻq», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қуръон ўқийдиган мўминнинг мисоли турунж мевасига ўхшайди: таъми ҳам ёқимли, ҳиди ҳам ёқимли. Қуръон ўқимайдиган мўминнинг мисоли хурмога ўхшайди: таъми ёқимли, аммо ҳиди йўқ. Қуръон ўқийдиган фожирнинг мисоли райҳонга ўхшайди: ҳиди ёқимли, аммо таъми аччиқ. Қуръон ўқимайдиган фожирнинг мисоли ҳанзал (аччиқ қовун)га ўхшайди: таъми аччиқ, ҳиди ҳам йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَن مَنْصُورٍ عَن إِبْرَاهِيمَ عَن يَزِيدَ بْنِ أَوْسٍ قَالَأُغْمِيَ عَلَى أَبِي مُوسَى فَبَكَوْا عَلَيْهِ فَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّنْ بَرِئَ مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلُوا عَنْ ذَلِكَ امْرَأَتَهُ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ أَمَا عَلِمْتُمْ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ مِمَّنْ حَلَقَ وَسَلَقَ وَخَرَقَ

Yazid ibn Avs aytdi: Abu Muso hushdan ketdi, (ahli) unga yigʻlashdi. Shunda u: «Men Rasululloh ﷺ voz kechgan kimsadan voz kechaman», dedi. Ular bu haqda uning ayolidan: «Rasululloh ﷺ nima deganlar?» deb soʻrashdi. Ayol: «Rasululloh ﷺ nima deganlarini bilmaysizlarmi?» dedi-da, soʻng: «Sochini oladigan, ovozini koʻtarib faryod qiladigan va kiyimini yiradigan kimsadan», dedi.Язид ибн Авс айтди: Абу Мусо ҳушдан кетди, (аҳли) унга йиғлашди. Шунда у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ воз кечган кимсадан воз кечаман», деди. Улар бу ҳақда унинг аёлидан: «Расулуллоҳ ﷺ нима деганлар?» деб сўрашди. Аёл: «Расулуллоҳ ﷺ нима деганларини билмайсизларми?» деди-да, сўнг: «Сочини оладиган, овозини кўтариб фарёд қиладиган ва кийимини йирадиган кимсадан», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَن عَوْفٍ قَالَ سَمِعْتُ خَالِدًا الْأَحْدَبَ عَن صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ قَالَأُغْمِيَ عَلَى أَبِي مُوسَى فَبَكَوْا عَلَيْهِ فَأَفَاقَ فَقَالَ إِنِّي أَبْرَأُ إِلَيْكُمْ مِمَّا بَرِئَ مِنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّنْ حَلَقَ وَسَلَقَ وَخَرَقَوَحَدَّثَنَا بِهِمَا عَفَّانُ مَرَّةً أُخْرَى فَقَالَ فِيهِمَا جَمِيعًا مِمَّنْ حَلَقَ أَوْ سَلَقَ أَوْ خَرَقَ

Safvon ibn Muhriz aytdi: Abu Muso hushdan ketdi, (ahli) unga yigʻlashdi. U hushiga kelib: «Men sizlarning oldingizda Rasululloh ﷺ voz kechgan narsadan voz kechaman: sochini oladigan, ovozini koʻtarib faryod qiladigan va kiyimini yiradigan kimsadan», dedi. Affon bu ikkovini bizga boshqa bir safar aytib berganda, ikkovida ham: «sochini olgan yoki faryod qilgan yoki kiyimini yirgan kimsadan», dedi.Сафвон ибн Муҳриз айтди: Абу Мусо ҳушдан кетди, (аҳли) унга йиғлашди. У ҳушига келиб: «Мен сизларнинг олдингизда Расулуллоҳ ﷺ воз кечган нарсадан воз кечаман: сочини оладиган, овозини кўтариб фарёд қиладиган ва кийимини йирадиган кимсадан», деди. Аффон бу икковини бизга бошқа бир сафар айтиб берганда, икковида ҳам: «сочини олган ёки фарёд қилган ёки кийимини йирган кимсадан», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَىنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَحْرُسُهُ أَصْحَابُهُ فَقُمْتُ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَلَمْ أَرَهُ فِي مَنَامِهِ فَأَخَذَنِي مَا قَدُمَ وَمَا حَدَثَ فَذَهَبْتُ أَنْظُرُ فَإِذَا أَنَا بِمُعَاذٍ قَدْ لَقِيَ الَّذِي لَقِيتُ فَسَمِعْنَا صَوْتًا مِثْلَ هَزِيزِ الرَّحَا فَوَقَفَا عَلَى مَكَانِهِمَا فَجَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ قِبَلِ الصَّوْتِ فَقَالَ هَلْ تَدْرُونَ أَيْنَ كُنْتُ وَفِيمَ كُنْتُ أَتَانِي آتٍ مِنْ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ فَخَيَّرَنِي بَيْنَ أَنْ يَدْخُلَ نِصْفُ أُمَّتِي الْجَنَّةَ وَبَيْنَ الشَّفَاعَةِ فَاخْتَرْتُ الشَّفَاعَةَ فَقَالَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَجْعَلَنَا فِي شَفَاعَتِكَ فَقَالَ أَنْتُمْ وَمَنْ مَاتَ لَا يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا فِي شَفَاعَتِي

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺni sahobalari qoʻriqlab turishardi. Bir kecha men turdim-u, u zotni yotgan joylarida koʻrmadim. Shunda meni eski va yangi (xavotirlar) qamrab oldi. Men qarab kelay deb bordim, qarasam, Muoz ham men duch kelgan narsaga duch kelibdi. Soʻng biz tegirmon gʻuvillashiga oʻxshash bir ovozni eshitdik va ikkovimiz oʻz joyimizda toʻxtab qoldik. Shunda Nabiy ﷺ ovoz kelgan tomondan chiqib kelib: «Men qayerda va nima ishda boʻlganimni bilasizlarmi? Menga Robbim azza va jalla tomonidan bir keluvchi keldi va meni ummatimning yarmi jannatga kirishi bilan shafoat orasida ixtiyorli qildi. Men shafoatni ixtiyor qildim», dedilar. Ikkovimiz: «Yo Rasululloh, Alloh azza va jalladan bizni ham shafoatingizga kiritishini soʻrang», dedik. U zot: «Sizlar ham, Allohga hech narsani sherik qilmagan holda vafot etgan kishilar ham mening shafoatimdadir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺни саҳобалари қўриқлаб туришарди. Бир кеча мен турдим-у, у зотни ётган жойларида кўрмадим. Шунда мени эски ва янги (хавотирлар) қамраб олди. Мен қараб келай деб бордим, қарасам, Муоз ҳам мен дуч келган нарсага дуч келибди. Сўнг биз тегирмон ғувиллашига ўхшаш бир овозни эшитдик ва икковимиз ўз жойимизда тўхтаб қолдик. Шунда Набий ﷺ овоз келган томондан чиқиб келиб: «Мен қаерда ва нима ишда бўлганимни биласизларми? Менга Роббим азза ва жалла томонидан бир келувчи келди ва мени умматимнинг ярми жаннатга кириши билан шафоат орасида ихтиёрли қилди. Мен шафоатни ихтиёр қилдим», дедилар. Икковимиз: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ азза ва жалладан бизни ҳам шафоатингизга киритишини сўранг», дедик. У зот: «Сизлар ҳам, Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда вафот этган кишилар ҳам менинг шафоатимдадир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَن عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَن أَبِي عُبَيْدَةَ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَبْسُطُ يَدَهُ بِالنَّهَارِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ اللَّيْلِ وَيَبْسُطُ يَدَهُ بِاللَّيْلِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ النَّهَارِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا

Abu Muso (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta Alloh azza va jalla kechasi gunoh qilganning tavba qilishi uchun kunduzi qoʻlini yozadi va kunduzi gunoh qilganning tavba qilishi uchun kechasi qoʻlini yozadi — toki quyosh magʻribidan chiqquncha», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта Аллоҳ азза ва жалла кечаси гуноҳ қилганнинг тавба қилиши учун кундузи қўлини ёзади ва кундузи гуноҳ қилганнинг тавба қилиши учун кечаси қўлини ёзади — токи қуёш мағрибидан чиққунча», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا غَالِبٌ التَّمَّارُ عَن مَسْرُوقِ بْنِ أَوْسٍ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي الْأَصَابِعِ عَشْرٌ عَشْرٌ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Barmoqlar (diyati) uchun oʻntadan-oʻntadan (tuya)», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бармоқлар (дияти) учун ўнтадан-ўнтадан (туя)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْهَيْثَمِ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ و حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونٍَ أَنْبَأَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَن عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَن أَبِي عُبَيْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَسَمَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْسَهُ أَسْمَاءً مِنْهَا مَا حَفِظْنَا وَمِنْهَا مَا لَمْ نَحْفَظْ فَقَالَ أَنَا مُحَمَّدٌ وَأَنَا أَحْمَدُ والْمُقَفِّي وَالْحَاشِرُ وَنَبِيُّ التَّوْبَةِ وَنَبِيُّ الْمَلْحَمَةِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga oʻzlarining ismlarini sanab berdilar; ulardan baʼzisini yodlab qoldik, baʼzisini yodlay olmadik. U zot: «Men Muhammadman, men Ahmadman, al-Muqaffiyman, al-Hoshirman, tavba paygʻambariman va malhama paygʻambariman», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга ўзларининг исмларини санаб бердилар; улардан баъзисини ёдлаб қолдик, баъзисини ёдлай олмадик. У зот: «Мен Муҳаммадман, мен Аҳмадман, ал-Муқаффийман, ал-Ҳоширман, тавба пайғамбариман ва малҳама пайғамбариман», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَن سُلَيْمَانَ يَعْنِي التَّيْمِيَّ عَن أَبِي السَّلِيلِ عَن زَهْدَمٍ عَن أَبِي مُوسَى قَالَانْطَلَقْنَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَسْتَحْمِلُهُ فَقَالَ وَاللَّهِ لَا أَحْمِلُكُمْ فَرَجَعْنَا فَبَعَثَ إِلَيْنَا بِثَلَاثٍ بُقْعِ الذُّرَى فَقَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ حَلَفَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لَا يَحْمِلَنَا فَأَتَيْنَاهُ فَقُلْنَا إِنَّكَ حَلَفْتَ أَنْ لَا تَحْمِلَنَا فَقَالَ مَا أَنَا حَمَلْتُكُمْ إِنَّمَا حَمَلَكُمْ اللَّهُ تَعَالَى مَا عَلَى الْأَرْضِ يَمِينٌ أَحْلِفُ عَلَيْهَا فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا إِلَّا أَتَيْتُهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ huzurlariga ulov soʻrab bordik. U zot: «Vallohi, sizlarni ulovga mindirmayman», dedilar. Biz qaytdik. Soʻng u zot bizga oʻrkachlari oq-ola uchta tuya yubordilar. Baʼzimiz baʼzimizga: «Nabiy ﷺ bizni ulovga mindirmaslikka qasam ichgan edilar-ku», dedik. Soʻng u zotning huzurlariga borib: «Siz bizni mindirmaslikka qasam ichgan edingiz», dedik. U zot: «Men sizlarni mindirganim yoʻq, balki sizlarni Alloh taolo mindirdi. Yer yuzida biror narsa ustiga qasam ichib, soʻng undan boshqasini yaxshiroq deb bilsam, albatta oʻsha yaxshiroq boʻlganini qilaman», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ ҳузурларига улов сўраб бордик. У зот: «Валлоҳи, сизларни уловга миндирмайман», дедилар. Биз қайтдик. Сўнг у зот бизга ўркачлари оқ-ола учта туя юбордилар. Баъзимиз баъзимизга: «Набий ﷺ бизни уловга миндирмасликка қасам ичган эдилар-ку», дедик. Сўнг у зотнинг ҳузурларига бориб: «Сиз бизни миндирмасликка қасам ичган эдингиз», дедик. У зот: «Мен сизларни миндирганим йўқ, балки сизларни Аллоҳ таоло миндирди. Ер юзида бирор нарса устига қасам ичиб, сўнг ундан бошқасини яхшироқ деб билсам, албатта ўша яхшироқ бўлганини қиламан», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ الْكُوفِيُّ قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى فَقَالَ أَيْ بَنِيَّ أَلَا أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثًا حَدَّثَنِي أَبِيعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً أَعْتَقَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهَا عُضْوًا مِنْهُ مِنْ النَّارِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir qulni ozod qilsa, Alloh azza va jalla uning har bir aʼzosi evaziga (ozod qiluvchining) bir aʼzosini doʻzaxdan ozod qiladi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир қулни озод қилса, Аллоҳ азза ва жалла унинг ҳар бир аъзоси эвазига (озод қилувчининг) бир аъзосини дўзахдан озод қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَن بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى رِوَايَةً قَالَالْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا وَمَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ مَثَلُ الْعَطَّارِ إِنْ لَمْ يُحْذِكَ مِنْ عِطْرِهِ عَلَقَكَ مِنْ رِيحِهِ وَمَثَلُ الْجَلِيسِ السُّوءِ مَثَلُ الْكِيرِ إِنْ لَمْ يُحْرِقْكَ نَالَكَ مِنْ شَرَرِهِ وَالْخَازِنُ الْأَمِينُ الَّذِي يُؤَدِّي مَا أُمِرَ بِهِ مُؤْتَجِرًا أَحَدُ الْمُتَصَدِّقِينَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Moʻmin moʻminga xuddi binoga oʻxshaydi, uning bir qismi boshqa qismini mustahkamlaydi. Solih hamsuhbatning misoli attorga oʻxshaydi: u senga atridan bermasa ham, hidi senga yuqadi. Yomon hamsuhbatning misoli boʻsqonga oʻxshaydi: u seni kuydirmasa ham, uchqunidan senga tegadi. Buyurilgan narsani ajr umid qilib toʻliq ado etadigan ishonchli xazinabon esa ikki sadaqa qiluvchining biridir».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мўмин мўминга худди бинога ўхшайди, унинг бир қисми бошқа қисмини мустаҳкамлайди. Солиҳ ҳамсуҳбатнинг мисоли атторга ўхшайди: у сенга атридан бермаса ҳам, ҳиди сенга юқади. Ёмон ҳамсуҳбатнинг мисоли бўсқонга ўхшайди: у сени куйдирмаса ҳам, учқунидан сенга тегади. Буюрилган нарсани ажр умид қилиб тўлиқ адо этадиган ишончли хазинабон эса икки садақа қилувчининг биридир».

حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ عَن بُرَيْدٍ عَن جَدِّهِ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin moʻminga xuddi binoga oʻxshaydi, uning bir qismi boshqa qismini mustahkamlaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин мўминга худди бинога ўхшайди, унинг бир қисми бошқа қисмини мустаҳкамлайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَن إِبْرَاهِيمَ عَن سَهْمِ بْنِ مِنْجَابٍ عَن الْقَرْثَعِ قَالَلَمَّا ثَقُلَ أَبُو مُوسَى الْأَشْعَرِيُّ صَاحَتْ امْرَأَتُهُ فَقَالَ لَهَا أَمَا عَلِمْتِ مَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ بَلَى ثُمَّ سَكَتَتْ فَلَمَّا مَاتَ قِيل لَهَا أَيُّ شَيْءٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَتْ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَعَنَ مَنْ حَلَقَ أَوْ خَرَقَ أَوْ سَلَقَ

Qarsaʼ aytdi: Abu Muso al-Ashʼariyning ahvoli ogʻirlashganda, ayoli faryod qildi. Shunda u ayoliga: «Rasululloh ﷺ nima deganlarini bilmaysanmi?» dedi. Ayol: «Bilaman», dedi-da, jim boʻldi. U vafot etganidan keyin, ayoldan: «Rasululloh ﷺ nima degan edilar?» deb soʻralganda, u: «Rasululloh ﷺ sochini oladigan yoki kiyimini yiradigan yoki ovozini koʻtarib faryod qiladigan kimsani laʼnatladilar, degan edilar», dedi.Қарсаъ айтди: Абу Мусо ал-Ашъарийнинг аҳволи оғирлашганда, аёли фарёд қилди. Шунда у аёлига: «Расулуллоҳ ﷺ нима деганларини билмайсанми?» деди. Аёл: «Биламан», деди-да, жим бўлди. У вафот этганидан кейин, аёлдан: «Расулуллоҳ ﷺ нима деган эдилар?» деб сўралганда, у: «Расулуллоҳ ﷺ сочини оладиган ёки кийимини йирадиган ёки овозини кўтариб фарёд қиладиган кимсани лаънатладилар, деган эдилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا سَعِيدٌ عَن قَتَادَةَ عَن يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ عَن حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَعَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاتَنَا وَسُنَّتَنَا فَقَالَ إِنَّمَا الْإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا قَالَ {غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ} فَقُولُوا آمِينَ يُجِبْكُمْ اللَّهُ تَعَالَى وَإِذَا رَكَعَ فَارْكَعُوا وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا وَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ يَسْمَعْ اللَّهُ لَكُمْ وَإِذَا سَجَدَ فَاسْجُدُوا وَإِذَا رَفَعَ فَارْفَعُوا فَإِنَّ الْإِمَامَ يَسْجُدُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تِلْكَ بِتِلْكَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga namozimizni va sunnatimizni oʻrgatib: «Imom faqat unga ergashilishi uchun tayinlanadi. Bas, u takbir aytsa, sizlar ham takbir aytinglar; u {gʻayril magʻzubi alayhim val az-zoolliyn} deganda, sizlar ‹omin› denglar, Alloh taolo sizlarga ijobat qiladi; u rukuga borsa, sizlar ham rukuga boringlar; u (rukudan) koʻtarilsa, sizlar ham koʻtarilinglar; u ‹samiʼallohu liman hamidah› desa, sizlar ‹Allohumma robbanaa lakal-hamd› denglar, Alloh sizlarni eshitadi; u sajda qilsa, sizlar ham sajda qilinglar; u koʻtarilsa, sizlar ham koʻtarilinglar. Chunki imom sizlardan oldin sajda qiladi va sizlardan oldin koʻtariladi», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Mana bu — mana shuning evaziga», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга намозимизни ва суннатимизни ўргатиб: «Имом фақат унга эргашилиши учун тайинланади. Бас, у такбир айтса, сизлар ҳам такбир айтинглар; у {ғайрил мағзуби алайҳим вал аз-зооллийн} деганда, сизлар ‹омин› денглар, Аллоҳ таоло сизларга ижобат қилади; у рукуга борса, сизлар ҳам рукуга боринглар; у (рукудан) кўтарилса, сизлар ҳам кўтарилинглар; у ‹самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деса, сизлар ‹Аллоҳумма роббанаа лакал-ҳамд› денглар, Аллоҳ сизларни эшитади; у сажда қилса, сизлар ҳам сажда қилинглар; у кўтарилса, сизлар ҳам кўтарилинглар. Чунки имом сизлардан олдин сажда қилади ва сизлардан олдин кўтарилади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мана бу — мана шунинг эвазига», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَن الْأَعْمَشِ عَن شَقِيقٍ عَن أَبِي مُوسَى قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رَجُلًا أَحَبَّ قَوْمًا وَلَمَّا يَلْحَقْ بِهِمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّقَالَ أَبِي وَكَذَا حَدَّثَنَاهُ وَكِيعٌ عَن سُفْيَانَ عَن الْأَعْمَشِ عَن شَقِيقٍ عَن أَبِي مُوسَى وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ أَيْضًا عَن أَبِي مُوسَى

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ huzurlariga bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, bir qavmni sevgan, ammo hali ularga qoʻshilmagan kishi haqida nima deysiz?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Kishi oʻzi sevgan (kishi) bilan birgadir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳузурларига бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, бир қавмни севган, аммо ҳали уларга қўшилмаган киши ҳақида нима дейсиз?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Киши ўзи севган (киши) билан биргадир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَن سُلَيْمَانَ عَن أَبِي وَائِلٍ عَن عَبْدِ اللَّهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ أَحَبَّ

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Kishi oʻzi sevgan (kishi) bilan birgadir» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Киши ўзи севган (киши) билан биргадир» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَن الْأَعْمَشِ عَن شَقِيقٍ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ مِنْ وَرَائِكُمْ أَيَّامًا يَنْزِلُ فِيهَا الْجَهْلُ وَيُرْفَعُ فِيهَا الْعِلْمُ وَيَكْثُرُ فِيهَا الْهَرْجُ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْهَرْجُ قَالَ الْقَتْلُ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning ortingizdan shunday kunlar keladiki, ularda jaholat tushadi, ilm koʻtariladi va harj koʻpayadi», dedilar. Ular: «Ey Rasululloh, harj nima?» deyishdi. U zot: «Oʻldirishdir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг ортингиздан шундай кунлар келадики, уларда жаҳолат тушади, илм кўтарилади ва ҳарж кўпаяди», дедилар. Улар: «Эй Расулуллоҳ, ҳарж нима?» дейишди. У зот: «Ўлдиришдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَن شَقِيقٍ عَن أَبِي مُوسَى قَالَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الرَّجُلِ يُقَاتِلُ شَجَاعَةً وَيُقَاتِلُ حَمِيَّةً وَيَقْتُلُ رِيَاءً فَأَيُّ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ تَعَالَى فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺdan: jasorat koʻrsatish uchun jang qiladigan, asabiyat (qabilachilik gʻururi) uchun jang qiladigan va riyo uchun oʻldiradigan kishi haqida — bularning qaysi biri Alloh yoʻlidadir, deb soʻraldi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Kim Allohning kalimasi oliy boʻlsin deb jang qilsa, oʻsha Alloh azza va jalla yoʻlidadir›, dedilar».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺдан: жасорат кўрсатиш учун жанг қиладиган, асабият (қабилачилик ғурури) учун жанг қиладиган ва риё учун ўлдирадиган киши ҳақида — буларнинг қайси бири Аллоҳ йўлидадир, деб сўралди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким Аллоҳнинг калимаси олий бўлсин деб жанг қилса, ўша Аллоҳ азза ва жалла йўлидадир›, дедилар».

