حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا ذَهَبَ الْمَذْهَبَ أَبْعَدَ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojat chiqargani borganlarida, (odamlardan) uzoqqa ketar edilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожат чиқаргани борганларида, (одамлардан) узоққа кетар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ الْبَرَازَ انْطَلَقَ حَتَّى لاَ يَرَاهُ أَحَدٌ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojat chiqarmoqchi boʻlganlarida, hech kim koʻrmaydigan (darajada) uzoqqa ketar edilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожат чиқармоқчи бўлганларида, ҳеч ким кўрмайдиган (даражада) узоққа кетар эдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، حَدَّثَنِي شَيْخٌ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ الْبَصْرَةَ فَكَانَ يُحَدَّثُ عَنْ أَبِي مُوسَى، فَكَتَبَ عَبْدُ اللَّهِ إِلَى أَبِي مُوسَى يَسْأَلُهُ عَنْ أَشْيَاءَ، فَكَتَبَ إِلَيْهِ أَبُو مُوسَى إِنِّي كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ فَأَرَادَ أَنْ يَبُولَ فَأَتَى دَمِثًا فِي أَصْلِ جِدَارٍ فَبَالَ ثُمَّ قَالَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يَبُولَ فَلْيَرْتَدْ لِبَوْلِهِ مَوْضِعًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Tayyoh bir shayxdan (keksa kishidan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Abbos Basraga kelganida, unga Abu Musodan hadislar rivoyat qilinar edi. Shunda Abdulloh (ibn Abbos) Abu Musoga (ayrim) narsalar haqida soʻrab xat yozdi. Abu Muso unga javoban yozdi: «Bir kuni men Rasululloh ﷺ bilan birga edim; u zot kichik hojat chiqarmoqchi boʻldilar va devor tagidagi yumshoq tuproqli joyga kelib, (oʻsha yerda) hojat chiqardilar. Soʻng ﷺ: ‹Biringiz kichik hojat chiqarmoqchi boʻlsa, hojati uchun (yumshoq) joy tanlasin›, — dedilar».Абу Тайёҳ бир шайхдан (кекса кишидан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Аббос Басрага келганида, унга Абу Мусодан ҳадислар ривоят қилинар эди. Шунда Абдуллоҳ (ибн Аббос) Абу Мусога (айрим) нарсалар ҳақида сўраб хат ёзди. Абу Мусо унга жавобан ёзди: «Бир куни мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдим; у зот кичик ҳожат чиқармоқчи бўлдилар ва девор тагидаги юмшоқ тупроқли жойга келиб, (ўша ерда) ҳожат чиқардилар. Сўнг ﷺ: ‹Бирингиз кичик ҳожат чиқармоқчи бўлса, ҳожати учун (юмшоқ) жой танласин›, — дедилар».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، وَعَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ الْخَلاَءَ - قَالَ عَنْ حَمَّادٍ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ - قَالَ ‏"‏ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُد رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ وَقَالَ مَرَّةً أَعُوذُ بِاللَّهِ و قَالَ وُهَيْبٌ فَلْيَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hojatxonaga kirganlarida — Hammodning rivoyatida (kirishdan oldin): «Allohumma, inni aʼuzu bika» (Allohim, men Senga panoh tilayman), — der edilar. Abdulvorisning rivoyatida esa: «Aʼuzu billahi minal-xubusi val-xabois» (erkak va ayol shaytonlardan Allohga panoh tilayman), — der edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Shuʼba Abdulazizdan «Allohumma, inni aʼuzu bika» deb rivoyat qilgan; bir marta esa «Aʼuzu billah» degan. Vuhayb esa «Allohga panoh tilasin» degan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонага кирганларида — Ҳаммоднинг ривоятида (киришдан олдин): «Аллоҳумма, инни аъузу бика» (Аллоҳим, мен Сенга паноҳ тилайман), — дер эдилар. Абдулвориснинг ривоятида эса: «Аъузу биллаҳи минал-хубуси вал-хабоис» (эркак ва аёл шайтонлардан Аллоҳга паноҳ тилайман), — дер эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Шуъба Абдулазиздан «Аллоҳумма, инни аъузу бика» деб ривоят қилган; бир марта эса «Аъузу биллаҳ» деган. Вуҳайб эса «Аллоҳга паноҳ тиласин» деган.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو، - يَعْنِي السَّدُوسِيَّ - حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، - هُوَ ابْنُ صُهَيْبٍ - عَنْ أَنَسٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ شُعْبَةُ وَقَالَ مَرَّةً ‏"‏ أَعُوذُ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Anas (ibn Molik) (roziyallohu anhu)dan shu hadis (boshqa yoʻl bilan) rivoyat qilinadi: «Allohumma, inni aʼuzu bika» (Allohim, men Senga panoh tilayman). Shuʼba aytdi: Anas baʼzan «Aʼuzu billah» (Allohga panoh tilayman) degan (soʻzni) ham rivoyat qilardi.Анас (ибн Молик) (розияллоҳу анҳу)дан шу ҳадис (бошқа йўл билан) ривоят қилинади: «Аллоҳумма, инни аъузу бика» (Аллоҳим, мен Сенга паноҳ тилайман). Шуъба айтди: Анас баъзан «Аъузу биллаҳ» (Аллоҳга паноҳ тилайман) деган (сўзни) ҳам ривоят қиларди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ النَّضْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْقَمَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذِهِ الْحُشُوشَ مُحْتَضَرَةٌ فَإِذَا أَتَى أَحَدُكُمُ الْخَلاَءَ فَلْيَقُلْ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ ‏"‏ ‏.‏

Zayd ibn Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bu hojatxonalarda (jin va shaytonlar) hozir boʻlib turadi. Bas, biringiz hojatxonaga kirsa: ‹Aʼuzu billahi minal-xubusi val-xabois› (erkak va ayol shaytonlardan Allohga panoh tilayman), — desin», — dedilar.Зайд ибн Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бу ҳожатхоналарда (жин ва шайтонлар) ҳозир бўлиб туради. Бас, бирингиз ҳожатхонага кирса: ‹Аъузу биллаҳи минал-хубуси вал-хабоис› (эркак ва аёл шайтонлардан Аллоҳга паноҳ тилайман), — десин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَلْمَانَ، قَالَ قِيلَ لَهُ لَقَدْ عَلَّمَكُمْ نَبِيُّكُمْ كُلَّ شَىْءٍ حَتَّى الْخِرَاءَةَ ‏.‏ قَالَ أَجَلْ لَقَدْ نَهَانَا صلى الله عليه وسلم أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ أَوْ بَوْلٍ وَأَنْ لاَ نَسْتَنْجِيَ بِالْيَمِينِ وَأَنْ لاَ يَسْتَنْجِيَ أَحَدُنَا بِأَقَلَّ مِنْ ثَلاَثَةِ أَحْجَارٍ أَوْ يَسْتَنْجِيَ بِرَجِيعٍ أَوْ عَظْمٍ ‏.‏

Salmon Forsiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Paygʻambaringiz sizlarga hamma narsani, hatto hojat chiqarish (odobini) ham oʻrgatibdi-da», — deyildi. U: «Ha (shunday). Darhaqiqat, u zot ﷺ bizni katta yoki kichik hojat chiqarishda qiblaga yuzlanishdan, oʻng qoʻl bilan istinjo qilishdan, uchtadan kam tosh bilan istinjo qilishdan, hamda tezak yoki suyak bilan istinjo qilishdan qaytargan», — dedi.Салмон Форсий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Унга: «Пайғамбарингиз сизларга ҳамма нарсани, ҳатто ҳожат чиқариш (одобини) ҳам ўргатибди-да», — дейилди. У: «Ҳа (шундай). Дарҳақиқат, у зот ﷺ бизни катта ёки кичик ҳожат чиқаришда қиблага юзланишдан, ўнг қўл билан истинжо қилишдан, учтадан кам тош билан истинжо қилишдан, ҳамда тезак ёки суяк билан истинжо қилишдан қайтарган», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنِ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ بِمَنْزِلَةِ الْوَالِدِ أُعَلِّمُكُمْ فَإِذَا أَتَى أَحَدُكُمُ الْغَائِطَ فَلاَ يَسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَلاَ يَسْتَدْبِرْهَا وَلاَ يَسْتَطِبْ بِيَمِينِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ يَأْمُرُ بِثَلاَثَةِ أَحْجَارٍ وَيَنْهَى عَنِ الرَّوْثِ وَالرِّمَّةِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarga xuddi ota kabiman — sizlarni oʻrgataman. Bas, biringiz hojatxonaga borsa, qiblaga yuzlanmasin va orqasini ham (qiblaga) oʻgirmasin, hamda oʻng qoʻli bilan istinjo qilmasin», — dedilar. U zot uch (dona) tosh (bilan istinjo qilish)ga buyurar, tezak va chirigan suyak (bilan istinjo qilish)dan qaytarar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларга худди ота кабиман — сизларни ўргатаман. Бас, бирингиз ҳожатхонага борса, қиблага юзланмасин ва орқасини ҳам (қиблага) ўгирмасин, ҳамда ўнг қўли билан истинжо қилмасин», — дедилар. У зот уч (дона) тош (билан истинжо қилиш)га буюрар, тезак ва чириган суяк (билан истинжо қилиш)дан қайтарар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، رِوَايَةً قَالَ ‏"‏ إِذَا أَتَيْتُمُ الْغَائِطَ فَلاَ تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلاَ بَوْلٍ وَلَكِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُوا ‏"‏ ‏.‏ فَقَدِمْنَا الشَّامَ فَوَجَدْنَا مَرَاحِيضَ قَدْ بُنِيَتْ قِبَلَ الْقِبْلَةِ فَكُنَّا نَنْحَرِفُ عَنْهَا وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ ‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U zot ﷺ: «Hojatxonaga borganingizda, katta yoki kichik hojat chiqarishda qiblaga yuzlanmang, balki sharq yoki gʻarb tomonga buriling», — dedilar. (Abu Ayyub dedi:) Soʻng biz Shomga keldik va u yerda qiblaga qaratib qurilgan hojatxonalarni topdik; shunda biz ulardan (yon) burilar va Allohdan magʻfirat soʻrar edik.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У зот ﷺ: «Ҳожатхонага борганингизда, катта ёки кичик ҳожат чиқаришда қиблага юзланманг, балки шарқ ёки ғарб томонга бурилинг», — дедилар. (Абу Айюб деди:) Сўнг биз Шомга келдик ва у ерда қиблага қаратиб қурилган ҳожатхоналарни топдик; шунда биз улардан (ён) бурилар ва Аллоҳдан мағфират сўрар эдик.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِي زَيْدٍ، عَنْ مَعْقِلِ بْنِ أَبِي مَعْقِلٍ الأَسَدِيِّ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَتَيْنِ بِبَوْلٍ أَوْ غَائِطٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَأَبُو زَيْدٍ هُوَ مَوْلَى بَنِي ثَعْلَبَةَ ‏.‏

Maʼqil ibn Abu Maʼqil al-Asadiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni katta yoki kichik hojat chiqarishda ikki qiblaga yuzlanishdan qaytardilar. Abu Dovud aytdi: Abu Zayd — Banu Saʼlaba (qabilasi)ning mavlosidir.Маъқил ибн Абу Маъқил ал-Асадий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни катта ёки кичик ҳожат чиқаришда икки қиблага юзланишдан қайтардилар. Абу Довуд айтди: Абу Зайд — Бану Саълаба (қабиласи)нинг мавлосидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ذَكْوَانَ، عَنْ مَرْوَانَ الأَصْفَرِ، قَالَ رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ ثُمَّ جَلَسَ يَبُولُ إِلَيْهَا فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَلَيْسَ قَدْ نُهِيَ عَنْ هَذَا قَالَ بَلَى إِنَّمَا نُهِيَ عَنْ ذَلِكَ فِي الْفَضَاءِ فَإِذَا كَانَ بَيْنَكَ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ شَىْءٌ يَسْتُرُكَ فَلاَ بَأْسَ ‏.‏

Marvon al-Asfar aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning tuyasini qiblaga qaratib choʻktirib, soʻng oʻsha tomonga (qarab) oʻtirib kichik hojat chiqarayotganini koʻrdim. Shunda men: «Ey Abu Abdurahmon, bu (ish) man etilmaganmidi?» — dedim. U: «Ha (man etilgan); lekin bu faqat ochiq joyda man etilgan. Sen bilan qibla orasida (seni) toʻsadigan biror narsa boʻlsa, zarari yoʻq», — dedi.Марвон ал-Асфар айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг туясини қиблага қаратиб чўктириб, сўнг ўша томонга (қараб) ўтириб кичик ҳожат чиқараётганини кўрдим. Шунда мен: «Эй Абу Абдураҳмон, бу (иш) ман этилмаганмиди?» — дедим. У: «Ҳа (ман этилган); лекин бу фақат очиқ жойда ман этилган. Сен билан қибла орасида (сени) тўсадиган бирор нарса бўлса, зарари йўқ», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَمِّهِ، وَاسِعِ بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ لَقَدِ ارْتَقَيْتُ عَلَى ظَهْرِ الْبَيْتِ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى لَبِنَتَيْنِ مُسْتَقْبِلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ لِحَاجَتِهِ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men uyning tomiga chiqdim va Rasululloh ﷺ ni ikkita gʻisht ustida Baytul-Maqdisga yuzlangan holda hojat chiqarib (oʻtirgan) holatda koʻrdim.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен уйнинг томига чиқдим ва Расулуллоҳ ﷺ ни иккита ғишт устида Байтул-Мақдисга юзланган ҳолда ҳожат чиқариб (ўтирган) ҳолатда кўрдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْحَاقَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبَانَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ نَهَى نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ بِبَوْلٍ فَرَأَيْتُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْبَضَ بِعَامٍ يَسْتَقْبِلُهَا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Paygʻambari ﷺ bizni kichik hojat chiqarishda qiblaga yuzlanishdan qaytargan edilar; soʻngra men u zotning vafotlaridan bir yil oldin qiblaga yuzlangan holda (hojat chiqarayotganlarini) koʻrdim.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ бизни кичик ҳожат чиқаришда қиблага юзланишдан қайтарган эдилар; сўнгра мен у зотнинг вафотларидан бир йил олдин қиблага юзланган ҳолда (ҳожат чиқараётганларини) кўрдим.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ رَجُلٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَرَادَ حَاجَةً لاَ يَرْفَعُ ثَوْبَهُ حَتَّى يَدْنُوَ مِنَ الأَرْضِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ عَبْدُ السَّلاَمِ بْنُ حَرْبٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَهُوَ ضَعِيفٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى الرَّمْلِيُّ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ أَخْبَرَنَا عَبْدُ السَّلاَمِ بِهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojat chiqarmoqchi boʻlganlarida, yerga yaqinlashmaguncha kiyimlarini koʻtarmas edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abdussalom ibn Harb aʼmashdan, u Anas ibn Molikdan rivoyat qilgan, (lekin) bu (sanad) zaifdir (chunki aʼmashning Anas ibn Molikdan eshitgani sobit emas).Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожат чиқармоқчи бўлганларида, ерга яқинлашмагунча кийимларини кўтармас эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Абдуссалом ибн Ҳарб аъмашдан, у Анас ибн Моликдан ривоят қилган, (лекин) бу (санад) заифдир (чунки аъмашнинг Анас ибн Моликдан эшитгани собит эмас).

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عِيَاضٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَخْرُجُ الرَّجُلاَنِ يَضْرِبَانِ الْغَائِطَ كَاشِفَيْنِ عَنْ عَوْرَتِهِمَا يَتَحَدَّثَانِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَمْقُتُ عَلَى ذَلِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا لَمْ يُسْنِدْهُ إِلاَّ عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Ikki kishi avratlarini ochib, gaplashgan holda birga hojat chiqargani chiqmasin — chunki Alloh azza va jalla bunga gʻazab qiladi». Abu Dovud aytdi: Buni faqat Ikrima ibn Ammor (sanadini ulagan holda) rivoyat qilgan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Икки киши авратларини очиб, гаплашган ҳолда бирга ҳожат чиқаргани чиқмасин — чунки Аллоҳ азза ва жалла бунга ғазаб қилади». Абу Довуд айтди: Буни фақат Икрима ибн Аммор (санадини улаган ҳолда) ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، وَأَبُو بَكْرٍ ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ مَرَّ رَجُلٌ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَبُولُ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَغَيْرِهِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَيَمَّمَ ثُمَّ رَدَّ عَلَى الرَّجُلِ السَّلاَمَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ kichik hojat chiqarayotganlarida u zotning yonidan oʻtib, salom berdi; ammo u zot unga (salomni) qaytarmadilar. Abu Dovud aytdi: Ibn Umar va boshqalardan rivoyat qilinishicha, Paygʻambar ﷺ tayammum qildilar, soʻng oʻsha kishiga salomni qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ кичик ҳожат чиқараётганларида у зотнинг ёнидан ўтиб, салом берди; аммо у зот унга (саломни) қайтармадилар. Абу Довуд айтди: Ибн Умар ва бошқалардан ривоят қилинишича, Пайғамбар ﷺ таяммум қилдилар, сўнг ўша кишига саломни қайтардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ حُضَيْنِ بْنِ الْمُنْذِرِ أَبِي سَاسَانَ، عَنِ الْمُهَاجِرِ بْنِ قُنْفُذٍ، أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَبُولُ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَلَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ حَتَّى تَوَضَّأَ ثُمَّ اعْتَذَرَ إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي كَرِهْتُ أَنْ أَذْكُرَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِلاَّ عَلَى طُهْرٍ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ عَلَى طَهَارَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Muhojir ibn Qunfuz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺ ning oldilariga keldi — u zot kichik hojat chiqarayotgan edilar — va salom berdi; ammo u zot tahorat olmagunlaricha (salomni) qaytarmadilar. Soʻng undan uzr soʻrab: «Men Alloh azza va jallani faqat poklik holatida zikr qilishni (maʼqul koʻraman)», — dedilar. Yoki: «...tahorat holatida», — dedilar.Муҳожир ибн Қунфуз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келди — у зот кичик ҳожат чиқараётган эдилар — ва салом берди; аммо у зот таҳорат олмагунларича (саломни) қайтармадилар. Сўнг ундан узр сўраб: «Мен Аллоҳ азза ва жаллани фақат поклик ҳолатида зикр қилишни (маъқул кўраман)», — дедилар. Ёки: «...таҳорат ҳолатида», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ سَلَمَةَ، - يَعْنِي الْفَأْفَاءَ - عَنِ الْبَهِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى كُلِّ أَحْيَانِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Alloh azza va jallani har bir holatlarida zikr qilar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ азза ва жаллани ҳар бир ҳолатларида зикр қилар эдилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ أَبِي عَلِيٍّ الْحَنَفِيِّ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ الْخَلاَءَ وَضَعَ خَاتَمَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ وَإِنَّمَا يُعْرَفُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ وَرِقٍ ثُمَّ أَلْقَاهُ ‏.‏ وَالْوَهَمُ فِيهِ مِنْ هَمَّامٍ وَلَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ هَمَّامٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojatxonaga kirganlarida, uzuklarini (yechib) qoʻyar edilar. Abu Dovud aytdi: Bu — munkar hadis. Mashhur (rivoyat) esa Ibn Jurayjdan, u Ziyod ibn Saʼddan, u Zuhriydan, u Anasdan (rivoyat qilingan): «Paygʻambar ﷺ kumushdan uzuk yasattirdilar, soʻng uni (tashlab) yubordilar». Bu (rivoyat)dagi xato Hammomdandir; uni faqat Hammom rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожатхонага кирганларида, узукларини (ечиб) қўяр эдилар. Абу Довуд айтди: Бу — мункар ҳадис. Машҳур (ривоят) эса Ибн Журайждан, у Зиёд ибн Саъддан, у Зуҳрийдан, у Анасдан (ривоят қилинган): «Пайғамбар ﷺ кумушдан узук ясаттирдилар, сўнг уни (ташлаб) юбордилар». Бу (ривоят)даги хато Ҳаммомдандир; уни фақат Ҳаммом ривоят қилган.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَهَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرَيْنِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُمَا يُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا هَذَا فَكَانَ لاَ يَسْتَنْزِهُ مِنَ الْبَوْلِ وَأَمَّا هَذَا فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ دَعَا بِعَسِيبٍ رَطْبٍ فَشَقَّهُ بِاثْنَيْنِ ثُمَّ غَرَسَ عَلَى هَذَا وَاحِدًا وَعَلَى هَذَا وَاحِدًا وَقَالَ ‏"‏ لَعَلَّهُ يُخَفَّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَنَّادٌ ‏"‏ يَسْتَتِرُ ‏"‏ ‏.‏ مَكَانَ ‏"‏ يَسْتَنْزِهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ikki qabr yonidan oʻtdilar va: «Bularning ikkalasi azoblanmoqda; (lekin) ular katta (gunoh) sababli azoblanayotgani yoʻq. Mana bu — siydikdan (yaxshi) saqlanmas edi; mana bu esa — gʻiybat (chaqimchilik) bilan yurar edi», — dedilar. Soʻng yangi (yashil) shox-novda soʻrab, uni ikkiga boʻldilar va har bir qabrga bittadan koʻmib: «Shoyad bular qurib qolmagunicha, ularning (azobi) yengillashtirilsa», — dedilar. Hannodning rivoyatida «yastanzihu (saqlanmoq)» oʻrniga «yastatiru (oʻzini toʻsmoq)» (degan soʻz) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ икки қабр ёнидан ўтдилар ва: «Буларнинг иккаласи азобланмоқда; (лекин) улар катта (гуноҳ) сабабли азобланаётгани йўқ. Мана бу — сийдикдан (яхши) сақланмас эди; мана бу эса — ғийбат (чақимчилик) билан юрар эди», — дедилар. Сўнг янги (яшил) шох-новда сўраб, уни иккига бўлдилар ва ҳар бир қабрга биттадан кўмиб: «Шояд булар қуриб қолмагунича, уларнинг (азоби) енгиллаштирилса», — дедилар. Ҳанноднинг ривоятида «ястанзиҳу (сақланмоқ)» ўрнига «ястатиру (ўзини тўсмоқ)» (деган сўз) бор.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ قَالَ ‏"‏ كَانَ لاَ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ أَبُو مُعَاوِيَةَ ‏"‏ يَسْتَنْزِهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Paygʻambar ﷺ dan shu maʼnoda (hadis) rivoyat qilinadi. Jarirning rivoyatida: «U kichik hojatdan oʻzini toʻsmas edi», — deyilgan. Abu Muoviyaning rivoyatida esa: «U (siydikdan) saqlanmas edi», — deyilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Пайғамбар ﷺ дан шу маънода (ҳадис) ривоят қилинади. Жарирнинг ривоятида: «У кичик ҳожатдан ўзини тўсмас эди», — дейилган. Абу Муовиянинг ривоятида эса: «У (сийдикдан) сақланмас эди», — дейилган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ابْنِ حَسَنَةَ، قَالَ انْطَلَقْتُ أَنَا وَعَمْرُو بْنُ الْعَاصِ، إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ وَمَعَهُ دَرَقَةٌ ثُمَّ اسْتَتَرَ بِهَا ثُمَّ بَالَ فَقُلْنَا انْظُرُوا إِلَيْهِ يَبُولُ كَمَا تَبُولُ الْمَرْأَةُ ‏.‏ فَسَمِعَ ذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ أَلَمْ تَعْلَمُوا مَا لَقِيَ صَاحِبُ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَانُوا إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَوْلُ قَطَعُوا مَا أَصَابَهُ الْبَوْلُ مِنْهُمْ فَنَهَاهُمْ فَعُذِّبَ فِي قَبْرِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مَنْصُورٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ ‏"‏ جِلْدَ أَحَدِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ عَاصِمٌ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ جَسَدَ أَحَدِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Abdurahmon ibn Hasana (roziyallohu anhu) aytadi: Men va Amr ibn al-Os (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺ ning oldilariga bordik. U zot qoʻllarida charm qalqon bilan chiqdilar, soʻng u bilan oʻzlarini toʻsib, kichik hojat chiqardilar. Shunda biz: «Unga qaranglar, xuddi ayol kabi kichik hojat chiqaryapti», — dedik. U zot buni eshitib: «Bani Isroildagi bir kishining boshiga nima tushganini bilmaysizlarmi? Ularga siydik tegsa, (badanining) siydik tekkan joyini kesib tashlar edilar; (bir kishi) ularni (bundan) qaytardi va (shu sababli) qabrida azoblandi», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Mansur Abu Voildan, u Abu Musodan bu hadisda «ularning biri terisini (kesdi)» degan; Osim esa Abu Voildan, u Abu Musodan, u Paygʻambar ﷺ dan «ularning biri badanini (kesdi)» degan.Абдураҳмон ибн Ҳасана (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен ва Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига бордик. У зот қўлларида чарм қалқон билан чиқдилар, сўнг у билан ўзларини тўсиб, кичик ҳожат чиқардилар. Шунда биз: «Унга қаранглар, худди аёл каби кичик ҳожат чиқаряпти», — дедик. У зот буни эшитиб: «Бани Исроилдаги бир кишининг бошига нима тушганини билмайсизларми? Уларга сийдик тегса, (баданининг) сийдик теккан жойини кесиб ташлар эдилар; (бир киши) уларни (бундан) қайтарди ва (шу сабабли) қабрида азобланди», — дедилар. Абу Довуд айтди: Мансур Абу Воилдан, у Абу Мусодан бу ҳадисда «уларнинг бири терисини (кесди)» деган; Осим эса Абу Воилдан, у Абу Мусодан, у Пайғамбар ﷺ дан «уларнинг бири баданини (кесди)» деган.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، وَمُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، - وَهَذَا لَفْظُ حَفْصٍ - عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ أَتَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُبَاطَةَ قَوْمٍ فَبَالَ قَائِمًا ثُمَّ دَعَا بِمَاءٍ فَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مُسَدَّدٌ قَالَ فَذَهَبْتُ أَتَبَاعَدُ فَدَعَانِي حَتَّى كُنْتُ عِنْدَ عَقِبِهِ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir qavmning axlatxonasiga (chiqindi tashlanadigan joyiga) keldilar va tik turib kichik hojat chiqardilar; soʻng suv soʻrab, maxsilariga (oyoq kiyimlariga) mash tortdilar. Abu Dovud aytdi: Musaddad (rivoyatida) shunday degan: «Men (u zotdan) uzoqlasha boshlagan edim, u zot meni chaqirdilar va men u zotning tovonlari yonida (turguday darajada yaqin) keldim».Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир қавмнинг ахлатхонасига (чиқинди ташланадиган жойига) келдилар ва тик туриб кичик ҳожат чиқардилар; сўнг сув сўраб, махсиларига (оёқ кийимларига) маш тортдилар. Абу Довуд айтди: Мусаддад (ривоятида) шундай деган: «Мен (у зотдан) узоқлаша бошлаган эдим, у зот мени чақирдилар ва мен у зотнинг товонлари ёнида (тургудай даражада яқин) келдим».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ حُكَيْمَةَ بِنْتِ أُمَيْمَةَ بِنْتِ رُقَيْقَةَ، عَنْ أُمِّهَا، أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَدَحٌ مِنْ عَيْدَانٍ تَحْتَ سَرِيرِهِ يَبُولُ فِيهِ بِاللَّيْلِ ‏.‏