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَن عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَن أَبِي عُبَيْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِخَمْسِ كَلِمَاتٍ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَا يَنَامُ وَلَا يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يَنَامَ وَلَكِنَّهُ يَخْفِضُ الْقِسْطَ وَيَرْفَعُهُ يُرْفَعُ إِلَيْهِ عَمَلُ اللَّيْلِ قَبْلَ عَمَلِ النَّهَارِ وَعَمَلُ النَّهَارِ قَبْلَ عَمَلِ اللَّيْلِ حِجَابُهُ النُّورُ لَوْ كَشَفَهُ لَأَحْرَقَتْ سُبُحَاتُ وَجْهِهِ مَا انْتَهَى إِلَيْهِ بَصَرُهُ مِنْ خَلْقِهِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizning oramizda turib, besh kalima (soʻz) aytdilar: «Albatta Alloh taolo uxlamaydi va Unga uxlash loyiq ham emas. U adolat (tarozisi)ni pasaytiradi va koʻtaradi. Unga kechaning amali kunduzning amalidan oldin, kunduzning amali esa kechaning amalidan oldin koʻtariladi. Uning hijobi — Nurdir; agar uni ochsa, yuzining nurlari koʻzi yetgan maxluqotini yondirib yuborar edi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг орамизда туриб, беш калима (сўз) айтдилар: «Албатта Аллоҳ таоло ухламайди ва Унга ухлаш лойиқ ҳам эмас. У адолат (тарозиси)ни пасайтиради ва кўтаради. Унга кечанинг амали кундузнинг амалидан олдин, кундузнинг амали эса кечанинг амалидан олдин кўтарилади. Унинг ҳижоби — Нурдир; агар уни очса, юзининг нурлари кўзи етган махлуқотини ёндириб юборар эди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَن سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَن أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا أَحَدَ أَصْبَرُ عَلَى أَذًى يَسْمَعُهُ مِنْ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِنَّهُ يُشْرَكُ بِهِ وَيُجْعَلُ لَهُ وَلَدٌ وَهُوَ يُعَافِيهِمْ وَيَدْفَعُ عَنْهُمْ وَيَرْزُقُهُمْ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aziz va jalil boʻlgan Allohdan koʻra eshitgan ozoriga sabr qiluvchiroq zot yoʻq: Unga sherik keltiriladi, Unga bola nisbat beriladi, U esa ularga ofiyat beradi, ulardan (balolarni) daf qiladi va ularni rizqlantiradi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Азиз ва жалил бўлган Аллоҳдан кўра эшитган озорига сабр қилувчироқ зот йўқ: Унга шерик келтирилади, Унга бола нисбат берилади, У эса уларга офият беради, улардан (балоларни) даф қилади ва уларни ризқлантиради», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرُ بْنُ رَاشِدٍ عَن فِرَاسٍ عَن الشَّعْبِيِّ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثَةٌ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ رَجُلٌ آمَنَ بِالْكِتَابِ الْأَوَّلِ وَالْكِتَابِ الْآخِرِ وَرَجُلٌ لَهُ أَمَةٌ فَأَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ تَأْدِيبَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا وَعَبْدٌ مَمْلُوكٌ أَحْسَنَ عِبَادَةَ رَبِّهِ وَنَصَحَ لِسَيِّدِهِ أَوْ كَمَا قَالَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Uch kishiga ajrlari ikki marta beriladi: avvalgi kitobga ham, oxirgi kitobga ham iymon keltirgan kishi; choʻrisi boʻlib, uni chiroyli tarbiyalab, soʻng ozod qilib, nikohiga olgan kishi; va Robbiga chiroyli ibodat qilib, xoʻjayiniga xayrixohlik qilgan qul», dedilar — yoki u zot aytganlaridek.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Уч кишига ажрлари икки марта берилади: аввалги китобга ҳам, охирги китобга ҳам иймон келтирган киши; чўриси бўлиб, уни чиройли тарбиялаб, сўнг озод қилиб, никоҳига олган киши; ва Роббига чиройли ибодат қилиб, хўжайинига хайрихоҳлик қилган қул», дедилар — ёки у зот айтганларидек.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عِيسَى حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ عَن بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِ عَن جَدِّهِ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَدِمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي نَاسٍ مِنْ قَوْمِي بَعْدَ مَا فَتَحَ خَيْبَرَ بِثَلَاثٍ فَأَسْهَمَ لَنَا وَلَمْ يَقْسِمْ لِأَحَدٍ لَمْ يَشْهَدْ الْفَتْحَ غَيْرِنَا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ Xaybarni fath qilganlaridan uch (kun) keyin qavmimdan boʻlgan bir necha kishi bilan u zotning huzurlariga keldim. U zot bizga ulush ajratdilar va fathda hozir boʻlmagan kishilardan bizdan boshqa hech kimga (gʻanimatdan) taqsimlamadilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ Хайбарни фатҳ қилганларидан уч (кун) кейин қавмимдан бўлган бир неча киши билан у зотнинг ҳузурларига келдим. У зот бизга улуш ажратдилар ва фатҳда ҳозир бўлмаган кишилардан биздан бошқа ҳеч кимга (ғаниматдан) тақсимламадилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَن يُونُسَ عَن الْحَسَنِ أَنَّ أَسِيدَ بْنَ الْمُتَشَمِّسِ قَالَأَقْبَلْنَا مَعَ أَبِي مُوسَى مِنْ أَصْبَهَانَ فَتَعَجَّلْنَا وَجَاءَتْ عُقَيْلَةُ فَقَالَ أَبُو مُوسَى أَلَا فَتًى يُنْزِلُ كَنَّتَهُ قَالَ يَعْنِي أَمَةٌ الْأَشْعَرِيَّ فَقُلْتُ بَلَى فَأَدْنَيْتُهَا مِنْ شَجَرَةٍ فَأَنْزَلْتُهَا ثُمَّ جِئْتُ فَقَعَدْتُ مَعَ الْقَوْمِ فَقَالَ أَلَا أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُنَاهُ فَقُلْنَا بَلَى يَرْحَمُكَ اللَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَدِّثُنَا أَنَّ بَيْنَ يَدَيْ السَّاعَةِ الْهَرْجَ قِيلَ وَمَا الْهَرْجُ قَالَ الْكَذِبُ وَالْقَتْلُ قَالُوا أَكْثَرُ مِمَّا نَقْتُلُ الْآنَ قَالَ إِنَّهُ لَيْسَ بِقَتْلِكُمْ الْكُفَّارَ وَلَكِنَّهُ قَتْلُ بَعْضِكُمْ بَعْضًا حَتَّى يَقْتُلَ الرَّجُلُ جَارَهُ وَيَقْتُلَ أَخَاهُ وَيَقْتُلَ عَمَّهُ وَيَقْتُلَ ابْنَ عَمِّهِ قَالُوا سُبْحَانَ اللَّهِ وَمَعَنَا عُقُولُنَا قَالَ لَا إِلَّا أَنَّهُ يَنْزِعُ عُقُولَ أَهْلِ ذَاكَ الزَّمَانِ حَتَّى يَحْسَبَ أَحَدُكُمْ أَنَّهُ عَلَى شَيْءٍ وَلَيْسَ عَلَى شَيْءٍ وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَقَدْ خَشِيتُ أَنْ تُدْرِكَنِي وَإِيَّاكُمْ تِلْكَ الْأُمُورُ وَمَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مِنْهَا مَخْرَجًا فِيمَا عَهِدَ إِلَيْنَا نَبِيُّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَّا أَنْ نَخْرُجَ مِنْهَا كَمَا دَخَلْنَاهَا لَمْ نُحْدِثْ فِيهَا شَيْئًاحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَن الْقَاسِمِ التَّمِيمِيِّ عَن زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى فَقَدَّمَ طَعَامَهُ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ زَهْدَمٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا

Asid ibn al-Mutashammis aytdi: Biz Abu Muso bilan Isfahondan qaytayotgan edik; shoshildik va Uqayla kelib qoldi. Abu Muso: «Kelinini tushirib qoʻyadigan bir yigit yoʻqmi?» dedi — yaʼni al-Ashʼariyning choʻrisini (nazarda tutdi). Men: «Bor», dedim va uni bir daraxtga yaqinlashtirib, tushirib qoʻydim. Soʻng kelib, jamoat bilan oʻtirdim. U: «Sizlarga Rasululloh ﷺ bizga aytib beradigan bir hadisni aytib beraymi?» dedi. Biz: «Ha, Alloh senga rahm qilsin», dedik. U dedi: Rasululloh ﷺ bizga: «Qiyomat oldida harj boʻladi», deb aytar edilar. «Harj nima?» deb soʻralganda, u zot: «Yolgʻon va oʻldirishdir», dedilar. Ular: «Hozir biz oʻldirayotganimizdan koʻproqmi?» deyishdi. U zot: «Bu sizlarning kofirlarni oʻldirishingiz emas, balki bir-biringizni oʻldirishingizdir — hatto kishi qoʻshnisini oʻldiradi, akasini oʻldiradi, amakisini oʻldiradi va amakisining oʻgʻlini oʻldiradi», dedilar. Ular: «Subhanalloh, aqlimiz oʻzimiz bilan boʻla turibmi?» deyishdi. U zot: «Yoʻq, balki oʻsha zamon ahlining aqllari tortib olinadi va biringiz oʻzini biror narsa ustida deb hisoblaydi, holbuki u hech narsa ustida emas», dedilar. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, men ham, sizlar ham oʻsha ishlarga yetib qolishimizdan qoʻrqdim; Nabiyimiz ﷺ bizga tavsiya qilgan narsalar ichida oʻzimga ham, sizlarga ham undan qutulish yoʻlini topolmayman — faqat unga qanday kirgan boʻlsak, unda hech narsa ihdos qilmagan holda shundayligicha chiqib ketishimizdan boshqa. Boshqa sanad bilan Zahdam al-Jarmiy aytdi: Biz Abu Musoning huzurida edik, u taomini keltirdi — va Zahdam hadisiga oʻxshashini zikr qildi.Асид ибн ал-Муташаммис айтди: Биз Абу Мусо билан Исфаҳондан қайтаётган эдик; шошилдик ва Уқайла келиб қолди. Абу Мусо: «Келинини тушириб қўядиган бир йигит йўқми?» деди — яъни ал-Ашъарийнинг чўрисини (назарда тутди). Мен: «Бор», дедим ва уни бир дарахтга яқинлаштириб, тушириб қўйдим. Сўнг келиб, жамоат билан ўтирдим. У: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺ бизга айтиб берадиган бир ҳадисни айтиб берайми?» деди. Биз: «Ҳа, Аллоҳ сенга раҳм қилсин», дедик. У деди: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Қиёмат олдида ҳарж бўлади», деб айтар эдилар. «Ҳарж нима?» деб сўралганда, у зот: «Ёлғон ва ўлдиришдир», дедилар. Улар: «Ҳозир биз ўлдираётганимиздан кўпроқми?» дейишди. У зот: «Бу сизларнинг кофирларни ўлдиришингиз эмас, балки бир-бирингизни ўлдиришингиздир — ҳатто киши қўшнисини ўлдиради, акасини ўлдиради, амакисини ўлдиради ва амакисининг ўғлини ўлдиради», дедилар. Улар: «Субҳаналлоҳ, ақлимиз ўзимиз билан бўла турибми?» дейишди. У зот: «Йўқ, балки ўша замон аҳлининг ақллари тортиб олинади ва бирингиз ўзини бирор нарса устида деб ҳисоблайди, ҳолбуки у ҳеч нарса устида эмас», дедилар. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасамки, мен ҳам, сизлар ҳам ўша ишларга етиб қолишимиздан қўрқдим; Набийимиз ﷺ бизга тавсия қилган нарсалар ичида ўзимга ҳам, сизларга ҳам ундан қутулиш йўлини тополмайман — фақат унга қандай кирган бўлсак, унда ҳеч нарса иҳдос қилмаган ҳолда шундайлигича чиқиб кетишимиздан бошқа. Бошқа санад билан Заҳдам ал-Жармий айтди: Биз Абу Мусонинг ҳузурида эдик, у таомини келтирди — ва Заҳдам ҳадисига ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا لَيْثٌ عَن أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى عَن أَبِيهِ أَنَّهُ قَالَمَرَّتْ بِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جِنَازَةٌ تُمْخَضُ مَخْضَ الزِّقِّ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَيْكُمْ الْقَصْدَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning yonlaridan bir janoza oʻtdi; uni meshni chayqatgandek chayqatib borishardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlarga meʼyorda (vazminlik bilan) yurish lozim», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ёнларидан бир жаноза ўтди; уни мешни чайқатгандек чайқатиб боришарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга меъёрда (вазминлик билан) юриш лозим», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَن سُفْيَانَ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ عَن أَبِي وَائِلٍ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فُكُّوا الْعَانِيَ وَأَطْعِمُوا الْجَائِعَ وَعُودُوا الْمَرِيضَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Asirni ozod qilinglar, ochni ovqatlantiringlar va kasalni (borib) koʻringlar», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Асирни озод қилинглар, очни овқатлантиринглар ва касални (бориб) кўринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا عَوْفٌ حَدَّثَنَا قَسَامَةُ بْنُ زُهَيْرٍ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبِي و حَدَّثَنَاه هَوْذَةُ حَدَّثَنَا عَوْفٌ عَن قَسَامَةَ قَالَ سَمِعْتُ الْأَشْعَرِيَّ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَلَقَ آدَمَ مِنْ قَبْضَةٍ قَبَضَهَا مِنْ جَمِيعِ الْأَرْضِ فَجَاءَ بَنُو آدَمَ عَلَى قَدْرِ الْأَرْضِ جَعَلَ مِنْهُمْ الْأَحْمَرَ وَالْأَبْيَضَ وَالْأَسْوَدَ وَبَيْنَ ذَلِكَ وَالسَّهْلَ وَالْحَزْنَ وَبَيْنَ ذَلِكَ وَالْخَبِيثَ وَالطَّيِّبَ وَبَيْنَ ذَلِكَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh azza va jalla Odamni butun yerdan olgan bir siqim (tuproq)dan yaratdi. Shu sababli Odam bolalari yerning (turli-tumanligiga) qarab (turlicha) keldi: ulardan qizili, oqi, qorasi va shularning orasidagisi; yumshogʻi, dagʻali va shularning orasidagisi; yomoni, yaxshisi va shularning orasidagisi (paydo) boʻldi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ азза ва жалла Одамни бутун ердан олган бир сиқим (тупроқ)дан яратди. Шу сабабли Одам болалари ернинг (турли-туманлигига) қараб (турлича) келди: улардан қизили, оқи, қораси ва шуларнинг орасидагиси; юмшоғи, дағали ва шуларнинг орасидагиси; ёмони, яхшиси ва шуларнинг орасидагиси (пайдо) бўлди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَن عُثْمَانَ بْنِ غِيَاثٍ حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ عَن أَبِي مُوسَى أَنَّهُكَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَائِطٍ وَبِيَدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عُودٌ يَضْرِبُ بِهِ بَيْنَ الْمَاءِ وَالطِّينِ فَجَاءَ رَجُلٌ يَسْتَفْتِحُ فَقَالَ افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ فَإِذَا هُوَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ قَالَ فَفَتَحْتُ لَهُ وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ ثُمَّ جَاءَ رَجُلٌ يَسْتَفْتِحُ فَقَالَ افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ فَإِذَا هُوَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَفَتَحْتُ لَهُ وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ ثُمَّ جَاءَ رَجُلٌ فَاسْتَفْتَحَ فَقَالَ افْتَحْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ عَلَى بَلْوَى تُصِيبُهُ أَوْ بَلْوَى تَكُونُ قَالَ فَإِذَا هُوَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَفَتَحْتُ لَهُ وَبَشَّرْتُهُ بِالْجَنَّةِ وَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ يَعْنِي ابْنَ غِيَاثٍ عَن أَبِي عُثْمَانَ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ الْمَدِينَةِ فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ يَحْيَى إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِي قَوْلِ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ اللَّهُ الْمُسْتَعَانُ اللَّهُمَّ صَبْرًا وَعَلَى اللَّهِ التُّكْلَانُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺ bilan bir bogʻda edi; Nabiy ﷺning qoʻllarida bir choʻp boʻlib, u bilan suv va loy orasiga urib turardilar. Bir kishi kelib, (eshikni) ochishni soʻradi. U zot: «Unga och va unga jannat bilan bashorat ber», dedilar. Qarasam, u Abu Bakr (roziyallohu anhu) ekan. Men unga ochdim va unga jannat bilan bashorat berdim. Soʻng yana bir kishi kelib, ochishni soʻradi. U zot: «Unga och va unga jannat bilan bashorat ber», dedilar. Qarasam, u Umar (roziyallohu anhu) ekan. Men unga ochdim va unga jannat bilan bashorat berdim. Soʻng yana bir kishi kelib, ochishni soʻradi. U zot: «Unga och va unga — oʻziga yetadigan bir balo-musibat ustida — jannat bilan bashorat ber», dedilar. Qarasam, u Usmon (roziyallohu anhu) ekan. Men unga ochdim, unga jannat bilan bashorat berdim va (u zot) aytganlarini unga xabar qildim. U: «Allohu-l-mustaʼon (yordam soʻraladigan Zot — Allohdir)», dedi. Boshqa sanadda Usmon (roziyallohu anhu)ning soʻzi haqida: «Allohu-l-mustaʼon, Allohumma sabran va alallohi-t-tuklaan (Ey Alloh, sabr ber; tavakkul Allohgadir)», deb kelgan.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺ билан бир боғда эди; Набий ﷺнинг қўлларида бир чўп бўлиб, у билан сув ва лой орасига уриб турардилар. Бир киши келиб, (эшикни) очишни сўради. У зот: «Унга оч ва унга жаннат билан башорат бер», дедилар. Қарасам, у Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) экан. Мен унга очдим ва унга жаннат билан башорат бердим. Сўнг яна бир киши келиб, очишни сўради. У зот: «Унга оч ва унга жаннат билан башорат бер», дедилар. Қарасам, у Умар (розияллоҳу анҳу) экан. Мен унга очдим ва унга жаннат билан башорат бердим. Сўнг яна бир киши келиб, очишни сўради. У зот: «Унга оч ва унга — ўзига етадиган бир бало-мусибат устида — жаннат билан башорат бер», дедилар. Қарасам, у Усмон (розияллоҳу анҳу) экан. Мен унга очдим, унга жаннат билан башорат бердим ва (у зот) айтганларини унга хабар қилдим. У: «Аллоҳу-л-мустаъон (ёрдам сўраладиган Зот — Аллоҳдир)», деди. Бошқа санадда Усмон (розияллоҳу анҳу)нинг сўзи ҳақида: «Аллоҳу-л-мустаъон, Аллоҳумма сабран ва алаллоҳи-т-туклаан (Эй Аллоҳ, сабр бер; таваккул Аллоҳгадир)», деб келган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَن عُبَيْدِ اللَّهِ أَخْبَرَنِي نَافِعٌ عَن سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أُحِلَّ لُبْسُ الْحَرِيرِ وَالذَّهَبِ لِنِسَاءِ أُمَّتِي وَحُرِّمَ عَلَى ذُكُورِهَا

Abu Muso (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Ipak va oltin kiyish ummatimning ayollariga halol qilindi, erkaklariga esa harom qilindi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ипак ва олтин кийиш умматимнинг аёлларига ҳалол қилинди, эркакларига эса ҳаром қилинди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى حَدَّثَنَا ثَابِتٌ يَعْنِي ابْنَ عُمَارَةَ حَدَّثَنَا غُنَيْمُ بْنُ قَيْسٍ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كُلُّ عَيْنٍ زَانِيَةٌ

Abu Muso (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Har bir koʻz zino qiluvchidir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ҳар бир кўз зино қилувчидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا قُرَّةُ حَدَّثَنَا سَيَّارٌ أَبُو الْحَكَمِ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِ قَالَقُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ لِأَهْلِ الْيَمَنِ شَرَابَيْنِ أَوْ أَشْرِبَةً هَذَا الْبِتْعُ مِنْ الْعَسَلِ وَالْمِزْرُ مِنْ الذُّرَةِ وَالشَّعِيرِ فَمَا تَأْمُرُنِي فِيهِمَا قَالَ أَنْهَاكُمْ عَنْ كُلِّ مُسْكِرٍ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺga: «Yaman ahlining ikkita ichimligi — yoki: ichimliklari — bor: biri bitʼ boʻlib, asaldan (tayyorlanadi); mizr esa joʻxori va arpadan (tayyorlanadi). Bu ikkovi haqida menga nima buyurasiz?» dedim. U zot: «Sizlarni har bir mast qiluvchi narsadan qaytaraman», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺга: «Яман аҳлининг иккита ичимлиги — ёки: ичимликлари — бор: бири битъ бўлиб, асалдан (тайёрланади); мизр эса жўхори ва арпадан (тайёрланади). Бу иккови ҳақида менга нима буюрасиз?» дедим. У зот: «Сизларни ҳар бир маст қилувчи нарсадан қайтараман», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَن التَّيْمِيِّ عَن أَبِي عُثْمَانَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَأَخَذَ الْقَوْمُ فِي عُقْبَةٍ أَوْ ثَنِيَّةٍ فَكُلَّمَا عَلَا رَجُلٌ عَلَيْهَا نَادَى لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى بَغْلَةٍ يَعْرِضُهَا فِي الْخَيْلِ فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّكُمْ لَا تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلَا غَائِبًا ثُمَّ قَالَ يَا أَبَا مُوسَى أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ أَلَا أَدُلُّكَ عَلَى كَنْزٍ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ قَالَ قُلْتُ بَلَى قَالَ لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Qavm bir dovonga — yoki bir togʻ yoʻliga — chiqdi. Har safar bir kishi unga koʻtarilganda: «Laa ilaaha illalloh, vallohu akbar», deb nido qilardi. Nabiy ﷺ esa xachir ustida boʻlib, uni otlar orasida yurgizardilar. U zot: «Ey odamlar, albatta sizlar kar yoki gʻoyib (yiroq) zotni chaqirayotganingiz yoʻq», dedilar. Soʻng: «Ey Abu Muso — yoki: ey Abdulloh ibn Qays — senga jannat xazinalaridan boʻlgan bir xazinani koʻrsataymi?» dedilar. Men: «Albatta», dedim. U zot: «‹Laa havla va laa quvvata illaa billaah›», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Қавм бир довонга — ёки бир тоғ йўлига — чиқди. Ҳар сафар бир киши унга кўтарилганда: «Лаа илааҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар», деб нидо қиларди. Набий ﷺ эса хачир устида бўлиб, уни отлар орасида юргизардилар. У зот: «Эй одамлар, албатта сизлар кар ёки ғойиб (йироқ) зотни чақираётганингиз йўқ», дедилар. Сўнг: «Эй Абу Мусо — ёки: эй Абдуллоҳ ибн Қайс — сенга жаннат хазиналаридан бўлган бир хазинани кўрсатайми?» дедилар. Мен: «Албатта», дедим. У зот: «‹Лаа ҳавла ва лаа қуввата иллаа биллааҳ›», дедилар.

حَدَّثَنَا مَكِّيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا الْجُعَيْدُ عَن يَزِيدَ بْنِ خُصَيْفَةَ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ بَشِيرٍ عَن الْمُحَرَّرِ عَن مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يُقَلِّبُ كَعَبَاتِهَا أَحَدٌ يَنْتَظِرُ مَا تَأْتِي بِهِ إِلَّا عَصَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitgan: «Kimki nima chiqishini kutib, uning kaʼblarini (nard suyaklarini) agʻdarar ekan, albatta u Alloh va Uning Rasuliga osiylik qilibdi».Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитган: «Кимки нима чиқишини кутиб, унинг каъбларини (нард суякларини) ағдарар экан, албатта у Аллоҳ ва Унинг Расулига осийлик қилибди».

حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا أَبُو مَعْشَرٍ عَن مُصْعَبِ بْنِ ثَابِتٍ عَن مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَّا يَأْتِي بِيَهُودِيٍّ أَوْ نَصْرَانِيٍّ يَقُولُ هَذَا فِدَائِي مِنْ النَّارِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni har bir moʻmin (huzuriga) bir yahudiy yoki nasroniy keltiriladi va: ‹Mana bu mening doʻzaxdan fidyamdir›, deyiladi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни ҳар бир мўмин (ҳузурига) бир яҳудий ёки насроний келтирилади ва: ‹Мана бу менинг дўзахдан фидямдир›, дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ قَالَا أَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَن عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَن أَبِي عُبَيْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَسَمَّى لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْسَهُ أَسْمَاءً مِنْهَا مَا حَفِظْنَا قَالَ أَنَا مُحَمَّدٌ وَأَحْمَدُ والْمُقَفِّي وَالْحَاشِرُ وَنَبِيُّ التَّوْبَةِ والْمَلْحَمَةِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga oʻzlarining ismlarini sanab berdilar; ulardan baʼzisini yodlab qoldik. U zot: «Men Muhammadman, Ahmadman, al-Muqaffiyman, al-Hoshirman, tavba va malhama paygʻambariman», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга ўзларининг исмларини санаб бердилар; улардан баъзисини ёдлаб қолдик. У зот: «Мен Муҳаммадман, Аҳмадман, ал-Муқаффийман, ал-Ҳоширман, тавба ва малҳама пайғамбариман», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا أَبُو هِلَالٍ حَدَّثَنَا قَتَادَةَ عَن أَبِي بُرْدَةَ قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَىيَا بُنَيَّ كَيْفَ لَوْ رَأَيْتَنَا وَنَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَرِيحُنَا رِيحُ الضَّأْنِ

Abu Burda aytdi: Abu Muso (roziyallohu anhu): «Ey oʻgʻilcham! Bizni Rasululloh ﷺ bilan birga boʻlganimizda va hidimiz qoʻyning hidi boʻlganida koʻrganingda, qanday boʻlar eding?» dedi.Абу Бурда айтди: Абу Мусо (розияллоҳу анҳу): «Эй ўғилчам! Бизни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бўлганимизда ва ҳидимиз қўйнинг ҳиди бўлганида кўрганингда, қандай бўлар эдинг?» деди.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ قَالَ حَدَّثَ أَبُو الزِّنَادِ أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ نَافِعٍ بْنِ عَبْدِ الْحَارِثِ الْخُزَاعِيَّ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا مُوسَى أَخْبَرَهُأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ فِي حَائِطٍ بِالْمَدِينَةِ عَلَى قُفِّ الْبِئْرِ مُدَلِّيًا رِجْلَيْهِ فَدَقَّ الْبَابَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ فَفَعَلَ فَدَخَلَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَدَلَّى رِجْلَيْهِ ثُمَّ دَقَّ الْبَابَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ فَفَعَلَ ثُمَّ دَقَّ الْبَابَ عُثْمَانُ بْنُ عَفَّانَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ائْذَنْ لَهُ وَبَشِّرْهُ بِالْجَنَّةِ وَسَيَلْقَى بَلَاءً فَفَعَلَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinadagi bir bogʻda, quduq togʻorasi ustida oyoqlarini osiltirib oʻtirgan edilar. Shunda Abu Bakr (roziyallohu anhu) eshikni taqillatdi. Rasululloh ﷺ: «Unga izn ber va unga jannat bilan bashorat ber», dedilar. U shunday qildi va Abu Bakr (roziyallohu anhu) kirib, oyoqlarini osiltirib oʻtirdi. Soʻng Umar (roziyallohu anhu) eshikni taqillatdi. Rasululloh ﷺ unga: «Unga izn ber va unga jannat bilan bashorat ber», dedilar. U shunday qildi. Soʻng Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) eshikni taqillatdi. Rasululloh ﷺ unga: «Unga izn ber va unga jannat bilan bashorat ber; u albatta bir baloga duch keladi», dedilar. U shunday qildi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинадаги бир боғда, қудуқ тоғораси устида оёқларини осилтириб ўтирган эдилар. Шунда Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) эшикни тақиллатди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унга изн бер ва унга жаннат билан башорат бер», дедилар. У шундай қилди ва Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) кириб, оёқларини осилтириб ўтирди. Сўнг Умар (розияллоҳу анҳу) эшикни тақиллатди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Унга изн бер ва унга жаннат билан башорат бер», дедилар. У шундай қилди. Сўнг Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) эшикни тақиллатди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Унга изн бер ва унга жаннат билан башорат бер; у албатта бир балога дуч келади», дедилар. У шундай қилди.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى وَعَفَّانُ قَالَا ثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَن عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَن عُمَارَةَ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَجْمَعُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْأُمَمَ فِي صَعِيدٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَإِذَا بَدَا لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يَصْدَعَ بَيْنَ خَلْقِهِ مَثَّلَ لِكُلِّ قَوْمٍ مَا كَانُوا يَعْبُدُونَ فَيَتْبَعُونَهُمْ حَتَّى يُقْحِمُونَهُمْ النَّارَ ثُمَّ يَأْتِينَا رَبُّنَا عَزَّ وَجَلَّ وَنَحْنُ عَلَى مَكَانٍ رَفِيعٍ فَيَقُولُ مَنْ أَنْتُمْ فَنَقُولُ نَحْنُ الْمُسْلِمُونَ فَيَقُولُ مَا تَنْتَظِرُونَ فَيَقُولُونَ نَنْتَظِرُ رَبَّنَا عَزَّ وَجَلَّ قَالَ فَيَقُولُ وَهَلْ تَعْرِفُونَهُ إِنْ رَأَيْتُمُوهُ فَيَقُولُونَ نَعَمْ فَيَقُولُ كَيْفَ تَعْرِفُونَهُ وَلَمْ تَرَوْهُ فَيَقُولُونَ نَعَمْ إِنَّهُ لَا عِدْلَ لَهُ فَيَتَجَلَّى لَنَا ضَاحِكًا فَيَقُولُ أَبْشِرُوا أَيُّهَا الْمُسْلِمُونَ فَإِنَّهُ لَيْسَ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا جَعَلْتُ مَكَانَهُ فِي النَّارِ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّاحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ عَن عُمَارَةَ الْقُرَشِيِّ قَالَ وَفَدْنَا إِلَى عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَفِينَا أَبُو بُرْدَةَ فَقَضَى حَاجَتَنَا فَلَمَّا خَرَجَ أَبُو بُرْدَةَ رَجَعَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ أَذْكُرُ الشَّيْخَ مَا رَدَّكَ أَلَمْ أَقْضِ حَوَائِجَكَ قَالَ فَقَالَ أَبُو بُرْدَةَ إِلَّا حَدِيثًا حَدَّثَنِيهِ أَبِي عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَجْمَعُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الْأُمَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَقَالَ عُمَرُ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla Qiyomat kuni ummatlarni bir tekislikka toʻplaydi. Alloh azza va jalla oʻz xalqi orasini ajratmoqni iroda qilganda, har bir qavmga oʻzlari ibodat qilib yurgan narsalarini timsol qilib koʻrsatadi va ular ularga ergashadilar, hatto ularni doʻzaxga tashlagunlaricha. Soʻng biz baland bir joyda turgan holimizda Robbimiz azza va jalla bizning oldimizga keladi va: ‹Sizlar kimsizlar?› deydi. Biz: ‹Biz musulmonlarmiz›, deymiz. U: ‹Nimani kutyapsizlar?› deydi. Ular: ‹Robbimiz azza va jallani kutyapmiz›, deydilar. U: ‹Uni koʻrsangiz, tanirmidingiz?› deydi. Ular: ‹Ha›, deydilar. U: ‹Uni koʻrmagan boʻla turib, qanday tanaysizlar?› deydi. Ular: ‹Ha, chunki Uning tengi yoʻq›, deydilar. Shunda U bizga kulgan holda tajalli qiladi va: ‹Xushxabar olinglar, ey musulmonlar! Albatta sizlardan har biringizning oʻrningizga doʻzaxda bir yahudiy yoki bir nasroniyni qoʻydim›, deydi», dedilar. Umora al-Qurashiy aytdi: Biz Umar ibn Abdulazizning huzuriga vakil boʻlib bordik, orimizda Abu Burda ham bor edi. U hojatimizni ravo qildi. Abu Burda chiqib ketgach, qaytib keldi. Umar ibn Abdulaziz: «Shayxni eslayman; seni nima qaytardi, hojatlaringni ravo qilmadimmi?» dedi. Abu Burda: «Yoʻq, faqat otam menga Nabiy ﷺdan aytib bergan bir hadis (qoldi)», dedi va: «Alloh azza va jalla Qiyomat kuni ummatlarni toʻplaydi», deb hadisni zikr qildi. (Rovi) dedi: Shunda Umar dedi...Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла Қиёмат куни умматларни бир текисликка тўплайди. Аллоҳ азза ва жалла ўз халқи орасини ажратмоқни ирода қилганда, ҳар бир қавмга ўзлари ибодат қилиб юрган нарсаларини тимсол қилиб кўрсатади ва улар уларга эргашадилар, ҳатто уларни дўзахга ташлагунларича. Сўнг биз баланд бир жойда турган ҳолимизда Роббимиз азза ва жалла бизнинг олдимизга келади ва: ‹Сизлар кимсизлар?› дейди. Биз: ‹Биз мусулмонлармиз›, деймиз. У: ‹Нимани кутяпсизлар?› дейди. Улар: ‹Роббимиз азза ва жаллани кутяпмиз›, дейдилар. У: ‹Уни кўрсангиз, танирмидингиз?› дейди. Улар: ‹Ҳа›, дейдилар. У: ‹Уни кўрмаган бўла туриб, қандай танайсизлар?› дейди. Улар: ‹Ҳа, чунки Унинг тенги йўқ›, дейдилар. Шунда У бизга кулган ҳолда тажалли қилади ва: ‹Хушхабар олинглар, эй мусулмонлар! Албатта сизлардан ҳар бирингизнинг ўрнингизга дўзахда бир яҳудий ёки бир насронийни қўйдим›, дейди», дедилар. Умора ал-Қураший айтди: Биз Умар ибн Абдулазизнинг ҳузурига вакил бўлиб бордик, оримизда Абу Бурда ҳам бор эди. У ҳожатимизни раво қилди. Абу Бурда чиқиб кетгач, қайтиб келди. Умар ибн Абдулазиз: «Шайхни эслайман; сени нима қайтарди, ҳожатларингни раво қилмадимми?» деди. Абу Бурда: «Йўқ, фақат отам менга Набий ﷺдан айтиб берган бир ҳадис (қолди)», деди ва: «Аллоҳ азза ва жалла Қиёмат куни умматларни тўплайди», деб ҳадисни зикр қилди. (Рови) деди: Шунда Умар деди...

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ وَحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ ثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ عَن أَبِي حَصِينٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَعْتَقَ الرَّجُلُ أَمَتَهُ ثُمَّ تَزَوَّجَهَا بِمَهْرٍ جَدِيدٍ كَانَ لَهُ أَجْرَانِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kishi choʻrisini ozod qilib, soʻng uni yangi mahr bilan nikohiga olsa, unga ikki ajr boʻladi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Киши чўрисини озод қилиб, сўнг уни янги маҳр билан никоҳига олса, унга икки ажр бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَن أَبِي إِسْحَاقَ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِرَفَعَهُ قَالَ تُسْتَأْمَرُ الْيَتِيمَةُ فِي نَفْسِهَا فَإِنْ سَكَتَتْ فَقَدْ أَذِنَتْ وَإِنْ أَبَتْ فَلَا تُزَوَّجْ

Abu Muso (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺga marfuʼ qilib rivoyat qiladi: «Yetim qizdan oʻzi haqida ruxsat soʻraladi; agar jim tursa, roziligini bildirgan boʻladi; agar koʻnmasa, nikohlab berilmaydi».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺга марфуъ қилиб ривоят қилади: «Етим қиздан ўзи ҳақида рухсат сўралади; агар жим турса, розилигини билдирган бўлади; агар кўнмаса, никоҳлаб берилмайди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ حَدَّثَنَا رَبِيعٌ يَعْنِي أَبَا سَعِيدٍ النَّصْرِيَّ عَن مُعَاوِيَةَ بْنِ إِسْحَاقَ عَن أَبِي بُرْدَةَ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّهُسَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ هَذِهِ الْأُمَّةَ مَرْحُومَةٌ جَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَذَابَهَا بَيْنَهَا فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ دُفِعَ إِلَى كُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْأَدْيَانِ فَقَالَ هَذَا يَكُونُ فِدَاءَكَ مِنْ النَّارِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitgan: «Albatta bu ummat rahm qilingan ummatdir; Alloh azza va jalla uning azobini oʻz orasida qildi. Qiyomat kuni boʻlganda, ulardan har bir kishiga (boshqa) dinlar ahlidan bir kishi topshiriladi va: ‹Mana bu sening doʻzaxdan fidyang boʻladi›, deyiladi».Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитган: «Албатта бу уммат раҳм қилинган умматдир; Аллоҳ азза ва жалла унинг азобини ўз орасида қилди. Қиёмат куни бўлганда, улардан ҳар бир кишига (бошқа) динлар аҳлидан бир киши топширилади ва: ‹Мана бу сенинг дўзахдан фидянг бўлади›, дейилади».