Umayma binti Ruqayqa (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning karavotlari ostida yogʻochdan (yasalgan) bir idish bor edi; u zot kechasi unga kichik hojat chiqarar edilar.Умайма бинти Руқайқа (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг каравотлари остида ёғочдан (ясалган) бир идиш бор эди; у зот кечаси унга кичик ҳожат чиқарар эдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اتَّقُوا اللاَّعِنَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَمَا اللاَّعِنَانِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الَّذِي يَتَخَلَّى فِي طَرِيقِ النَّاسِ أَوْ ظِلِّهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Laʼnatga sabab boʻladigan ikki (ish)dan saqlaninglar», — dedilar. (Sahobalar:) «Ey Allohning Rasuli, laʼnatga sabab boʻladigan ikki (ish) nima?» — dedilar. U zot: «Odamlarning yoʻliga yoki (dam oladigan) soyasiga hojat chiqaradigan kishi (qiladigan ish)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Лаънатга сабаб бўладиган икки (иш)дан сақланинглар», — дедилар. (Саҳобалар:) «Эй Аллоҳнинг Расули, лаънатга сабаб бўладиган икки (иш) нима?» — дедилар. У зот: «Одамларнинг йўлига ёки (дам оладиган) соясига ҳожат чиқарадиган киши (қиладиган иш)», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُوَيْدٍ الرَّمْلِيُّ، وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَبُو حَفْصٍ، وَحَدِيثُهُ، أَتَمُّ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْحَكَمِ، حَدَّثَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنَا نَافِعُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنِي حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْحِمْيَرِيَّ، حَدَّثَهُ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اتَّقُوا الْمَلاَعِنَ الثَّلاَثَ الْبَرَازَ فِي الْمَوَارِدِ وَقَارِعَةِ الطَّرِيقِ وَالظِّلِّ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Laʼnatga sabab boʻladigan uch (ish)dan saqlaninglar: suv (olinadigan) joylarga, yoʻl (oʻrtasi)ga va soyaga hojat chiqarishdan», — dedilar.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Лаънатга сабаб бўладиган уч (иш)дан сақланинглар: сув (олинадиган) жойларга, йўл (ўртаси)га ва сояга ҳожат чиқаришдан», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، أَخْبَرَنِي أَشْعَثُ، وَقَالَ الْحَسَنُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي مُسْتَحَمِّهِ ثُمَّ يَغْتَسِلُ فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ ‏"‏ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ فِيهِ فَإِنَّ عَامَّةَ الْوَسْوَاسِ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz aslo choʻmiladigan joyiga kichik hojat chiqarib, soʻng oʻsha yerda gʻusl qilmasin», — dedilar. Ahmadning rivoyatida: «...soʻng oʻsha yerda tahorat (olmasin) — chunki vasvasaning koʻpchiligi shundan (kelib chiqadi)», — deyilgan.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз асло чўмиладиган жойига кичик ҳожат чиқариб, сўнг ўша ерда ғусл қилмасин», — дедилар. Аҳмаднинг ривоятида: «...сўнг ўша ерда таҳорат (олмасин) — чунки васвасанинг кўпчилиги шундан (келиб чиқади)», — дейилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حُمَيْدٍ الْحِمْيَرِيِّ، - وَهُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ - قَالَ لَقِيتُ رَجُلاً صَحِبَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَمَا صَحِبَهُ أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَمْتَشِطَ أَحَدُنَا كُلَّ يَوْمٍ أَوْ يَبُولَ فِي مُغْتَسَلِهِ ‏.‏

Humayd al-Himyariy aytadi: Men Paygʻambar ﷺ ga — xuddi Abu Hurayra hamroh boʻlganidek — hamroh boʻlgan bir kishi (sahobiy) bilan uchrashdim. U aytdi: «Rasululloh ﷺ birortamizning har kuni soch tarashimizni yoki choʻmiladigan joyimizga kichik hojat chiqarishimizni qaytargan edilar».Ҳумайд ал-Ҳимярий айтади: Мен Пайғамбар ﷺ га — худди Абу Ҳурайра ҳамроҳ бўлганидек — ҳамроҳ бўлган бир киши (саҳобий) билан учрашдим. У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ бирортамизнинг ҳар куни соч тарашимизни ёки чўмиладиган жойимизга кичик ҳожат чиқаришимизни қайтарган эдилар».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَرْجِسَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يُبَالَ فِي الْجُحْرِ ‏.‏ قَالَ قَالُوا لِقَتَادَةَ مَا يُكْرَهُ مِنَ الْبَوْلِ فِي الْجُحْرِ قَالَ كَانَ يُقَالُ إِنَّهَا مَسَاكِنُ الْجِنِّ ‏.‏

Abdulloh ibn Sarjis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ inga (kovakka) kichik hojat chiqarishni man qildilar. (Roviy aytadi:) Qatodadan: «Inga kichik hojat chiqarishning nimasi makruh?» — deb soʻrashdi. U: «‹Bular jinlarning maskanlari›, — deyilar edi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Саржис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ инга (ковакка) кичик ҳожат чиқаришни ман қилдилар. (Ровий айтади:) Қатодадан: «Инга кичик ҳожат чиқаришнинг нимаси макруҳ?» — деб сўрашди. У: «‹Булар жинларнинг масканлари›, — дейилар эди», — деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ، رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ مِنَ الْغَائِطِ قَالَ ‏"‏ غُفْرَانَكَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojatxonadan chiqqanlarida: «Gʻufronaka» (Sening magʻfiratingni soʻrayman), — der edilar.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожатхонадан чиққанларида: «Ғуфронака» (Сенинг мағфиратингни сўрайман), — дер эдилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا بَالَ أَحَدُكُمْ فَلاَ يَمَسَّ ذَكَرَهُ بِيَمِينِهِ وَإِذَا أَتَى الْخَلاَءَ فَلاَ يَتَمَسَّحْ بِيَمِينِهِ وَإِذَا شَرِبَ فَلاَ يَشْرَبْ نَفَسًا وَاحِدًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz kichik hojat chiqarganda, zakarini (jinsiy aʼzosini) oʻng qoʻli bilan ushlamasin; hojatxonaga borganda, oʻng qoʻli bilan (istinjo qilib) artinmasin; suv ichganda esa, bir nafasda (bir koʻtarishda) ichmasin», — dedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз кичик ҳожат чиқарганда, закарини (жинсий аъзосини) ўнг қўли билан ушламасин; ҳожатхонага борганда, ўнг қўли билан (истинжо қилиб) артинмасин; сув ичганда эса, бир нафасда (бир кўтаришда) ичмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أَيُّوبَ، - يَعْنِي الإِفْرِيقِيَّ - عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الْمُسَيَّبِ بْنِ رَافِعٍ، وَمَعْبَدٍ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ وَهْبٍ الْخُزَاعِيِّ، قَالَ حَدَّثَتْنِي حَفْصَةُ، زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَجْعَلُ يَمِينَهُ لِطَعَامِهِ وَشَرَابِهِ وَثِيَابِهِ وَيَجْعَلُ شِمَالَهُ لِمَا سِوَى ذَلِكَ ‏.‏

Hafsa — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oʻng qoʻllarini taom, ichimlik va kiyim(lari) uchun ishlatar, chap qoʻllarini esa bulardan boshqasi uchun ishlatar edilar.Ҳафса — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ўнг қўлларини таом, ичимлик ва кийим(лари) учун ишлатар, чап қўлларини эса булардан бошқаси учун ишлатар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنِي عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَتْ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْيُمْنَى لِطُهُورِهِ وَطَعَامِهِ وَكَانَتْ يَدُهُ الْيُسْرَى لِخَلاَئِهِ وَمَا كَانَ مِنْ أَذًى ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning oʻng qoʻllari tahorat(lari) va taom(lari) uchun, chap qoʻllari esa hojat(lari) va har qanday nopok (ozor beruvchi) narsa uchun edi.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг ўнг қўллари таҳорат(лари) ва таом(лари) учун, чап қўллари эса ҳожат(лари) ва ҳар қандай нопок (озор берувчи) нарса учун эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَطَاءٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي مَعْشَرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan ham shu maʼnodagi (hadis) boshqa sanad bilan rivoyat qilingan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ҳам шу маънодаги (ҳадис) бошқа санад билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنِ الْحُصَيْنِ الْحُبْرَانِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اكْتَحَلَ فَلْيُوتِرْ مَنْ فَعَلَ فَقَدْ أَحْسَنَ وَمَنْ لاَ فَلاَ حَرَجَ وَمَنِ اسْتَجْمَرَ فَلْيُوتِرْ مَنْ فَعَلَ فَقَدْ أَحْسَنَ وَمَنْ لاَ فَلاَ حَرَجَ وَمَنْ أَكَلَ فَمَا تَخَلَّلَ فَلْيَلْفِظْ وَمَا لاَكَ بِلِسَانِهِ فَلْيَبْتَلِعْ مَنْ فَعَلَ فَقَدْ أَحْسَنَ وَمَنْ لاَ فَلاَ حَرَجَ وَمَنْ أَتَى الْغَائِطَ فَلْيَسْتَتِرْ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ إِلاَّ أَنْ يَجْمَعَ كَثِيبًا مِنْ رَمْلٍ فَلْيَسْتَدْبِرْهُ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَلْعَبُ بِمَقَاعِدِ بَنِي آدَمَ مَنْ فَعَلَ فَقَدْ أَحْسَنَ وَمَنْ لاَ فَلاَ حَرَجَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ أَبُو عَاصِمٍ عَنْ ثَوْرٍ قَالَ حُصَيْنٌ الْحِمْيَرِيُّ وَرَوَاهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ الصَّبَّاحِ عَنْ ثَوْرٍ فَقَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخَيْرُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو سَعِيدٍ الْخَيْرُ هُوَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim surma (koʻzga) tortsa, toq (son) qilsin — kim shunday qilsa, yaxshi qilibdi; kim qilmasa, zarari yoʻq. Kim (toshlar bilan) istinjo qilsa, toq qilsin — kim shunday qilsa, yaxshi qilibdi; kim qilmasa, zarari yoʻq. Kim (biror narsa) yesa, tish kovlaganda chiqqan (qoldiq)ni tashlasin, tili bilan (chaynalib) qolganini esa yutsin — kim shunday qilsa, yaxshi qilibdi; kim qilmasa, zarari yoʻq. Kim hojatxonaga borsa, (oʻzini) toʻssin; agar (toʻsiq topa olmay) faqat qum uyumini toʻplay olsa, unga orqasini oʻgirsin — chunki shayton odam bolasining orqa (hojat) joylari bilan oʻynaydi; kim shunday qilsa, yaxshi qilibdi; kim qilmasa, zarari yoʻq», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abu Osim Savrdan rivoyat qilib, (roviyni) «Husayn al-Himyariy» degan; Abdulmalik ibn Sabboh esa Savrdan rivoyat qilib, «Abu Said al-Xayr» degan. Abu Dovud aytdi: Abu Said al-Xayr — Paygʻambar ﷺ ning sahobalaridandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким сурма (кўзга) тортса, тоқ (сон) қилсин — ким шундай қилса, яхши қилибди; ким қилмаса, зарари йўқ. Ким (тошлар билан) истинжо қилса, тоқ қилсин — ким шундай қилса, яхши қилибди; ким қилмаса, зарари йўқ. Ким (бирор нарса) еса, тиш ковлаганда чиққан (қолдиқ)ни ташласин, тили билан (чайналиб) қолганини эса ютсин — ким шундай қилса, яхши қилибди; ким қилмаса, зарари йўқ. Ким ҳожатхонага борса, (ўзини) тўссин; агар (тўсиқ топа олмай) фақат қум уюмини тўплай олса, унга орқасини ўгирсин — чунки шайтон одам боласининг орқа (ҳожат) жойлари билан ўйнайди; ким шундай қилса, яхши қилибди; ким қилмаса, зарари йўқ», — дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Абу Осим Саврдан ривоят қилиб, (ровийни) «Ҳусайн ал-Ҳимярий» деган; Абдулмалик ибн Саббоҳ эса Саврдан ривоят қилиб, «Абу Саид ал-Хайр» деган. Абу Довуд айтди: Абу Саид ал-Хайр — Пайғамбар ﷺ нинг саҳобаларидандир.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَوْهَبٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ، - يَعْنِي ابْنَ فَضَالَةَ الْمِصْرِيَّ - عَنْ عَيَّاشِ بْنِ عَبَّاسٍ الْقِتْبَانِيِّ، أَنَّ شُيَيْمَ بْنَ بَيْتَانَ، أَخْبَرَهُ عَنْ شَيْبَانَ الْقِتْبَانِيِّ، قَالَ إِنَّ مَسْلَمَةَ بْنَ مُخَلَّدٍ اسْتَعْمَلَ رُوَيْفِعَ بْنَ ثَابِتٍ، عَلَى أَسْفَلِ الأَرْضِ ‏.‏ قَالَ شَيْبَانُ فَسِرْنَا مَعَهُ مِنْ كُومِ شَرِيكٍ إِلَى عَلْقَمَاءَ أَوْ مِنْ عَلْقَمَاءَ إِلَى كُومِ شَرِيكٍ - يُرِيدُ عَلْقَامَ - فَقَالَ رُوَيْفِعٌ إِنْ كَانَ أَحَدُنَا فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَأْخُذُ نِضْوَ أَخِيهِ عَلَى أَنَّ لَهُ النِّصْفَ مِمَّا يَغْنَمُ وَلَنَا النِّصْفُ وَإِنْ كَانَ أَحَدُنَا لَيَطِيرُ لَهُ النَّصْلُ وَالرِّيشُ وَلِلآخَرِ الْقَدَحُ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا رُوَيْفِعُ لَعَلَّ الْحَيَاةَ سَتَطُولُ بِكَ بَعْدِي فَأَخْبِرِ النَّاسَ أَنَّهُ مَنْ عَقَدَ لِحْيَتَهُ أَوْ تَقَلَّدَ وَتَرًا أَوِ اسْتَنْجَى بِرَجِيعِ دَابَّةٍ أَوْ عَظْمٍ فَإِنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم مِنْهُ بَرِيءٌ ‏"‏ ‏.‏

Shayboʻn al-Qatboniy aytadi: Maslama ibn Muxallad Ruvayfiʼ ibn Sobitni (Misrning) quyi (qismi)ga voliy qilib tayinladi. (Shayboʻn dedi:) Biz u bilan Kum Sharikdan Alqamoga (yoki Alqamodan Kum Sharikka) yurdik. Ruvayfiʼ aytdi: «Paygʻambar ﷺ zamonida birortamiz oʻljadan oladigan (narsa)ning yarmini berish sharti bilan birodaridan (uning) tuyasini olar, qolgan yarmi (birodariga) qolar edi; (baʼzan) birimizga (oʻq)ning paykoni va pati, boshqasiga esa oʻqning yogʻochi (ulush sifatida) tushardi». Soʻng u: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Ey Ruvayfiʼ, sen mendan keyin uzoq umr koʻrishing mumkin; bas, odamlarga aytginki, kim soqolini tugsa, yoki (koʻz tegishidan saqlanish uchun boʻyniga) ip taqsa, yoxud hayvon tezagi yoki suyak bilan istinjo qilsa — albatta Muhammad ﷺ undan beodir (uzoqdir)›, — dedilar», — dedi.Шайбўн ал-Қатбоний айтади: Маслама ибн Мухаллад Рувайфиъ ибн Собитни (Мисрнинг) қуйи (қисми)га волий қилиб тайинлади. (Шайбўн деди:) Биз у билан Кум Шарикдан Алқамога (ёки Алқамодан Кум Шарикка) юрдик. Рувайфиъ айтди: «Пайғамбар ﷺ замонида бирортамиз ўлжадан оладиган (нарса)нинг ярмини бериш шарти билан биродаридан (унинг) туясини олар, қолган ярми (биродарига) қолар эди; (баъзан) биримизга (ўқ)нинг пайкони ва пати, бошқасига эса ўқнинг ёғочи (улуш сифатида) тушарди». Сўнг у: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Эй Рувайфиъ, сен мендан кейин узоқ умр кўришинг мумкин; бас, одамларга айтгинки, ким соқолини тугса, ёки (кўз тегишидан сақланиш учун бўйнига) ип тақса, ёхуд ҳайвон тезаги ёки суяк билан истинжо қилса — албатта Муҳаммад ﷺ ундан беодир (узоқдир)›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، عَنْ عَيَّاشٍ، أَنَّ شُيَيْمَ بْنَ بَيْتَانَ، أَخْبَرَهُ بِهَذَا الْحَدِيثِ، أَيْضًا عَنْ أَبِي سَالِمٍ الْجَيْشَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، يَذْكُرُ ذَلِكَ وَهُوَ مَعَهُ مُرَابِطٌ بِحِصْنِ بَابِ أَلْيُونَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حِصْنُ أَلْيُونَ عَلَى جَبَلٍ بِالْفُسْطَاطِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ شَيْبَانُ بْنُ أُمَيَّةَ يُكْنَى أَبَا حُذَيْفَةَ ‏.‏

Bu hadis Abu Solim al-Jayshoniydan, u Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan ham rivoyat qilingan; u (Abdulloh) buni Alyun darvozasidagi qalʼani qamal qilib turgan paytida zikr qilgan. Abu Dovud aytdi: Alyun qalʼasi Fustotdagi togʻ ustida joylashgan. Abu Dovud aytdi: U (roviy) — Shayboʻn ibn Umayya boʻlib, kunyasi Abu Huzayfadir.Бу ҳадис Абу Солим ал-Жайшонийдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам ривоят қилинган; у (Абдуллоҳ) буни Алюн дарвозасидаги қалъани қамал қилиб турган пайтида зикр қилган. Абу Довуд айтди: Алюн қалъаси Фустотдаги тоғ устида жойлашган. Абу Довуд айтди: У (ровий) — Шайбўн ибн Умайя бўлиб, куняси Абу Ҳузайфадир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ نَهَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ نَتَمَسَّحَ بِعَظْمٍ أَوْ بَعْرٍ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni suyak yoki tezak bilan artinishdan (istinjo qilishdan) qaytardilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни суяк ёки тезак билан артинишдан (истинжо қилишдан) қайтардилар.

حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي عَمْرٍو السَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الدَّيْلَمِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَدِمَ وَفْدُ الْجِنِّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا مُحَمَّدُ انْهَ أُمَّتَكَ أَنْ يَسْتَنْجُوا بِعَظْمٍ أَوْ رَوْثَةٍ أَوْ حُمَمَةٍ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى جَعَلَ لَنَا فِيهَا رِزْقًا ‏.‏ قَالَ فَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jinlarning vakillari Rasululloh ﷺ ning oldilariga keldi va: «Ey Muhammad, ummatingni suyak, tezak yoki koʻmir (qoldigʻi) bilan istinjo qilishdan qaytar — chunki Alloh taolo bularda biz uchun rizq qilgan», — deyishdi. (Roviy dedi:) Shunda Paygʻambar ﷺ bundan qaytardilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жинларнинг вакиллари Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келди ва: «Эй Муҳаммад, умматингни суяк, тезак ёки кўмир (қолдиғи) билан истинжо қилишдан қайтар — чунки Аллоҳ таоло буларда биз учун ризқ қилган», — дейишди. (Ровий деди:) Шунда Пайғамбар ﷺ бундан қайтардилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ مُسْلِمِ بْنِ قُرْطٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا ذَهَبَ أَحَدُكُمْ إِلَى الْغَائِطِ فَلْيَذْهَبْ مَعَهُ بِثَلاَثَةِ أَحْجَارٍ يَسْتَطِيبُ بِهِنَّ فَإِنَّهَا تُجْزِئُ عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz hojatxonaga borsa, oʻzini poklash uchun uchta tosh olib borsin — chunki ular unga kifoya qiladi», — dedilar.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз ҳожатхонага борса, ўзини поклаш учун учта тош олиб борсин — чунки улар унга кифоя қилади», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ خُزَيْمَةَ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ خُزَيْمَةَ، عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ الاِسْتِطَابَةِ فَقَالَ ‏"‏ بِثَلاَثَةِ أَحْجَارٍ لَيْسَ فِيهَا رَجِيعٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَذَا رَوَاهُ أَبُو أُسَامَةَ وَابْنُ نُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ يَعْنِي ابْنَ عُرْوَةَ ‏.‏

Xuzayma ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan istinjo (qilish) haqida soʻralganda, u zot: «Tezak (aralashmagan) uchta tosh bilan», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abu Usoma va Ibn Numayr ham Hishom (ibn Urva)dan shunday rivoyat qilishgan.Хузайма ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан истинжо (қилиш) ҳақида сўралганда, у зот: «Тезак (аралашмаган) учта тош билан», — дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Абу Усома ва Ибн Нумайр ҳам Ҳишом (ибн Урва)дан шундай ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَخَلَفُ بْنُ هِشَامٍ الْمُقْرِئُ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى التَّوْأَمُ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو يَعْقُوبَ التَّوْأَمُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ بَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ عُمَرُ خَلْفَهُ بِكُوزٍ مِنْ مَاءٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا يَا عُمَرُ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ هَذَا مَاءٌ تَتَوَضَّأُ بِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أُمِرْتُ كُلَّمَا بُلْتُ أَنْ أَتَوَضَّأَ وَلَوْ فَعَلْتُ لَكَانَتْ سُنَّةً ‏"‏ ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kichik hojat chiqardilar; Umar esa u zotning orqalarida bir koʻza suv bilan turardi. U zot: «Bu nima, ey Umar?» — dedilar. U: «Bu — tahorat oladigan suvingiz», — dedi. U zot: «Men har kichik hojat chiqarganimda tahorat olishga buyurilmaganman; agar shunday qilsam, (bu) sunnatga aylanib qolardi», — dedilar.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кичик ҳожат чиқардилар; Умар эса у зотнинг орқаларида бир кўза сув билан турарди. У зот: «Бу нима, эй Умар?» — дедилар. У: «Бу — таҳорат оладиган сувингиз», — деди. У зот: «Мен ҳар кичик ҳожат чиқарганимда таҳорат олишга буюрилмаганман; агар шундай қилсам, (бу) суннатга айланиб қоларди», — дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، - يَعْنِي الْوَاسِطِيَّ - عَنْ خَالِدٍ، - يَعْنِي الْحَذَّاءَ - عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ حَائِطًا وَمَعَهُ غُلاَمٌ مَعَهُ مِيضَأَةٌ وَهُوَ أَصْغَرُنَا فَوَضَعَهَا عِنْدَ السِّدْرَةِ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَخَرَجَ عَلَيْنَا وَقَدِ اسْتَنْجَى بِالْمَاءِ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir bogʻga kirdilar; u zot bilan birga suv idishi (koʻtargan) bir bola bor edi — u eng kichigimiz edi. U (bola) idishni sidr daraxti yoniga qoʻydi. U zot hojatlarini chiqardilar va bizning oldimizga suv bilan istinjo qilgan holda chiqdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир боғга кирдилар; у зот билан бирга сув идиши (кўтарган) бир бола бор эди — у энг кичигимиз эди. У (бола) идишни сидр дарахти ёнига қўйди. У зот ҳожатларини чиқардилар ва бизнинг олдимизга сув билан истинжо қилган ҳолда чиқдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مَيْمُونَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ فِي أَهْلِ قُبَاءَ ‏{‏ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا ‏}‏ قَالَ كَانُوا يَسْتَنْجُونَ بِالْمَاءِ فَنَزَلَتْ فِيهِمْ هَذِهِ الآيَةُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bu oyat Qubo ahli haqida nozil boʻldi: ‹Unda poklanishni yaxshi koʻradigan kishilar bor› (Tavba surasi, 108-oyat)», — dedilar. (Abu Hurayra) dedi: «Ular hojatdan keyin suv bilan istinjo qilar edilar; shu sababli ular haqida bu oyat nozil boʻldi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бу оят Қубо аҳли ҳақида нозил бўлди: ‹Унда покланишни яхши кўрадиган кишилар бор› (Тавба сураси, 108-оят)», — дедилар. (Абу Ҳурайра) деди: «Улар ҳожатдан кейин сув билан истинжо қилар эдилар; шу сабабли улар ҳақида бу оят нозил бўлди».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، وَهَذَا، لَفْظُهُ ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، - يَعْنِي الْمُخَرِّمِيَّ - حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَتَى الْخَلاَءَ أَتَيْتُهُ بِمَاءٍ فِي تَوْرٍ أَوْ رَكْوَةٍ فَاسْتَنْجَى ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ فِي حَدِيثِ وَكِيعٍ ثُمَّ مَسَحَ يَدَهُ عَلَى الأَرْضِ ثُمَّ أَتَيْتُهُ بِإِنَاءٍ آخَرَ فَتَوَضَّأَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ الأَسْوَدِ بْنِ عَامِرٍ أَتَمُّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hojatxonaga borganlarida, men u zotga idish yoki meshda suv olib borardim; u zot istinjo qilar, soʻng qoʻllarini yerga ishqalar edilar. Abu Dovud aytdi: Vakiʼning rivoyatida: «...soʻng qoʻlini yerga surdi, keyin men u zotga boshqa bir idish keltirdim va u zot tahorat oldilar», — deyilgan. Abu Dovud aytdi: Asvad ibn Amrning rivoyati toʻliqroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳожатхонага борганларида, мен у зотга идиш ёки мешда сув олиб борардим; у зот истинжо қилар, сўнг қўлларини ерга ишқалар эдилар. Абу Довуд айтди: Вакиънинг ривоятида: «...сўнг қўлини ерга сурди, кейин мен у зотга бошқа бир идиш келтирдим ва у зот таҳорат олдилар», — дейилган. Абу Довуд айтди: Асвад ибн Амрнинг ривояти тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَرْفَعُهُ قَالَ ‏"‏ لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ، عَلَى الْمُؤْمِنِينَ لأَمَرْتُهُمْ بِتَأْخِيرِ الْعِشَاءِ وَبِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan marfuʼ holda rivoyat qilinadi: «Agar moʻminlarga ogʻir boʻlib qolishidan (qoʻrqmaganimda), ularni xufton namozini kechiktirishga va har namozda misvok (ishlatish)ga buyurardim».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан марфуъ ҳолда ривоят қилинади: «Агар мўминларга оғир бўлиб қолишидан (қўрқмаганимда), уларни хуфтон намозини кечиктиришга ва ҳар намозда мисвок (ишлатиш)га буюрардим».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ صَلاَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ فَرَأَيْتُ زَيْدًا يَجْلِسُ فِي الْمَسْجِدِ وَإِنَّ السِّوَاكَ مِنْ أُذُنِهِ مَوْضِعُ الْقَلَمِ مِنْ أُذُنِ الْكَاتِبِ فَكُلَّمَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ اسْتَاكَ ‏.‏