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَوْدِيُّ عَن حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيِّأَنَّ رَجُلًا يُقَالُ لَهُ حَمَمَةُ كَانَ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ إِلَى أَصْبَهَانَ غَازِيًا فِي خِلَافَةِ عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنَّ حَمَمَةَ يَزْعُمُ أَنَّهُ يُحِبُّ لِقَاءَكَ فَإِنْ كَانَ حَمَمَةُ صَادِقًا فَاعْزِمْ لَهُ صِدْقَهُ وَإِنْ كَانَ كَاذِبًا فَاعْزِمْ عَلَيْهِ وَإِنْ كَرِهَ اللَّهُمَّ لَا تَرُدَّ حَمَمَةَ مِنْ سَفَرِهِ هَذَا قَالَ فَأَخَذَهُ الْمَوْتُ وَقَالَ عَفَّانُ مَرَّةً الْبَطْنُ فَمَاتَ بأَصْبَهَانَ قَالَ فَقَامَ أَبُو مُوسَى فَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا وَاللَّهِ مَا سَمِعْنَا فِيمَا سَمِعْنَا مِنْ نَبِيِّكُمْ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا بَلَغَ عِلْمَنَا إِلَّا أَنَّ حَمَمَةَ شَهِيدٌ

Humayd ibn Abdurrahmon al-Himyariydan rivoyat qilinadi: Muhammad ﷺning sahobalaridan Hamama degan bir kishi Umar (roziyallohu anhu)ning xalifaligi davrida Isfahonga gʻozi boʻlib chiqdi va: «Ey Alloh, Hamama Senga uchrashishni sevishini daʼvo qilmoqda. Agar Hamama rostgoʻy boʻlsa, uning rostgoʻyligini ado ettir; agar yolgʻonchi boʻlsa, xohlamasa ham, unga (shuni) hukm qil. Ey Alloh, Hamamani mana shu safaridan qaytarma», dedi. Soʻng uni oʻlim tutdi — Affon bir safar: «qorin (kasali) tutdi», dedi — va u Isfahonda vafot etdi. Shunda Abu Muso turib: «Ey odamlar, vallohi, biz Nabiyingiz ﷺdan eshitganlarimiz ichida va ilmimiz yetgan narsalar ichida Hamamaning shahid ekanidan boshqasini bilmaymiz», dedi.Ҳумайд ибн Абдурраҳмон ал-Ҳимярийдан ривоят қилинади: Муҳаммад ﷺнинг саҳобаларидан Ҳамама деган бир киши Умар (розияллоҳу анҳу)нинг халифалиги даврида Исфаҳонга ғози бўлиб чиқди ва: «Эй Аллоҳ, Ҳамама Сенга учрашишни севишини даъво қилмоқда. Агар Ҳамама ростгўй бўлса, унинг ростгўйлигини адо эттир; агар ёлғончи бўлса, хоҳламаса ҳам, унга (шуни) ҳукм қил. Эй Аллоҳ, Ҳамамани мана шу сафаридан қайтарма», деди. Сўнг уни ўлим тутди — Аффон бир сафар: «қорин (касали) тутди», деди — ва у Исфаҳонда вафот этди. Шунда Абу Мусо туриб: «Эй одамлар, валлоҳи, биз Набийингиз ﷺдан эшитганларимиз ичида ва илмимиз етган нарсалар ичида Ҳамаманинг шаҳид эканидан бошқасини билмаймиз», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الْأَحْوَلُ عَن أَبِي كَبْشَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا مُوسَى يَقُولُ عَلَى الْمِنْبَرِقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ كَمَثَلِ الْعَطَّارِ إِنْ لَا يُحْذِيكَ يَعْبَقُ بِكَ مِنْ رِيحِهِ وَمَثَلُ الْجَلِيسِ السَّوْءِ كَمَثَلِ صَاحِبِ الْكِيرِ

Abu Muso (roziyallohu anhu) minbar ustida turib aytdi: Rasululloh ﷺ: «Solih hamsuhbatning misoli attorga oʻxshaydi: u senga (atridan) bermasa ham, hidi senga singib qoladi. Yomon hamsuhbatning misoli esa boʻsqon egasiga oʻxshaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) минбар устида туриб айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Солиҳ ҳамсуҳбатнинг мисоли атторга ўхшайди: у сенга (атридан) бермаса ҳам, ҳиди сенга сингиб қолади. Ёмон ҳамсуҳбатнинг мисоли эса бўсқон эгасига ўхшайди», дедилар.

قَالَوَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّمَا سُمِّيَ الْقَلْبُ مِنْ تَقَلُّبِهِ إِنَّمَا مَثَلُ الْقَلْبِ كَمَثَلِ رِيشَةٍ مُعَلَّقَةٍ فِي أَصْلِ شَجَرَةٍ يُقَلِّبُهَا الرِّيحُ ظَهْرًا لِبَطْنٍ

(Rovi) dedi: Yana Rasululloh ﷺ: «Qalb (yurak) faqat oʻzining aylanib turishi sababli shunday nomlangan. Qalbning misoli daraxtning tagida osilib turgan bir patga oʻxshaydi: shamol uni goh u yuziga, goh bu yuziga agʻdarib turadi», dedilar.(Рови) деди: Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Қалб (юрак) фақат ўзининг айланиб туриши сабабли шундай номланган. Қалбнинг мисоли дарахтнинг тагида осилиб турган бир патга ўхшайди: шамол уни гоҳ у юзига, гоҳ бу юзига ағдариб туради», дедилар.

قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنْ الْقَائِمِ وَالْقَائِمُ فِيهَا خَيْرٌ مِنْ الْمَاشِي وَالْمَاشِي فِيهَا خَيْرٌ مِنْ السَّاعِي قَالُوا فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ كُونُوا أَحْلَاسَ بُيُوتِكُمْ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlarning oldingizda zulmat tunining boʻlaklari kabi fitnalar boʻladi. Unda kishi ertalab moʻmin boʻlib, kechqurun kofir boʻlib qoladi; kechqurun moʻmin boʻlib, ertalab kofir boʻlib qoladi. Unda oʻtirgan kishi turgandan koʻra yaxshiroq, turgan kishi yurgandan koʻra yaxshiroq, yurgan kishi yugurgandan koʻra yaxshiroqdir», dedilar. (Odamlar): «Bizga nima buyurasiz?» dedilar. U zot ﷺ: «Uylaringizning boʻyralari boʻlib (uyda) qolinglar», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизларнинг олдингизда зулмат тунининг бўлаклари каби фитналар бўлади. Унда киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади; кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади. Унда ўтирган киши тургандан кўра яхшироқ, турган киши юргандан кўра яхшироқ, юрган киши югургандан кўра яхшироқдир», дедилар. (Одамлар): «Бизга нима буюрасиз?» дедилар. У зот ﷺ: «Уйларингизнинг бўйралари бўлиб (уйда) қолинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ عَن عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَرْوَانَ عَن الْهُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَسِّرُوا قِسِيَّكُمْ وَقَطِّعُوا أَوْتَارَكُمْ يَعْنِي فِي الْفِتْنَةِ وَالْزَمُوا أَجْوَافَ الْبُيُوتِ وَكُونُوا فِيهَا كَالْخَيِّرِ مِنْ بَنِي آدَمَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kamonlaringizni sindiringlar, paylaringizni uzinglar», yaʼni fitna paytida, «uylaringizning ichida turinglar va unda Odam farzandlarining yaxshisi kabi boʻlinglar», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Камонларингизни синдиринглар, пайларингизни узинглар», яъни фитна пайтида, «уйларингизнинг ичида туринглар ва унда Одам фарзандларининг яхшиси каби бўлинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَن قَتَادَةَ عَن أَنَسٍ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ الْأُتْرُجَّةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَرِيحُهَا طَيِّبٌ وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لَا يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ التَّمْرَةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَلَا رِيحَ لَهَا وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ طَيِّبٌ رِيحُهَا وَلَا طَعْمَ لَهَا وَقَالَ يَحْيَى مَرَّةً طَعْمُهَا مُرٌّ وَمَثَلُ الْمُنَافِقِ الَّذِي لَا يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ الْحَنْظَلَةِ لَا رِيحَ لَهَا وَطَعْمُهَا خَبِيثٌ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qurʼon oʻqiydigan moʻminning misoli turunjga oʻxshaydi: taʼmi ham yoqimli, hidi ham yoqimli. Qurʼon oʻqimaydigan moʻminning misoli xurmoga oʻxshaydi: taʼmi yoqimli, ammo hidi yoʻq. Qurʼon oʻqiydigan munofiqning misoli rayhonga oʻxshaydi: hidi yoqimli, ammo taʼmi yoʻq. Qurʼon oʻqimaydigan munofiqning misoli hanzalga oʻxshaydi: hidi yoʻq, taʼmi esa yomon», dedilar. Yahyo bir marta: «taʼmi achchiq», dedi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қуръон ўқийдиган мўминнинг мисоли турунжга ўхшайди: таъми ҳам ёқимли, ҳиди ҳам ёқимли. Қуръон ўқимайдиган мўминнинг мисоли хурмога ўхшайди: таъми ёқимли, аммо ҳиди йўқ. Қуръон ўқийдиган мунофиқнинг мисоли райҳонга ўхшайди: ҳиди ёқимли, аммо таъми йўқ. Қуръон ўқимайдиган мунофиқнинг мисоли ҳанзалга ўхшайди: ҳиди йўқ, таъми эса ёмон», дедилар. Яҳё бир марта: «таъми аччиқ», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا هِشَامٌ قَالَ ثَنَا قَتَادَةُ عَن يُونُسَ بْنِ جُبَيْرٍ عَن حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّأَنَّ الْأَشْعَرِيَّ صَلَّى بِأَصْحَابِهِ صَلَاةً فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ حِينَ جَلَسَ فِي صَلَاتِهِ أَقَرَّتْ الصَّلَاةُ بِالْبِرِّ وَالزَّكَاةِ فَلَمَّا قَضَى الْأَشْعَرِيُّ صَلَاتَهُ أَقْبَلَ عَلَى الْقَوْمِ فَقَالَ أَيُّكُمْ الْقَائِلُ كَلِمَةَ كَذَا وَكَذَا فَأَرَمَّ الْقَوْمُ قَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ قَالَ أَبِي أَرَمَّ السُّكُوتُ قَالَ لَعَلَّكَ يَا حِطَّانُ قُلْتَهَا لِحِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ وَاللَّهِ إِنْ قُلْتُهَا وَلَقَدْ رَهِبْتُ أَنْ تَبْعَكَنِي بِهَا قَالَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ أَنَا قُلْتُهَا وَمَا أَرَدْتُ بِهَا إِلَّا الْخَيْرَ فَقَالَ الْأَشْعَرِيُّ أَلَا تَعْلَمُونَ مَا تَقُولُونَ فِي صَلَاتِكُمْ فَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَنَا فَعَلَّمَنَا سُنَّتَنَا وَبَيَّنَ لَنَا صَلَاتَنَا فَقَالَ أَقِيمُوا صُفُوفَكُمْ ثُمَّ لِيَؤُمَّكُمْ أَقْرَؤُكُمْ فَإِذَا كَبَّرَ فَكَبِّرُوا وَإِذَا قَالَ {وَلَا الضَّالِّينَ} فَقُولُوا آمِينَ يُجِبْكُمْ اللَّهُ ثُمَّ إِذَا كَبَّرَ الْإِمَامُ وَرَكَعَ فَكَبِّرُوا وَارْكَعُوا فَإِنَّ الْإِمَامَ يَرْكَعُ قَبْلَكُمْ وَيَرْفَعُ قَبْلَكُمْ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَتِلْكَ بِتِلْكَ فَإِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ فَقُولُوا اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ يَسْمَعْ اللَّهُ لَكُمْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ وَإِذَا كَبَّرَ الْإِمَامُ وَسَجَدَ فَكَبِّرُوا وَاسْجُدُوا فَإِنَّ الْإِمَامَ

Hitton ibn Abdulloh ar-Raqoshiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Al-Ashʼariy oʻz sheriklariga namoz oʻqib berdi. Namozida oʻtirganida qavmdan bir kishi: «Namoz yaxshilik va zakot bilan barqaror qilindi», dedi. Al-Ashʼariy namozini tugatgach, qavmga yuzlanib: «Qaysingiz falon-falon soʻzni aytdi?» dedi. Qavm jim turdi. Abu Abdurahmon aytdi: Otam: «Aramma — jim turish (demakdir)», dedi. (Al-Ashʼariy) Hitton ibn Abdullohga qarab: «Ey Hitton, balki sen aytgandirsan?» dedi. U: «Allohga qasamki, men aytmadim va meni buning uchun koyishingdan qoʻrqdim», dedi. Qavmdan bir kishi: «Men aytdim va u bilan faqat yaxshilikni koʻzladim», dedi. Shunda al-Ashʼariy: «Namozingizda nima deyayotganingizni bilmaysizlarmi? Albatta, Allohning Nabiysi ﷺ bizga xutba qilib, sunnatimizni oʻrgatdilar va namozimizni bayon qilib dedilar: ‹Saflaringizni toʻgʻrilanglar, soʻng sizlarga Qurʼonni eng koʻp biladiganingiz imom boʻlsin. U takbir aytganda, takbir aytinglar; u {valaz-zoolliyn} deganda, ‹omiyn›, denglar — Alloh sizlarga ijobat qiladi. Soʻng imom takbir aytib rukuʼga borganda, takbir aytinglar va rukuʼga boringlar, chunki imom sizlardan oldin rukuʼga boradi va sizlardan oldin bosh koʻtaradi›. Allohning Nabiysi ﷺ: ‹Ana bu — ana oʻshaning oʻrniga›, dedilar. ‹U: samiallohu liman hamidah, deganda, sizlar: Allohumma robbanaa lakal-hamd, denglar — Alloh sizlarni eshitadi, chunki Alloh azza va jalla Oʻz Nabiysi ﷺ tili bilan: samiallohu liman hamidah, dedi. Imom takbir aytib sajda qilganda, takbir aytinglar va sajda qilinglar, chunki imom…›»Ҳиттон ибн Абдуллоҳ ар-Рақоший (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ал-Ашъарий ўз шерикларига намоз ўқиб берди. Намозида ўтирганида қавмдан бир киши: «Намоз яхшилик ва закот билан барқарор қилинди», деди. Ал-Ашъарий намозини тугатгач, қавмга юзланиб: «Қайсингиз фалон-фалон сўзни айтди?» деди. Қавм жим турди. Абу Абдураҳмон айтди: Отам: «Арамма — жим туриш (демакдир)», деди. (Ал-Ашъарий) Ҳиттон ибн Абдуллоҳга қараб: «Эй Ҳиттон, балки сен айтгандирсан?» деди. У: «Аллоҳга қасамки, мен айтмадим ва мени бунинг учун койишингдан қўрқдим», деди. Қавмдан бир киши: «Мен айтдим ва у билан фақат яхшиликни кўзладим», деди. Шунда ал-Ашъарий: «Намозингизда нима деяётганингизни билмайсизларми? Албатта, Аллоҳнинг Набийси ﷺ бизга хутба қилиб, суннатимизни ўргатдилар ва намозимизни баён қилиб дедилар: ‹Сафларингизни тўғриланглар, сўнг сизларга Қуръонни энг кўп биладиганингиз имом бўлсин. У такбир айтганда, такбир айтинглар; у {валаз-зооллийн} деганда, ‹омийн›, денглар — Аллоҳ сизларга ижобат қилади. Сўнг имом такбир айтиб рукуъга борганда, такбир айтинглар ва рукуъга боринглар, чунки имом сизлардан олдин рукуъга боради ва сизлардан олдин бош кўтаради›. Аллоҳнинг Набийси ﷺ: ‹Ана бу — ана ўшанинг ўрнига›, дедилар. ‹У: самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ, деганда, сизлар: Аллоҳумма роббанаа лакал-ҳамд, денглар — Аллоҳ сизларни эшитади, чунки Аллоҳ азза ва жалла Ўз Набийси ﷺ тили билан: самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ, деди. Имом такбир айтиб сажда қилганда, такбир айтинглар ва сажда қилинглар, чунки имом…›»

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلَالٍ حَدَّثَنَا أَبُو بُرْدَةَ قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَى الْأَشْعَرِيُّأَقْبَلْتُ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعِي رَجُلَانِ مِنْ الْأَشْعَرِيِّينَ أَحَدُهُمَا عَنْ يَمِينِي وَالْآخَرُ عَنْ يَسَارِي فَكِلَاهُمَا سَأَلَ الْعَمَلَ وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْتَاكُ قَالَ مَا تَقُولُ يَا أَبَا مُوسَى أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ قَالَ قُلْتُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أَطْلَعَانِي عَلَى مَا فِي أَنْفُسِهِمَا وَمَا شَعُرْتُ أَنَّهُمَا يَطْلُبَانِ الْعَمَلَ قَالَ فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى سِوَاكِهِ تَحْتَ شَفَتِهِ قَلَصَتْ قَالَ إِنِّي أَوْ لَا نَسْتَعْمِلُ عَلَى عَمَلِنَا مَنْ أَرَادَهُ وَلَكِنْ اذْهَبْ أَنْتَ يَا أَبَا مُوسَى أَوْ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ فَبَعَثَهُ عَلَى الْيَمَنِ ثُمَّ أَتْبَعَهُ مُعَاذَ بْنَ جَبَلٍ فَلَمَّا قَدِمَ عَلَيْهِ قَالَ انْزِلْ وَأَلْقَى لَهُ وِسَادَةً فَإِذَا رَجُلٌ عِنْدَهُ مُوثَقٌ فَقَالَ مَا هَذَا قَالَ كَانَ يَهُودِيًّا فَأَسْلَمَ ثُمَّ رَاجَعَ دِينَهُ دِينَ السَّوْءِ فَتَهَوَّدَ فَقَالَ لَا أَجْلِسُ حَتَّى يُقْتَلَ قَضَاءُ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثَلَاثَ مِرَارٍ فَأَمَرَ بِهِ فَقُتِلَ ثُمَّ تَذَاكَرْنَا قِيَامَ اللَّيْلِ فَقَالَ مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ أَمَّا أَنَا فَأَنَامُ وَأَقُومُ أَوْ أَقُومُ وَأَنَامُ وَأَرْجُو فِي نَوْمَتِي مَا أَرْجُو فِي قَوْمَتِي