Zayd ibn Xolid al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Agar ummatimga ogʻir boʻlib qolmaganida, ularni har namozda misvok (ishlatish)ga buyurardim». Abu Salama aytdi: Men Zaydni masjidda — misvoki, xuddi kotibning qalami quloqqa qoʻyilganidek, qulogʻida turgan holda — koʻrdim; u har namozga turganida (oldin) misvok ishlatar edi.Зайд ибн Холид ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Агар умматимга оғир бўлиб қолмаганида, уларни ҳар намозда мисвок (ишлатиш)га буюрардим». Абу Салама айтди: Мен Зайдни масжидда — мисвоки, худди котибнинг қалами қулоққа қўйилганидек, қулоғида турган ҳолда — кўрдим; у ҳар намозга турганида (олдин) мисвок ишлатар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ قُلْتُ أَرَأَيْتَ تَوَضُّؤَ ابْنِ عُمَرَ لِكُلِّ صَلاَةٍ طَاهِرًا وَغَيْرَ طَاهِرٍ عَمَّ ذَاكَ فَقَالَ حَدَّثَتْنِيهِ أَسْمَاءُ بِنْتُ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حَنْظَلَةَ بْنِ أَبِي عَامِرٍ حَدَّثَهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُمِرَ بِالْوُضُوءِ لِكُلِّ صَلاَةٍ طَاهِرًا وَغَيْرَ طَاهِرٍ فَلَمَّا شَقَّ ذَلِكَ عَلَيْهِ أُمِرَ بِالسِّوَاكِ لِكُلِّ صَلاَةٍ فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَرَى أَنَّ بِهِ قُوَّةً فَكَانَ لاَ يَدَعُ الْوُضُوءَ لِكُلِّ صَلاَةٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ رَوَاهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umar (rahimahulloh) aytadi: (Menga Muhammad ibn Yahyo ibn Habbon): «Ibn Umarning tahoratli ham, tahoratsiz ham har namozga (qaytadan) tahorat olishi sababi nima?» — dedi. U (Abdulloh): «Menga Asmo binti Zayd ibn al-Xattob, unga esa Abdulloh ibn Hanzala ibn Abu Omir rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ avval — tahoratli boʻlsin-boʻlmasin — har namozga tahorat olishga buyurilgan edilar; bu (amr) ularga ogʻir kelgach, har namozda misvok (ishlatish)ga buyurildilar. Ibn Umar esa oʻzida (har namozga tahorat olishga) quvvat borligini koʻrar, shu sababli har namozga tahorat olishni tark etmas edi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Buni Ibrohim ibn Saʼd Muhammad ibn Ishoqdan rivoyat qilib, «Ubaydulloh ibn Abdulloh» degan.Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар (раҳимаҳуллоҳ) айтади: (Менга Муҳаммад ибн Яҳё ибн Ҳаббон): «Ибн Умарнинг таҳоратли ҳам, таҳоратсиз ҳам ҳар намозга (қайтадан) таҳорат олиши сабаби нима?» — деди. У (Абдуллоҳ): «Менга Асмо бинти Зайд ибн ал-Хаттоб, унга эса Абдуллоҳ ибн Ҳанзала ибн Абу Омир ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ аввал — таҳоратли бўлсин-бўлмасин — ҳар намозга таҳорат олишга буюрилган эдилар; бу (амр) уларга оғир келгач, ҳар намозда мисвок (ишлатиш)га буюрилдилар. Ибн Умар эса ўзида (ҳар намозга таҳорат олишга) қувват борлигини кўрар, шу сабабли ҳар намозга таҳорат олишни тарк этмас эди», — деди. Абу Довуд айтди: Буни Иброҳим ибн Саъд Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилиб, «Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ» деган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ غَيْلاَنَ بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ مُسَدَّدٌ قَالَ أَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَسْتَحْمِلُهُ فَرَأَيْتُهُ يَسْتَاكُ عَلَى لِسَانِهِ - قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ سُلَيْمَانُ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَسْتَاكُ وَقَدْ وَضَعَ السِّوَاكَ عَلَى طَرَفِ لِسَانِهِ - وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ إِهْ إِهْ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي يَتَهَوَّعُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مُسَدَّدٌ فَكَانَ حَدِيثًا طَوِيلاً اخْتَصَرْتُهُ ‏.‏

Abu Burda otasidan (Abu Muso al-Ashʼariydan) rivoyat qiladi — Musaddadning rivoyatida: «Biz Rasululloh ﷺ ning oldilariga (bizni) ulov bilan taʼminlashlarini soʻrab keldik; u zotni misvokni tillariga (tegizib) ishlatayotgan holda koʻrdim». Sulaymonning rivoyatida esa: «Men Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kirdim; u zot misvokni tillarining bir chetiga qoʻygan holda ishlatar va ‹ih, ih› (degan tovush chiqarar) edilar», — yaʼni oʻqchiyotgandek. Abu Dovud aytdi: Musaddad: «(Asli) bu uzun hadis edi, men uni qisqartirdim», — dedi.Абу Бурда отасидан (Абу Мусо ал-Ашъарийдан) ривоят қилади — Мусаддаднинг ривоятида: «Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига (бизни) улов билан таъминлашларини сўраб келдик; у зотни мисвокни тилларига (тегизиб) ишлатаётган ҳолда кўрдим». Сулаймоннинг ривоятида эса: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига кирдим; у зот мисвокни тилларининг бир четига қўйган ҳолда ишлатар ва ‹иҳ, иҳ› (деган товуш чиқарар) эдилар», — яъни ўқчиётгандек. Абу Довуд айтди: Мусаддад: «(Асли) бу узун ҳадис эди, мен уни қисқартирдим», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَنُّ وَعِنْدَهُ رَجُلاَنِ أَحَدُهُمَا أَكْبَرُ مِنَ الآخَرِ فَأُوحِيَ إِلَيْهِ فِي فَضْلِ السِّوَاكِ ‏"‏ أَنْ كَبِّرْ ‏"‏ ‏.‏ أَعْطِ السِّوَاكَ أَكْبَرَهُمَا ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ - هُوَ ابْنُ حَزْمٍ - قَالَ لَنَا أَبُو سَعِيدٍ هُوَ ابْنُ الأَعْرَابِيِّ هَذَا مِمَّا تَفَرَّدَ بِهِ أَهْلُ الْمَدِينَةِ ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ misvok ishlatar edilar; yonlarida ikki kishi bor — biri ikkinchisidan kattaroq edi. Shunda u zotga misvokning fazli haqida vahiy keldi: «Kattasini (hurmat qil)» — yaʼni misvokni ularning kattasiga ber (deb). Ahmad (ibn Hazm) aytadi: Bizga Abu Said (Ibnul-Aʼrobiy): «Bu — Madina ahli yakka oʻzi rivoyat qilgan (hadis)lardandir», — dedi.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мисвок ишлатар эдилар; ёнларида икки киши бор — бири иккинчисидан каттароқ эди. Шунда у зотга мисвокнинг фазли ҳақида ваҳий келди: «Каттасини (ҳурмат қил)» — яъни мисвокни уларнинг каттасига бер (деб). Аҳмад (ибн Ҳазм) айтади: Бизга Абу Саид (Ибнул-Аъробий): «Бу — Мадина аҳли якка ўзи ривоят қилган (ҳадис)лардандир», — деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قُلْتُ لِعَائِشَةَ بِأَىِّ شَىْءٍ كَانَ يَبْدَأُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا دَخَلَ بَيْتَهُ قَالَتْ بِالسِّوَاكِ ‏.‏

Shurayh ibn Honiʼ aytadi: Men Oishadan: «Rasululloh ﷺ uylariga kirganlarida, avval nima bilan boshlar edilar?» — deb soʻradim. U: «Misvok bilan», — dedi.Шурайҳ ибн Ҳониъ айтади: Мен Оишадан: «Расулуллоҳ ﷺ уйларига кирганларида, аввал нима билан бошлар эдилар?» — деб сўрадим. У: «Мисвок билан», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ الْكُوفِيُّ الْحَاسِبُ، حَدَّثَنِي كَثِيرٌ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَاكُ فَيُعْطِينِي السِّوَاكَ لأَغْسِلَهُ فَأَبْدَأُ بِهِ فَأَسْتَاكُ ثُمَّ أَغْسِلُهُ وَأَدْفَعُهُ إِلَيْهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Paygʻambari ﷺ misvok ishlatar, soʻng uni yuvishim uchun menga berar edilar. Men avval oʻzim u bilan (tishlarimni) tozalar, soʻng uni yuvib, u zotga qaytarar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ мисвок ишлатар, сўнг уни ювишим учун менга берар эдилар. Мен аввал ўзим у билан (тишларимни) тозалар, сўнг уни ювиб, у зотга қайтарар эдим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ، عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَشْرٌ مِنَ الْفِطْرَةِ قَصُّ الشَّارِبِ وَإِعْفَاءُ اللِّحْيَةِ وَالسِّوَاكُ وَالاِسْتِنْشَاقُ بِالْمَاءِ وَقَصُّ الأَظْفَارِ وَغَسْلُ الْبَرَاجِمِ وَنَتْفُ الإِبِطِ وَحَلْقُ الْعَانَةِ وَانْتِقَاصُ الْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الاِسْتِنْجَاءَ بِالْمَاءِ ‏.‏ قَالَ زَكَرِيَّا قَالَ مُصْعَبٌ وَنَسِيتُ الْعَاشِرَةَ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ الْمَضْمَضَةَ ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻn (narsa) fitratdandir: moʻylovni qirqish, soqolni qoʻyish (oʻstirish), misvok, (burunga) suv tortish, tirnoqlarni olish, barmoq boʻgʻimlarini yuvish, qoʻltiq tukini yulish, qov (joyi) tukini olish va suv (bilan istinjo qilish)», — dedilar — yaʼni suv bilan istinjo qilish. Zakariyyo aytdi: Musʼab: «Men oʻninchisini unutdim — magar u ogʻizni chayish (madmaza) boʻlsa kerak», — dedi.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўн (нарса) фитратдандир: мўйловни қирқиш, соқолни қўйиш (ўстириш), мисвок, (бурунга) сув тортиш, тирноқларни олиш, бармоқ бўғимларини ювиш, қўлтиқ тукини юлиш, қов (жойи) тукини олиш ва сув (билан истинжо қилиш)», — дедилар — яъни сув билан истинжо қилиш. Закарийё айтди: Мусъаб: «Мен ўнинчисини унутдим — магар у оғизни чайиш (мадмаза) бўлса керак», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَدَاوُدُ بْنُ شَبِيبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، قَالَ مُوسَى عَنْ أَبِيهِ، - وَقَالَ دَاوُدُ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنَ الْفِطْرَةِ الْمَضْمَضَةَ وَالاِسْتِنْشَاقَ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ وَزَادَ ‏"‏ وَالْخِتَانَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَالاِنْتِضَاحَ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرِ ‏"‏ انْتِقَاصَ الْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الاِسْتِنْجَاءَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ نَحْوُهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَقَالَ خَمْسٌ كُلُّهَا فِي الرَّأْسِ وَذَكَرَ فِيهَا الْفَرْقَ وَلَمْ يَذْكُرْ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ نَحْوُ حَدِيثِ حَمَّادٍ عَنْ طَلْقِ بْنِ حَبِيبٍ وَمُجَاهِدٍ وَعَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ قَوْلُهُمْ وَلَمْ يَذْكُرُوا إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيهِ وَإِعْفَاءُ اللِّحْيَةِ وَعَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ نَحْوُهُ وَذَكَرَ إِعْفَاءَ اللِّحْيَةِ وَالْخِتَانَ ‏.‏

Ammor ibn Yosir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ogʻizni chayish va (burunga) suv tortish fitratdandir», — dedilar. Soʻng (roviy Oisha rivoyatiga) oʻxshash (hadis) zikr qildi, ammo «soqolni qoʻyish»ni eslamadi va «xatna (sunnat qilish)» hamda «(avratga) suv sepish»ni qoʻshib aytdi; «suv bilan istinjo qilish»ni esa eslamadi. Abu Dovud aytdi: Bunga oʻxshash (rivoyat) Ibn Abbosdan ham keltirilgan; u beshtani aytib, hammasini boshga (oid) deb sanagan, ulardan biri — sochni (oʻrtadan) ajratish; soqolni qoʻyishni eslamagan. Abu Dovud aytdi: Hammodning hadisiga oʻxshash (soʻzlar) Talq ibn Habib, Mujohid va Bakr ibn Abdulloh al-Muzaniydan ularning oʻz soʻzlari sifatida (Paygʻambar ﷺ ga nisbat berilmay) rivoyat qilingan; ular ham soqolni qoʻyishni eslamaganlar. Muhammad ibn Abdulloh ibn Abu Maryamning Abu Salamadan, u Abu Hurayradan, u Paygʻambar ﷺ dan (qilgan) rivoyatida esa «soqolni qoʻyish» (soʻzi) bor. Ibrohim an-Naxaʼiydan ham shunga oʻxshash (rivoyat) kelgan; u «soqolni qoʻyish» va «xatna»ni eslagan.Аммор ибн Ёсир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Оғизни чайиш ва (бурунга) сув тортиш фитратдандир», — дедилар. Сўнг (ровий Оиша ривоятига) ўхшаш (ҳадис) зикр қилди, аммо «соқолни қўйиш»ни эсламади ва «хатна (суннат қилиш)» ҳамда «(авратга) сув сепиш»ни қўшиб айтди; «сув билан истинжо қилиш»ни эса эсламади. Абу Довуд айтди: Бунга ўхшаш (ривоят) Ибн Аббосдан ҳам келтирилган; у бештани айтиб, ҳаммасини бошга (оид) деб санаган, улардан бири — сочни (ўртадан) ажратиш; соқолни қўйишни эсламаган. Абу Довуд айтди: Ҳаммоднинг ҳадисига ўхшаш (сўзлар) Талқ ибн Ҳабиб, Мужоҳид ва Бакр ибн Абдуллоҳ ал-Музанийдан уларнинг ўз сўзлари сифатида (Пайғамбар ﷺ га нисбат берилмай) ривоят қилинган; улар ҳам соқолни қўйишни эсламаганлар. Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Марямнинг Абу Саламадан, у Абу Ҳурайрадан, у Пайғамбар ﷺ дан (қилган) ривоятида эса «соқолни қўйиш» (сўзи) бор. Иброҳим ан-Нахаъийдан ҳам шунга ўхшаш (ривоят) келган; у «соқолни қўйиш» ва «хатна»ни эслаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَحُصَيْنٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَشُوصُ فَاهُ بِالسِّوَاكِ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi (namozga) turganlarida, ogʻizlarini misvok bilan ishqalar (tozalar) edilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси (намозга) турганларида, оғизларини мисвок билан ишқалар (тозалар) эдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا بَهْزُ بْنُ حَكِيمٍ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُوضَعُ لَهُ وَضُوءُهُ وَسِوَاكُهُ فَإِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ تَخَلَّى ثُمَّ اسْتَاكَ ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uchun tahorat suvlari va misvoklari (yonlariga) qoʻyilar edi; u zot kechasi (namozga) turganlarida, hojat chiqarib, soʻng misvok ishlatar edilar.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ учун таҳорат сувлари ва мисвоклари (ёнларига) қўйилар эди; у зот кечаси (намозга) турганларида, ҳожат чиқариб, сўнг мисвок ишлатар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أُمِّ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَرْقُدُ مِنْ لَيْلٍ وَلاَ نَهَارٍ فَيَسْتَيْقِظُ إِلاَّ تَسَوَّكَ قَبْلَ أَنْ يَتَوَضَّأَ ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ na kechasi, na kunduzi uxlab uygʻonganlarida, tahorat olishdan oldin misvok ishlatmay (qolmas) edilar.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ на кечаси, на кундузи ухлаб уйғонганларида, таҳорат олишдан олдин мисвок ишлатмай (қолмас) эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بِتُّ لَيْلَةً عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ مِنْ مَنَامِهِ أَتَى طَهُورَهُ فَأَخَذَ سِوَاكَهُ فَاسْتَاكَ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَاتِ ‏{‏ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لآيَاتٍ لأُولِي الأَلْبَابِ ‏}‏ حَتَّى قَارَبَ أَنْ يَخْتِمَ السُّورَةَ أَوْ خَتَمَهَا ثُمَّ تَوَضَّأَ فَأَتَى مُصَلاَّهُ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى فِرَاشِهِ فَنَامَ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ فَفَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى فِرَاشِهِ فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ فَفَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى فِرَاشِهِ فَنَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ فَفَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ كُلُّ ذَلِكَ يَسْتَاكُ وَيُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ أَوْتَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ فُضَيْلٍ عَنْ حُصَيْنٍ قَالَ فَتَسَوَّكَ وَتَوَضَّأَ وَهُوَ يَقُولُ ‏{‏ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ ‏}‏ حَتَّى خَتَمَ السُّورَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bir kechani Paygʻambar ﷺ ning yonlarida oʻtkazdim. U zot uyqudan uygʻonganlarida, tahorat suvlariga keldilar, misvoklarini olib (tishlarini) tozaladilar, soʻng bu oyatlarni tilovat qildilar: «Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida, hamda kecha bilan kunduzning almashinib turishida aql egalari uchun (buyuk) oyat-alomatlar bordir» (Oli Imron surasi, 190-oyat) — surani tugatishga yaqinlashguncha yoki uni tamomlaguncha. Soʻng tahorat oldilar va namozgohlariga kelib, ikki rakat namoz oʻqidilar. Keyin oʻrinlariga qaytib, Alloh xohlagancha uxladilar; soʻng uygʻonib, xuddi shunday qildilar; keyin oʻrinlariga qaytib uxladilar; soʻng uygʻonib, yana shunday qildilar; keyin oʻrinlariga qaytib uxladilar; soʻng uygʻonib, yana shunday qildilar — har safar misvok ishlatib, ikki rakat namoz oʻqir edilar; soʻng vitr (namozini) oʻqidilar. Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Fudayl Husayndan rivoyat qilib: «...soʻng misvok ishlatib, tahorat oldilar va ‹Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida...› (oyatlarini) surani tugatguncha (oʻqib turardilar)», — degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен бир кечани Пайғамбар ﷺ нинг ёнларида ўтказдим. У зот уйқудан уйғонганларида, таҳорат сувларига келдилар, мисвокларини олиб (тишларини) тозаладилар, сўнг бу оятларни тиловат қилдилар: «Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида, ҳамда кеча билан кундузнинг алмашиниб туришида ақл эгалари учун (буюк) оят-аломатлар бордир» (Оли Имрон сураси, 190-оят) — сурани тугатишга яқинлашгунча ёки уни тамомлагунча. Сўнг таҳорат олдилар ва намозгоҳларига келиб, икки ракат намоз ўқидилар. Кейин ўринларига қайтиб, Аллоҳ хоҳлаганча ухладилар; сўнг уйғониб, худди шундай қилдилар; кейин ўринларига қайтиб ухладилар; сўнг уйғониб, яна шундай қилдилар; кейин ўринларига қайтиб ухладилар; сўнг уйғониб, яна шундай қилдилар — ҳар сафар мисвок ишлатиб, икки ракат намоз ўқир эдилар; сўнг витр (намозини) ўқидилар. Абу Довуд айтди: Буни Ибн Фудайл Ҳусайндан ривоят қилиб: «...сўнг мисвок ишлатиб, таҳорат олдилар ва ‹Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида...› (оятларини) сурани тугатгунча (ўқиб турардилар)», — деган.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْمَلِيحِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ صَدَقَةً مِنْ غُلُولٍ وَلاَ صَلاَةً بِغَيْرِ طُهُورٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Malih otasidan (sahobiydan) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh azza va jalla gʻulul (oʻgʻirlangan oʻlja)dan (berilgan) sadaqani ham, tahoratsiz (oʻqilgan) namozni ham qabul qilmaydi», — dedilar.Абу Малиҳ отасидан (саҳобийдан) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла ғулул (ўғирланган ўлжа)дан (берилган) садақани ҳам, таҳоратсиз (ўқилган) намозни ҳам қабул қилмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَقْبَلُ اللَّهُ صَلاَةَ أَحَدِكُمْ إِذَا أَحْدَثَ حَتَّى يَتَوَضَّأَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh biringizning — hadas (tahoratsizlik) yetganda — namozini, toki tahorat olmaguningizcha, qabul qilmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ бирингизнинг — ҳадас (таҳоратсизлик) етганда — намозини, токи таҳорат олмагунингизча, қабул қилмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ عَقِيلٍ، عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مِفْتَاحُ الصَّلاَةِ الطُّهُورُ وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozning kaliti — tahorat, (namozga) kirishi — takbir, (undan) chiqishi esa salomdir», — dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намознинг калити — таҳорат, (намозга) кириши — такбир, (ундан) чиқиши эса саломдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادٍ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَأَنَا لِحَدِيثِ ابْنِ يَحْيَى، أَتْقَنُ - عَنْ غُطَيْفٍ، - وَقَالَ مُحَمَّدٌ عَنْ أَبِي غُطَيْفٍ الْهُذَلِيِّ، - قَالَ كُنْتُ عِنْدَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فَلَمَّا نُودِيَ بِالظُّهْرِ تَوَضَّأَ فَصَلَّى فَلَمَّا نُودِيَ بِالْعَصْرِ تَوَضَّأَ فَقُلْتُ لَهُ فَقَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ تَوَضَّأَ عَلَى طُهْرٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَشْرَ حَسَنَاتٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا حَدِيثُ مُسَدَّدٍ وَهُوَ أَتَمُّ ‏.‏

Abu Gʻutayf al-Huzaliy aytadi: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning yonida edim. Peshin (azoni) aytilganda, u tahorat olib namoz oʻqidi; asr (azoni) aytilganda, u yana tahorat oldi. Men undan (sababini) soʻradim. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Kim tahoratli holida (yana) tahorat olsa, Alloh unga oʻnta yaxshilik (savob) yozadi›, — der edilar», — dedi. Abu Dovud aytdi: Bu — Musaddadning hadisi boʻlib, u toʻliqroqdir.Абу Ғутайф ал-Ҳузалий айтади: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ёнида эдим. Пешин (азони) айтилганда, у таҳорат олиб намоз ўқиди; аср (азони) айтилганда, у яна таҳорат олди. Мен ундан (сабабини) сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким таҳоратли ҳолида (яна) таҳорат олса, Аллоҳ унга ўнта яхшилик (савоб) ёзади›, — дер эдилар», — деди. Абу Довуд айтди: Бу — Мусаддаднинг ҳадиси бўлиб, у тўлиқроқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَغَيْرُهُمْ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمَاءِ وَمَا يَنُوبُهُ مِنَ الدَّوَابِّ وَالسِّبَاعِ فَقَالَ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ لَمْ يَحْمِلِ الْخَبَثَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا لَفْظُ ابْنِ الْعَلاَءِ وَقَالَ عُثْمَانُ وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ الصَّوَابُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan suv va unga (kelib-ketadigan) hayvonlar va yirtqichlar haqida soʻralganda, u zot ﷺ: «Suv ikki qulla (miqdorida) boʻlsa, u nopoklikni koʻtarmaydi (nopok boʻlmaydi)», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu — Ibnul-Aloning lafzi; Usmon va Hasan ibn Ali esa «Muhammad ibn Abbod ibn Jaʼfardan» deb (rivoyat qilishgan). Abu Dovud aytdi: Toʻgʻrisi ham shudir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан сув ва унга (келиб-кетадиган) ҳайвонлар ва йиртқичлар ҳақида сўралганда, у зот ﷺ: «Сув икки қулла (миқдорида) бўлса, у нопокликни кўтармайди (нопок бўлмайди)», — дедилар. Абу Довуд айтди: Бу — Ибнул-Алонинг лафзи; Усмон ва Ҳасан ибн Али эса «Муҳаммад ибн Аббод ибн Жаъфардан» деб (ривоят қилишган). Абу Довуд айтди: Тўғриси ҳам шудир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - يَعْنِي ابْنَ زُرَيْعٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، - قَالَ أَبُو كَامِلٍ ابْنُ الزُّبَيْرِ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الْمَاءِ يَكُونُ فِي الْفَلاَةِ ‏.‏ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan choʻldagi suv haqida soʻraldi. Soʻng (roviy) shu maʼnodagi (hadis)ni zikr qildi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан чўлдаги сув ҳақида сўралди. Сўнг (ровий) шу маънодаги (ҳадис)ни зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَاصِمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ الْمَاءُ قُلَّتَيْنِ فَإِنَّهُ لاَ يَنْجُسُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَقَفَهُ عَنْ عَاصِمٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Suv ikki qulla (miqdorida) boʻlsa, u nopok boʻlmaydi», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Hammod ibn Zayd buni Osimdan mavquf (sahobada toʻxtagan holda) rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сув икки қулла (миқдорида) бўлса, у нопок бўлмайди», — дедилар. Абу Довуд айтди: Ҳаммод ибн Зайд буни Осимдан мавқуф (саҳобада тўхтаган ҳолда) ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ قِيلَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَتَوَضَّأُ مِنْ بِئْرِ بُضَاعَةَ وَهِيَ بِئْرٌ يُطْرَحُ فِيهَا الْحِيَضُ وَلَحْمُ الْكِلاَبِ وَالنَّتْنُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَاءُ طَهُورٌ لاَ يُنَجِّسُهُ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ بَعْضُهُمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ رَافِعٍ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga: «Biz Buzoʼa qudugʻidan tahorat olsak (boʻladimi)? — u shunday quduqki, unga hayz latta(lari), it goʻshtlari va sassiq (narsalar) tashlanadi», — deyildi. Rasululloh ﷺ: «Suv pokdir, uni hech narsa nopok qilmaydi», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Baʼzilar (roviyning ismini) «Abdurahmon ibn Rofiʼ» deb (aytishgan).Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га: «Биз Бузоъа қудуғидан таҳорат олсак (бўладими)? — у шундай қудуқки, унга ҳайз латта(лари), ит гўштлари ва сассиқ (нарсалар) ташланади», — дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сув покдир, уни ҳеч нарса нопок қилмайди», — дедилар. Абу Довуд айтди: Баъзилар (ровийнинг исмини) «Абдураҳмон ибн Рофиъ» деб (айтишган).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، وَعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْحَرَّانِيَّانِ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَلِيطِ بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ رَافِعٍ الأَنْصَارِيِّ، ثُمَّ الْعَدَوِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُقَالُ لَهُ إِنَّهُ يُسْتَقَى لَكَ مِنْ بِئْرِ بُضَاعَةَ وَهِيَ بِئْرٌ يُلْقَى فِيهَا لُحُومُ الْكِلاَبِ وَالْمَحَايِضُ وَعَذِرُ النَّاسِ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمَاءَ طَهُورٌ لاَ يُنَجِّسُهُ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَسَمِعْتُ قُتَيْبَةَ بْنَ سَعِيدٍ قَالَ سَأَلْتُ قَيِّمَ بِئْرِ بُضَاعَةَ عَنْ عُمْقِهَا قَالَ أَكْثَرُ مَا يَكُونُ فِيهَا الْمَاءُ إِلَى الْعَانَةِ ‏.‏ قُلْتُ فَإِذَا نَقَصَ قَالَ دُونَ الْعَوْرَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدَّرْتُ أَنَا بِئْرَ بُضَاعَةَ بِرِدَائِي مَدَدْتُهُ عَلَيْهَا ثُمَّ ذَرَعْتُهُ فَإِذَا عَرْضُهَا سِتَّةُ أَذْرُعٍ وَسَأَلْتُ الَّذِي فَتَحَ لِي بَابَ الْبُسْتَانِ فَأَدْخَلَنِي إِلَيْهِ هَلْ غُيِّرَ بِنَاؤُهَا عَمَّا كَانَتْ عَلَيْهِ قَالَ لاَ ‏.‏ وَرَأَيْتُ فِيهَا مَاءً مُتَغَيِّرَ اللَّوْنِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni (eshitdim) — u zotga: «Sizga Buzoʼa qudugʻidan suv tortib keltiriladi — u shunday quduqki, unga it goʻshtlari, hayz latta(lari) va odamlarning najosati tashlanadi», — deyildi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, suv pokdir, uni hech narsa nopok qilmaydi», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Men Qutayba ibn Saidning shunday deganini eshitdim: «Men Buzoʼa qudugʻining qorovulidan uning chuqurligini soʻradim. U: ‹Undagi suv eng koʻp boʻlganda qov (kishi)gacha (yetadi)›, — dedi. Men: ‹(Suvi) kamayganda-chi?› — dedim. U: ‹Avrat (joyi)dan pastroq›, — dedi». Abu Dovud aytdi: Men Buzoʼa qudugʻini ridom (yopinchigʻim) bilan oʻlchadim — uni quduq ustiga yoyib, soʻng (qoʻlim bilan) oʻlchadim — uning eni olti tirsak chiqdi. Men menga bogʻ eshigini ochib, ichkariga kiritgan kishidan: «Uning binosi avvalgi holidan oʻzgartirilganmi?» — deb soʻradim. U: «Yoʻq», — dedi. Men unda rangi oʻzgargan suvni koʻrdim.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни (эшитдим) — у зотга: «Сизга Бузоъа қудуғидан сув тортиб келтирилади — у шундай қудуқки, унга ит гўштлари, ҳайз латта(лари) ва одамларнинг нажосати ташланади», — дейилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сув покдир, уни ҳеч нарса нопок қилмайди», — дедилар. Абу Довуд айтди: Мен Қутайба ибн Саиднинг шундай деганини эшитдим: «Мен Бузоъа қудуғининг қоровулидан унинг чуқурлигини сўрадим. У: ‹Ундаги сув энг кўп бўлганда қов (киши)гача (етади)›, — деди. Мен: ‹(Суви) камайганда-чи?› — дедим. У: ‹Аврат (жойи)дан пастроқ›, — деди». Абу Довуд айтди: Мен Бузоъа қудуғини ридом (ёпинчиғим) билан ўлчадим — уни қудуқ устига ёйиб, сўнг (қўлим билан) ўлчадим — унинг эни олти тирсак чиқди. Мен менга боғ эшигини очиб, ичкарига киритган кишидан: «Унинг биноси аввалги ҳолидан ўзгартирилганми?» — деб сўрадим. У: «Йўқ», — деди. Мен унда ранги ўзгарган сувни кўрдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ اغْتَسَلَ بَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي جَفْنَةٍ فَجَاءَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِيَتَوَضَّأَ مِنْهَا - أَوْ يَغْتَسِلَ - فَقَالَتْ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ جُنُبًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْمَاءَ لاَ يَجْنُبُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning ayollaridan biri katta tos(da) gʻusl qildi. Soʻng Paygʻambar ﷺ undan (qolgan suvdan) tahorat olish — yoki gʻusl qilish — uchun keldilar. (Ayol) u zotga: «Yo Rasululloh, men junub edim», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, suv junub boʻlmaydi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг аёлларидан бири катта тос(да) ғусл қилди. Сўнг Пайғамбар ﷺ ундан (қолган сувдан) таҳорат олиш — ёки ғусл қилиш — учун келдилар. (Аёл) у зотга: «Ё Расулуллоҳ, мен жунуб эдим», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сув жунуб бўлмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، فِي حَدِيثِ هِشَامٍ عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ ثُمَّ يَغْتَسِلُ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringiz aslo oqmaydigan (turgan) suvga kichik hojat chiqarib, soʻng undan (olib) gʻusl qilmasin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз асло оқмайдиган (турган) сувга кичик ҳожат чиқариб, сўнг ундан (олиб) ғусл қилмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَبُولَنَّ أَحَدُكُمْ فِي الْمَاءِ الدَّائِمِ وَلاَ يَغْتَسِلْ فِيهِ مِنَ الْجَنَابَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz aslo oqmaydigan (turgan) suvga kichik hojat chiqarmasin va unda janobatdan (qutulish uchun) gʻusl ham qilmasin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз асло оқмайдиган (турган) сувга кичик ҳожат чиқармасин ва унда жанобатдан (қутулиш учун) ғусл ҳам қилмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، - فِي حَدِيثِ هِشَامٍ - عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ طُهُورُ إِنَاءِ أَحَدِكُمْ إِذَا وَلَغَ فِيهِ الْكَلْبُ أَنْ يُغْسَلَ سَبْعَ مِرَارٍ أُولاَهُنَّ بِتُرَابٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ قَالَ أَيُّوبُ وَحَبِيبُ بْنُ الشَّهِيدِ عَنْ مُحَمَّدٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Biringizning idishini it yalasa, uni poklash — yetti marta yuvishdir; birinchisi tuproq bilan (boʻlsin)», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Ayyub va Habib ibn Shahid ham Muhammad (ibn Sirin)dan shunday rivoyat qilishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бирингизнинг идишини ит яласа, уни поклаш — етти марта ювишдир; биринчиси тупроқ билан (бўлсин)», — дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Айюб ва Ҳабиб ибн Шаҳид ҳам Муҳаммад (ибн Сирин)дан шундай ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، جَمِيعًا عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، بِمَعْنَاهُ وَلَمْ يَرْفَعَاهُ زَادَ ‏"‏ وَإِذَا وَلَغَ الْهِرُّ غُسِلَ مَرَّةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shu maʼnodagi (hadis) boshqa sanad bilan rivoyat qilingan, ammo ikkalasi (roviy) uni Paygʻambar ﷺ ga nisbat bermay (mavquf qilib) rivoyat qilgan. (Bu rivoyatda): «Mushuk (idishni) yalasa, bir marta yuviladi», — degan qoʻshimcha bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шу маънодаги (ҳадис) бошқа санад билан ривоят қилинган, аммо иккаласи (ровий) уни Пайғамбар ﷺ га нисбат бермай (мавқуф қилиб) ривоят қилган. (Бу ривоятда): «Мушук (идишни) яласа, бир марта ювилади», — деган қўшимча бор.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ سِيرِينَ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا وَلَغَ الْكَلْبُ فِي الإِنَاءِ فَاغْسِلُوهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ السَّابِعَةُ بِالتُّرَابِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَأَمَّا أَبُو صَالِحٍ وَأَبُو رَزِينٍ وَالأَعْرَجُ وَثَابِتٌ الأَحْنَفُ وَهَمَّامُ بْنُ مُنَبِّهٍ وَأَبُو السُّدِّيِّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ رَوَوْهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلَمْ يَذْكُرُوا التُّرَابَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Paygʻambari ﷺ: «It idishni yalasa, uni yetti marta yuvinglar; yettinchisi tuproq bilan (boʻlsin)», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Abu Solih, Abu Razin, Aʼraj, Sobit al-Ahnaf, Hammom ibn Munabbih va Abu Suddiy Abdurahmon esa buni Abu Hurayradan rivoyat qilib, tuproqni eslashmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Ит идишни яласа, уни етти марта ювинглар; еттинчиси тупроқ билан (бўлсин)», — дедилар. Абу Довуд айтди: Абу Солиҳ, Абу Разин, Аъраж, Собит ал-Аҳнаф, Ҳаммом ибн Мунаббиҳ ва Абу Суддий Абдураҳмон эса буни Абу Ҳурайрадан ривоят қилиб, тупроқни эслашмаган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنِ ابْنِ مُغَفَّلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا لَهُمْ وَلَهَا ‏"‏ ‏.‏ فَرَخَّصَ فِي كَلْبِ الصَّيْدِ وَفِي كَلْبِ الْغَنَمِ وَقَالَ ‏"‏ إِذَا وَلَغَ الْكَلْبُ فِي الإِنَاءِ فَاغْسِلُوهُ سَبْعَ مِرَارٍ وَالثَّامِنَةُ عَفِّرُوهُ بِالتُّرَابِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَكَذَا قَالَ ابْنُ مُغَفَّلٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ itlarni oʻldirishga buyurdilar, soʻng: «Ularga (odamlarga) nima boʻldi-yu, ularga (itlarga) nima boʻldi?» — dedilar va ov iti hamda qoʻy (podasi) iti(ni saqlash)ga ruxsat berib: «It idishni yalasa, uni yetti marta yuvinglar; sakkizinchisida uni tuproq bilan ishqalanglar», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Ibn Mugʻaffal shunday (deb) rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ итларни ўлдиришга буюрдилар, сўнг: «Уларга (одамларга) нима бўлди-ю, уларга (итларга) нима бўлди?» — дедилар ва ов ити ҳамда қўй (подаси) ити(ни сақлаш)га рухсат бериб: «Ит идишни яласа, уни етти марта ювинглар; саккизинчисида уни тупроқ билан ишқаланглар», — дедилар. Абу Довуд айтди: Ибн Муғаффал шундай (деб) ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ حُمَيْدَةَ بِنْتِ عُبَيْدِ بْنِ رِفَاعَةَ، عَنْ كَبْشَةَ بِنْتِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، - وَكَانَتْ تَحْتَ ابْنِ أَبِي قَتَادَةَ - أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ، دَخَلَ فَسَكَبَتْ لَهُ وَضُوءًا فَجَاءَتْ هِرَّةٌ فَشَرِبَتْ مِنْهُ فَأَصْغَى لَهَا الإِنَاءَ حَتَّى شَرِبَتْ قَالَتْ كَبْشَةُ فَرَآنِي أَنْظُرُ إِلَيْهِ فَقَالَ أَتَعْجَبِينَ يَا ابْنَةَ أَخِي فَقُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا لَيْسَتْ بِنَجَسٍ إِنَّهَا مِنَ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ وَالطَّوَّافَاتِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — Kabsha binti Kaʼb ibn Molik (Ibn Abu Qatodaning xotini) shunday dedi: Abu Qatoda (uyga) kirdi va men unga tahorat (uchun) suv quydim. Shunda bir mushuk kelib, undan (suvdan) ichdi; u (Abu Qatoda) idishni mushuk ichib boʻlguncha unga (engashtirib) tutib turdi. Kabsha dedi: U meni oʻziga qarab turganimni koʻrib: «Hayron boʻlyapsanmi, ey jiyanim?» — dedi. Men: «Ha», — dedim. U: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹U (mushuk) nopok emas; u sizlarning atrofingizda aylanib yuradigan (jonzot)lardandir›, — dedilar», — dedi.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — Кабша бинти Каъб ибн Молик (Ибн Абу Қатоданинг хотини) шундай деди: Абу Қатода (уйга) кирди ва мен унга таҳорат (учун) сув қуйдим. Шунда бир мушук келиб, ундан (сувдан) ичди; у (Абу Қатода) идишни мушук ичиб бўлгунча унга (энгаштириб) тутиб турди. Кабша деди: У мени ўзига қараб турганимни кўриб: «Ҳайрон бўляпсанми, эй жияним?» — деди. Мен: «Ҳа», — дедим. У: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹У (мушук) нопок эмас; у сизларнинг атрофингизда айланиб юрадиган (жонзот)лардандир›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ صَالِحِ بْنِ دِينَارٍ التَّمَّارِ، عَنْ أُمِّهِ، أَنَّ مَوْلاَتَهَا، أَرْسَلَتْهَا بِهَرِيسَةٍ إِلَى عَائِشَةَ رضى الله عنها فَوَجَدْتُهَا تُصَلِّي فَأَشَارَتْ إِلَىَّ أَنْ ضَعِيهَا فَجَاءَتْ هِرَّةٌ فَأَكَلَتْ مِنْهَا فَلَمَّا انْصَرَفَتْ أَكَلَتْ مِنْ حَيْثُ أَكَلَتِ الْهِرَّةُ فَقَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّهَا لَيْسَتْ بِنَجَسٍ إِنَّمَا هِيَ مِنَ الطَّوَّافِينَ عَلَيْكُمْ ‏"‏ ‏.‏ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ بِفَضْلِهَا ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Dovud ibn Solih at-Tammor onasidan naql qiladi: Bekasi uni Oisha (roziyallohu anho)ning oldiga harisa (bir taom) bilan yuborgan edi; (u ayol aytadi:) men Oishani namoz oʻqiyotgan holda topdim. U menga (taomni) qoʻyib qoʻyishga ishora qildi. Shunda bir mushuk kelib, undan yedi. Oisha namozini tugatgach, mushuk yegan joydan yedi va: «Albatta, Rasululloh ﷺ: ‹U (mushuk) nopok emas; u sizlarning atrofingizda aylanib yuradigan (jonzot)lardandir›, — dedilar; men Rasululloh ﷺ ning uning (ichib) qolgan suvidan tahorat olganlarini ham koʻrdim», — dedi.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Довуд ибн Солиҳ ат-Таммор онасидан нақл қилади: Бекаси уни Оиша (розияллоҳу анҳо)нинг олдига ҳариса (бир таом) билан юборган эди; (у аёл айтади:) мен Оишани намоз ўқиётган ҳолда топдим. У менга (таомни) қўйиб қўйишга ишора қилди. Шунда бир мушук келиб, ундан еди. Оиша намозини тугатгач, мушук еган жойдан еди ва: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ: ‹У (мушук) нопок эмас; у сизларнинг атрофингизда айланиб юрадиган (жонзот)лардандир›, — дедилар; мен Расулуллоҳ ﷺ нинг унинг (ичиб) қолган сувидан таҳорат олганларини ҳам кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ، صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ وَنَحْنُ جُنُبَانِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men va Rasululloh ﷺ ikkalamiz junub holatda bir idishdan (suv olib) gʻusl qilar edik.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ва Расулуллоҳ ﷺ иккаламиз жунуб ҳолатда бир идишдан (сув олиб) ғусл қилар эдик.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ خَرَّبُوذَ، عَنْ أُمِّ صُبَيَّةَ الْجُهَنِيَّةِ، قَالَتِ اخْتَلَفَتْ يَدِي وَيَدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْوُضُوءِ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ ‏.‏

Umm Subayya al-Juhaniyya (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mening qoʻlim bilan Rasululloh ﷺ ning qoʻllari bir idishda tahorat (olishda) navbatma-navbat (almashinib turardi).Умм Субайя ал-Жуҳанийя (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Менинг қўлим билан Расулуллоҳ ﷺ нинг қўллари бир идишда таҳорат (олишда) навбатма-навбат (алмашиниб турарди).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ الرِّجَالُ وَالنِّسَاءُ يَتَوَضَّئُونَ فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ مُسَدَّدٌ - مِنَ الإِنَاءِ الْوَاحِدِ جَمِيعًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonida erkaklar va ayollar — Musaddadning rivoyatida — birgalikda bitta idishdan tahorat olar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонида эркаклар ва аёллар — Мусаддаднинг ривоятида — биргаликда битта идишдан таҳорат олар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نَتَوَضَّأُ نَحْنُ وَالنِّسَاءُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ نُدْلِي فِيهِ أَيْدِيَنَا ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz (erkaklar) va ayollar Rasululloh ﷺ zamonida bitta idishdan tahorat olar va qoʻllarimizni unga botirar edik.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз (эркаклар) ва аёллар Расулуллоҳ ﷺ замонида битта идишдан таҳорат олар ва қўлларимизни унга ботирар эдик.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حُمَيْدٍ الْحِمْيَرِيِّ، قَالَ لَقِيتُ رَجُلاً صَحِبَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَرْبَعَ سِنِينَ كَمَا صَحِبَهُ أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تَغْتَسِلَ الْمَرْأَةُ بِفَضْلِ الرَّجُلِ أَوْ يَغْتَسِلَ الرَّجُلُ بِفَضْلِ الْمَرْأَةِ - زَادَ مُسَدَّدٌ - وَلْيَغْتَرِفَا جَمِيعًا ‏.‏

Humayd al-Himyariy aytadi: Men Paygʻambar ﷺ ga — xuddi Abu Hurayra hamroh boʻlganidek — toʻrt yil hamroh boʻlgan bir kishi (sahobiy) bilan uchrashdim. U aytdi: «Rasululloh ﷺ ayolning erkak (ishlatib) qolgan suvi bilan, yoki erkakning ayol (ishlatib) qolgan suvi bilan gʻusl qilishini qaytardilar». Musaddad (rivoyatida): «...ikkovi birgalikda (suvni) olsin», — deb qoʻshgan.Ҳумайд ал-Ҳимярий айтади: Мен Пайғамбар ﷺ га — худди Абу Ҳурайра ҳамроҳ бўлганидек — тўрт йил ҳамроҳ бўлган бир киши (саҳобий) билан учрашдим. У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ аёлнинг эркак (ишлатиб) қолган суви билан, ёки эркакнинг аёл (ишлатиб) қолган суви билан ғусл қилишини қайтардилар». Мусаддад (ривоятида): «...иккови биргаликда (сувни) олсин», — деб қўшган.

حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، - يَعْنِي الطَّيَالِسِيَّ - حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي حَاجِبٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عَمْرٍو، وَهُوَ الأَقْرَعُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى أَنْ يَتَوَضَّأَ الرَّجُلُ بِفَضْلِ طَهُورِ الْمَرْأَةِ ‏.‏

Hakam ibn Amr — u al-Aqraʼdir — (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ erkakning ayol (tahorat qilib) qolgan suvi bilan tahorat olishini qaytardilar.Ҳакам ибн Амр — у ал-Ақраъдир — (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ эркакнинг аёл (таҳорат қилиб) қолган суви билан таҳорат олишини қайтардилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَلَمَةَ، - مِنْ آلِ ابْنِ الأَزْرَقِ - أَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ أَبِي بُرْدَةَ، - وَهُوَ مِنْ بَنِي عَبْدِ الدَّارِ - أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَرْكَبُ الْبَحْرَ وَنَحْمِلُ مَعَنَا الْقَلِيلَ مِنَ الْمَاءِ فَإِنْ تَوَضَّأْنَا بِهِ عَطِشْنَا أَفَنَتَوَضَّأُ بِمَاءِ الْبَحْرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحِلُّ مَيْتَتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ dan soʻrab: «Yo Rasululloh, biz dengizda (kemada) suzamiz va oʻzimiz bilan oz (miqdorda) suv olamiz; agar u bilan tahorat olsak, chanqaymiz. (Shunday ekan,) dengiz suvi bilan tahorat olsak (boʻladimi)?» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Uning suvi pok, (ichidagi) oʻligi haloldir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ дан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, биз денгизда (кемада) сузамиз ва ўзимиз билан оз (миқдорда) сув оламиз; агар у билан таҳорат олсак, чанқаймиз. (Шундай экан,) денгиз суви билан таҳорат олсак (бўладими)?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг суви пок, (ичидаги) ўлиги ҳалолдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِي فَزَارَةَ، عَنْ أَبِي زَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ لَيْلَةَ الْجِنِّ ‏"‏ مَا فِي إِدَاوَتِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَبِيذٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تَمْرَةٌ طَيِّبَةٌ وَمَاءٌ طَهُورٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ عَنْ أَبِي زَيْدٍ أَوْ زَيْدٍ كَذَا قَالَ شَرِيكٌ وَلَمْ يَذْكُرْ هَنَّادٌ لَيْلَةَ الْجِنِّ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jin kechasida Paygʻambar ﷺ unga: «Idishingda nima bor?» — dedilar. U: «Nabiz», — dedi. U zot: «(U) pokiza xurmo va pok suvdir», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Sulaymon ibn Dovud «Abu Zayddan» yoki «Zayddan» degan — Sharik shunday degan; Hannod esa «jin kechasi»ni eslamagan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жин кечасида Пайғамбар ﷺ унга: «Идишингда нима бор?» — дедилар. У: «Набиз», — деди. У зот: «(У) покиза хурмо ва пок сувдир», — дедилар. Абу Довуд айтди: Сулаймон ибн Довуд «Абу Зайддан» ёки «Зайддан» деган — Шарик шундай деган; Ҳаннод эса «жин кечаси»ни эсламаган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ عَلْقَمَةَ، قَالَ قُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْجِنِّ فَقَالَ مَا كَانَ مَعَهُ مِنَّا أَحَدٌ ‏.‏

Alqama aytadi: Men Abdulloh ibn Masʼuddan: «Jin kechasida sizlardan kim Rasululloh ﷺ bilan birga edi?» — deb soʻradim. U: «Bizdan birortamiz u zot bilan (birga) emas edik», — dedi.Алқама айтади: Мен Абдуллоҳ ибн Масъуддан: «Жин кечасида сизлардан ким Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эди?» — деб сўрадим. У: «Биздан бирортамиз у зот билан (бирга) эмас эдик», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ عَطَاءٍ، أَنَّهُ كَرِهَ الْوُضُوءَ بِاللَّبَنِ وَالنَّبِيذِ وَقَالَ إِنَّ التَّيَمُّمَ أَعْجَبُ إِلَىَّ مِنْهُ ‏.‏

Ato (ibn Abu Raboh)dan rivoyat qilinishicha, u sut va nabiz bilan tahorat olishni makruh sanadi va: «Tayammum menga undan (sut yoki nabiz bilan tahoratdan) koʻra maʼqulroqdir», — dedi.Ато (ибн Абу Рабоҳ)дан ривоят қилинишича, у сут ва набиз билан таҳорат олишни макруҳ санади ва: «Таяммум менга ундан (сут ёки набиз билан таҳоратдан) кўра маъқулроқдир», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا أَبُو خَلْدَةَ، قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْعَالِيَةِ عَنْ رَجُلٍ، أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ وَلَيْسَ عِنْدَهُ مَاءٌ وَعِنْدَهُ نَبِيذٌ أَيَغْتَسِلُ بِهِ قَالَ لاَ ‏.‏

Abu Xalda aytadi: Men Abul-Oliyadan: «Junub boʻlib qolgan, yonida suvi yoʻq, faqat nabizi bor kishi u bilan gʻusl qilsa (boʻladimi)?» — deb soʻradim. U: «Yoʻq», — dedi.Абу Халда айтади: Мен Абул-Олиядан: «Жунуб бўлиб қолган, ёнида суви йўқ, фақат набизи бор киши у билан ғусл қилса (бўладими)?» — деб сўрадим. У: «Йўқ», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الأَرْقَمِ، أَنَّهُ خَرَجَ حَاجًّا أَوْ مُعْتَمِرًا وَمَعَهُ النَّاسُ وَهُوَ يَؤُمُّهُمْ فَلَمَّا كَانَ ذَاتَ يَوْمٍ أَقَامَ الصَّلاَةَ صَلاَةَ الصُّبْحِ ثُمَّ قَالَ لِيَتَقَدَّمْ أَحَدُكُمْ ‏.‏ وَذَهَبَ إِلَى الْخَلاَءِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا أَرَادَ أَحَدُكُمْ أَنْ يَذْهَبَ الْخَلاَءَ وَقَامَتِ الصَّلاَةُ فَلْيَبْدَأْ بِالْخَلاَءِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَى وُهَيْبُ بْنُ خَالِدٍ وَشُعَيْبُ بْنُ إِسْحَاقَ وَأَبُو ضَمْرَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ رَجُلٍ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَرْقَمَ وَالأَكْثَرُ الَّذِينَ رَوَوْهُ عَنْ هِشَامٍ قَالُوا كَمَا قَالَ زُهَيْرٌ ‏.‏

Abdulloh ibn al-Arqam (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — Urva otasidan naql qiladi: Abdulloh ibn al-Arqam haj yoki umra (qilish uchun) chiqdi; odamlar u bilan birga boʻlib, u ularga imomlik qilardi. Bir kuni u bomdod namoziga iqomat aytdi, soʻng: «Biringiz oldinga oʻtsin», — dedi va hojat chiqargani ketdi. (Soʻng) u: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: ‹Biringiz hojatxonaga bormoqchi boʻlsa-yu, (shu payt) namozga iqomat aytilsa, avval hojatxonadan boshlasin›», — dedi. Abu Dovud aytdi: Vuhayb ibn Xolid, Shuʼayb ibn Ishoq va Abu Zamra bu hadisni Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u (otasiga aytib bergan) bir kishidan, u Abdulloh ibn Arqamdan (deb) rivoyat qilishgan; Hishomdan rivoyat qilganlarning koʻpchiligi esa Zuhayr aytganidek (aytishgan).Абдуллоҳ ибн ал-Арқам (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — Урва отасидан нақл қилади: Абдуллоҳ ибн ал-Арқам ҳаж ёки умра (қилиш учун) чиқди; одамлар у билан бирга бўлиб, у уларга имомлик қиларди. Бир куни у бомдод намозига иқомат айтди, сўнг: «Бирингиз олдинга ўтсин», — деди ва ҳожат чиқаргани кетди. (Сўнг) у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: ‹Бирингиз ҳожатхонага бормоқчи бўлса-ю, (шу пайт) намозга иқомат айтилса, аввал ҳожатхонадан бошласин›», — деди. Абу Довуд айтди: Вуҳайб ибн Холид, Шуъайб ибн Ишоқ ва Абу Замра бу ҳадисни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у (отасига айтиб берган) бир кишидан, у Абдуллоҳ ибн Арқамдан (деб) ривоят қилишган; Ҳишомдан ривоят қилганларнинг кўпчилиги эса Зуҳайр айтганидек (айтишган).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، وَمُسَدَّدٌ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، - الْمَعْنَى - قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي حَزْرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، - قَالَ ابْنُ عِيسَى فِي حَدِيثِهِ ابْنُ أَبِي بَكْرٍ ثُمَّ اتَّفَقُوا أَخُو الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ - قَالَ كُنَّا عِنْدَ عَائِشَةَ فَجِيءَ بِطَعَامِهَا فَقَامَ الْقَاسِمُ يُصَلِّي فَقَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يُصَلَّى بِحَضْرَةِ الطَّعَامِ وَلاَ وَهُوَ يُدَافِعُهُ الأَخْبَثَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Muhammad aytadi: Biz Oishaning yonida edik; uning taomi keltirildi va Qosim namoz oʻqishga turdi. Shunda Oisha: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: ‹Taom hozir boʻlib turganda ham, kishini ikki nopok (siydik va axlat) qistab turganda ham namoz oʻqilmaydi›», — dedi.Абдуллоҳ ибн Муҳаммад айтади: Биз Оишанинг ёнида эдик; унинг таоми келтирилди ва Қосим намоз ўқишга турди. Шунда Оиша: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: ‹Таом ҳозир бўлиб турганда ҳам, кишини икки нопок (сийдик ва ахлат) қистаб турганда ҳам намоз ўқилмайди›», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا ابْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ شُرَيْحٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ أَبِي حَىٍّ الْمُؤَذِّنِ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ثَلاَثٌ لاَ يَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يَفْعَلَهُنَّ لاَ يَؤُمُّ رَجُلٌ قَوْمًا فَيَخُصُّ نَفْسَهُ بِالدُّعَاءِ دُونَهُمْ فَإِنْ فَعَلَ فَقَدْ خَانَهُمْ وَلاَ يَنْظُرُ فِي قَعْرِ بَيْتٍ قَبْلَ أَنْ يَسْتَأْذِنَ فَإِنْ فَعَلَ فَقَدْ دَخَلَ وَلاَ يُصَلِّي وَهُوَ حَقِنٌ حَتَّى يَتَخَفَّفَ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uch (ish) borki, hech kimga ularni qilish halol emas: kishi bir qavmga imomlik qilib, ularni qoldirib, duoni faqat oʻziga xos qilishi — agar shunday qilsa, ularga xiyonat qilibdi; ruxsat soʻrashdan oldin uyning ichiga (tubiga) qarashi — agar shunday qilsa, (uyga) kirgan (hisoblanadi); va hojati qistab turganida, toki yengillashmaguncha, namoz oʻqishi», — dedilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уч (иш) борки, ҳеч кимга уларни қилиш ҳалол эмас: киши бир қавмга имомлик қилиб, уларни қолдириб, дуони фақат ўзига хос қилиши — агар шундай қилса, уларга хиёнат қилибди; рухсат сўрашдан олдин уйнинг ичига (тубига) қараши — агар шундай қилса, (уйга) кирган (ҳисобланади); ва ҳожати қистаб турганида, токи енгиллашмагунча, намоз ўқиши», — дедилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ السُّلَمِيُّ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا ثَوْرٌ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ شُرَيْحٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ أَبِي حَىٍّ الْمُؤَذِّنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لِرَجُلٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يُصَلِّيَ وَهُوَ حَقِنٌ حَتَّى يَتَخَفَّفَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ سَاقَ نَحْوَهُ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ قَالَ ‏"‏ وَلاَ يَحِلُّ لِرَجُلٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَؤُمَّ قَوْمًا إِلاَّ بِإِذْنِهِمْ وَلاَ يَخْتَصَّ نَفْسَهُ بِدَعْوَةٍ دُونَهُمْ فَإِنْ فَعَلَ فَقَدْ خَانَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مِنْ سُنَنِ أَهْلِ الشَّامِ لَمْ يَشْرَكْهُمْ فِيهَا أَحَدٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga, hojati qistab turganida, toki yengillashmaguncha, namoz oʻqish halol emas», — dedilar. Soʻng (roviy Savr) shu lafzga oʻxshash (hadis)ni keltirib: «Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga bir qavmga, ularning ruxsatisiz, imomlik qilish ham, duoni ularni qoldirib faqat oʻziga xos qilish ham halol emas; agar shunday qilsa, ularga xiyonat qilibdi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Bu — Shom ahlining sunanlaridan (rivoyatlaridan) boʻlib, unda ularga hech kim (boshqa oʻlka ahli) sherik boʻlmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига, ҳожати қистаб турганида, токи енгиллашмагунча, намоз ўқиш ҳалол эмас», — дедилар. Сўнг (ровий Савр) шу лафзга ўхшаш (ҳадис)ни келтириб: «Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига бир қавмга, уларнинг рухсатисиз, имомлик қилиш ҳам, дуони уларни қолдириб фақат ўзига хос қилиш ҳам ҳалол эмас; агар шундай қилса, уларга хиёнат қилибди», — деди. Абу Довуд айтди: Бу — Шом аҳлининг сунанларидан (ривоятларидан) бўлиб, унда уларга ҳеч ким (бошқа ўлка аҳли) шерик бўлмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَغْتَسِلُ بِالصَّاعِ وَيَتَوَضَّأُ بِالْمُدِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ أَبَانُ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ سَمِعْتُ صَفِيَّةَ ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir soʼ (miqdordagi suv) bilan gʻusl qilar, bir mudd (miqdordagi suv) bilan tahorat olar edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Abon Qatodadan rivoyat qilib: «Men Safiyyani eshitdim», — degan.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир соъ (миқдордаги сув) билан ғусл қилар, бир мудд (миқдордаги сув) билан таҳорат олар эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Абон Қатодадан ривоят қилиб: «Мен Сафийяни эшитдим», — деган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَغْتَسِلُ بِالصَّاعِ وَيَتَوَضَّأُ بِالْمُدِّ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir soʼ (suv) bilan gʻusl qilar, bir mudd (suv) bilan tahorat olar edilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир соъ (сув) билан ғусл қилар, бир мудд (сув) билан таҳорат олар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبَّادَ بْنَ تَمِيمٍ، عَنْ جَدَّتِهِ، وَهِيَ أُمُّ عُمَارَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ فَأُتِيَ بِإِنَاءٍ فِيهِ مَاءٌ قَدْرُ ثُلُثَىِ الْمُدِّ ‏.‏

Umm Umora (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ tahorat olmoqchi boʻldilar; shunda u zotga ichida mudning uchdan ikki (qismicha) suv boʻlgan idish keltirildi.Умм Умора (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ таҳорат олмоқчи бўлдилар; шунда у зотга ичида муднинг учдан икки (қисмича) сув бўлган идиш келтирилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ بِإِنَاءٍ يَسَعُ رَطْلَيْنِ وَيَغْتَسِلُ بِالصَّاعِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ آدَمَ عَنْ شَرِيكٍ قَالَ عَنِ ابْنِ جَبْرِ بْنِ عَتِيكٍ ‏.‏ قَالَ وَرَوَاهُ سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى حَدَّثَنِي جَبْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ شُعْبَةُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ سَمِعْتُ أَنَسًا إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ يَتَوَضَّأُ بِمَكُّوكٍ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ رَطْلَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَسَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ الصَّاعُ خَمْسَةُ أَرْطَالٍ وَهُوَ صَاعُ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ وَهُوَ صَاعُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Anas (ibn Molik) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ikki ratl (suv) sigʻadigan idish bilan tahorat olar, bir soʼ (suv) bilan gʻusl qilar edilar. Abu Dovud aytdi: Buni Anasdan boshqa sanad bilan ham rivoyat qilishgan; unda: «U bir makkuk (oʻlchov idishi) bilan tahorat olardi», — deyilgan va ikki ratl eslanmagan. Abu Dovud aytdi: Buni Yahyo ibn Odam Sharikdan rivoyat qilib, «Abdulloh ibn Jabr» oʻrniga «Ibn Jabr ibn Atik» degan. Abu Dovud aytdi: Buni Sufyon Abdulloh ibn Isodan rivoyat qilib, «Abdulloh ibn Jabr» oʻrniga «Jabr ibn Abdulloh» degan. Abu Dovud aytdi: Men Ahmad ibn Hanbalning shunday deganini eshitdim: «Bir soʼ — besh ratldir; bu Ibn Abu Ziʼbning soʼi va Paygʻambar ﷺ ning soʼidir».Анас (ибн Молик) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ икки ратл (сув) сиғадиган идиш билан таҳорат олар, бир соъ (сув) билан ғусл қилар эдилар. Абу Довуд айтди: Буни Анасдан бошқа санад билан ҳам ривоят қилишган; унда: «У бир маккук (ўлчов идиши) билан таҳорат оларди», — дейилган ва икки ратл эсланмаган. Абу Довуд айтди: Буни Яҳё ибн Одам Шарикдан ривоят қилиб, «Абдуллоҳ ибн Жабр» ўрнига «Ибн Жабр ибн Атик» деган. Абу Довуд айтди: Буни Суфён Абдуллоҳ ибн Исодан ривоят қилиб, «Абдуллоҳ ибн Жабр» ўрнига «Жабр ибн Абдуллоҳ» деган. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг шундай деганини эшитдим: «Бир соъ — беш ратлдир; бу Ибн Абу Зиъбнинг соъи ва Пайғамбар ﷺ нинг соъидир».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي نَعَامَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مُغَفَّلٍ، سَمِعَ ابْنَهُ، يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْقَصْرَ الأَبْيَضَ عَنْ يَمِينِ الْجَنَّةِ، إِذَا دَخَلْتُهَا ‏.‏ فَقَالَ أَىْ بُنَىَّ سَلِ اللَّهَ الْجَنَّةَ وَتَعَوَّذْ بِهِ مِنَ النَّارِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّهُ سَيَكُونُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ قَوْمٌ يَعْتَدُونَ فِي الطُّهُورِ وَالدُّعَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh oʻgʻlining: «Allohim, men Sendan, jannatga kirganimda, uning oʻng tarafidagi oq qasrni soʻrayman», — deganini eshitdi va: «Ey oʻgʻilcham, Allohdan jannatni soʻra va Undan doʻzaxdan panoh tila — chunki men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Albatta, bu ummatda tahorat (poklik)da va duoda haddan oshadigan bir qavm (paydo) boʻladi›», — dedi.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ўғлининг: «Аллоҳим, мен Сендан, жаннатга кирганимда, унинг ўнг тарафидаги оқ қасрни сўрайман», — деганини эшитди ва: «Эй ўғилчам, Аллоҳдан жаннатни сўра ва Ундан дўзахдан паноҳ тила — чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Албатта, бу умматда таҳорат (поклик)да ва дуода ҳаддан ошадиган бир қавм (пайдо) бўлади›», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى قَوْمًا وَأَعْقَابُهُمْ تَلُوحُ فَقَالَ ‏"‏ وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ أَسْبِغُوا الْوُضُوءَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tovonlari (yuvilmay) yaltirab turgan bir qavmni koʻrdilar va: «Tovonlarning holiga voy — doʻzaxdan (boʻladigan azob sababli)! Tahoratni mukammal (toʻkis) qilinglar!» — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ товонлари (ювилмай) ялтираб турган бир қавмни кўрдилар ва: «Товонларнинг ҳолига вой — дўзахдан (бўладиган азоб сабабли)! Таҳоратни мукаммал (тўкис) қилинглар!» — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنِي صَاحِبٌ، لِي عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ، صلى الله عليه وسلم فِي تَوْرٍ مِنْ شَبَهٍ ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men va Rasululloh ﷺ misdan (yasalgan) bir idishdan (suv olib) gʻusl qilar edik.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ва Расулуллоҳ ﷺ мисдан (ясалган) бир идишдан (сув олиб) ғусл қилар эдик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَنَّ إِسْحَاقَ بْنَ مَنْصُورٍ، حَدَّثَهُمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، - رضى الله عنها - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏

Bu (hadis) Oisha (roziyallohu anho)dan, u Paygʻambar ﷺ dan boshqa sanad bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Бу (ҳадис) Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, у Пайғамбар ﷺ дан бошқа санад билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، وَسَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ جَاءَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْرَجْنَا لَهُ مَاءً فِي تَوْرٍ مِنْ صُفْرٍ فَتَوَضَّأَ ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizning oldimizga keldilar; biz u zotga misdan (yasalgan) idishda suv chiqarib berdik va u zot tahorat oldilar.Абдуллоҳ ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга келдилар; биз у зотга мисдан (ясалган) идишда сув чиқариб бердик ва у зот таҳорат олдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لاَ وُضُوءَ لَهُ وَلاَ وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ تَعَالَى عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tahorati yoʻq kishining namozi (durust) emas; (boshida) Allohning nomini eslamagan kishining tahorati (durust) emas», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Таҳорати йўқ кишининг намози (дуруст) эмас; (бошида) Аллоҳнинг номини эсламаган кишининг таҳорати (дуруст) эмас», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ الدَّرَاوَرْدِيِّ، قَالَ وَذَكَرَ رَبِيعَةُ أَنَّ تَفْسِيرَ، حَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ وُضُوءَ لِمَنْ لَمْ يَذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ أَنَّهُ الَّذِي يَتَوَضَّأُ وَيَغْتَسِلُ وَلاَ يَنْوِي وُضُوءًا لِلصَّلاَةِ وَلاَ غُسْلاً لِلْجَنَابَةِ ‏.‏

Rabiʼa (ibn Abu Abdurahmon) Paygʻambar ﷺ ning «Allohning nomini eslamagan kishining tahorati (durust) emas» degan hadisini sharhlab aytdi: Bu (hadis)ning maʼnosi shuki — kishi tahorat olsa yoki gʻusl qilsa-yu, namoz uchun tahoratni va janobatdan (poklanish uchun) gʻuslni niyat qilmasa, uning tahorati yoki gʻusli (durust) emas (degani).Рабиъа (ибн Абу Абдураҳмон) Пайғамбар ﷺ нинг «Аллоҳнинг номини эсламаган кишининг таҳорати (дуруст) эмас» деган ҳадисини шарҳлаб айтди: Бу (ҳадис)нинг маъноси шуки — киши таҳорат олса ёки ғусл қилса-ю, намоз учун таҳоратни ва жанобатдан (покланиш учун) ғуслни ният қилмаса, унинг таҳорати ёки ғусли (дуруст) эмас (дегани).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي رَزِينٍ، وَأَبِي، صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ مِنَ اللَّيْلِ فَلاَ يَغْمِسْ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَإِنَّهُ لاَ يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz kechasi uyqudan (turganda), qoʻlini uch marta yuvmaguncha idishga botirmasin — chunki u qoʻli kechasi qayerda boʻlganini bilmaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз кечаси уйқудан (турганда), қўлини уч марта ювмагунча идишга ботирмасин — чунки у қўли кечаси қаерда бўлганини билмайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم - يَعْنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ - قَالَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا وَلَمْ يَذْكُرْ أَبَا رَزِينٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan bu hadis boshqa sanad bilan rivoyat qilingan; unda «ikki yoki uch marta» (deb) qoʻshilgan va Abu Razin eslanmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан бу ҳадис бошқа санад билан ривоят қилинган; унда «икки ёки уч марта» (деб) қўшилган ва Абу Разин эсланмаган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي مَرْيَمَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا اسْتَيْقَظَ أَحَدُكُمْ مِنْ نَوْمِهِ فَلاَ يُدْخِلْ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ حَتَّى يَغْسِلَهَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَإِنَّ أَحَدَكُمْ لاَ يَدْرِي أَيْنَ بَاتَتْ يَدُهُ أَوْ أَيْنَ كَانَتْ تَطُوفُ يَدُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Biringiz uyqudan uygʻonganda, qoʻlini uch marta yuvmaguncha idishga solmasin — chunki birortangiz qoʻli kechasi qayerda boʻlganini yoki qayerda aylanganini bilmaydi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Бирингиз уйқудан уйғонганда, қўлини уч марта ювмагунча идишга солмасин — чунки бирортангиз қўли кечаси қаерда бўлганини ёки қаерда айланганини билмайди».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَبَانَ، مَوْلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ قَالَ رَأَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ تَوَضَّأَ فَأَفْرَغَ عَلَى يَدَيْهِ ثَلاَثًا فَغَسَلَهُمَا ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَغَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى إِلَى الْمِرْفَقِ ثَلاَثًا ثُمَّ الْيُسْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ ثُمَّ غَسَلَ قَدَمَهُ الْيُمْنَى ثَلاَثًا ثُمَّ الْيُسْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ مِثْلَ وُضُوئِي هَذَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَنْ تَوَضَّأَ مِثْلَ وُضُوئِي هَذَا ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ لاَ يُحَدِّثُ فِيهِمَا نَفْسَهُ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Usmonning mavlosi Humron ibn Abbon aytadi: Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ning tahorat olganini koʻrdim: u qoʻllariga uch marta (suv) quyib, ularni yuvdi; soʻng ogʻzini chaydi va burnini qoqdi; soʻng yuzini uch marta yuvdi; oʻng qoʻlini tirsagigacha uch marta yuvdi, soʻng chap (qoʻlini) ham shunday (yuvdi); soʻng boshini mash qildi; soʻng oʻng oyogʻini uch marta yuvdi, soʻng chap (oyogʻini) ham shunday (yuvdi). Soʻng u: «Men Rasululloh ﷺ ning xuddi mening shu tahoratimga oʻxshash tahorat olganlarini koʻrdim», — dedi va: «Rasululloh ﷺ: ‹Kim mening shu tahoratimga oʻxshash tahorat olib, soʻng koʻngliga (begona narsa) keltirmay ikki rakat namoz oʻqisa, Alloh uning oʻtgan gunohlarini kechiradi›, — dedilar», — dedi.Усмоннинг мавлоси Ҳумрон ибн Аббон айтади: Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорат олганини кўрдим: у қўлларига уч марта (сув) қуйиб, уларни ювди; сўнг оғзини чайди ва бурнини қоқди; сўнг юзини уч марта ювди; ўнг қўлини тирсагигача уч марта ювди, сўнг чап (қўлини) ҳам шундай (ювди); сўнг бошини маш қилди; сўнг ўнг оёғини уч марта ювди, сўнг чап (оёғини) ҳам шундай (ювди). Сўнг у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг худди менинг шу таҳоратимга ўхшаш таҳорат олганларини кўрдим», — деди ва: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким менинг шу таҳоратимга ўхшаш таҳорат олиб, сўнг кўнглига (бегона нарса) келтирмай икки ракат намоз ўқиса, Аллоҳ унинг ўтган гуноҳларини кечиради›, — дедилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ وَرْدَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنِي حُمْرَانُ، قَالَ رَأَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ تَوَضَّأَ ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرِ الْمَضْمَضَةَ وَالاِسْتِنْشَاقَ وَقَالَ فِيهِ وَمَسَحَ رَأْسَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ هَكَذَا وَقَالَ ‏"‏ مَنْ تَوَضَّأَ دُونَ هَذَا كَفَاهُ ‏"‏ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرْ أَمْرَ الصَّلاَةِ ‏.‏

Humron aytadi: Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ning tahorat olganini koʻrdim. Soʻng (roviy yuqoridagiga) oʻxshash (hadis)ni zikr qildi, ammo ogʻiz chayish va burunga suv tortishni eslamadi va unda: «(Usmon) boshini uch marta mash qildi, soʻng oyoqlarini uch marta yuvdi», — dedi. Soʻng (Usmon): «Men Rasululloh ﷺ ning shunday tahorat olganlarini koʻrdim», — dedi va: «Rasululloh ﷺ: ‹Kim bundan kamroq (qilib) tahorat olsa, unga kifoya qiladi›, — dedilar», — dedi. (Roviy) namoz haqidagi (qismni) eslamadi.Ҳумрон айтади: Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорат олганини кўрдим. Сўнг (ровий юқоридагига) ўхшаш (ҳадис)ни зикр қилди, аммо оғиз чайиш ва бурунга сув тортишни эсламади ва унда: «(Усмон) бошини уч марта маш қилди, сўнг оёқларини уч марта ювди», — деди. Сўнг (Усмон): «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай таҳорат олганларини кўрдим», — деди ва: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ким бундан камроқ (қилиб) таҳорат олса, унга кифоя қилади›, — дедилар», — деди. (Ровий) намоз ҳақидаги (қисмни) эсламади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ الإِسْكَنْدَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ زِيَادٍ الْمُؤَذِّنُ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّيْمِيِّ، قَالَ سُئِلَ ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنِ الْوُضُوءِ، فَقَالَ رَأَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ سُئِلَ عَنِ الْوُضُوءِ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَأُتِيَ بِمِيضَأَةٍ فَأَصْغَى عَلَى يَدِهِ الْيُمْنَى ثُمَّ أَدْخَلَهَا فِي الْمَاءِ فَتَمَضْمَضَ ثَلاَثًا وَاسْتَنْثَرَ ثَلاَثًا وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى ثَلاَثًا وَغَسَلَ يَدَهُ الْيُسْرَى ثَلاَثًا ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ فَأَخَذَ مَاءً فَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ فَغَسَلَ بُطُونَهُمَا وَظُهُورَهُمَا مَرَّةً وَاحِدَةً ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ ثُمَّ قَالَ أَيْنَ السَّائِلُونَ عَنِ الْوُضُوءِ هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَحَادِيثُ عُثْمَانَ - رضى الله عنه - الصِّحَاحُ كُلُّهَا تَدُلُّ عَلَى مَسْحِ الرَّأْسِ أَنَّهُ مَرَّةٌ فَإِنَّهُمْ ذَكَرُوا الْوُضُوءَ ثَلاَثًا وَقَالُوا فِيهَا وَمَسَحَ رَأْسَهُ ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرُوا عَدَدًا كَمَا ذَكَرُوا فِي غَيْرِهِ ‏.‏