Abu Burda (rahimahulloh) Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U shunday dedi: Men Nabiy ﷺning huzurlariga keldim, men bilan birga ashʼariylardan ikki kishi bor edi — biri oʻng tomonimda, ikkinchisi chap tomonimda edi. Ularning har ikkisi (lavozimda) ish soʻradilar. Nabiy ﷺ esa misvok qilib turardilar. U zot: «Ey Abu Muso (yoki: ey Abdulloh ibn Qays), nima deysan?» dedilar. Men: «Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, ular dillaridagi narsani menga aytmaganlar va men ularning ish soʻrashlarini bilmas edim», dedim. Goʻyo men u zotning labi ostidagi misvoklarini koʻrib turgandekman, labi tortilib turardi. U zot: «Biz oʻz ishimizga uni soʻragan kishini tayinlamaymiz. Lekin sen bor, ey Abu Muso (yoki: ey Abdulloh ibn Qays)», dedilar. Soʻng uni Yamanga yubordilar, keyin uning ortidan Muoz ibn Jabalni yubordilar. (Muoz) uning oldiga kelganida, u: «Tushgin», dedi va unga yostiq tashladi. Shu payt uning oldida bogʻlangan bir kishi turardi. (Muoz): «Bu nima?» dedi. (Abu Muso): «Bu yahudiy edi, soʻng musulmon boʻldi, keyin oʻz diniga — yomon dinga qaytib, yahudiy boʻldi», dedi. (Muoz): «U Alloh va Uning Rasulining hukmiga koʻra oʻldirilmaguncha oʻtirmayman», dedi — buni uch marta (takrorladi). Soʻng u buyurdi va (oʻsha kishi) oʻldirildi. Keyin biz kechasi (namozga) turish haqida soʻzlashdik. Muoz ibn Jabal: «Men boʻlsam, uxlayman ham, (namozga) turaman ham (yoki: turaman ham, uxlayman ham) va uyqumda ham turishimda umid qilgan narsani umid qilaman», dedi.Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ) Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У шундай деди: Мен Набий ﷺнинг ҳузурларига келдим, мен билан бирга ашъарийлардан икки киши бор эди — бири ўнг томонимда, иккинчиси чап томонимда эди. Уларнинг ҳар иккиси (лавозимда) иш сўрадилар. Набий ﷺ эса мисвок қилиб турардилар. У зот: «Эй Абу Мусо (ёки: эй Абдуллоҳ ибн Қайс), нима дейсан?» дедилар. Мен: «Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, улар дилларидаги нарсани менга айтмаганлар ва мен уларнинг иш сўрашларини билмас эдим», дедим. Гўё мен у зотнинг лаби остидаги мисвокларини кўриб тургандекман, лаби тортилиб турарди. У зот: «Биз ўз ишимизга уни сўраган кишини тайинламаймиз. Лекин сен бор, эй Абу Мусо (ёки: эй Абдуллоҳ ибн Қайс)», дедилар. Сўнг уни Яманга юбордилар, кейин унинг ортидан Муоз ибн Жабални юбордилар. (Муоз) унинг олдига келганида, у: «Тушгин», деди ва унга ёстиқ ташлади. Шу пайт унинг олдида боғланган бир киши турарди. (Муоз): «Бу нима?» деди. (Абу Мусо): «Бу яҳудий эди, сўнг мусулмон бўлди, кейин ўз динига — ёмон динга қайтиб, яҳудий бўлди», деди. (Муоз): «У Аллоҳ ва Унинг Расулининг ҳукмига кўра ўлдирилмагунча ўтирмайман», деди — буни уч марта (такрорлади). Сўнг у буюрди ва (ўша киши) ўлдирилди. Кейин биз кечаси (намозга) туриш ҳақида сўзлашдик. Муоз ибн Жабал: «Мен бўлсам, ухлайман ҳам, (намозга) тураман ҳам (ёки: тураман ҳам, ухлайман ҳам) ва уйқумда ҳам туришимда умид қилган нарсани умид қиламан», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَن سُفْيَانَ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَن جَدِّهِ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَهُ السَّائِلُ أَوْ ذُو الْحَاجَةِ قَالَ اشْفَعُوا تُؤْجَرُوا وَلْيَقْضِ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى لِسَانِ رَسُولِهِ مَا شَاءَ وَقَالَ الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا وَقَالَ الْخَازِنُ الْأَمِينُ الَّذِي يُؤَدِّي مَا أُمِرَ بِهِ طَيِّبَةً بِهِ نَفْسُهُ أَحَدُ الْمُتَصَدِّقِينَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlariga bir soʻrovchi yoki hojatmand kelsa, u zot: «(Unga) shafoatchi boʻlinglar, ajr olasizlar. Alloh azza va jalla esa Oʻz Rasulining tili bilan Oʻzi xohlagan narsani hukm qiladi», der edilar. Yana: «Moʻmin moʻminga xuddi binoga oʻxshaydi, uning bir qismi boshqa qismini mustahkamlaydi», dedilar. Yana: «Buyurilgan narsani koʻngli xush holda ado etadigan ishonchli xazinabon sadaqa qiluvchilarning biridir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига бир сўровчи ёки ҳожатманд келса, у зот: «(Унга) шафоатчи бўлинглар, ажр оласизлар. Аллоҳ азза ва жалла эса Ўз Расулининг тили билан Ўзи хоҳлаган нарсани ҳукм қилади», дер эдилар. Яна: «Мўмин мўминга худди бинога ўхшайди, унинг бир қисми бошқа қисмини мустаҳкамлайди», дедилар. Яна: «Буюрилган нарсани кўнгли хуш ҳолда адо этадиган ишончли хазинабон садақа қилувчиларнинг биридир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَا ثَنَا شُعْبَةُ قَالَ يَحْيَى فِي حَدِيثِهِ قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ عَن مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كَمُلَ مِنْ الرِّجَالِ كَثِيرٌ وَلَمْ يَكْمُلْ مِنْ النِّسَاءِ غَيْرُ مَرْيَمَ بِنْتِ عِمْرَانَ وَآسِيَةَ امْرَأَةِ فِرْعَوْنَ وَإِنَّ فَضْلَ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Erkaklardan koʻpchiligi komillikka yetdi, ayollardan esa Imron qizi Maryam va Firʼavnning xotini Osiyadan boshqa hech kim komillikka yetmadi. Oishaning ayollardan ustunligi tariydning boshqa taomlardan ustunligi kabidir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эркаклардан кўпчилиги комилликка етди, аёллардан эса Имрон қизи Марям ва Фиръавннинг хотини Осиядан бошқа ҳеч ким комилликка етмади. Оишанинг аёллардан устунлиги тарийднинг бошқа таомлардан устунлиги кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ حَدَّثَنِي أَبُو الْعُمَيْسِ عَن قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَن طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ عَن أَبِي مُوسَى قَالَكَانَ يَوْمُ عَاشُورَاءَ يَوْمًا تَصُومُهُ الْيَهُودُ تَتَّخِذُهُ عِيدًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صُومُوهُ أَنْتُمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Oshuro yahudiylar roʻza tutadigan va bayram qilib oladigan kun edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni sizlar ham roʻza tutinglar», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ошуро яҳудийлар рўза тутадиган ва байрам қилиб оладиган кун эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сизлар ҳам рўза тутинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَن طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ دُفِعَ إِلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْمِلَلِ فَقَالَ لَهُ هَذَا فِدَاؤُكَ مِنْ النَّارِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni boʻlganda, har bir moʻminga (boshqa) millatlar ahlidan bir kishi topshiriladi va unga: ‹Mana bu — seni doʻzaxdan qutqaruvchi toʻlovingdir›, deydi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни бўлганда, ҳар бир мўминга (бошқа) миллатлар аҳлидан бир киши топширилади ва унга: ‹Мана бу — сени дўзахдан қутқарувчи тўловингдир›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَن قَيْسِ بْنِ مُسْلِمٍ عَن طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَىقَدِمْتُ مِنْ الْيَمَنِ قَالَ فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَ أَهْلَلْتَ قَالَ قُلْتُ بِإِهْلَالٍ كَإِهْلَالِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَقَالَ هَلْ مَعَكَ مِنْ هَدْيٍ قَالَ قُلْتُ يَعْنِي لَا قَالَ فَأَمَرَنِي فَطُفْتُ بِالْبَيْتِ وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ثُمَّ أَتَيْتُ امْرَأَةً مِنْ قَوْمِي فَمَشَطَتْ رَأْسِي وَغَسَلَتْهُ ثُمَّ أَحْلَلْتُ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ أَهْلَلْتُ بِالْحَجِّ قَالَ فَكُنْتُ أُفْتِي النَّاسَ بِذَلِكَ إِمَارَةَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمَا فَبَيْنَا أَنَا وَاقِفٌ فِي سُوقِ الْمَوْسِمِ إِذْ جَاءَ رَجُلٌ فَسَارَّنِي فَقَالَ إِنَّكَ لَا تَدْرِي مَا أَحْدَثَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ فِي شَأْنِ النُّسُكِ قَالَ قُلْتُ أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ كُنَّا أَفْتَيْنَاهُ فِي شَيْءٍ فَلْيَتَّئِدْ فَهَذَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ قَادِمٌ عَلَيْكُمْ فَبِهِ فَأْتَمُّوا قَالَ فَقَالَ لِي إِنْ نَأْخُذْ بِكِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالتَّمَامِ وَإِنْ نَأْخُذْ بِسُنَّةِ نَبِيِّنَا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِنَّهُ لَمْ يَحِلَّ حَتَّى نَحَرَ الْهَدْيَ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Men Yamandan keldim. Nabiy ﷺ menga: «Nima niyatida ehrom bogʻlading?» dedilar. Men: «Nabiy ﷺning ehromlari kabi niyat bilan ehrom bogʻladim», dedim. U zot: «Oʻzing bilan hadiy (qurbonlik) olib keldingmi?» dedilar. Men: «Yoʻq», dedim. Shunda u zot menga buyurdilar: men Baytni tavof qildim, Safo va Marva orasida saʼy qildim, soʻng qavmimdan boʻlgan bir ayolning oldiga bordim, u sochimni tarab, boshimni yuvdi. Keyin ehromdan chiqdim. Tarviya kuni boʻlganda esa haj niyatida ehrom bogʻladim. Men Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo)ning amirligi davrida odamlarga shu boʻyicha fatvo berardim. Bir kuni mavsum bozorida turgan edim, bir kishi kelib menga sekin: «Sen amirulmoʻminin haj amali masalasida nima yangilik kiritganini bilmaysan», dedi. Men: «Ey odamlar, biz kimga bir narsada fatvo bergan boʻlsak, shoshilmay tursin; mana, amirulmoʻminin huzuringizga kelmoqda, unga ergashinglar», dedim. (Umar) menga: «Agar Alloh taoloning Kitobini olsak, U (hajni) toʻliq bajarishga buyuradi; agar Nabiyimiz ﷺning sunnatini olsak, u zot hadiyni soʻyguncha ehromdan chiqmadilar», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Ямандан келдим. Набий ﷺ менга: «Нима ниятида эҳром боғладинг?» дедилар. Мен: «Набий ﷺнинг эҳромлари каби ният билан эҳром боғладим», дедим. У зот: «Ўзинг билан ҳадий (қурбонлик) олиб келдингми?» дедилар. Мен: «Йўқ», дедим. Шунда у зот менга буюрдилар: мен Байтни тавоф қилдим, Сафо ва Марва орасида саъй қилдим, сўнг қавмимдан бўлган бир аёлнинг олдига бордим, у сочимни тараб, бошимни ювди. Кейин эҳромдан чиқдим. Тарвия куни бўлганда эса ҳаж ниятида эҳром боғладим. Мен Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг амирлиги даврида одамларга шу бўйича фатво берардим. Бир куни мавсум бозорида турган эдим, бир киши келиб менга секин: «Сен амирулмўминин ҳаж амали масаласида нима янгилик киритганини билмайсан», деди. Мен: «Эй одамлар, биз кимга бир нарсада фатво берган бўлсак, шошилмай турсин; мана, амирулмўминин ҳузурингизга келмоқда, унга эргашинглар», дедим. (Умар) менга: «Агар Аллоҳ таолонинг Китобини олсак, У (ҳажни) тўлиқ бажаришга буюради; агар Набийимиз ﷺнинг суннатини олсак, у зот ҳадийни сўйгунча эҳромдан чиқмадилар», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ الْكِنْدِيُّ عَن سَعِيدٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِ عَن جَدِّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي لَأَتُوبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي كُلِّ يَوْمٍ مِائَةَ مَرَّةٍقَالَ عَبْد اللَّهِ يَعْنِي مُغِيرَةَ بْنَ أَبِي الْحُرِّ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, men har kuni Alloh azza va jallaga yuz marta tavba qilaman», dedilar. Abdulloh aytdi: Yaʼni Mugʻira ibn Abul-Hurr (nazarda tutilgan).Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мен ҳар куни Аллоҳ азза ва жаллага юз марта тавба қиламан», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Яъни Муғира ибн Абул-Ҳурр (назарда тутилган).

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَن سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِ عَن أَبِي مُوسَى قَالَبَعَثَنِي النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ إِلَى الْيَمَنِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ شَرَابًا يُصْنَعُ بِأَرْضِنَا يُقَالُ لَهُ الْمِزْرُ مِنْ الشَّعِيرِ وَشَرَابٌ يُقَالُ لَهُ الْبِتْعُ مِنْ الْعَسَلِ فَقَالَ كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ meni va Muoz ibn Jabalni Yamanga yubordilar. Men: «Yo Rasululloh! Bizning yerimizda arpadan tayyorlanadigan, ‹mizr› deb ataladigan bir ichimlik bor, yana asaldan tayyorlanadigan, ‹bitʼ› deb ataladigan bir ichimlik bor», — dedim. Shunda u zot: «Har qanday mast qiluvchi narsa haromdir», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ мени ва Муоз ибн Жабални Яманга юбордилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Бизнинг еримизда арпадан тайёрланадиган, ‹мизр› деб аталадиган бир ичимлик бор, яна асалдан тайёрланадиган, ‹битъ› деб аталадиган бир ичимлик бор», — дедим. Шунда у зот: «Ҳар қандай маст қилувчи нарса ҳаромдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنِي بُرَيْدُ بْنُ أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِ عَن جَدِّهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ بِالنَّبْلِ فِي الْمَسْجِدِ فَلْيُمْسِكْ بِنُصُولِهَا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz masjidda oʻqlar bilan oʻtsa, ularning paykonlaridan ushlab tursin», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз масжидда ўқлар билан ўтса, уларнинг пайконларидан ушлаб турсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَن طَلْحَةَ بْنِ يَحْيَى عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ دُفِعَ إِلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْمِلَلِ فَيُقَالُ لَهُ هَذَا فِدَاؤُكَ مِنْ النَّارِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni boʻlganda, har bir moʻminga (boshqa) millatlar ahlidan bir kishi topshiriladi va unga: ‹Mana bu — seni doʻzaxdan qutqaruvchi toʻlovingdir›, deyiladi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни бўлганда, ҳар бир мўминга (бошқа) миллатлар аҳлидан бир киши топширилади ва унга: ‹Мана бу — сени дўзахдан қутқарувчи тўловингдир›, дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونٍَ أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ عَن الْحَسَنِ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا تَوَاجَهَ الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَقَتَلَ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ فَهُمَا فِي النَّارِ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ إِنَّهُ أَرَادَ قَتْلَ صَاحِبِهِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qachonki ikki musulmon qilichlari bilan bir-biriga yuzlansa va biri ikkinchisini oʻldirsa, ikkalasi ham doʻzaxda boʻladi», dedilar. «Ey Rasululloh, bu oʻldiruvchi-ku, oʻldirilganning holi nima boʻladi?» deyildi. U zot: «U ham oʻz sherigini oʻldirishni istagan edi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қачонки икки мусулмон қиличлари билан бир-бирига юзланса ва бири иккинчисини ўлдирса, иккаласи ҳам дўзахда бўлади», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, бу ўлдирувчи-ку, ўлдирилганнинг ҳоли нима бўлади?» дейилди. У зот: «У ҳам ўз шеригини ўлдиришни истаган эди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا دَاوُدُ عَن أَبِي نَضْرَةَ عَن أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَاسْتَأْذَنَ أَبُو مُوسَى عَلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمَا ثَلَاثًا فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ فَرَجَعَ فَلَقِيَهُ عُمَرُ فَقَالَ مَا شَأْنُكَ رَجَعْتَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مِنْ اسْتَأْذَنَ ثَلَاثًا فَلَمْ يُؤْذَنْ لَهُ فَلْيَرْجِعْفَقَالَ لَتَأْتِيَنَّ عَلَى هَذَا بِبَيِّنَةٍ أَوْ لَأَفْعَلَنَّ وَلَأَفْعَلَنَّ فَأَتَى مَجْلِسَ قَوْمِهِ فَنَاشَدَهُمْ اللَّهَ تَعَالَى فَقُلْتُ أَنَا مَعَكَ فَشَهِدُوا لَهُ بِذَلِكَ فَخَلَّى سَبِيلَهُ

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Muso Umar (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirishga uch marta izn soʻradi, unga izn berilmadi va u qaytib ketdi. Umar unga yoʻliqib: «Nima boʻldi, qaytib ketding?» dedi. U: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Kim uch marta izn soʻrasa-yu, unga izn berilmasa, qaytsin›, deganlarini eshitganman», dedi. (Umar): «Bunga albatta dalil keltirasan, boʻlmasa shunday-shunday qilaman», dedi. Shunda u oʻz qavmining majlisiga borib, ularga Alloh taolo nomi bilan qasam berdi. Men: «Men sen bilan birgaman», dedim. Ular unga buning guvohligini berdilar va (Umar) uni qoʻyib yubordi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Мусо Умар (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига киришга уч марта изн сўради, унга изн берилмади ва у қайтиб кетди. Умар унга йўлиқиб: «Нима бўлди, қайтиб кетдинг?» деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким уч марта изн сўраса-ю, унга изн берилмаса, қайтсин›, деганларини эшитганман», деди. (Умар): «Бунга албатта далил келтирасан, бўлмаса шундай-шундай қиламан», деди. Шунда у ўз қавмининг мажлисига бориб, уларга Аллоҳ таоло номи билан қасам берди. Мен: «Мен сен билан биргаман», дедим. Улар унга бунинг гувоҳлигини бердилар ва (Умар) уни қўйиб юборди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَنْبَأَنَا الْمَسْعُودِيُّ وهَاشِمٌ يَعْنِي ابْنَ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَن سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِ عَن جَدِّهِ أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أُمَّتِي أُمَّةٌ مَرْحُومَةٌ لَيْسَ عَلَيْهَا فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ إِنَّمَا عَذَابُهُمْ فِي الدُّنْيَا الْقَتْلُ وَالْبَلَابِلُ وَالزَّلَازِلُ قَالَ أَبُو النَّضْرِ بِالزَّلَازِلِ وَالْقَتْلِ وَالْفِتَنِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, mening ummatim rahm qilingan ummatdir. Unga oxiratda azob yoʻq. Uning azobi dunyoda — oʻldirilish, tashvish-vahimalar va zilzilalardir», dedilar. Abu Nazr: «zilzilalar, oʻldirilish va fitnalar bilan», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, менинг умматим раҳм қилинган умматдир. Унга охиратда азоб йўқ. Унинг азоби дунёда — ўлдирилиш, ташвиш-ваҳималар ва зилзилалардир», дедилар. Абу Назр: «зилзилалар, ўлдирилиш ва фитналар билан», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ قَالَ أَنْبَأَنَا الْعَوَّامُ بْنُ حَوْشَبٍ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ السَّكْسَكِيُّ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا بُرْدَةَ بْنَ أَبِي مُوسَى وَاصْطَحَبَ هُوَ وَيَزِيدُ بْنُ أَبِي كَبْشَةَ فِي سَفَرٍ وَكَانَ يَزِيدُ يَصُومُ فَقَالَ لَهُ أَبُو بُرْدَةَ سَمِعْتُ أَبَا مُوسَى مِرَارًا يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا مَرِضَ الْعَبْدُ أَوْ سَافَرَ كُتِبَ لَهُ مِنْ الْأَجْرِ مِثْلُ مَا كَانَ يَعْمَلُ مُقِيمًا صَحِيحًا