Abdurahmon at-Tamimiy aytadi: Ibn Abu Mulaykadan tahorat haqida soʻrashdi. U: «Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan tahorat haqida soʻralganini koʻrdim. U suv soʻradi va unga bir idish keltirildi; u uni oʻng qoʻliga egib (suv quydi), soʻng (qoʻlini) suvga botirdi; uch marta ogʻzini chaydi, uch marta burnini qoqdi, yuzini uch marta yuvdi; soʻng oʻng qoʻlini uch marta yuvdi, chap qoʻlini uch marta yuvdi; soʻng qoʻlini (suvga) solib, suv olib, boshini va quloqlarini mash qildi — ularning ichi va tashini bir marta (mash qildi); soʻng oyoqlarini yuvdi va: ‹Tahorat haqida soʻraganlar qani? Men Rasululloh ﷺ ni mana shunday tahorat olganlarini koʻrganman›, — dedi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Usmon (roziyallohu anhu)dan (kelgan) sahih hadislarning hammasi bosh bir marta mash qilinishiga dalolat qiladi — chunki ular tahoratni (har bir aʼzoni) uch marta (yuvishni) zikr qilganlarida, bosh haqida ‹va boshini mash qildi› deganlar, boshqalarida (sonni) zikr qilganlaridek bunda son zikr qilmaganlar.Абдураҳмон ат-Тамимий айтади: Ибн Абу Мулайкадан таҳорат ҳақида сўрашди. У: «Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан таҳорат ҳақида сўралганини кўрдим. У сув сўради ва унга бир идиш келтирилди; у уни ўнг қўлига эгиб (сув қуйди), сўнг (қўлини) сувга ботирди; уч марта оғзини чайди, уч марта бурнини қоқди, юзини уч марта ювди; сўнг ўнг қўлини уч марта ювди, чап қўлини уч марта ювди; сўнг қўлини (сувга) солиб, сув олиб, бошини ва қулоқларини маш қилди — уларнинг ичи ва ташини бир марта (маш қилди); сўнг оёқларини ювди ва: ‹Таҳорат ҳақида сўраганлар қани? Мен Расулуллоҳ ﷺ ни мана шундай таҳорат олганларини кўрганман›, — деди», — деди. Абу Довуд айтди: Усмон (розияллоҳу анҳу)дан (келган) саҳиҳ ҳадисларнинг ҳаммаси бош бир марта маш қилинишига далолат қилади — чунки улар таҳоратни (ҳар бир аъзони) уч марта (ювишни) зикр қилганларида, бош ҳақида ‹ва бошини маш қилди› деганлар, бошқаларида (сонни) зикр қилганларидек бунда сон зикр қилмаганлар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي زِيَادٍ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ أَبِي عَلْقَمَةَ، أَنَّ عُثْمَانَ، دَعَا بِمَاءٍ فَتَوَضَّأَ فَأَفْرَغَ بِيَدِهِ الْيُمْنَى عَلَى الْيُسْرَى ثُمَّ غَسَلَهُمَا إِلَى الْكُوعَيْنِ - قَالَ - ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ ثَلاَثًا وَذَكَرَ الْوُضُوءَ ثَلاَثًا - قَالَ - وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ وَقَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ مِثْلَ مَا رَأَيْتُمُونِي تَوَضَّأْتُ ‏.‏ ثُمَّ سَاقَ نَحْوَ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ وَأَتَمَّ ‏.‏

Abu Alqama aytadi: Usmon (roziyallohu anhu) suv soʻrab tahorat oldi: oʻng qoʻli bilan chap qoʻliga (suv) quydi, soʻng ikkalasini bilaklarigacha yuvdi; soʻng uch marta ogʻzini chaydi va burnini chaydi; (roviy: u har bir aʼzoni uch marta yuvdi); boshini mash qildi, soʻng oyoqlarini yuvdi va: «Men Rasululloh ﷺ ni — siz meni tahorat olganimni koʻrganingizdek — tahorat olganlarini koʻrdim», — dedi. Soʻng (roviy) Zuhriyning hadisiga oʻxshash (rivoyat)ni, undan ham toʻliqroq qilib keltirdi.Абу Алқама айтади: Усмон (розияллоҳу анҳу) сув сўраб таҳорат олди: ўнг қўли билан чап қўлига (сув) қуйди, сўнг иккаласини билакларигача ювди; сўнг уч марта оғзини чайди ва бурнини чайди; (ровий: у ҳар бир аъзони уч марта ювди); бошини маш қилди, сўнг оёқларини ювди ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺ ни — сиз мени таҳорат олганимни кўрганингиздек — таҳорат олганларини кўрдим», — деди. Сўнг (ровий) Зуҳрийнинг ҳадисига ўхшаш (ривоят)ни, ундан ҳам тўлиқроқ қилиб келтирди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عَامِرِ بْنِ شَقِيقِ بْنِ جَمْرَةَ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، قَالَ رَأَيْتُ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا وَمَسَحَ رَأْسَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ هَذَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ قَالَ تَوَضَّأَ ثَلاَثًا فَقَطْ ‏.‏

Shaqiq ibn Salama aytadi: Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ning (tahorat olganini koʻrdim): u bilaklarini uch martadan yuvdi va boshini uch marta mash qildi, soʻng: «Men Rasululloh ﷺ ning shunday qilganlarini koʻrdim», — dedi. Abu Dovud aytdi: Buni Vakiʼ Isroildan rivoyat qilib: «U faqat uch marta tahorat oldi», — degan.Шақиқ ибн Салама айтади: Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)нинг (таҳорат олганини кўрдим): у билакларини уч мартадан ювди ва бошини уч марта маш қилди, сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай қилганларини кўрдим», — деди. Абу Довуд айтди: Буни Вакиъ Исроилдан ривоят қилиб: «У фақат уч марта таҳорат олди», — деган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ أَتَانَا عَلِيٌّ - رضى الله عنه - وَقَدْ صَلَّى فَدَعَا بِطَهُورٍ فَقُلْنَا مَا يَصْنَعُ بِالطَّهُورِ وَقَدْ صَلَّى مَا يُرِيدُ إِلاَّ أَنْ يُعَلِّمَنَا فَأُتِيَ بِإِنَاءٍ فِيهِ مَاءٌ وَطَسْتٍ فَأَفْرَغَ مِنَ الإِنَاءِ عَلَى يَمِينِهِ فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثَلاَثًا فَمَضْمَضَ وَنَثَرَ مِنَ الْكَفِّ الَّذِي يَأْخُذُ فِيهِ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى ثَلاَثًا وَغَسَلَ يَدَهُ الشِّمَالَ ثَلاَثًا ثُمَّ جَعَلَ يَدَهُ فِي الإِنَاءِ فَمَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَاحِدَةً ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَهُ الْيُمْنَى ثَلاَثًا وَرِجْلَهُ الشِّمَالَ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَعْلَمَ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهُوَ هَذَا ‏.‏

Abdu Xayr aytadi: Ali (roziyallohu anhu) bizning oldimizga keldi — u allaqachon namoz oʻqigan edi — va tahorat (suvi) soʻradi. Biz: «Namoz oʻqib boʻlgan boʻlsa, suvni nima qiladi? — Faqat bizga oʻrgatmoqchi (boʻlsa kerak)», — dedik. Shunda unga ichida suv boʻlgan idish va tos keltirildi; u idishdan oʻng qoʻliga (suv) quyib, qoʻllarini uch marta yuvdi; soʻng uch marta ogʻzini chaydi va burnini qoqdi — suv olgan oʻsha hovuchidan ogʻzini chayib, burnini qoqdi; soʻng yuzini uch marta yuvdi; soʻng oʻng qoʻlini uch marta, chap qoʻlini uch marta yuvdi; soʻng qoʻlini idishga solib, boshini bir marta mash qildi; soʻng oʻng oyogʻini uch marta, chap oyogʻini uch marta yuvdi va: «Kim Rasululloh ﷺ ning tahoratlarini bilishni xohlasa — bu mana shudir», — dedi.Абду Хайр айтади: Али (розияллоҳу анҳу) бизнинг олдимизга келди — у аллақачон намоз ўқиган эди — ва таҳорат (суви) сўради. Биз: «Намоз ўқиб бўлган бўлса, сувни нима қилади? — Фақат бизга ўргатмоқчи (бўлса керак)», — дедик. Шунда унга ичида сув бўлган идиш ва тос келтирилди; у идишдан ўнг қўлига (сув) қуйиб, қўлларини уч марта ювди; сўнг уч марта оғзини чайди ва бурнини қоқди — сув олган ўша ҳовучидан оғзини чайиб, бурнини қоқди; сўнг юзини уч марта ювди; сўнг ўнг қўлини уч марта, чап қўлини уч марта ювди; сўнг қўлини идишга солиб, бошини бир марта маш қилди; сўнг ўнг оёғини уч марта, чап оёғини уч марта ювди ва: «Ким Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратларини билишни хоҳласа — бу мана шудир», — деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَلْقَمَةَ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، قَالَ صَلَّى عَلِيُّ رضى الله عنه الْغَدَاةَ ثُمَّ دَخَلَ الرَّحْبَةَ فَدَعَا بِمَاءٍ فَأَتَاهُ الْغُلاَمُ بِإِنَاءٍ فِيهِ مَاءٌ وَطَسْتٍ - قَالَ - فَأَخَذَ الإِنَاءَ بِيَدِهِ الْيُمْنَى فَأَفْرَغَ عَلَى يَدِهِ الْيُسْرَى وَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى فِي الإِنَاءِ فَتَمَضْمَضَ ثَلاَثًا وَاسْتَنْشَقَ ثَلاَثًا ‏.‏ ثُمَّ سَاقَ قَرِيبًا مِنْ حَدِيثِ أَبِي عَوَانَةَ قَالَ ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ مُقَدَّمَهُ وَمُؤَخَّرَهُ مَرَّةً ‏.‏ ثُمَّ سَاقَ الْحَدِيثَ نَحْوَهُ ‏.‏

Abdu Xayr aytadi: Ali (roziyallohu anhu) bomdod namozini oʻqidi, soʻng Rahbaga (Kufadagi bir joyga) kirib, suv soʻradi. Bola unga ichida suv boʻlgan idish va tos keltirdi. U idishni oʻng qoʻli bilan ushlab, chap qoʻliga (suv) quydi va ikkala kafini uch marta yuvdi; soʻng oʻng qoʻlini idishga solib, uch marta ogʻzini chaydi va uch marta burniga suv tortdi. Soʻng (roviy) Abu Avonaning hadisiga yaqin (rivoyat)ni keltirib: «U boshining oldi va orqasini bir marta mash qildi», — dedi. Soʻng (roviy) hadisni shunga oʻxshash keltirdi.Абду Хайр айтади: Али (розияллоҳу анҳу) бомдод намозини ўқиди, сўнг Раҳбага (Куфадаги бир жойга) кириб, сув сўради. Бола унга ичида сув бўлган идиш ва тос келтирди. У идишни ўнг қўли билан ушлаб, чап қўлига (сув) қуйди ва иккала кафини уч марта ювди; сўнг ўнг қўлини идишга солиб, уч марта оғзини чайди ва уч марта бурнига сув тортди. Сўнг (ровий) Абу Авонанинг ҳадисига яқин (ривоят)ни келтириб: «У бошининг олди ва орқасини бир марта маш қилди», — деди. Сўнг (ровий) ҳадисни шунга ўхшаш келтирди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ مَالِكَ بْنَ عُرْفُطَةَ، سَمِعْتُ عَبْدَ خَيْرٍ، قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا - رضى الله عنه - أُتِيَ بِكُرْسِيٍّ فَقَعَدَ عَلَيْهِ ثُمَّ أُتِيَ بِكُوزٍ مِنْ مَاءٍ فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ تَمَضْمَضَ مَعَ الاِسْتِنْشَاقِ بِمَاءٍ وَاحِدٍ ‏.‏ وَذَكَرَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Molik ibn Gʻurfata aytadi: Men Abdu Xayrning shunday deganini eshitdim: Men Ali (roziyallohu anhu)ga bir kursi keltirilib, u (kursiga) oʻtirganini koʻrdim. Soʻng unga bir koʻza suv keltirildi; u qoʻllarini uch marta yuvdi, soʻng bir hovuch suv bilan ogʻzini chayib, burniga suv tortdi. Va (roviy) hadisni (toʻliq) zikr qildi.Молик ибн Ғурфата айтади: Мен Абду Хайрнинг шундай деганини эшитдим: Мен Али (розияллоҳу анҳу)га бир курси келтирилиб, у (курсига) ўтирганини кўрдим. Сўнг унга бир кўза сув келтирилди; у қўлларини уч марта ювди, сўнг бир ҳовуч сув билан оғзини чайиб, бурнига сув тортди. Ва (ровий) ҳадисни (тўлиқ) зикр қилди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا رَبِيعَةُ الْكِنَانِيُّ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيًّا، رضى الله عنه وَسُئِلَ عَنْ وُضُوءِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَقَالَ وَمَسَحَ عَلَى رَأْسِهِ حَتَّى لَمَّا يَقْطُرْ وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ هَكَذَا كَانَ وُضُوءُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Zirr ibn Hubaysh aytadi: U Ali (roziyallohu anhu)dan eshitdi — undan Rasululloh ﷺ ning qanday tahorat olganlari soʻralgan edi. Soʻng (roviy) hadisni zikr qilib: «U boshini — (suv) tomchilab ketay degan darajada — mash qildi va oyoqlarini uch martadan yuvdi», — dedi, soʻng (Ali): «Rasululloh ﷺ ning tahoratlari mana shunday edi», — dedi.Зирр ибн Ҳубайш айтади: У Али (розияллоҳу анҳу)дан эшитди — ундан Расулуллоҳ ﷺ нинг қандай таҳорат олганлари сўралган эди. Сўнг (ровий) ҳадисни зикр қилиб: «У бошини — (сув) томчилаб кетай деган даражада — маш қилди ва оёқларини уч мартадан ювди», — деди, сўнг (Али): «Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратлари мана шундай эди», — деди.

حَدَّثَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ الطُّوسِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا فِطْرٌ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا - رضى الله عنه - تَوَضَّأَ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَغَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَاحِدَةً ثُمَّ قَالَ هَكَذَا تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdurahmon ibn Abu Laylo aytadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning tahorat olganini koʻrdim: u yuzini uch marta, bilaklarini uch marta yuvdi va boshini bir marta mash qildi; soʻng: «Rasululloh ﷺ shunday tahorat olar edilar», — dedi.Абдураҳмон ибн Абу Лайло айтади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорат олганини кўрдим: у юзини уч марта, билакларини уч марта ювди ва бошини бир марта маш қилди; сўнг: «Расулуллоҳ ﷺ шундай таҳорат олар эдилар», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَأَبُو تَوْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، ح وَحَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي حَيَّةَ، قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا - رضى الله عنه - تَوَضَّأَ فَذَكَرَ وُضُوءَهُ كُلَّهُ ثَلاَثًا ثَلاَثًا - قَالَ - ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ إِلَى الْكَعْبَيْنِ ثُمَّ قَالَ إِنَّمَا أَحْبَبْتُ أَنْ أُرِيَكُمْ طُهُورَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hayya aytadi: Men Ali (roziyallohu anhu)ning tahorat olganini koʻrdim: u tahoratining har (aʼzosini) uch martadan (yuvdi); soʻng boshini mash qildi, soʻng oyoqlarini toʻpiqlargacha yuvdi; soʻng: «Men sizlarga Rasululloh ﷺ ning tahoratlarini koʻrsatmoqchi boʻldim», — dedi.Абу Ҳайя айтади: Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорат олганини кўрдим: у таҳоратининг ҳар (аъзосини) уч мартадан (ювди); сўнг бошини маш қилди, сўнг оёқларини тўпиқларгача ювди; сўнг: «Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратларини кўрсатмоқчи бўлдим», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ دَخَلَ عَلَىَّ عَلِيٌّ - يَعْنِي ابْنَ أَبِي طَالِبٍ - وَقَدْ أَهْرَاقَ الْمَاءَ فَدَعَا بِوَضُوءٍ فَأَتَيْنَاهُ بِتَوْرٍ فِيهِ مَاءٌ حَتَّى وَضَعْنَاهُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ أَلاَ أُرِيكَ كَيْفَ كَانَ يَتَوَضَّأُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ بَلَى ‏.‏ قَالَ فَأَصْغَى الإِنَاءَ عَلَى يَدِهِ فَغَسَلَهَا ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى فَأَفْرَغَ بِهَا عَلَى الأُخْرَى ثُمَّ غَسَلَ كَفَّيْهِ ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَيْهِ فِي الإِنَاءِ جَمِيعًا فَأَخَذَ بِهِمَا حَفْنَةً مِنْ مَاءٍ فَضَرَبَ بِهَا عَلَى وَجْهِهِ ثُمَّ أَلْقَمَ إِبْهَامَيْهِ مَا أَقْبَلَ مِنْ أُذُنَيْهِ ثُمَّ الثَّانِيَةَ ثُمَّ الثَّالِثَةَ مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ أَخَذَ بِكَفِّهِ الْيُمْنَى قَبْضَةً مِنْ مَاءٍ فَصَبَّهَا عَلَى نَاصِيَتِهِ فَتَرَكَهَا تَسْتَنُّ عَلَى وَجْهِهِ ثُمَّ غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ وَظُهُورَ أُذُنَيْهِ ثُمَّ أَدْخَلَ يَدَيْهِ جَمِيعًا فَأَخَذَ حَفْنَةً مِنْ مَاءٍ فَضَرَبَ بِهَا عَلَى رِجْلِهِ وَفِيهَا النَّعْلُ فَفَتَلَهَا بِهَا ثُمَّ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ شَيْبَةَ يُشْبِهُ حَدِيثَ عَلِيٍّ لأَنَّهُ قَالَ فِيهِ حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّةً وَاحِدَةً ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ وَهْبٍ فِيهِ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ ثَلاَثًا ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) — kichik hojat chiqarib boʻlgach — mening oldimga kirdi va tahorat (suvi) soʻradi. Biz unga ichida suv boʻlgan idish keltirib, oldiga qoʻydik. U: «Ey Ibn Abbos, senga Rasululloh ﷺ ning qanday tahorat olganlarini koʻrsatmaymi?» — dedi. Men: «Albatta (koʻrsat)», — dedim. U idishni qoʻliga egib (suv quyib), uni yuvdi; soʻng oʻng qoʻlini idishga solib, u bilan ikkinchi qoʻliga (suv) quydi va ikkala kafini yuvdi; soʻng ogʻzini chaydi va burnini qoqdi; soʻng ikkala qoʻlini birga idishga solib, bir hovuch suv oldi va uni yuziga sepdi; soʻng ikkala bosh barmogʻini quloqlarining old (tomoni)ga tiqdi; soʻng ikkinchi, soʻng uchinchi marta ham shunday qildi; soʻng oʻng kafiga bir hovuch suv olib, uni peshonasiga quydi va uni yuzi boʻylab oqqaniga qoʻyib qoʻydi; soʻng bilaklarini tirsaklarigacha uch martadan yuvdi; soʻng boshini va quloqlarining orqasini mash qildi; soʻng ikkala qoʻlini birga (idishga) solib, bir hovuch suv olib, uni oyogʻiga sepdi — oyogʻida (kavush) bor edi — va uni (suv bilan) ishqaladi; soʻng ikkinchi (oyogʻini) ham shunday qildi. (Ibn Abbos) dedi: Men: «Kavushlari bilanmi?» — dedim. U: «Kavushlari bilan», — dedi. Men (yana): «Kavushlari bilanmi?» — dedim. U: «Kavushlari bilan», — dedi. Men (yana): «Kavushlari bilanmi?» — dedim. U: «Kavushlari bilan», — dedi. Abu Dovud aytdi: Ibn Jurayjning Shaybadan (qilgan) hadisi Alining hadisiga oʻxshaydi — chunki unda Hajjoj ibn Muhammad Ibn Jurayjdan ‹va boshini bir marta mash qildi› degan; Ibn Vahb esa unda Ibn Jurayjdan ‹va boshini uch marta mash qildi› degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) — кичик ҳожат чиқариб бўлгач — менинг олдимга кирди ва таҳорат (суви) сўради. Биз унга ичида сув бўлган идиш келтириб, олдига қўйдик. У: «Эй Ибн Аббос, сенга Расулуллоҳ ﷺ нинг қандай таҳорат олганларини кўрсатмайми?» — деди. Мен: «Албатта (кўрсат)», — дедим. У идишни қўлига эгиб (сув қуйиб), уни ювди; сўнг ўнг қўлини идишга солиб, у билан иккинчи қўлига (сув) қуйди ва иккала кафини ювди; сўнг оғзини чайди ва бурнини қоқди; сўнг иккала қўлини бирга идишга солиб, бир ҳовуч сув олди ва уни юзига сепди; сўнг иккала бош бармоғини қулоқларининг олд (томони)га тиқди; сўнг иккинчи, сўнг учинчи марта ҳам шундай қилди; сўнг ўнг кафига бир ҳовуч сув олиб, уни пешонасига қуйди ва уни юзи бўйлаб оққанига қўйиб қўйди; сўнг билакларини тирсакларигача уч мартадан ювди; сўнг бошини ва қулоқларининг орқасини маш қилди; сўнг иккала қўлини бирга (идишга) солиб, бир ҳовуч сув олиб, уни оёғига сепди — оёғида (кавуш) бор эди — ва уни (сув билан) ишқалади; сўнг иккинчи (оёғини) ҳам шундай қилди. (Ибн Аббос) деди: Мен: «Кавушлари биланми?» — дедим. У: «Кавушлари билан», — деди. Мен (яна): «Кавушлари биланми?» — дедим. У: «Кавушлари билан», — деди. Мен (яна): «Кавушлари биланми?» — дедим. У: «Кавушлари билан», — деди. Абу Довуд айтди: Ибн Журайжнинг Шайбадан (қилган) ҳадиси Алининг ҳадисига ўхшайди — чунки унда Ҳажжож ибн Муҳаммад Ибн Журайждан ‹ва бошини бир марта маш қилди› деган; Ибн Ваҳб эса унда Ибн Журайждан ‹ва бошини уч марта маш қилди› деган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ - وَهُوَ جَدُّ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُرِيَنِي، كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ نَعَمْ ‏.‏ فَدَعَا بِوَضُوءٍ فَأَفْرَغَ عَلَى يَدَيْهِ فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ يَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ بِيَدَيْهِ فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِمَا إِلَى قَفَاهُ ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ ‏.‏

Amr ibn Yahyo al-Moziniy otasidan rivoyat qiladi: U (otasi) Abdulloh ibn Zayd ibn Osim — u Amr ibn Yahyo al-Mozinining bobosidir — ga: «Menga Rasululloh ﷺ ning qanday tahorat olganlarini koʻrsata olasizmi?» — dedi. Abdulloh ibn Zayd: «Ha», — dedi. Soʻng u tahorat (suvi) soʻrab, qoʻllariga (suv) quydi va qoʻllarini yuvdi; soʻng uch marta ogʻzini chaydi va burnini qoqdi; soʻng yuzini uch marta yuvdi; soʻng qoʻllarini tirsaklarigacha ikki martadan yuvdi; soʻng boshini ikki qoʻli bilan mash qildi — ularni (boshining) old va orqasiga yurgizdi: boshining old (tomoni)dan boshlab, ikkalasini ensasigacha olib bordi, soʻng boshlagan joyiga qaytarib keltirdi; soʻng oyoqlarini yuvdi.Амр ибн Яҳё ал-Мозиний отасидан ривоят қилади: У (отаси) Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Осим — у Амр ибн Яҳё ал-Мозинининг бобосидир — га: «Менга Расулуллоҳ ﷺ нинг қандай таҳорат олганларини кўрсата оласизми?» — деди. Абдуллоҳ ибн Зайд: «Ҳа», — деди. Сўнг у таҳорат (суви) сўраб, қўлларига (сув) қуйди ва қўлларини ювди; сўнг уч марта оғзини чайди ва бурнини қоқди; сўнг юзини уч марта ювди; сўнг қўлларини тирсакларигача икки мартадан ювди; сўнг бошини икки қўли билан маш қилди — уларни (бошининг) олд ва орқасига юргизди: бошининг олд (томони)дан бошлаб, иккаласини энсасигача олиб борди, сўнг бошлаган жойига қайтариб келтирди; сўнг оёқларини ювди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ كَفٍّ وَاحِدَةٍ يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلاَثًا ‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Zayd ibn Osim (roziyallohu anhu)dan bu hadis rivoyat qilingan: «U bir hovuchdan ogʻzini chayib, burniga suv tortdi — buni uch marta qildi». Soʻng (roviy yuqoridagiga) oʻxshash (rivoyat)ni zikr qildi.Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Осим (розияллоҳу анҳу)дан бу ҳадис ривоят қилинган: «У бир ҳовучдан оғзини чайиб, бурнига сув тортди — буни уч марта қилди». Сўнг (ровий юқоридагига) ўхшаш (ривоят)ни зикр қилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، أَنَّ حَبَّانَ بْنَ وَاسِعٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَاصِمٍ الْمَازِنِيَّ، يَذْكُرُ أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ وُضُوءَهُ وَقَالَ وَمَسَحَ رَأْسَهُ بِمَاءٍ غَيْرِ فَضْلِ يَدَيْهِ وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ حَتَّى أَنْقَاهُمَا ‏.‏