Ibrohim ibn Ismoil as-Saksakiy (rahimahulloh) Abu Burda ibn Abu Musodan eshitganini rivoyat qiladi — u Yazid ibn Abu Kabsha bilan birga safarda hamroh boʻlgan, Yazid roʻza tutar edi. Abu Burda unga: «Men Abu Musoning bir necha marta shunday deganini eshitganman: Rasululloh ﷺ: ‹Banda kasal boʻlsa yoki safarga chiqsa, unga muqim va sogʻ boʻlganida qilib yurgan amallariga oʻxshash ajr yoziladi›, dedilar», dedi.Иброҳим ибн Исмоил ас-Саксакий (раҳимаҳуллоҳ) Абу Бурда ибн Абу Мусодан эшитганини ривоят қилади — у Язид ибн Абу Кабша билан бирга сафарда ҳамроҳ бўлган, Язид рўза тутар эди. Абу Бурда унга: «Мен Абу Мусонинг бир неча марта шундай деганини эшитганман: Расулуллоҳ ﷺ: ‹Банда касал бўлса ёки сафарга чиқса, унга муқим ва соғ бўлганида қилиб юрган амалларига ўхшаш ажр ёзилади›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ وَعَبْدُ الصَّمَدِ قَالَا ثَنَا جَعْفَرٌ الْمَعْنَى قَالَ عَفَّانُ فِي حَدِيثِهِ سَمِعْتُ أَبَا عِمْرَانَ الْجَوْنِيَّ يَقُولُ ثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي وَهُوَ بِحَضْرَةِ الْعَدُوِّ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَبْوَابَ الْجَنَّةِ تَحْتَ ظِلَالِ السُّيُوفِ قَالَ فَقَامَ رَجُلٌ مِنْ الْقَوْمِ رَثُّ الْهَيْئَةِ فَقَالَ يَا أَبَا مُوسَى أَأَنْتَ سَمِعْتَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ هَذَا قَالَ نَعَمْقَالَ فَرَجَعَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ أَقْرَأُ عَلَيْكُمْ السَّلَامَ ثُمَّ كَسَرَ جَفْنَ سَيْفِهِ ثُمَّ مَشَى بِسَيْفِهِ إِلَى الْعَدُوِّ فَضَرَبَ بِهِ حَتَّى قُتِلَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u dushman roʻparasida turib shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannat eshiklari qilichlar soyasi ostidadir», dedilar. Shunda qavmdan kiyimi eski bir kishi turib: «Ey Abu Muso, Nabiy ﷺning buni aytganlarini oʻzing eshitdingmi?» dedi. U: «Ha», dedi. Shunda u hamrohlari oldiga qaytib: «Sizlarga salom yoʻllayman», dedi, soʻng qilichining qinini sindirdi, keyin qilichi bilan dushman tomon yurib, oʻldirilguncha (qilich) urdi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у душман рўпарасида туриб шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннат эшиклари қиличлар сояси остидадир», дедилар. Шунда қавмдан кийими эски бир киши туриб: «Эй Абу Мусо, Набий ﷺнинг буни айтганларини ўзинг эшитдингми?» деди. У: «Ҳа», деди. Шунда у ҳамроҳлари олдига қайтиб: «Сизларга салом йўллайман», деди, сўнг қиличининг қинини синдирди, кейин қиличи билан душман томон юриб, ўлдирилгунча (қилич) урди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ الْعَمِّىُّ حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ عَن أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ عَن أَبِيهِعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ فِي الْجَنَّةِ خَيْمَةٌ مِنْ لُؤْلُؤَةٍ مُجَوَّفَةٍ عَرْضُهَا سِتُّونَ مِيلًا فِي كُلِّ زَاوِيَةٍ مِنْهَا أَهْلٌ مَا يَرَوْنَ الْآخَرِينَ يَطُوفُ عَلَيْهِمْ الْمُؤْمِنُ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Jannatda ichi boʻsh bir marvariddan (yasalgan) chodir bordir, uning kengligi oltmish mil. Uning har bir burchagida ahl (oila) bor — ular boshqalarni koʻrmaydilar; moʻmin esa ularni aylanib chiqadi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Жаннатда ичи бўш бир марвариддан (ясалган) чодир бордир, унинг кенглиги олтмиш мил. Унинг ҳар бир бурчагида аҳл (оила) бор — улар бошқаларни кўрмайдилар; мўмин эса уларни айланиб чиқади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ عَن أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ عَن أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ جَنَّتَانِ مِنْ فِضَّةٍ آنِيَتُهُمَا وَمَا فِيهِمَا وَجَنَّتَانِ مِنْ ذَهَبٍ آنِيَتُهُمَا وَمَا فِيهِمَا وَمَا بَيْنَ الْقَوْمِ وَبَيْنَ أَنْ يَنْظُرُوا إِلَى رَبِّهِمْ تَعَالَى إِلَّا رِدَاءُ الْكِبْرِيَاءِ عَلَى وَجْهِهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ

Abdulloh ibn Qays (Abu Muso) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki jannat borki, ularning idishlari va ulardagi (barcha) narsa kumushdandir; yana ikki jannat borki, ularning idishlari va ulardagi (barcha) narsa oltindandir. Adn jannatlaridagi qavm bilan ularning Robbilariga qarashlari orasida — Uning azza va jalla Yuzidagi kibriyo ridosidan boshqa (toʻsiq) yoʻq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Қайс (Абу Мусо) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки жаннат борки, уларнинг идишлари ва улардаги (барча) нарса кумушдандир; яна икки жаннат борки, уларнинг идишлари ва улардаги (барча) нарса олтиндандир. Адн жаннатларидаги қавм билан уларнинг Роббиларига қарашлари орасида — Унинг азза ва жалла Юзидаги кибриё ридосидан бошқа (тўсиқ) йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ أَخْبَرَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى عَن أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ عَن أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى عَن أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْخَيْمَةُ دُرَّةٌ طُولُهَا فِي السَّمَاءِ سِتُّونَ مِيلًا فِي كُلِّ زَاوِيَةٍ مِنْهَا أَهْلٌ لِلْمُؤْمِنِ وَلَا يَرَاهُمْ الْآخَرُونَ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Chodir (bir butun) durdandir, balandligi osmon tomon oltmish milcha boʻladi. Uning har bir burchagida moʻminning ahli (oilasi) boʻladi, ularni boshqalar koʻrmaydi», — dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Чодир (бир бутун) дурдандир, баландлиги осмон томон олтмиш милча бўлади. Унинг ҳар бир бурчагида мўминнинг аҳли (оиласи) бўлади, уларни бошқалар кўрмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ قَالَ ثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَن حَكِيمِ بْنِ دَيْلَمٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِ قَالَكَانَتْ يَهُودُ يَأْتُونَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَتَعَاطَسُونَ عِنْدَهُ رَجَاءَ أَنْ يَقُولَ لَهُمْ يَرْحَمُكُمْ اللَّهُ فَكَانَ يَقُولُ لَهُمْ يَهْدِيكُمُ اللَّهُ وَيُصْلِحُ بَالَكُمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Yahudiylar Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, u zot ularga: «Yarhamukumulloh», deyishlarini umid qilib, oldilarida atayin aksa urar edilar. U zot esa ularga: «Yahdiykumulloh va yuslihu bolakum (Alloh sizlarni hidoyat qilsin va ahvolingizni yaxshilasin)», der edilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Яҳудийлар Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, у зот уларга: «Ярҳамукумуллоҳ», дейишларини умид қилиб, олдиларида атайин акса урар эдилар. У зот эса уларга: «Яҳдийкумуллоҳ ва юслиҳу болакум (Аллоҳ сизларни ҳидоят қилсин ва аҳволингизни яхшиласин)», дер эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا عَن بُرَيْدٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَعَاهَدُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ أَشَدُّ تَفَلُّتًا مِنْ قُلُوبِ الرِّجَالِ مِنْ الْإِبِلِ مِنْ عُقُلِهِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni (takrorlab) mahkam ushlanglar, chunki u kishilarning qalblaridan tuyaning bogʻichidan (yechilib ketishidan) ham qattiqroq qochib ketuvchidir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни (такрорлаб) маҳкам ушланглар, чунки у кишиларнинг қалбларидан туянинг боғичидан (ечилиб кетишидан) ҳам қаттиқроқ қочиб кетувчидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَن سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ صَدَقَةٌ قَالُوا فَإِنْ لَمْ يَجِدْ قَالَ يَعْتَمِلُ بِيَدَيْهِ فَيَنْفَعُ نَفْسَهُ وَيَتَصَدَّقُ قَالُوا فَإِنْ لَمْ يَفْعَلْ أَوْ يَسْتَطِعْ قَالَ يُعِينُ ذَا الْحَاجَةِ الْمَلْهُوفَ قَالَ فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ أَوْ لَمْ يَفْعَلْ قَالَ يَأْمُرُ بِالْخَيْرِ قَالُوا فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ أَوْ يَفْعَلْ قَالَ يُمْسِكُ عَنْ الشَّرِّ فَإِنَّهُ صَدَقَةٌ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Har bir musulmonga sadaqa (lozim)dir», dedilar. Ular: «Agar (sadaqa qiladigan narsa) topmasa-chi?» dedilar. U zot: «Qoʻllari bilan ishlaydi, oʻziga foyda keltiradi va sadaqa qiladi», dedilar. Ular: «Agar buni qilmasa yoki qila olmasa-chi?» dedilar. U zot: «Muhtoj, dardmandga yordam beradi», dedilar. (Ular): «Agar qila olmasa yoki qilmasa-chi?» dedilar. U zot: «Yaxshilikka buyuradi», dedilar. Ular: «Agar qila olmasa yoki qilmasa-chi?» dedilar. U zot: «Yomonlikdan tiyiladi, bas, bu (ham) sadaqadir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ҳар бир мусулмонга садақа (лозим)дир», дедилар. Улар: «Агар (садақа қиладиган нарса) топмаса-чи?» дедилар. У зот: «Қўллари билан ишлайди, ўзига фойда келтиради ва садақа қилади», дедилар. Улар: «Агар буни қилмаса ёки қила олмаса-чи?» дедилар. У зот: «Муҳтож, дардмандга ёрдам беради», дедилар. (Улар): «Агар қила олмаса ёки қилмаса-чи?» дедилар. У зот: «Яхшиликка буюради», дедилар. Улар: «Агар қила олмаса ёки қилмаса-чи?» дедилар. У зот: «Ёмонликдан тийилади, бас, бу (ҳам) садақадир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَن إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَن أَخِيهِ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَدِمَ رَجُلَانِ مِنْ الْأَشْعَرِيِّينَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَجَعَلَا يُعَرِّضَانِ بِالْعَمَلِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ أَخْوَنَكُمْ عِنْدِي مَنْ يَطْلُبُهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Ashʼariylardan ikki kishi Rasululloh ﷺning huzurlariga keldi va (lavozimda) ish (soʻrashga) ishora qila boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, mening nazdimda sizlarning eng xiyonatkoringiz — uni (lavozimni) talab qilgan kishidir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Ашъарийлардан икки киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келди ва (лавозимда) иш (сўрашга) ишора қила бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, менинг наздимда сизларнинг энг хиёнаткорингиз — уни (лавозимни) талаб қилган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو قَطَنٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ قَالَ قَالَ أَبُو بُرْدَةَ قَالَ أَبُو مُوسَىقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُسْتَأْمَرُ الْيَتِيمَةُ فِي نَفْسِهَا فَإِنْ سَكَتَتْ فَقَدْ أَذِنَتْ وَإِنْ أَنْكَرَتْ لَمْ تُكْرَهْقُلْتُ لِيُونُسَ سَمِعْتَهُ مِنْهُ أَوْ سَمِعْتَهُ مِنْ أَبِي بُرْدَةَ قَالَ نَعَمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Yetim qizdan oʻzi haqida izn soʻraladi; agar jim tursa, izn bergan boʻladi; agar rad etsa, majburlanmaydi», dedilar. Men Yunusga: «Buni undan eshitdingmi yoki Abu Burdadan eshitdingmi?» dedim. U: «Ha», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Етим қиздан ўзи ҳақида изн сўралади; агар жим турса, изн берган бўлади; агар рад этса, мажбурланмайди», дедилар. Мен Юнусга: «Буни ундан эшитдингми ёки Абу Бурдадан эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа», деди.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ عَن أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُوسَى عَن أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبْشِرُوا وَبَشِّرُوا النَّاسَ مَنْ قَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ صَادِقًا بِهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ فَخَرَجُوا يُبَشِّرُونَ النَّاسَ فَلَقِيَهُمْ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَبَشَّرُوهُ فَرَدَّهُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ رَدَّكُمْ قَالُوا عُمَرُ قَالَ لِمَ رَدَدْتَهُمْ يَا عُمَرُ قَالَ إِذَنْ يَتَّكِلَ النَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Suyuninglar va odamlarga ham xushxabar beringlar: kim chin dildan ‹Laa ilaaha illalloh›, desa, jannatga kiradi», dedilar. Shunda ular chiqib, odamlarga xushxabar bera boshladilar. Yoʻlda ularga Umar (roziyallohu anhu) yoʻliqdi, unga ham xushxabar berdilar, u esa ularni qaytardi. Rasululloh ﷺ: «Sizlarni kim qaytardi?» dedilar. Ular: «Umar», dedilar. U zot: «Ey Umar, nega ularni qaytarding?» dedilar. U: «Unday boʻlsa, odamlar (shunga) suyanib qoladilar, yo Rasululloh», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Суюнинглар ва одамларга ҳам хушхабар беринглар: ким чин дилдан ‹Лаа илааҳа иллаллоҳ›, деса, жаннатга киради», дедилар. Шунда улар чиқиб, одамларга хушхабар бера бошладилар. Йўлда уларга Умар (розияллоҳу анҳу) йўлиқди, унга ҳам хушхабар бердилар, у эса уларни қайтарди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларни ким қайтарди?» дедилар. Улар: «Умар», дедилар. У зот: «Эй Умар, нега уларни қайтардинг?» дедилар. У: «Ундай бўлса, одамлар (шунга) суяниб қоладилар, ё Расулуллоҳ», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَن يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَن عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيْسَ مِنَّا مَنْ حَلَقَ وَخَرَقَ وَسَلَقَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «(Musibatda) sochini qirqqan, (kiyimini) yirtgan va (ovozini koʻtarib) faryod qilgan kishi bizdan emas», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «(Мусибатда) сочини қирққан, (кийимини) йиртган ва (овозини кўтариб) фарёд қилган киши биздан эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَن أَبِي إِسْحَاقَ عَن الْأَسْوَدِ قَالَ قَالَ أَبُو مُوسَىلَقَدْ ذَكَّرَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ صَلَاةً كُنَّا نُصَلِّيهَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِمَّا نَسِينَاهَا وَإِمَّا تَرَكْنَاهَا عَمْدًا يُكَبِّرُ كُلَّمَا رَكَعَ وَكُلَّمَا رَفَعَ وَكُلَّمَا سَجَدَ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) bizga Rasululloh ﷺ bilan birga oʻqiydigan namozimizni esga soldi — biz uni yo unutgan edik, yo atayin tark etgan edik: u har rukuʼga borganda, har bosh koʻtarganda va har sajda qilganda takbir aytardi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) бизга Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўқийдиган намозимизни эсга солди — биз уни ё унутган эдик, ё атайин тарк этган эдик: у ҳар рукуъга борганда, ҳар бош кўтарганда ва ҳар сажда қилганда такбир айтарди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ قَالَ عَبْد اللَّهِ وَسَمِعْتُهُ أَنَا مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا عَن بُرَيْدٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَسَمِعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا يُثْنِي عَلَى رَجُلٍ وَيُطْرِيهِ فِي الْمِدْحَةِ فَقَالَ لَقَدْ أَهْلَكْتُمْ أَوْ قَطَعْتُمْ ظَهْرَ الرَّجُلِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishi boshqa bir kishini maqtab, maqtovda haddan oshayotganini eshitdilar va: «Sizlar (uni) halok qildingiz» yoki «kishining belini sindirdingiz», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир киши бошқа бир кишини мақтаб, мақтовда ҳаддан ошаётганини эшитдилар ва: «Сизлар (уни) ҳалок қилдингиз» ёки «кишининг белини синдирдингиз», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ مُؤَمَّلٌ قَالَ ثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَن أَبِي وَائِلٍ عَن أَبِي مُوسَى قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اللَّهُمَّ اجْعَلْ عُبَيْدًا أَبَا عَامِرٍ فَوْقَ أَكْثَرِ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ فَقُتِلَ عُبَيْدٌ يَوْمَ أَوْطَاسٍ وَقَتَلَ أَبُو مُوسَى قَاتِلَ عُبَيْدٍقَالَ قَالَ أَبُو وَائِلٍ وَإِنِّي لَأَرْجُو أَنْ لَا يَجْمَعَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بَيْنَ قَاتِلِ عُبَيْدٍ وَبَيْنَ أَبِي مُوسَى فِي النَّارِ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh, Ubayd Abu Omirni qiyomat kuni odamlarning koʻpchiligidan yuqori qilgin», dedilar. Ubayd Avtos kunida oʻldirildi, Abu Muso esa Ubaydning qotilini oʻldirdi. Abu Voil aytdi: Men Alloh azza va jalla Ubaydning qotili bilan Abu Musoni doʻzaxda jamlamasligiga umid qilaman.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ, Убайд Абу Омирни қиёмат куни одамларнинг кўпчилигидан юқори қилгин», дедилар. Убайд Автос кунида ўлдирилди, Абу Мусо эса Убайднинг қотилини ўлдирди. Абу Воил айтди: Мен Аллоҳ азза ва жалла Убайднинг қотили билан Абу Мусони дўзахда жамламаслигига умид қиламан.

حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَن عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى قَالَلَقِيَ عُمَرُ أَسْمَاءَ بِنْتَ عُمَيْسٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُمَا فَقَالَ نِعْمَ الْقَوْمُ أَنْتُمْ لَوْلَا أَنَّكُمْ سَبَقْتُمْ بِالْهِجْرَةِ وَنَحْنُ أَفْضَلُ مِنْكُمْ قَالَتْ كُنْتُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُ جَاهِلَكُمْ وَيَحْمِلُ رَاجِلَكُمْ وَفَرَرْنَا بِدِينِنَا فَقَالَتْ لَا أَنْتَهِي حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَخَلَتْ فَذَكَرَتْ مَا قَالَ لَهَا عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَلْ لَكُمْ الْهِجْرَةُ مَرَّتَيْنِ هِجْرَتُكُمْ إِلَى الْحَبَشَةِ وَهِجْرَتُكُمْ إِلَى الْمَدِينَةِ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Umar (roziyallohu anhu) Asmo binti Umays (roziyallohu anho)ga yoʻliqib: «Sizlar yaxshi qavmsizlar, agar hijratda (bizdan) oldin ketmaganingizda edi; biz sizlardan afzalmiz», dedi. U: «Sizlar Rasululloh ﷺ bilan birga edingiz — u zot bilmaganingizni oʻrgatar, piyodangizni ulovga mindirar edilar; biz esa dinimizni (saqlab) qochgan edik», dedi. Soʻng: «Rasululloh ﷺning huzurlariga kirmagunimcha toʻxtamayman», dedi. U kirib, Umar (roziyallohu anhu) unga aytgan gapni zikr qildi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, balki sizlarga ikki hijrat (savobi) bordir: Habashistonga hijratingiz va Madinaga hijratingiz», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Умар (розияллоҳу анҳу) Асмо бинти Умайс (розияллоҳу анҳо)га йўлиқиб: «Сизлар яхши қавмсизлар, агар ҳижратда (биздан) олдин кетмаганингизда эди; биз сизлардан афзалмиз», деди. У: «Сизлар Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдингиз — у зот билмаганингизни ўргатар, пиёдангизни уловга миндирар эдилар; биз эса динимизни (сақлаб) қочган эдик», деди. Сўнг: «Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига кирмагунимча тўхтамайман», деди. У кириб, Умар (розияллоҳу анҳу) унга айтган гапни зикр қилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, балки сизларга икки ҳижрат (савоби) бордир: Ҳабашистонга ҳижратингиз ва Мадинага ҳижратингиз», дедилар.

حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَن لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بُرْدَةَ زَمَنَ الْحَجَّاجِ يُحَدِّثُ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ رَأَى جِنَازَةً يُسْرِعُونَ بِهَا فَقَالَ لِتَكُنْ عَلَيْكُمْ السَّكِينَةُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot odamlar shoshilib olib borayotgan bir janozani koʻrib qoldilar va: «Sizlarga sokinlik lozim boʻlsin», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот одамлар шошилиб олиб бораётган бир жанозани кўриб қолдилар ва: «Сизларга сокинлик лозим бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مَالِكٍ أَبُو جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ قَالَدَخَلْتُ عَلَى أَبِي مُوسَى فِي بَيْتِ ابْنَةِ أُمِّ الْفَضْلِ فَعَطَسْتُ وَلَمْ يُشَمِّتْنِي وَعَطَسَتْ فَشَمَّتَهَا فَرَجَعْتُ إِلَى أُمِّي فَأَخْبَرْتُهَا فَلَمَّا جَاءَهَا قَالَتْ عَطَسَ ابْنِي عِنْدَكَ فَلَمْ تُشَمِّتْهُ وَعَطَسَتْ فَشَمَّتَّهَا فَقَالَ إِنَّ ابْنَكِ عَطَسَ فَلَمْ يَحْمَدْ اللَّهَ تَعَالَى فَلَمْ أُشَمِّتْهُ وَإِنَّهَا عَطَسَتْ فَحَمَدَتْ اللَّهَ تَعَالَى فَشَمَّتُّهَا وَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا عَطَسَ أَحَدُكُمْ فَحَمِدَ اللَّهَ فَشَمِّتُوهُ وَإِنْ لَمْ يَحْمَدْ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَلَا تُشَمِّتُوهُ فَقَالَتْ أَحْسَنْتَ أَحْسَنْتَ

Abu Burda (rahimahulloh) aytdi: Men Ummu Fazlning qizining uyida Abu Musoning huzuriga kirdim. Men aksa urdim, u menga (rahm) tilamadi; u (ayol) aksa urdi, unga esa (rahm) tiladi. Men onamning oldiga qaytib, unga xabar berdim. (Abu Muso) uning oldiga kelganida, u: «Oʻgʻlim sening oldingda aksa urdi, sen unga (rahm) tilamading; u aksa urganda esa unga tiladingmi?» dedi. U: «Oʻgʻling aksa urib, Alloh taologa hamd aytmadi, shuning uchun unga (rahm) tilamadim; u esa aksa urib, Alloh taologa hamd aytdi, shuning uchun unga tiladim. Men Rasululloh ﷺning: ‹Sizlardan biringiz aksa urib, Allohga hamd aytsa, unga (rahm) tilanglar; agar Alloh azza va jallaga hamd aytmasa, unga tilamanglar›, deganlarini eshitganman», dedi. U (ayol): «Yaxshi qilding, yaxshi qilding», dedi.Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Умму Фазлнинг қизининг уйида Абу Мусонинг ҳузурига кирдим. Мен акса урдим, у менга (раҳм) тиламади; у (аёл) акса урди, унга эса (раҳм) тилади. Мен онамнинг олдига қайтиб, унга хабар бердим. (Абу Мусо) унинг олдига келганида, у: «Ўғлим сенинг олдингда акса урди, сен унга (раҳм) тиламадинг; у акса урганда эса унга тиладингми?» деди. У: «Ўғлинг акса уриб, Аллоҳ таолога ҳамд айтмади, шунинг учун унга (раҳм) тиламадим; у эса акса уриб, Аллоҳ таолога ҳамд айтди, шунинг учун унга тиладим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Сизлардан бирингиз акса уриб, Аллоҳга ҳамд айтса, унга (раҳм) тиланглар; агар Аллоҳ азза ва жаллага ҳамд айтмаса, унга тиламанглар›, деганларини эшитганман», деди. У (аёл): «Яхши қилдинг, яхши қилдинг», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ قَالَ ثَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو عَن الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ أَحَبَّ دُنْيَاهُ أَضَرَّ بِآخِرَتِهِ وَمَنْ أَحَبَّ آخِرَتَهُ أَضَرَّ بِدُنْيَاهُ فَآثِرُوا مَا يَبْقَى عَلَى مَا يَفْنَى

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim dunyosini sevsa, oxiratiga zarar yetkazadi; kim oxiratini sevsa, dunyosiga zarar yetkazadi. Bas, fano boʻladigan narsadan boqiy qoladigan narsani afzal koʻringlar», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким дунёсини севса, охиратига зарар етказади; ким охиратини севса, дунёсига зарар етказади. Бас, фано бўладиган нарсадан боқий қоладиган нарсани афзал кўринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ الْخُزَاعِيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَن عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَن الْمُطَّلِبِ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَحَبَّ دُنْيَاهُ أَضَرَّ بِآخِرَتِهِ وَمَنْ أَحَبَّ آخِرَتَهُ أَضَرَّ بِدُنْيَاهُ فَآثِرُوا مَا يَبْقَى عَلَى مَا يَفْنَى

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim dunyosini sevsa, oxiratiga zarar yetkazadi; kim oxiratini sevsa, dunyosiga zarar yetkazadi. Bas, fano boʻladigan narsadan boqiy qoladigan narsani afzal koʻringlar», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким дунёсини севса, охиратига зарар етказади; ким охиратини севса, дунёсига зарар етказади. Бас, фано бўладиган нарсадан боқий қоладиган нарсани афзал кўринглар», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَن سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ مُعَاذًا وَأَبَا مُوسَى إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ بَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا وَيَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا وَتَطَاوَعَا وَلَا تَخْتَلِفَا قَالَ فَكَانَ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا فُسْطَاطًا يَكُونُ فِيهِ يَزُورُ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُقَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ أَظُنُّهُ عَن أَبِي مُوسَى

Abu Burda (rahimahulloh) otasidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ Muoz bilan Abu Musoni Yamanga yubordilar va: «Xushxabar beringlar, (odamlarni) nafratlantirmanglar; osonlashtiringlar, qiyinlashtirmanglar; bir-biringizga itoat qilinglar, ixtilof qilmanglar», dedilar. Ularning har biri uchun oʻzi turadigan chodir bor edi, biri ikkinchisini ziyorat qilib turardi. Abu Abdurahmon aytdi: Oʻylaymanki, u buni Abu Musodan (rivoyat qilgan).Абу Бурда (раҳимаҳуллоҳ) отасидан ривоят қилади: Набий ﷺ Муоз билан Абу Мусони Яманга юбордилар ва: «Хушхабар беринглар, (одамларни) нафратлантирманглар; осонлаштиринглар, қийинлаштирманглар; бир-бирингизга итоат қилинглар, ихтилоф қилманглар», дедилар. Уларнинг ҳар бири учун ўзи турадиган чодир бор эди, бири иккинчисини зиёрат қилиб турарди. Абу Абдураҳмон айтди: Ўйлайманки, у буни Абу Мусодан (ривоят қилган).

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَن زَائِدَةَ عَن عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى عَن أَبِي مُوسَى قَالَمَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاشْتَدَّ مَرَضُهُ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّ بِالنَّاسِ فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ رَقِيقٌ مَتَى يَقُومُ مَقَامَكَ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ فَإِنَّكُنَّ صَوَاحِبَاتُ يُوسُفَ فَأَتَاهُ الرَّسُولُ فَصَلَّى أَبُو بَكْرٍ بِالنَّاسِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَحَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ ثَنَا زَائِدَةُ قَالَ ثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ يَعْنِي ابْنَ عُمَيْرٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى عَن أَبِيهِ قَالَ مَرِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ فَذَكَرَهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ kasal boʻldilar va kasalliklari ogʻirlashdi. Shunda u zot: «Abu Bakrga buyuringlar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Oisha: «Yo Rasululloh, Abu Bakr koʻngli yumshoq kishi, sizning oʻrningizda tursa, odamlarga namoz oʻqib berishga qodir boʻlmaydi», dedi. U zot: «Abu Bakrga buyuringlar, odamlarga namoz oʻqib bersin. Albatta, sizlar Yusufning (atrofidagi) ayollardeksizlar», dedilar. Shunday qilib, unga xabarchi bordi va Rasululloh ﷺning hayotlari davomida Abu Bakr odamlarga namoz oʻqib berdi. Boshqa rivoyatda ham: Rasululloh ﷺ kasal boʻldilar va: «Abu Bakrga buyuringlar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar, deb (hadis) zikr qilindi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ касал бўлдилар ва касалликлари оғирлашди. Шунда у зот: «Абу Бакрга буюринглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Оиша: «Ё Расулуллоҳ, Абу Бакр кўнгли юмшоқ киши, сизнинг ўрнингизда турса, одамларга намоз ўқиб беришга қодир бўлмайди», деди. У зот: «Абу Бакрга буюринглар, одамларга намоз ўқиб берсин. Албатта, сизлар Юсуфнинг (атрофидаги) аёллардексизлар», дедилар. Шундай қилиб, унга хабарчи борди ва Расулуллоҳ ﷺнинг ҳаётлари давомида Абу Бакр одамларга намоз ўқиб берди. Бошқа ривоятда ҳам: Расулуллоҳ ﷺ касал бўлдилар ва: «Абу Бакрга буюринглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар, деб (ҳадис) зикр қилинди.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ بْنُ الْحَارِثِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الصَّلَاةُ عَلَى ظَهْرِ الدَّابَّةِ فِي السَّفَرِ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Safarda ulov ustida namoz (oʻqish) mana bunday, mana bunday, mana bunday va mana bundaydir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Сафарда улов устида намоз (ўқиш) мана бундай, мана бундай, мана бундай ва мана бундайдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ يَعْنِي شَيْبَانَ عَن لَيْثٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى عَن أَبِيهِ قَالَصَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَاةَ الظُّهْرِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا بِوَجْهِهِ فَقَالَ مَكَانَكُمْ فَاسْتَقْبَلَ الرِّجَالَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَكُمْ أَنْ تَتَّقُوا اللَّهَ وَأَنْ تَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا ثُمَّ تَخَطَّى الرِّجَالَ فَأَتَى النِّسَاءَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَكُنَّ أَنْ تَتَّقِينَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَأَنْ تَقُلْنَ قَوْلًا سَدِيدًا ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرِّجَالِ فَقَالَ إِذَا دَخَلْتُمْ مَسَاجِدَ الْمُسْلِمِينَ وَأَسْوَاقَهُمْ أَوْ أَسْوَاقَ الْمُسْلِمِينَ وَمَسَاجِدَهُمْ وَمَعَكُمْ مِنْ هَذِهِ النَّبْلِ شَيْءٌ فَأَمْسِكُوا بِنُصُولِهَا لَا تُصِيبُوا أَحَدًا مِنْ الْمُسْلِمِينَ فَتُؤْذُوهُ أَوْ تَجْرَحُوهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizga peshin namozini oʻqib berdilar, soʻng bizga yuzlanib: «Joyingizda (turinglar)», dedilar. Keyin erkaklarga yuzlanib: «Albatta, Alloh tabaraka va taolo menga sizlarni Allohdan qoʻrqishga va toʻgʻri soʻz aytishga buyurishimni amr qilmoqda», dedilar. Soʻng erkaklarning orasidan oʻtib, ayollarning oldiga keldilar va: «Albatta, Alloh tabaraka va taolo menga sizlarni Alloh azza va jalladan qoʻrqishga va toʻgʻri soʻz aytishga buyurishimni amr qilmoqda», dedilar. Soʻng erkaklarning oldiga qaytib: «Musulmonlarning masjidlariga va bozorlariga (yoki: musulmonlarning bozorlariga va masjidlariga) kirganingizda, oʻzingiz bilan shu oʻqlardan biror narsa boʻlsa, ularning paykonlaridan ushlab olinglar — musulmonlardan birortasiga tegib, uni ranjitmanglar yoki jarohatlamanglar», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизга пешин намозини ўқиб бердилар, сўнг бизга юзланиб: «Жойингизда (туринглар)», дедилар. Кейин эркакларга юзланиб: «Албатта, Аллоҳ табарака ва таоло менга сизларни Аллоҳдан қўрқишга ва тўғри сўз айтишга буюришимни амр қилмоқда», дедилар. Сўнг эркакларнинг орасидан ўтиб, аёлларнинг олдига келдилар ва: «Албатта, Аллоҳ табарака ва таоло менга сизларни Аллоҳ азза ва жалладан қўрқишга ва тўғри сўз айтишга буюришимни амр қилмоқда», дедилар. Сўнг эркакларнинг олдига қайтиб: «Мусулмонларнинг масжидларига ва бозорларига (ёки: мусулмонларнинг бозорларига ва масжидларига) кирганингизда, ўзингиз билан шу ўқлардан бирор нарса бўлса, уларнинг пайконларидан ушлаб олинглар — мусулмонлардан бирортасига тегиб, уни ранжитманглар ёки жароҳатламанглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبو أَحْمَدَ حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَأَبُو النَّضْرِ قَالَا حَدَّثَنَا الْمُبَارَكُ عَن الْحَسَنِ عَن أَبِي مُوسَى قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ تَوَضَّئُوا مِمَّا غَيَّرَتْ النَّارُ لَوْنَهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Olov rangini oʻzgartirgan narsadan tahorat olinglar», deganlarini eshitdim.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Олов рангини ўзгартирган нарсадан таҳорат олинглар», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ يَعْنِي شَيْبَانَ عَن لَيْثٍ عَن أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى عَن أَبِيهِعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا مَرَّتْ بِكُمْ جِنَازَةٌ فَإِنْ كَانَ مُسْلِمًا أَوْ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا فَقُومُوا لَهَا فَإِنَّهُ لَيْسَ لَهَا نَقُومُ وَلَكِنْ نَقُومُ لِمَنْ مَعَهَا مِنْ الْمَلَائِكَةِ قَالَ لَيْثٌ فَذَكَرْتُ هَذَا الْحَدِيثَ لِمُجَاهِدٍ فَقَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَخْبَرَةَ الْأَزْدِىُّ قَالَ إِنَّا لَجُلُوسٌ مَعَ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ نَنْتَظِرُ جِنَازَةً إِذْ مَرَّتْ بِنَا أُخْرَى فَقُمْنَا فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ مَا يُقِيمُكُمْ فَقُلْنَا هَذَا مَا تَأْتُونَا بِهِ يَا أَصْحَابَ مُحَمَّدٍ قَالَ وَمَا ذَاكَ قُلْتُ زَعَمَ أَبُو مُوسَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا مَرَّتْ بِكُمْ جِنَازَةٌ إِنْ كَانَ مُسْلِمًا أَوْ يَهُودِيًّا أَوْ نَصْرَانِيًّا فَقُومُوا لَهَا فَإِنَّهُ لَيْسَ لَهَا نَقُومُ وَلَكِنْ نَقُومُ لِمَنْ مَعَهَا مِنْ الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ عَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ مَا فَعَلَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَطُّ غَيْرَ مَرَّةٍ بِرَجُلٍ مِنْ الْيَهُودِ وَكَانُوا أَهْلَ كِتَابٍ وَكَانَ يَتَشَبَّهُ بِهِمْ فَإِذَا نُهِيَ انْتَهَى فَمَا عَادَ لَهَا بَعْدُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Yoningizdan janoza oʻtsa — musulmonmi, yahudiymi yoki nasroniymi — unga turinglar. Chunki biz unga turmaymiz, balki u bilan birga boʻlgan farishtalarga turamiz», dedilar. Lays aytdi: Men bu hadisni Mujohidga aytdim, u: Menga Abdulloh ibn Saxbara al-Azdiy soʻzlab berdi, dedi. (Abdulloh) aytdi: Biz Ali (roziyallohu anhu) bilan birga oʻtirib bir janozani kutayotgan edik, yonimizdan boshqasi oʻtib qoldi va biz turdik. Shunda Ali (roziyallohu anhu): «Sizlarni nima turgʻizdi?» dedi. Biz: «Bu — sizlar, Muhammadning sahobalari, bizga keltirgan narsa», dedik. U: «U nima?» dedi. Men: «Abu Muso Rasululloh ﷺning: ‹Yoningizdan janoza oʻtsa — musulmonmi, yahudiymi yoki nasroniymi — unga turinglar; chunki biz unga turmaymiz, balki u bilan birga boʻlgan farishtalarga turamiz›, deganlarini aytdi», dedim. Shunda Ali (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ buni bir marta — bir yahudiy kishining (janozasida) qilganlaridan boshqa hech qachon qilmaganlar. Ular ahli kitob edilar, u zot ularga oʻxshatib qilar edilar; qachonki qaytarilgach, toʻxtadilar va undan keyin buni boshqa takrorlamadilar», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ёнингиздан жаноза ўтса — мусулмонми, яҳудийми ёки насронийми — унга туринглар. Чунки биз унга турмаймиз, балки у билан бирга бўлган фаришталарга турамиз», дедилар. Лайс айтди: Мен бу ҳадисни Мужоҳидга айтдим, у: Менга Абдуллоҳ ибн Сахбара ал-Аздий сўзлаб берди, деди. (Абдуллоҳ) айтди: Биз Али (розияллоҳу анҳу) билан бирга ўтириб бир жанозани кутаётган эдик, ёнимиздан бошқаси ўтиб қолди ва биз турдик. Шунда Али (розияллоҳу анҳу): «Сизларни нима турғизди?» деди. Биз: «Бу — сизлар, Муҳаммаднинг саҳобалари, бизга келтирган нарса», дедик. У: «У нима?» деди. Мен: «Абу Мусо Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ёнингиздан жаноза ўтса — мусулмонми, яҳудийми ёки насронийми — унга туринглар; чунки биз унга турмаймиз, балки у билан бирга бўлган фаришталарга турамиз›, деганларини айтди», дедим. Шунда Али (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ буни бир марта — бир яҳудий кишининг (жанозасида) қилганларидан бошқа ҳеч қачон қилмаганлар. Улар аҳли китоб эдилар, у зот уларга ўхшатиб қилар эдилар; қачонки қайтарилгач, тўхтадилар ва ундан кейин буни бошқа такрорламадилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ قَالَ ثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي مُوسَى قَالَجَاءَ سَائِلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اشْفَعُوا فَلْتُؤْجَرُوا وَلْيَقْضِ اللَّهُ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ مَا شَاءَ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir soʻrovchi keldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «(Unga) shafoatchi boʻlinglar, ajr olasizlar. Alloh esa Oʻz Nabiysining tili bilan Oʻzi xohlagan narsani hukm qiladi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир сўровчи келди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «(Унга) шафоатчи бўлинглар, ажр оласизлар. Аллоҳ эса Ўз Набийсининг тили билан Ўзи хоҳлаган нарсани ҳукм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ قَالَ ثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ قَالَ ثَنَا غَالِبٌ التَّمَّارُ عَن حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ عَن مَسْرُوقِ بْنِ أَوْسٍ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَضَى فِي الْأَصَابِعِ بِعَشْرٍ عَشْرٍ مِنْ الْإِبِلِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot barmoqlar (diyati) haqida oʻntadan, oʻntadan tuya (berilishiga) hukm qildilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади: У зот бармоқлар (дияти) ҳақида ўнтадан, ўнтадан туя (берилишига) ҳукм қилдилар.

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عِيسَى قَالَ ثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَن أَبِي بَلْجٍ قَالَ حَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيُّ عَن أَبِيهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَكَرَ الطَّاعُونَ فَقَالَ وَخْزٌ مِنْ أَعْدَائِكُمْ مِنْ الْجِنِّ وَهِيَ شَهَادَةُ الْمُسْلِمِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ toun haqida zikr qilib: «(U) jinlardan boʻlgan dushmanlaringizning sanchigʻidir va u musulmon uchun shahodatdir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тоун ҳақида зикр қилиб: «(У) жинлардан бўлган душманларингизнинг санчиғидир ва у мусулмон учун шаҳодатдир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ قَالَ ثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَن هَارُونَ أَبِي إِسْحَاقَ الْكُوفِيِّ مَنْ هَمْدَانَ عَن أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى عَن أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ صَلَّى فِي يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ ثِنْتَيْ عَشَرَ رَكْعَةً سِوَى الْفَرِيضَةِ بُنِيَ لَهُ بَيْتٌ فِي الْجَنَّةِ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir kecha-kunduzda farzdan tashqari oʻn ikki rakaat namoz oʻqisa, unga jannatda bir uy bino qilinadi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир кеча-кундузда фарздан ташқари ўн икки ракаат намоз ўқиса, унга жаннатда бир уй бино қилинади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَن يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِيهِ وَيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ عَن أَبِي إِسْحَاقَ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِيهِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا نِكَاحَ إِلَّا بِوَلِيٍّ

Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Valiysiz nikoh (sahih) boʻlmaydi», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Валийсиз никоҳ (саҳиҳ) бўлмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ قَالَ ثَنَا ثَابِتُ بْنُ عُمَارَةَ عَن غُنَيْمِ بْنِ قَيْسٍ عَن الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّمَا امْرَأَةٍ اسْتَعْطَرَتْ فَمَرَّتْ بِقَوْمٍ لِيَجِدُوا رِيحَهَا فَهِيَ زَانِيَةٌ

Al-Ashʼariy (Abu Muso) (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir ayol xushboʻylik surtib, hidini sezishlari uchun bir qavmning yonidan oʻtsa, u zinokordir», dedilar.Ал-Ашъарий (Абу Мусо) (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир аёл хушбўйлик суртиб, ҳидини сезишлари учун бир қавмнинг ёнидан ўтса, у зинокордир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ ثَنَا صَالِحُ بْنُ صَالِحٍ عَن الشَّعْبِيِّ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كَانَتْ لَهُ جَارِيَةٌ فَأَدَّبَهَا فَأَحْسَنَ أَدَبَهَا وَعَلَّمَهَا فَأَحْسَنَ تَعْلِيمَهَا ثُمَّ أَعْتَقَهَا وَتَزَوَّجَهَا فَلَهُ أَجْرَانِ وَأَيُّمَا رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ آمَنَ بِنَبِيِّهِ وَآمَنَ بِمُحَمَّدٍ فَلَهُ أَجْرَانِ وَأَيُّمَا عَبْدٍ مَمْلُوكٍ أَدَّى حَقَّ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهِ وَحَقَّ مَوَالِيهِ فَلَهُ أَجْرَانِ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning choʻrisi (qul ayoli) boʻlsa-yu, uni chiroyli tarbiyalab, yaxshi odob bergan boʻlsa, yaxshi taʼlim berib oʻrgatgan boʻlsa, soʻng uni ozod qilib, oʻzi unga uylansa, unga ikki ajr bordir. Ahli kitobdan boʻlgan har qanday kishi oʻz paygʻambariga imon keltirib, Muhammadga ham imon keltirsa, unga ikki ajr bordir. Har qanday qul Allohning oʻziga yuklagan haqqini va xoʻjayinlarining haqqini ado etsa, unga ikki ajr bordir», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг чўриси (қул аёли) бўлса-ю, уни чиройли тарбиялаб, яхши одоб берган бўлса, яхши таълим бериб ўргатган бўлса, сўнг уни озод қилиб, ўзи унга уйланса, унга икки ажр бордир. Аҳли китобдан бўлган ҳар қандай киши ўз пайғамбарига имон келтириб, Муҳаммадга ҳам имон келтирса, унга икки ажр бордир. Ҳар қандай қул Аллоҳнинг ўзига юклаган ҳаққини ва хўжайинларининг ҳаққини адо этса, унга икки ажр бордир», дедилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ ثَنَا شُعْبَةُ عَن قَتَادَةَ عَن أَبِي تَمِيمَةَ عَن أَبِي مُوسَى ح قَالَ وَكِيعٌ وَحَدَّثَنِي الضَّحَّاكُ أَبُو الْعَلَاءِ أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْ أَبِي تَمِيمَةَ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ صَامَ الدَّهْرَ ضُيِّقَتْ عَلَيْهِ جَهَنَّمُ هَكَذَا وَقَبَضَ كَفَّهُ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Kim butun umr (uzluksiz) roʻza tutsa, jahannam unga mana bunday torayadi», dedilar va kaftlarini yumdilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Ким бутун умр (узлуксиз) рўза тутса, жаҳаннам унга мана бундай тораяди», дедилар ва кафтларини юмдилар.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ ثَنَا شُعْبَةُ عَن أَبِي التَّيَّاحِ الضُّبَعِيِّ قَالَ سَمِعْتُ رَجُلًا وَصَفَهُ كَانَ يَكُونُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَتَبَ أَبُو مُوسَى إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ إِنَّكَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ زَمَانِكَ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَانَ أَحَدُهُمْ إِذَا أَصَابَهُ الشَّيْءُ مِنْ الْبَوْلِ قَرَضَهُ بِالْمَقَارِيضِ وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ عَلَى دَمْثٍ يَعْنِي مَكَانٍ لَيِّنٍ فَبَالَ فِيهِ وَقَالَ إِذَا بَالَ أَحَدُكُمْ فَلْيَرْتَدْ لِبَوْلِهِ

Abu Muso (roziyallohu anhu) Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga shunday deb yozdi: «Sen oʻz zamonang ahlidan boʻlgan kishisan. Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹Bani Isroildan birortasiga siydikdan bir narsa tegib qolsa, oʻsha (joy)ni qaychilar bilan qirqib tashlar edi›, dedilar. Rasululloh ﷺ yumshoq bir joydan oʻtib, oʻsha yerga bavl qildilar va: ‹Sizlardan biringiz bavl qilmoqchi boʻlsa, bavli uchun (mos) joy tanlab olsin›, dedilar.»Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га шундай деб ёзди: «Сен ўз замонанг аҳлидан бўлган кишисан. Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бани Исроилдан бирортасига сийдикдан бир нарса тегиб қолса, ўша (жой)ни қайчилар билан қирқиб ташлар эди›, дедилар. Расулуллоҳ ﷺ юмшоқ бир жойдан ўтиб, ўша ерга бавл қилдилар ва: ‹Сизлардан бирингиз бавл қилмоқчи бўлса, бавли учун (мос) жой танлаб олсин›, дедилар.»

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ ثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَلِيِّ بْنِ رِفَاعَةَ عَن الْحَسَنِ عَن أَبِي مُوسَى رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْرَضُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثَلَاثَ عَرَضَاتٍ فَأَمَّا عَرْضَتَانِ فَجِدَالٌ وَمَعَاذِيرُ وَأَمَّا الثَّالِثَةُ فَعِنْدَ ذَلِكَ تَطِيرُ الصُّحُفُ فِي الْأَيْدِي فَآخِذٌ بِيَمِينِهِ وَآخِذٌ بِشِمَالِهِ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Qiyomat kunida odamlar uch marta koʻndalang qilinadilar. Ikki marta koʻndalang qilinishida bahs-tortishuv va uzr aytish boʻladi. Uchinchisida esa nomalar qoʻllarga uchib keladi: kimdir oʻng qoʻli bilan, kimdir chap qoʻli bilan oladi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Қиёмат кунида одамлар уч марта кўндаланг қилинадилар. Икки марта кўндаланг қилинишида баҳс-тортишув ва узр айтиш бўлади. Учинчисида эса номалар қўлларга учиб келади: кимдир ўнг қўли билан, кимдир чап қўли билан олади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ قَالَ ثَنَا زُهَيْرٌ عَن أَسِيدِ بْنِ أَبِي أَسِيدٍ عَن مُوسَى بْنِ أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ عَن أَبِيهِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْمَيِّتُ يُعَذَّبُ بِبُكَاءِ الْحَيِّ عَلَيْهِ إِذَا قَالَتْ النَّائِحَةُ وَاعَضُدَاهُ وَانَاصِرَاهُ وَاكَاسِبَاهُ جُبِذَ الْمَيِّتُ وَقِيلَ لَهُ أَنْتَ عَضُدُهَا أَنْتَ نَاصِرُهَا أَنْتَ كَاسِبُهَا فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى} فَقَالَ وَيْحَكَ أُحَدِّثُكَ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَتَقُولُ هَذَا فَأَيُّنَا كَذَبَ فَوَاللَّهِ مَا كَذَبْتُ عَلَى أَبِي مُوسَى وَلَا كَذَبَ أَبُو مُوسَى عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mayyitga tiriklarning unga yigʻlashi sababli azob beriladi. Nolakash ayol: ‹Voh, bilagim! Voh, yordamchim! Voh, boquvchim!› deganda, mayyit tortiladi va unga: ‹Sen uning bilagi edingmi? Sen uning yordamchisi edingmi? Sen uning boquvchisi edingmi?› deyiladi», dedilar. Men: «Subhanalloh! Alloh azza va jalla: {Hech bir koʻtaruvchi boshqasining yukini koʻtarmas}, deydi-ku», dedim. U: «Voy senga! Men senga Abu Musodan, u Rasululloh ﷺdan (rivoyat qilib) soʻzlayapman, sen esa shunday deysanmi? Qaysimiz yolgʻon aytibdi? Allohga qasamki, men Abu Musoga nisbatan yolgʻon aytmadim, Abu Muso ham Rasululloh ﷺga nisbatan yolgʻon aytmadi», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Маййитга тирикларнинг унга йиғлаши сабабли азоб берилади. Нолакаш аёл: ‹Воҳ, билагим! Воҳ, ёрдамчим! Воҳ, боқувчим!› деганда, маййит тортилади ва унга: ‹Сен унинг билаги эдингми? Сен унинг ёрдамчиси эдингми? Сен унинг боқувчиси эдингми?› дейилади», дедилар. Мен: «Субҳаналлоҳ! Аллоҳ азза ва жалла: {Ҳеч бир кўтарувчи бошқасининг юкини кўтармас}, дейди-ку», дедим. У: «Вой сенга! Мен сенга Абу Мусодан, у Расулуллоҳ ﷺдан (ривоят қилиб) сўзлаяпман, сен эса шундай дейсанми? Қайсимиз ёлғон айтибди? Аллоҳга қасамки, мен Абу Мусога нисбатан ёлғон айтмадим, Абу Мусо ҳам Расулуллоҳ ﷺга нисбатан ёлғон айтмади», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ ثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَن حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ عَن أَبِي مُوسَىعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ بَيْنَ يَدَيْ السَّاعَةِ الْهَرْجَ قَالُوا وَمَا الْهَرْجُ قَالَ الْقَتْلُ قَالُوا أَكْثَرُ مِمَّا نَقْتُلُ إِنَّا لَنَقْتُلُ فِي الْعَامِ الْوَاحِدِ أَكْثَرَ مِنْ سَبْعِينَ أَلْفًا قَالَ إِنَّهُ لَيْسَ بِقَتْلِكُمْ الْمُشْرِكِينَ وَلَكِنْ قَتْلُ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَالُوا وَمَعَنَا عُقُولُنَا يَوْمَئِذٍ قَالَ إِنَّهُ لَيُنْزَعُ عُقُولُ أَكْثَرِ أَهْلِ ذَلِكَ الزَّمَانِ وَيُخَلَّفُ لَهُ هَبَاءٌ مِنْ النَّاسِ يَحْسَبُ أَكْثَرُهُمْ أَنَّهُ عَلَى شَيْءٍ وَلَيْسُوا عَلَى شَيْءٍقَالَ أَبُو مُوسَى وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مِنْهَا مَخْرَجًا إِنْ أَدْرَكَتْنِي وَإِيَّاكُمْ إِلَّا أَنْ نَخْرُجَ مِنْهَا كَمَا دَخَلْنَاهَا لَمْ نُصِبْ فِيهَا دَمًا وَلَا مَالًا

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Albatta, qiyomat oldida haraj boʻladi», dedilar. Ular: «Haraj nima?» dedilar. U zot: «Oʻldirish», dedilar. Ular: «Biz oʻldirayotganimizdan koʻproqmi? Biz bir yilning oʻzida yetmish mingdan ortiq (kishini) oʻldiramiz-ku», dedilar. U zot: «U sizlarning mushriklarni oʻldirishingiz emas, balki bir-biringizni oʻldirishingizdir», dedilar. Ular: «Oʻsha kunda aqlimiz oʻzimiz bilan boʻladimi?» dedilar. U zot: «Oʻsha zamon ahlining koʻpchiligining aqli tortib olinadi va ularning oʻrniga odamlardan (behuda) toʻzon qoladi; ularning koʻpi oʻzini bir narsa ustida deb hisoblaydi, holbuki ular hech narsa ustida emaslar», dedilar. Abu Muso dedi: Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, agar u menga va sizlarga yetsa, undan oʻzimga ham, sizlarga ham — unga qanday kirgan boʻlsak, shundayligicha, unda na qonga va na molga tegmagan holda chiqishimizdan boshqa qutulish yoʻlini topmayman.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Албатта, қиёмат олдида ҳараж бўлади», дедилар. Улар: «Ҳараж нима?» дедилар. У зот: «Ўлдириш», дедилар. Улар: «Биз ўлдираётганимиздан кўпроқми? Биз бир йилнинг ўзида етмиш мингдан ортиқ (кишини) ўлдирамиз-ку», дедилар. У зот: «У сизларнинг мушрикларни ўлдиришингиз эмас, балки бир-бирингизни ўлдиришингиздир», дедилар. Улар: «Ўша кунда ақлимиз ўзимиз билан бўладими?» дедилар. У зот: «Ўша замон аҳлининг кўпчилигининг ақли тортиб олинади ва уларнинг ўрнига одамлардан (беҳуда) тўзон қолади; уларнинг кўпи ўзини бир нарса устида деб ҳисоблайди, ҳолбуки улар ҳеч нарса устида эмаслар», дедилар. Абу Мусо деди: Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, агар у менга ва сизларга етса, ундан ўзимга ҳам, сизларга ҳам — унга қандай кирган бўлсак, шундайлигича, унда на қонга ва на молга тегмаган ҳолда чиқишимиздан бошқа қутулиш йўлини топмайман.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ قَالَ ثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَسِيدُ بْنُ أَبِي أَسِيدٍ عَن ابْنِ أَبِي مُوسَى عَن أَبِيهِ أَوْ عَن ابْنِ أَبِي قَتَادَةَ عَن أَبِيهِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُحَلِّقَ حَبِيبَتَهُ حَلْقَةً مِنْ نَارٍ فَلْيُحَلِّقْهَا حَلْقَةً مِنْ ذَهَبٍ وَمَنْ سَرَّهُ أَنْ يُسَوِّرَ حَبِيبَتَهُ سِوَارًا مِنْ نَارٍ فَلْيُسَوِّرْهَا سِوَارًا مِنْ ذَهَبٍ وَلَكِنْ الْفِضَّةُ فَالْعَبُوا بِهَا لَعِبًا

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimni oʻz sevimlisiga oʻtdan (yasalgan) halqa taqishi xursand qilsa, unga oltindan halqa taqsin; kimni oʻz sevimlisiga oʻtdan bilaguzuk taqishi xursand qilsa, unga oltindan bilaguzuk taqsin. Kumushga kelsak, u bilan istaganingizcha (bezaninglar)», dedilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимни ўз севимлисига ўтдан (ясалган) ҳалқа тақиши хурсанд қилса, унга олтиндан ҳалқа тақсин; кимни ўз севимлисига ўтдан билагузук тақиши хурсанд қилса, унга олтиндан билагузук тақсин. Кумушга келсак, у билан истаганингизча (безанинглар)», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ قَالَ أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ عَن قَتَادَةَ عَن أَبِي بُرْدَةَ عَن أَبِي مُوسَىنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا خَافَ مِنْ رَجُلٍ أَوْ مِنْ قَوْمٍ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَجْعَلُكَ فِي نُحُورِهِمْ وَنَعُوذُ بِكَ مِنْ شُرُورِهِمْ

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishidan yoki bir qavmdan qoʻrqqanlarida: «Allohumma innii ajʼaluka fii nuhuurihim va naʼuuzu bika min shururihim (Ey Alloh, men Seni ularning roʻparasiga qoʻyaman va ularning yomonliklaridan Senga panoh tilaymiz)», der edilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишидан ёки бир қавмдан қўрққанларида: «Аллоҳумма иннии ажъалука фии нуҳууриҳим ва наъуузу бика мин шуруриҳим (Эй Аллоҳ, мен Сени уларнинг рўпарасига қўяман ва уларнинг ёмонликларидан Сенга паноҳ тилаймиз)», дер эдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ ثَنَا مُعَاذٌ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَن أَبِي بُرْدَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ عَن أَبِيهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا خَافَ قَوْمًا قَالَ اللَّهُمَّ إِنَّا نَجْعَلُكَ فِي نُحُورِهِمْ وَنَعُوذُ بِكَ مِنْ شُرُورِهِمْ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ bir qavmdan qoʻrqqanlarida: «Allohumma, innaa najʼaluka fii nuhuurihim va naʼuuzu bika min shururihim (Ey Alloh, biz Seni ularning roʻparasiga qoʻyamiz va ularning yomonliklaridan Senga panoh tilaymiz)», der edilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ бир қавмдан қўрққанларида: «Аллоҳумма, иннаа нажъалука фии нуҳууриҳим ва наъуузу бика мин шуруриҳим (Эй Аллоҳ, биз Сени уларнинг рўпарасига қўямиз ва уларнинг ёмонликларидан Сенга паноҳ тилаймиз)», дер эдилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ ثَنَا أَبُو لَيْلَى عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَيْسَرَةَ عَن مَزِيدَةَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ قَالَتْ أُمِّي كُنْتُ فِي مَسْجِدِ الْكُوفَةِ فِي خِلَافَةِ عُثْمَانَ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ وَعَلَيْنَا أَبُو مُوسَى الْأَشْعَرِيُّ قَالَ فَسَمِعَتْهُ يَقُولُإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِصَوْمِ عَاشُورَاءَ فَصُومُوا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u Usmon (roziyallohu anhu)ning xalifaligi davrida Kufa masjidida bizga (imom) edi va shunday der edi: Albatta, Rasululloh ﷺ Oshuro roʻzasini tutishga buyurdilar, bas, roʻza tutinglar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у Усмон (розияллоҳу анҳу)нинг халифалиги даврида Куфа масжидида бизга (имом) эди ва шундай дер эди: Албатта, Расулуллоҳ ﷺ Ошуро рўзасини тутишга буюрдилар, бас, рўза тутинглар.

حَدَّثَنَا حَسَنٌ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ عَن أَبِي إِسْحَاقَ عَن بُرَيْدِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَن رَجُلٍ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ عَن أَبِي مُوسَى الْأَشْعَرِيِّ قَالَلَقَدْ صَلَّى بِنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ صَلَاةً ذَكَّرَنَا بِهَا صَلَاةً كُنَّا نُصَلِّيهَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِمَّا أَنْ نَكُونَ نَسِينَاهَا وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ تَرَكْنَاهَا عَمْدًا يُكَبِّرُ فِي كُلِّ رَفْعٍ وَوَضْعٍ وَقِيَامٍ وَقُعُودٍ

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi: Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) bizga shunday namoz oʻqib berdiki, u bilan bizga Rasululloh ﷺ bilan birga oʻqiydigan namozimizni esga soldi — biz uni yo unutgan, yo atayin tark etgan edik: u har koʻtarilishda va tushishda, har turishda va oʻtirishda takbir aytardi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди: Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) бизга шундай намоз ўқиб бердики, у билан бизга Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўқийдиган намозимизни эсга солди — биз уни ё унутган, ё атайин тарк этган эдик: у ҳар кўтарилишда ва тушишда, ҳар туришда ва ўтиришда такбир айтарди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ ثَنَا جَرِيرٌ عَن سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ عَن قَتَادَةَ عَن أَبِي غَلَّابٍ عَن حِطَّانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّقَاشِيِّ عَن أَبِي مُوسَى قَالَعَلَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَلْيَؤُمَّكُمْ أَحَدُكُمْ وَإِذَا قَرَأَ الْإِمَامُ فَأَنْصِتُوا

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga taʼlim berib: «Namozga turganingizda, biringiz sizga imomlik qilsin. Imom qiroat qilsa, jim quloq soling», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга таълим бериб: «Намозга турганингизда, бирингиз сизга имомлик қилсин. Имом қироат қилса, жим қулоқ солинг», дедилар.