Habbon ibn Vosiʼ otasidan rivoyat qiladi: U (otasi) Abdulloh ibn Zayd ibn Osim al-Mozinining shunday deganini eshitdi: U Rasululloh ﷺ ning tahorat olganlarini koʻrgan. Soʻng (otasi) u zotning tahoratlarini taʼriflab: «U boshini qoʻllaridan ortgan (suvdan) boshqa suv bilan mash qildi va oyoqlarini tozalaguncha yuvdi», — dedi.Ҳаббон ибн Восиъ отасидан ривоят қилади: У (отаси) Абдуллоҳ ибн Зайд ибн Осим ал-Мозинининг шундай деганини эшитди: У Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳорат олганларини кўрган. Сўнг (отаси) у зотнинг таҳоратларини таърифлаб: «У бошини қўлларидан ортган (сувдан) бошқа сув билан маш қилди ва оёқларини тозалагунча ювди», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا حَرِيزٌ، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَيْسَرَةَ الْحَضْرَمِيُّ، سَمِعْتُ الْمِقْدَامَ بْنَ مَعْدِيكَرِبَ الْكِنْدِيَّ، قَالَ أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِوَضُوءٍ فَتَوَضَّأَ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ ثَلاَثًا وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَا ‏.‏

Miqdom ibn Maʼdikarib al-Kindiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga tahorat (suvi) keltirildi va u zot tahorat oldilar: kaflarini uch marta yuvdilar; soʻng uch marta ogʻizlarini chayib, burunlariga suv tortdilar; yuzlarini uch marta yuvdilar; soʻng bilaklarini uch martadan yuvdilar; soʻng boshlari va quloqlarini — ularning tashi va ichini — mash qildilar.Миқдом ибн Маъдикариб ал-Киндий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га таҳорат (суви) келтирилди ва у зот таҳорат олдилар: кафларини уч марта ювдилар; сўнг уч марта оғизларини чайиб, бурунларига сув тортдилар; юзларини уч марта ювдилар; сўнг билакларини уч мартадан ювдилар; сўнг бошлари ва қулоқларини — уларнинг таши ва ичини — маш қилдилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، وَيَعْقُوبُ بْنُ كَعْبٍ الأَنْطَاكِيُّ، - لَفْظُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ حَرِيزِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ فَلَمَّا بَلَغَ مَسْحَ رَأْسِهِ وَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى مُقَدَّمِ رَأْسِهِ فَأَمَرَّهُمَا حَتَّى بَلَغَ الْقَفَا ثُمَّ رَدَّهُمَا إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي بَدَأَ مِنْهُ ‏.‏ قَالَ مَحْمُودٌ قَالَ أَخْبَرَنِي حَرِيزٌ ‏.‏

Miqdom ibn Maʼdikarib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning tahorat olganlarini koʻrdim. U zot boshlarini mash qilishga yetganlarida, ikkala kaflarini boshlarining old (tomoni)ga qoʻyib, ularni ensalarigacha yurgizdilar, soʻng boshlagan joylariga qaytarib keltirdilar.Миқдом ибн Маъдикариб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳорат олганларини кўрдим. У зот бошларини маш қилишга етганларида, иккала кафларини бошларининг олд (томони)га қўйиб, уларни энсаларигача юргиздилар, сўнг бошлаган жойларига қайтариб келтирдилар.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، وَهِشَامُ بْنُ خَالِدٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ قَالَ وَمَسَحَ بِأُذُنَيْهِ ظَاهِرِهِمَا وَبَاطِنِهِمَا ‏.‏ زَادَ هِشَامٌ وَأَدْخَلَ أَصَابِعَهُ فِي صِمَاخِ أُذُنَيْهِ ‏.‏

Miqdom ibn Maʼdikarib (roziyallohu anhu)dan boshqa (rivoyatda): «U quloqlarining tashi va ichini mash qildi», — deyilgan. Hishom: «Va barmoqlarini quloqlarining teshigiga kiritdi», — deb qoʻshgan.Миқдом ибн Маъдикариб (розияллоҳу анҳу)дан бошқа (ривоятда): «У қулоқларининг таши ва ичини маш қилди», — дейилган. Ҳишом: «Ва бармоқларини қулоқларининг тешигига киритди», — деб қўшган.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَزْهَرِ الْمُغِيرَةُ بْنُ فَرْوَةَ، وَيَزِيدُ بْنُ أَبِي مَالِكٍ، أَنَّ مُعَاوِيَةَ، تَوَضَّأَ لِلنَّاسِ كَمَا رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ فَلَمَّا بَلَغَ رَأْسَهُ غَرَفَ غَرْفَةً مِنْ مَاءٍ فَتَلَقَّاهَا بِشِمَالِهِ حَتَّى وَضَعَهَا عَلَى وَسَطِ رَأْسِهِ حَتَّى قَطَرَ الْمَاءُ أَوْ كَادَ يَقْطُرُ ثُمَّ مَسَحَ مِنْ مُقَدَّمِهِ إِلَى مُؤَخَّرِهِ وَمِنْ مُؤَخَّرِهِ إِلَى مُقَدَّمِهِ ‏.‏

Abul-Azhar al-Mugʻiyra ibn Farva va Yazid ibn Abu Molik rivoyat qilishadi: Muoviya (roziyallohu anhu) odamlarga — Rasululloh ﷺ ning tahorat olganlarini koʻrgani kabi — tahorat olib koʻrsatdi. U boshiga yetganida, bir hovuch suv olib, uni chap qoʻli bilan ushladi va boshining oʻrtasiga qoʻydi — toki suv tomchiladi yoki tomchilay deb qoldi; soʻng (boshining) old (tomoni)dan orqasigacha va orqasidan old (tomoni)gacha mash qildi.Абул-Азҳар ал-Муғийра ибн Фарва ва Язид ибн Абу Молик ривоят қилишади: Муовия (розияллоҳу анҳу) одамларга — Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳорат олганларини кўргани каби — таҳорат олиб кўрсатди. У бошига етганида, бир ҳовуч сув олиб, уни чап қўли билан ушлади ва бошининг ўртасига қўйди — токи сув томчилади ёки томчилай деб қолди; сўнг (бошининг) олд (томони)дан орқасигача ва орқасидан олд (томони)гача маш қилди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ قَالَ فَتَوَضَّأَ ثَلاَثًا ثَلاَثًا وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ بِغَيْرِ عَدَدٍ ‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu)dan boshqa (rivoyatda): «U (har bir aʼzoni) uch martadan tahorat qildi va oyoqlarini sanoqsiz (marta) yuvdi», — deyilgan.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан бошқа (ривоятда): «У (ҳар бир аъзони) уч мартадан таҳорат қилди ва оёқларини саноқсиз (марта) ювди», — дейилган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينَا فَحَدَّثَتْنَا أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ اسْكُبِي لِي وَضُوءًا ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَتْ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ فِيهِ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثَلاَثًا وَوَضَّأَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا وَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مَرَّةً وَوَضَّأَ يَدَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ مَرَّتَيْنِ يَبْدَأُ بِمُؤَخَّرِ رَأْسِهِ ثُمَّ بِمُقَدَّمِهِ وَبِأُذُنَيْهِ كِلْتَيْهِمَا ظُهُورِهِمَا وَبُطُونِهِمَا وَوَضَّأَ رِجْلَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا مَعْنَى حَدِيثِ مُسَدَّدٍ ‏.‏

Rubayyiʼ binti Muavviz ibn Afro (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizning oldimizga kelar edilar. (U ayol) bir kuni u zotning shunday deganlarini rivoyat qildi: «Menga tahorat (suvi) quy». Soʻng u Rasululloh ﷺ ning tahoratlarini taʼriflab dedi: «U kaflarini uch marta yuvdi, yuzini uch marta yuvdi, ogʻzini chayib, burniga bir marta suv tortdi; bilaklarini uch martadan yuvdi; boshini ikki marta mash qildi — boshining orqasidan boshlab, soʻng oldidan; quloqlarini esa — ikkalasining tashi va ichini (mash qildi); oyoqlarini uch martadan yuvdi». Abu Dovud aytdi: Musaddadning hadisi (ham) shu maʼnodadir.Рубаййиъ бинти Муаввиз ибн Афро (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизнинг олдимизга келар эдилар. (У аёл) бир куни у зотнинг шундай деганларини ривоят қилди: «Менга таҳорат (суви) қуй». Сўнг у Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратларини таърифлаб деди: «У кафларини уч марта ювди, юзини уч марта ювди, оғзини чайиб, бурнига бир марта сув тортди; билакларини уч мартадан ювди; бошини икки марта маш қилди — бошининг орқасидан бошлаб, сўнг олдидан; қулоқларини эса — иккаласининг таши ва ичини (маш қилди); оёқларини уч мартадан ювди». Абу Довуд айтди: Мусаддаднинг ҳадиси (ҳам) шу маънодадир.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَقِيلٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ يُغَيِّرُ بَعْضَ مَعَانِي بِشْرٍ قَالَ فِيهِ وَتَمَضْمَضَ وَاسْتَنْثَرَ ثَلاَثًا ‏.‏

Ibn Aqil bu hadisni — Bishrning baʼzi maʼnolarini oʻzgartirib — rivoyat qildi; unda: «U uch marta ogʻzini chaydi va uch marta burnini qoqdi», — dedi.Ибн Ақил бу ҳадисни — Бишрнинг баъзи маъноларини ўзгартириб — ривоят қилди; унда: «У уч марта оғзини чайди ва уч марта бурнини қоқди», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَيَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ عِنْدَهَا فَمَسَحَ الرَّأْسَ كُلَّهُ مِنْ قَرْنِ الشَّعْرِ كُلَّ نَاحِيَةٍ لِمُنْصَبِّ الشَّعْرِ لاَ يُحَرِّكُ الشَّعْرَ عَنْ هَيْئَتِهِ ‏.‏

Rubayyiʼ binti Muavviz ibn Afro (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uning huzurida tahorat oldilar: u zot boshlarining hammasini — soch (oʻsadigan) joydan boshlab, har tomondan, soch oqadigan (yoʻnalishda) — mash qildilar, sochni oʻz holidan qoʻzgʻatmadilar.Рубаййиъ бинти Муаввиз ибн Афро (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳузурида таҳорат олдилар: у зот бошларининг ҳаммасини — соч (ўсадиган) жойдан бошлаб, ҳар томондан, соч оқадиган (йўналишда) — маш қилдилар, сочни ўз ҳолидан қўзғатмадилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، أَنَّ رُبَيِّعَ بِنْتَ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَ، أَخْبَرَتْهُ قَالَتْ، رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ - قَالَتْ - فَمَسَحَ رَأْسَهُ وَمَسَحَ مَا أَقْبَلَ مِنْهُ وَمَا أَدْبَرَ وَصُدْغَيْهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةً ‏.‏

Rubayyiʼ binti Muavviz ibn Afro (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning tahorat olganlarini koʻrdim: u zot boshlarining old va orqasini, chakka (soch)larini va quloqlarini bir marta mash qildilar.Рубаййиъ бинти Муаввиз ибн Афро (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳорат олганларини кўрдим: у зот бошларининг олд ва орқасини, чакка (соч)ларини ва қулоқларини бир марта маш қилдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ عَقِيلٍ، عَنِ الرُّبَيِّعِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَسَحَ بِرَأْسِهِ مِنْ فَضْلِ مَاءٍ كَانَ فِي يَدِهِ ‏.‏

Rubayyiʼ (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ boshlarini qoʻllarida qolgan (ortgan) suv bilan mash qildilar.Рубаййиъ (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бошларини қўлларида қолган (ортган) сув билан маш қилдилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ ابْنِ عَفْرَاءَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ فَأَدْخَلَ إِصْبَعَيْهِ فِي جُحْرَىْ أُذُنَيْهِ ‏.‏

Rubayyiʼ binti Muavviz ibn Afro (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ tahorat oldilar va ikki barmoqlarini quloqlarining teshiklariga kiritdilar.Рубаййиъ бинти Муаввиз ибн Афро (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ таҳорат олдилар ва икки бармоқларини қулоқларининг тешикларига киритдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ رَأْسَهُ مَرَّةً وَاحِدَةً حَتَّى بَلَغَ الْقَذَالَ - وَهُوَ أَوَّلُ الْقَفَا - وَقَالَ مُسَدَّدٌ وَمَسَحَ رَأْسَهُ مِنْ مُقَدَّمِهِ إِلَى مُؤَخَّرِهِ حَتَّى أَخْرَجَ يَدَيْهِ مِنْ تَحْتِ أُذُنَيْهِ ‏.‏ قَالَ مُسَدَّدٌ فَحَدَّثْتُ بِهِ يَحْيَى فَأَنْكَرَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَسَمِعْتُ أَحْمَدَ يَقُولُ ابْنُ عُيَيْنَةَ زَعَمُوا كَانَ يُنْكِرُهُ وَيَقُولُ أَيْشِ هَذَا طَلْحَةُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ

Talha ibn Musarrif otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi: Men Rasululloh ﷺ ning boshlarini bir marta — qazol (ensaning boshi)gacha — mash qilganlarini koʻrdim. Musaddad (rivoyatida): «U boshini old (tomoni)dan orqasigacha — qoʻllarini quloqlarining tagidan chiqarguncha — mash qildi», — dedi. Musaddad: «Men buni Yahyoga aytdim, u esa uni inkor qildi», — dedi. Abu Dovud aytdi: Men Ahmadning shunday deganini eshitdim: «Ibn Uyayna buni inkor qilib: ‹Bu nima — Talha otasidan, u bobosidan?› — der edi».Талҳа ибн Мусарриф отасидан, у бобосидан ривоят қилади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг бошларини бир марта — қазол (энсанинг боши)гача — маш қилганларини кўрдим. Мусаддад (ривоятида): «У бошини олд (томони)дан орқасигача — қўлларини қулоқларининг тагидан чиқаргунча — маш қилди», — деди. Мусаддад: «Мен буни Яҳёга айтдим, у эса уни инкор қилди», — деди. Абу Довуд айтди: Мен Аҳмаднинг шундай деганини эшитдим: «Ибн Уяйна буни инкор қилиб: ‹Бу нима — Талҳа отасидан, у бобосидан?› — дер эди».

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ ‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ كُلَّهُ ثَلاَثًا ثَلاَثًا قَالَ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ مَسْحَةً وَاحِدَةً ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — Said ibn Jubayr aytadi: Ibn Abbos Rasululloh ﷺ ning tahorat olganlarini koʻrdi va butun hadisni (har bir aʼzoni) uch martadan (qilib) zikr qilib: «U boshini va quloqlarini bir marta mash qildi», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — Саид ибн Жубайр айтади: Ибн Аббос Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳорат олганларини кўрди ва бутун ҳадисни (ҳар бир аъзони) уч мартадан (қилиб) зикр қилиб: «У бошини ва қулоқларини бир марта маш қилди», — деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَقُتَيْبَةُ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سِنَانِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، وَذَكَرَ، وُضُوءَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ الْمَأْقَيْنِ ‏.‏ قَالَ وَقَالَ ‏"‏ الأُذُنَانِ مِنَ الرَّأْسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ يَقُولُهَا أَبُو أُمَامَةَ ‏.‏ قَالَ قُتَيْبَةُ قَالَ حَمَّادٌ لاَ أَدْرِي هُوَ مِنْ قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَوْ مِنْ أَبِي أُمَامَةَ ‏.‏ يَعْنِي قِصَّةَ الأُذُنَيْنِ ‏.‏ قَالَ قُتَيْبَةُ عَنْ سِنَانٍ أَبِي رَبِيعَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ ابْنُ رَبِيعَةَ كُنْيَتُهُ أَبُو رَبِيعَةَ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺ ning tahoratlarini eslab: «U zot koʻz (ich) burchaklarini mash qilar edilar», — dedi va: «Quloqlar boshdandir (boshning bir qismidir)», — dedi. Sulaymon ibn Harb: «Buni Abu Umoma aytadi», — dedi. Qutayba: «Hammod: ‹Bu (quloqlar haqidagi soʻz) Paygʻambar ﷺ ning soʻzlarimi yoki Abu Umomaningmi — bilmayman›, — dedi», — dedi. Qutayba «Sinon Abu Rabiʼadan» degan. Abu Dovud aytdi: U — Ibn Rabiʼa boʻlib, kunyasi Abu Rabiʼadir.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺ нинг таҳоратларини эслаб: «У зот кўз (ич) бурчакларини маш қилар эдилар», — деди ва: «Қулоқлар бошдандир (бошнинг бир қисмидир)», — деди. Сулаймон ибн Ҳарб: «Буни Абу Умома айтади», — деди. Қутайба: «Ҳаммод: ‹Бу (қулоқлар ҳақидаги сўз) Пайғамбар ﷺ нинг сўзларими ёки Абу Умоманингми — билмайман›, — деди», — деди. Қутайба «Синон Абу Рабиъадан» деган. Абу Довуд айтди: У — Ибн Рабиъа бўлиб, куняси Абу Рабиъадир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ الطُّهُورُ فَدَعَا بِمَاءٍ فِي إِنَاءٍ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ فَأَدْخَلَ إِصْبَعَيْهِ السَّبَّاحَتَيْنِ فِي أُذُنَيْهِ وَمَسَحَ بِإِبْهَامَيْهِ عَلَى ظَاهِرِ أُذُنَيْهِ وَبِالسَّبَّاحَتَيْنِ بَاطِنَ أُذُنَيْهِ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ هَكَذَا الْوُضُوءُ فَمَنْ زَادَ عَلَى هَذَا أَوْ نَقَصَ فَقَدْ أَسَاءَ وَظَلَمَ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ ظَلَمَ وَأَسَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, tahorat qanday (olinadi)?» — dedi. Shunda u zot idishda suv soʻrab: kaflarini uch marta yuvdilar; soʻng yuzlarini uch marta yuvdilar; soʻng bilaklarini uch marta yuvdilar; soʻng boshlarini mash qildilar — ikkala koʻrsatkich barmoqlarini quloqlariga kiritdilar, bosh barmoqlari bilan quloqlarining tashini, koʻrsatkich barmoqlari bilan ichini mash qildilar; soʻng oyoqlarini uch martadan yuvdilar; soʻng: «Tahorat mana shunday (boʻladi); kim bunga (ziyod) qoʻshsa yoki (undan) kamaytirsa, yomon ish va zulm qilibdi», — yoki: «...zulm va yomon ish qilibdi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, таҳорат қандай (олинади)?» — деди. Шунда у зот идишда сув сўраб: кафларини уч марта ювдилар; сўнг юзларини уч марта ювдилар; сўнг билакларини уч марта ювдилар; сўнг бошларини маш қилдилар — иккала кўрсаткич бармоқларини қулоқларига киритдилар, бош бармоқлари билан қулоқларининг ташини, кўрсаткич бармоқлари билан ичини маш қилдилар; сўнг оёқларини уч мартадан ювдилар; сўнг: «Таҳорат мана шундай (бўлади); ким бунга (зиёд) қўшса ёки (ундан) камайтирса, ёмон иш ва зулм қилибди», — ёки: «...зулм ва ёмон иш қилибди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا زَيْدٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْحُبَابِ - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَوْبَانَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيُّ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (tahorat aʼzolarini) ikki martadan (yuvib) tahorat oldilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (таҳорат аъзоларини) икки мартадан (ювиб) таҳорат олдилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا زَيْدٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، قَالَ قَالَ لَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ أَتُحِبُّونَ أَنْ أُرِيَكُمْ، كَيْفَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ فَدَعَا بِإِنَاءٍ فِيهِ مَاءٌ فَاغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ الْيُمْنَى فَتَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ ثُمَّ أَخَذَ أُخْرَى فَجَمَعَ بِهَا يَدَيْهِ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثُمَّ أَخَذَ أُخْرَى فَغَسَلَ بِهَا يَدَهُ الْيُمْنَى ثُمَّ أَخَذَ أُخْرَى فَغَسَلَ بِهَا يَدَهُ الْيُسْرَى ثُمَّ قَبَضَ قَبْضَةً مِنَ الْمَاءِ ثُمَّ نَفَضَ يَدَهُ ثُمَّ مَسَحَ بِهَا رَأْسَهُ وَأُذُنَيْهِ ثُمَّ قَبَضَ قَبْضَةً أُخْرَى مِنَ الْمَاءِ فَرَشَّ عَلَى رِجْلِهِ الْيُمْنَى وَفِيهَا النَّعْلُ ثُمَّ مَسَحَهَا بِيَدَيْهِ يَدٍ فَوْقَ الْقَدَمِ وَيَدٍ تَحْتَ النَّعْلِ ثُمَّ صَنَعَ بِالْيُسْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ‏.‏

Ato ibn Yasor Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib aytadi: (Ibn Abbos bizga): «Sizlarga Rasululloh ﷺ ning qanday tahorat olganlarini koʻrsatishimni xohlaysizlarmi?» — dedi. Soʻng u ichida suv boʻlgan idish soʻrab, oʻng qoʻli bilan bir hovuch suv oldi va ogʻzini chayib, burniga suv tortdi; soʻng boshqa (bir hovuch) olib, u bilan ikkala qoʻlini birga qilib yuzini yuvdi; soʻng boshqasini olib, oʻng qoʻlini yuvdi; soʻng boshqasini olib, chap qoʻlini yuvdi; soʻng bir hovuch suv olib, qoʻlini siltadi, soʻng u bilan boshini va quloqlarini mash qildi; soʻng yana bir hovuch suv olib, kavushidagi oʻng oyogʻiga sepdi, soʻng uni ikkala qoʻli bilan mash qildi — bir qoʻli oyoq ustida, bir qoʻli kavush tagida; soʻng chap (oyogʻi) bilan ham shunday qildi.Ато ибн Ясор Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб айтади: (Ибн Аббос бизга): «Сизларга Расулуллоҳ ﷺ нинг қандай таҳорат олганларини кўрсатишимни хоҳлайсизларми?» — деди. Сўнг у ичида сув бўлган идиш сўраб, ўнг қўли билан бир ҳовуч сув олди ва оғзини чайиб, бурнига сув тортди; сўнг бошқа (бир ҳовуч) олиб, у билан иккала қўлини бирга қилиб юзини ювди; сўнг бошқасини олиб, ўнг қўлини ювди; сўнг бошқасини олиб, чап қўлини ювди; сўнг бир ҳовуч сув олиб, қўлини силтади, сўнг у билан бошини ва қулоқларини маш қилди; сўнг яна бир ҳовуч сув олиб, кавушидаги ўнг оёғига сепди, сўнг уни иккала қўли билан маш қилди — бир қўли оёқ устида, бир қўли кавуш тагида; сўнг чап (оёғи) билан ҳам шундай қилди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِوُضُوءِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً ‏.‏

Ato ibn Yasor Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib aytadi: (Ibn Abbos): «Sizlarga Rasululloh ﷺ ning tahoratlari haqida xabar bermaymi?» — dedi va (tahorat aʼzolarini) bir martadan (yuvib) tahorat oldi.Ато ибн Ясор Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб айтади: (Ибн Аббос): «Сизларга Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратлари ҳақида хабар бермайми?» — деди ва (таҳорат аъзоларини) бир мартадан (ювиб) таҳорат олди.

حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ لَيْثًا، يَذْكُرُ عَنْ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ دَخَلْتُ - يَعْنِي - عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَتَوَضَّأُ وَالْمَاءُ يَسِيلُ مِنْ وَجْهِهِ وَلِحْيَتِهِ عَلَى صَدْرِهِ فَرَأَيْتُهُ يَفْصِلُ بَيْنَ الْمَضْمَضَةِ وَالاِسْتِنْشَاقِ ‏.‏

Talhaning bobosi aytadi: Men Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kirdim — u zot tahorat olayotgan edilar, suv yuzlari va soqollaridan koʻkraklariga oqib tushardi; men u zotning ogʻiz chayish bilan burunga suv tortishni ajratib (qilayotganlarini) koʻrdim.Талҳанинг бобоси айтади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига кирдим — у зот таҳорат олаётган эдилар, сув юзлари ва соқолларидан кўкракларига оқиб тушарди; мен у зотнинг оғиз чайиш билан бурунга сув тортишни ажратиб (қилаётганларини) кўрдим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ فَلْيَجْعَلْ فِي أَنْفِهِ مَاءً ثُمَّ لْيَنْثُرْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz tahorat olganda, burniga suv tortsin, soʻng uni qoqib chiqarsin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз таҳорат олганда, бурнига сув тортсин, сўнг уни қоқиб чиқарсин», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ قَارِظٍ، عَنْ أَبِي غَطَفَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْتَنْثِرُوا مَرَّتَيْنِ بَالِغَتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Burningizni yaxshilab — ikki marta puxta, yoki uch marta — qoqib (tozalab) chiqaringlar», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бурнингизни яхшилаб — икки марта пухта, ёки уч марта — қоқиб (тозалаб) чиқаринглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، - فِي آخَرِينَ - قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، لَقِيطِ بْنِ صَبْرَةَ قَالَ كُنْتُ وَافِدَ بَنِي الْمُنْتَفِقِ - أَوْ فِي وَفْدِ بَنِي الْمُنْتَفِقِ - إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ نُصَادِفْهُ فِي مَنْزِلِهِ وَصَادَفْنَا عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ فَأَمَرَتْ لَنَا بِخَزِيرَةٍ فَصُنِعَتْ لَنَا قَالَ وَأُتِينَا بِقِنَاعٍ - وَلَمْ يَقُلْ قُتَيْبَةُ الْقِنَاعَ وَالْقِنَاعُ الطَّبَقُ فِيهِ تَمْرٌ - ثُمَّ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ هَلْ أَصَبْتُمْ شَيْئًا أَوْ أُمِرَ لَكُمْ بِشَىْءٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ فَبَيْنَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جُلُوسٌ إِذْ دَفَعَ الرَّاعِي غَنَمَهُ إِلَى الْمُرَاحِ وَمَعَهُ سَخْلَةٌ تَيْعَرُ فَقَالَ ‏"‏ مَا وَلَّدْتَ يَا فُلاَنُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَهْمَةً ‏.‏ قَالَ فَاذْبَحْ لَنَا مَكَانَهَا شَاةً ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لاَ تَحْسِبَنَّ - وَلَمْ يَقُلْ لاَ تَحْسَبَنَّ - أَنَّا مِنْ أَجْلِكَ ذَبَحْنَاهَا لَنَا غَنَمٌ مِائَةٌ لاَ نُرِيدُ أَنْ تَزِيدَ فَإِذَا وَلَّدَ الرَّاعِي بَهْمَةً ذَبَحْنَا مَكَانَهَا شَاةً ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي امْرَأَةً وَإِنَّ فِي لِسَانِهَا شَيْئًا يَعْنِي الْبَذَاءَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَطَلِّقْهَا إِذًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لَهَا صُحْبَةً وَلِي مِنْهَا وَلَدٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمُرْهَا - يَقُولُ عِظْهَا - فَإِنْ يَكُ فِيهَا خَيْرٌ فَسَتَفْعَلُ وَلاَ تَضْرِبْ ظَعِينَتَكَ كَضَرْبِكَ أُمَيَّتَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَنِ الْوُضُوءِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَسْبِغِ الْوُضُوءَ وَخَلِّلْ بَيْنَ الأَصَابِعِ وَبَالِغْ فِي الاِسْتِنْشَاقِ إِلاَّ أَنْ تَكُونَ صَائِمًا ‏"‏ ‏.‏

Laqit ibn Sabira (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Banul-Muntafiq (qabilasi)ning vakili edim — yoki Banul-Muntafiq vakillari (orasida) edim — Rasululloh ﷺ ning huzurlariga (keldik). Biz Rasululloh ﷺ ning oldilariga kelganimizda, u zotni uylarida topmadik; (faqat) moʻminlar onasi Oishani topdik. U bizga «xaziyra» (degan taom) tayyorlashni buyurdi va u biz uchun tayyorlandi. Soʻng bizga «qinoʼ» (xurmo solingan laʼli) keltirildi — Qutayba «qinoʼ» soʻzini aytmadi; qinoʼ — ichida xurmo boʻlgan laʼlidir. Soʻng Rasululloh ﷺ keldilar va: «Sizlarga biror narsa keltirildimi yoki sizlar uchun biror narsa (buyurildimi)?» — dedilar. Biz: «Ha, yo Rasululloh», — dedik. Biz Rasululloh ﷺ bilan oʻtirganimizda, choʻpon qoʻylarini qoʻtonga haydab keldi — uning yonida maʼrayotgan bir qoʻzichoq bor edi. U zot: «Ey falonchi, (qoʻying) nima tugʻdi?» — dedilar. U: «Urgʻochi (qoʻzi)», — dedi. U zot: «Bizga uning oʻrniga bir qoʻy soʻy», — dedilar. Soʻng: «Biz uni sen uchun soʻydik deb oʻylama — bizning yuz (bosh) qoʻyimiz bor, biz (uning) koʻpayishini istamaymiz; choʻpon (yangi) qoʻzi tugʻdirsa, biz uning oʻrniga bir qoʻy soʻyamiz», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, mening bir xotinim bor, uning tilida bir narsa bor — yaʼni beadablik (qoʻpollik)», — dedim. U zot: «Unda uni taloq qil», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, uning (men bilan) suhbati (uzoq birga yashagani) bor va undan farzandim ham bor», — dedim. U zot: «Unda unga (yaxshilikni) buyur — yaʼni unga nasihat qil; agar unda yaxshilik boʻlsa, (qabul) qiladi; xotiningni choʻri (qul ayol)ingni urganingdek urma», — dedilar. Men: «Yo Rasululloh, menga tahorat haqida xabar bering», — dedim. U zot: «Tahoratni mukammal (toʻkis) qil, barmoqlar orasini xilolla va — roʻzador boʻlmasang — burunga suvni puxta tort», — dedilar.Лақит ибн Сабира (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Банул-Мунтафиқ (қабиласи)нинг вакили эдим — ёки Банул-Мунтафиқ вакиллари (орасида) эдим — Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига (келдик). Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига келганимизда, у зотни уйларида топмадик; (фақат) мўминлар онаси Оишани топдик. У бизга «хазийра» (деган таом) тайёрлашни буюрди ва у биз учун тайёрланди. Сўнг бизга «қиноъ» (хурмо солинган лаъли) келтирилди — Қутайба «қиноъ» сўзини айтмади; қиноъ — ичида хурмо бўлган лаълидир. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ келдилар ва: «Сизларга бирор нарса келтирилдими ёки сизлар учун бирор нарса (буюрилдими)?» — дедилар. Биз: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», — дедик. Биз Расулуллоҳ ﷺ билан ўтирганимизда, чўпон қўйларини қўтонга ҳайдаб келди — унинг ёнида маъраётган бир қўзичоқ бор эди. У зот: «Эй фалончи, (қўйинг) нима туғди?» — дедилар. У: «Урғочи (қўзи)», — деди. У зот: «Бизга унинг ўрнига бир қўй сўй», — дедилар. Сўнг: «Биз уни сен учун сўйдик деб ўйлама — бизнинг юз (бош) қўйимиз бор, биз (унинг) кўпайишини истамаймиз; чўпон (янги) қўзи туғдирса, биз унинг ўрнига бир қўй сўямиз», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг бир хотиним бор, унинг тилида бир нарса бор — яъни беадаблик (қўполлик)», — дедим. У зот: «Унда уни талоқ қил», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, унинг (мен билан) суҳбати (узоқ бирга яшагани) бор ва ундан фарзандим ҳам бор», — дедим. У зот: «Унда унга (яхшиликни) буюр — яъни унга насиҳат қил; агар унда яхшилик бўлса, (қабул) қилади; хотинингни чўри (қул аёл)ингни урганингдек урма», — дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, менга таҳорат ҳақида хабар беринг», — дедим. У зот: «Таҳоратни мукаммал (тўкис) қил, бармоқлар орасини хилолла ва — рўзадор бўлмасанг — бурунга сувни пухта торт», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ لَقِيطِ بْنِ صَبْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، وَافِدِ بَنِي الْمُنْتَفِقِ، أَنَّهُ أَتَى عَائِشَةَ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ فَلَمْ يَنْشَبْ أَنْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَقَلَّعُ يَتَكَفَّأُ ‏.‏ وَقَالَ عَصِيدَةٍ ‏.‏ مَكَانَ خَزِيرَةٍ ‏.‏

Laqit ibn Sabira (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — u Banul-Muntafiq (qabilasi)ning vakili edi: U Oishaning oldiga keldi. Soʻng (roviy) shu maʼnodagi (hadis)ni zikr qildi va dedi: «Koʻp oʻtmay Rasululloh ﷺ shoshilib, (oldinga) egilib qadam tashlagan holda keldilar». (Roviy) «xaziyra» oʻrniga «asiyda» (soʻzini) ishlatdi.Лақит ибн Сабира (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — у Банул-Мунтафиқ (қабиласи)нинг вакили эди: У Оишанинг олдига келди. Сўнг (ровий) шу маънодаги (ҳадис)ни зикр қилди ва деди: «Кўп ўтмай Расулуллоҳ ﷺ шошилиб, (олдинга) эгилиб қадам ташлаган ҳолда келдилар». (Ровий) «хазийра» ўрнига «асийда» (сўзини) ишлатди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فِيهِ ‏"‏ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَمَضْمِضْ ‏"‏ ‏.‏

Laqit ibn Sabira (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilingan bu hadis — Ibn Jurayjning rivoyatida: «Tahorat olsang, ogʻzingni chay», — degan (soʻz) bor.Лақит ибн Сабира (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинган бу ҳадис — Ибн Журайжнинг ривоятида: «Таҳорат олсанг, оғзингни чай», — деган (сўз) бор.

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ، - يَعْنِي الرَّبِيعَ بْنَ نَافِعٍ - حَدَّثَنَا أَبُو الْمَلِيحِ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ زَوْرَانَ، عَنْ أَنَسٍ يَعْنِي ابْنَ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا تَوَضَّأَ أَخَذَ كَفًّا مِنْ مَاءٍ فَأَدْخَلَهُ تَحْتَ حَنَكِهِ فَخَلَّلَ بِهِ لِحْيَتَهُ وَقَالَ ‏"‏ هَكَذَا أَمَرَنِي رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ابْنُ زَوْرَانَ رَوَى عَنْهُ حَجَّاجُ بْنُ حَجَّاجٍ وَأَبُو الْمَلِيحِ الرَّقِّيُّ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tahorat olganlarida, bir hovuch suv olib, uni iyaklari (jagʻlari) ostiga kiritar va u bilan soqollarini xilollar edilar va: «Robbim azza va jalla menga shunday buyurgan», — der edilar. Abu Dovud aytdi: Ibn Zavrondan Hajjoj ibn Hajjoj va Abu Malih ar-Raqqiy rivoyat qilishgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ таҳорат олганларида, бир ҳовуч сув олиб, уни ияклари (жағлари) остига киритар ва у билан соқолларини хилоллар эдилар ва: «Роббим азза ва жалла менга шундай буюрган», — дер эдилар. Абу Довуд айтди: Ибн Заврондан Ҳажжож ибн Ҳажжож ва Абу Малиҳ ар-Раққий ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً فَأَصَابَهُمُ الْبَرْدُ فَلَمَّا قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُمْ أَنْ يَمْسَحُوا عَلَى الْعَصَائِبِ وَالتَّسَاخِينِ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir sariya (qoʻshin) joʻnatdilar; ularga sovuq (qattiq) taʼsir qildi. Ular Rasululloh ﷺ ning oldilariga qaytib kelganlarida, u zot ularga «asoib» (boshga bogʻlanadigan sallalar) va «tasoxin» (oyoqni isitadigan paypoq/maxsilar) ustiga mash tortishni buyurdilar.Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир сария (қўшин) жўнатдилар; уларга совуқ (қаттиқ) таъсир қилди. Улар Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига қайтиб келганларида, у зот уларга «асоиб» (бошга боғланадиган саллалар) ва «тасохин» (оёқни иситадиган пайпоқ/махсилар) устига маш тортишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنِ أَبِي مَعْقِلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ وَعَلَيْهِ عِمَامَةٌ قِطْرِيَّةٌ فَأَدْخَلَ يَدَهُ مِنْ تَحْتِ الْعِمَامَةِ فَمَسَحَ مُقَدَّمَ رَأْسِهِ وَلَمْ يَنْقُضِ الْعِمَامَةَ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning tahorat olganlarini koʻrdim — boshlarida qatriy (paxtali) salla bor edi; u zot qoʻllarini salla ostidan kiritib, boshlarining old (tomoni)ni mash qildilar va sallani yechmadilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳорат олганларини кўрдим — бошларида қатрий (пахтали) салла бор эди; у зот қўлларини салла остидан киритиб, бошларининг олд (томони)ни маш қилдилар ва саллани ечмадилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا تَوَضَّأَ يَدْلُكُ أَصَابِعَ رِجْلَيْهِ بِخِنْصَرِهِ ‏.‏

Mustavrid ibn Shaddod (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning tahorat olganlarida, oyoq barmoqlari (orasi)ni jimjiloq (kichik barmoq)lari bilan ishqalaganlarini koʻrdim.Муставрид ибн Шаддод (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳорат олганларида, оёқ бармоқлари (ораси)ни жимжилоқ (кичик бармоқ)лари билан ишқалаганларини кўрдим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عَبَّادُ بْنُ زِيَادٍ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَاهُ الْمُغِيرَةَ، يَقُولُ عَدَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا مَعَهُ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ قَبْلَ الْفَجْرِ فَعَدَلْتُ مَعَهُ فَأَنَاخَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَتَبَرَّزَ ثُمَّ جَاءَ فَسَكَبْتُ عَلَى يَدِهِ مِنَ الإِدَاوَةِ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثُمَّ حَسَرَ عَنْ ذِرَاعَيْهِ فَضَاقَ كُمَّا جُبَّتِهِ فَأَدْخَلَ يَدَيْهِ فَأَخْرَجَهُمَا مِنْ تَحْتِ الْجُبَّةِ فَغَسَلَهُمَا إِلَى الْمِرْفَقِ وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ ثُمَّ تَوَضَّأَ عَلَى خُفَّيْهِ ثُمَّ رَكِبَ فَأَقْبَلْنَا نَسِيرُ حَتَّى نَجِدَ النَّاسَ فِي الصَّلاَةِ قَدْ قَدَّمُوا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ فَصَلَّى بِهِمْ حِينَ كَانَ وَقْتُ الصَّلاَةِ وَوَجَدْنَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَدْ رَكَعَ بِهِمْ رَكْعَةً مِنْ صَلاَةِ الْفَجْرِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَفَّ مَعَ الْمُسْلِمِينَ فَصَلَّى وَرَاءَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ الرَّكْعَةَ الثَّانِيَةَ ثُمَّ سَلَّمَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي صَلاَتِهِ ‏.‏ فَفَزِعَ الْمُسْلِمُونَ فَأَكْثَرُوا التَّسْبِيحَ لأَنَّهُمْ سَبَقُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِالصَّلاَةِ فَلَمَّا سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُمْ ‏"‏ قَدْ أَصَبْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ قَدْ أَحْسَنْتُمْ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Tabuk gʻazotida Rasululloh ﷺ bilan birga edim. U zot bomdod namozidan oldin (asosiy) yoʻldan chetga (burilib) ketdilar, men ham u zot bilan chetga burildim. Paygʻambar ﷺ (tuyalarini) choʻktirib, hojat chiqargani bordilar, soʻng qaytib keldilar; men mesh (suv idishi)dan u zotning qoʻllariga (suv) quydim. U zot kaflarini yuvdilar, soʻng yuzlarini yuvdilar; soʻng bilaklarini (ochmoqchi boʻlib) yengni koʻtardilar, ammo jubbalarining yenglari tor edi, shu sababli qoʻllarini (yengga) qaytarib, jubbaning tagidan chiqardilar va tirsaklarigacha yuvdilar; soʻng boshlarini mash qildilar, soʻng maxsilari ustiga mash tortdilar. Soʻng (tuyaga) mindilar va biz yurib ketdik; (yetib borganimizda) odamlarni namozda topdik — ular Abdurahmon ibn Avfni (imom qilib) oldinga oʻtkazgan edilar va u namoz vaqti boʻlgach ularga (imomlik qilib) namoz oʻqiyotgan edi. Biz Abdurahmonni odamlarga bomdod namozining bir rakatini oʻqitib boʻlgan holda topdik. Shunda Rasululloh ﷺ musulmonlar bilan safga turdilar va Abdurahmon ibn Avfning orqasida ikkinchi rakatni oʻqidilar. Soʻng Abdurahmon salom berdi (namozini tugatdi); Rasululloh ﷺ esa (qolgan rakatni oʻqish uchun) oʻrinlaridan turdilar. Musulmonlar (bundan) choʻchib, koʻp tasbeh aytishdi — chunki ular Paygʻambar ﷺ dan oldin namozni (tugatib) qoʻygan edilar. Rasululloh ﷺ salom berganlarida (namozni tugatganlarida), ularga: «Toʻgʻri qildingiz», — yoki: «Yaxshi qildingiz», — dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Табук ғазотида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдим. У зот бомдод намозидан олдин (асосий) йўлдан четга (бурилиб) кетдилар, мен ҳам у зот билан четга бурилдим. Пайғамбар ﷺ (туяларини) чўктириб, ҳожат чиқаргани бордилар, сўнг қайтиб келдилар; мен меш (сув идиши)дан у зотнинг қўлларига (сув) қуйдим. У зот кафларини ювдилар, сўнг юзларини ювдилар; сўнг билакларини (очмоқчи бўлиб) енгни кўтардилар, аммо жуббаларининг енглари тор эди, шу сабабли қўлларини (енгга) қайтариб, жуббанинг тагидан чиқардилар ва тирсакларигача ювдилар; сўнг бошларини маш қилдилар, сўнг махсилари устига маш тортдилар. Сўнг (туяга) миндилар ва биз юриб кетдик; (етиб борганимизда) одамларни намозда топдик — улар Абдураҳмон ибн Авфни (имом қилиб) олдинга ўтказган эдилар ва у намоз вақти бўлгач уларга (имомлик қилиб) намоз ўқиётган эди. Биз Абдураҳмонни одамларга бомдод намозининг бир ракатини ўқитиб бўлган ҳолда топдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ мусулмонлар билан сафга турдилар ва Абдураҳмон ибн Авфнинг орқасида иккинчи ракатни ўқидилар. Сўнг Абдураҳмон салом берди (намозини тугатди); Расулуллоҳ ﷺ эса (қолган ракатни ўқиш учун) ўринларидан турдилар. Мусулмонлар (бундан) чўчиб, кўп тасбеҳ айтишди — чунки улар Пайғамбар ﷺ дан олдин намозни (тугатиб) қўйган эдилар. Расулуллоҳ ﷺ салом берганларида (намозни тугатганларида), уларга: «Тўғри қилдингиз», — ёки: «Яхши қилдингиз», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ، ح حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، عَنِ التَّيْمِيِّ، حَدَّثَنَا بَكْرٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنِ ابْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ وَمَسَحَ نَاصِيَتَهُ ‏.‏ وَذَكَرَ فَوْقَ الْعِمَامَةِ - قَالَ عَنِ الْمُعْتَمِرِ - سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ ابْنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنِ الْمُغِيرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَعَلَى نَاصِيَتِهِ وَعَلَى عِمَامَتِهِ ‏.‏ قَالَ بَكْرٌ وَقَدْ سَمِعْتُهُ مِنَ ابْنِ الْمُغِيرَةِ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tahorat oldilar va peshona (soch)larini hamda sallalarini mash qildilar — (roviy) salla ustiga (mash tortishni) ham zikr qildi. Boshqa (rivoyatda): «Rasululloh ﷺ maxsilarini, peshona (soch)larini va sallalarini mash qilar edilar». Bakr: «Men buni Ibnul-Mugʻiyradan eshitganman», — dedi.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ таҳорат олдилар ва пешона (соч)ларини ҳамда саллаларини маш қилдилар — (ровий) салла устига (маш тортишни) ҳам зикр қилди. Бошқа (ривоятда): «Расулуллоҳ ﷺ махсиларини, пешона (соч)ларини ва саллаларини маш қилар эдилар». Бакр: «Мен буни Ибнул-Муғийрадан эшитганман», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، يَذْكُرُ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَكْبِهِ وَمَعِي إِدَاوَةٌ فَخَرَجَ لِحَاجَتِهِ ثُمَّ أَقْبَلَ فَتَلَقَّيْتُهُ بِالإِدَاوَةِ فَأَفْرَغْتُ عَلَيْهِ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ وَوَجْهَهُ ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ ذِرَاعَيْهِ وَعَلَيْهِ جُبَّةٌ مِنْ صُوفٍ مِنْ جِبَابِ الرُّومِ ضَيِّقَةُ الْكُمَّيْنِ فَضَاقَتْ فَادَّرَعَهُمَا ادِّرَاعًا ثُمَّ أَهْوَيْتُ إِلَى الْخُفَّيْنِ لأَنْزِعَهُمَا فَقَالَ لِي ‏"‏ دَعِ الْخُفَّيْنِ فَإِنِّي أَدْخَلْتُ الْقَدَمَيْنِ الْخُفَّيْنِ وَهُمَا طَاهِرَتَانِ ‏"‏ ‏.‏ فَمَسَحَ عَلَيْهِمَا ‏.‏ قَالَ أَبِي قَالَ الشَّعْبِيُّ شَهِدَ لِي عُرْوَةُ عَلَى أَبِيهِ وَشَهِدَ أَبُوهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Urva ibn al-Mugʻiyra otasidan rivoyat qiladi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga (bir) karvonda edik, mening yonimda bir suv idishi (mesh) bor edi. U zot hojat chiqargani chiqdilar, soʻng qaytib keldilar; men u zotni suv idishi bilan qarshi olib, (qoʻllariga) quydim. U zot kaflarini va yuzlarini yuvdilar; soʻng bilaklarini chiqarmoqchi boʻldilar — egnilarida Rum jubbalaridan boʻlgan, yenglari tor, jundan (yasalgan) jubba bor edi — (yeng) tor (kelgani uchun) qoʻllarini (jubbaning) tagidan chiqardilar. Soʻng men maxsilarini yechmoqchi boʻlib (egilgan edim), u zot menga: «Maxsilarni qoʻyaver — chunki men oyoqlarimni ularga pok holatda kiritganman», — dedilar va ular ustiga mash tortdilar. (Yunus) otasidan, u Shaʼbiydan (rivoyat qildi): «Urva menga otasidan guvohlik berdi, otasi esa Rasululloh ﷺ dan guvohlik berdi (yaʼni bevosita eshitgan)».Урва ибн ал-Муғийра отасидан ривоят қилади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга (бир) карвонда эдик, менинг ёнимда бир сув идиши (меш) бор эди. У зот ҳожат чиқаргани чиқдилар, сўнг қайтиб келдилар; мен у зотни сув идиши билан қарши олиб, (қўлларига) қуйдим. У зот кафларини ва юзларини ювдилар; сўнг билакларини чиқармоқчи бўлдилар — эгниларида Рум жуббаларидан бўлган, енглари тор, жундан (ясалган) жубба бор эди — (енг) тор (келгани учун) қўлларини (жуббанинг) тагидан чиқардилар. Сўнг мен махсиларини ечмоқчи бўлиб (эгилган эдим), у зот менга: «Махсиларни қўявер — чунки мен оёқларимни уларга пок ҳолатда киритганман», — дедилар ва улар устига маш тортдилар. (Юнус) отасидан, у Шаъбийдан (ривоят қилди): «Урва менга отасидан гувоҳлик берди, отаси эса Расулуллоҳ ﷺ дан гувоҳлик берди (яъни бевосита эшитган)».

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، وَعَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، أَنَّ الْمُغِيرَةَ بْنَ شُعْبَةَ، قَالَ تَخَلَّفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ هَذِهِ الْقِصَّةَ ‏.‏ قَالَ فَأَتَيْنَا النَّاسَ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ يُصَلِّي بِهِمُ الصُّبْحَ فَلَمَّا رَأَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَرَادَ أَنْ يَتَأَخَّرَ فَأَوْمَأَ إِلَيْهِ أَنْ يَمْضِيَ - قَالَ - فَصَلَّيْتُ أَنَا وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَلْفَهُ رَكْعَةً فَلَمَّا سَلَّمَ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى الرَّكْعَةَ الَّتِي سُبِقَ بِهَا وَلَمْ يَزِدْ عَلَيْهَا شَيْئًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ وَابْنُ الزُّبَيْرِ وَابْنُ عُمَرَ يَقُولُونَ مَنْ أَدْرَكَ الْفَرْدَ مِنَ الصَّلاَةِ عَلَيْهِ سَجْدَتَا السَّهْوِ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (safarda yoʻldan) orqada qoldilar. Soʻng (roviy) shu qissani zikr qildi: «Biz odamlarning oldiga keldik — Abdurahmon ibn Avf ularga bomdod namozini oʻqitayotgan edi. U Paygʻambar ﷺ ni koʻrgach, orqaga chekinmoqchi boʻldi; (lekin) u zot unga (namozni) davom ettirishga ishora qildilar. Men va Paygʻambar ﷺ uning orqasida bir rakat (namoz) oʻqidik. U salom berganida, Paygʻambar ﷺ turib, (boy berilgan) bir rakatni oʻqidilar va unga hech narsa qoʻshmadilar». Abu Dovud aytdi: Abu Said al-Xudriy, Ibnuz-Zubayr va Ibn Umar: «Kim namozning toq (rakati)ga yetsa, unga ikki sahv sajdasi (lozim)», — deyishadi.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (сафарда йўлдан) орқада қолдилар. Сўнг (ровий) шу қиссани зикр қилди: «Биз одамларнинг олдига келдик — Абдураҳмон ибн Авф уларга бомдод намозини ўқитаётган эди. У Пайғамбар ﷺ ни кўргач, орқага чекинмоқчи бўлди; (лекин) у зот унга (намозни) давом эттиришга ишора қилдилар. Мен ва Пайғамбар ﷺ унинг орқасида бир ракат (намоз) ўқидик. У салом берганида, Пайғамбар ﷺ туриб, (бой берилган) бир ракатни ўқидилар ва унга ҳеч нарса қўшмадилар». Абу Довуд айтди: Абу Саид ал-Худрий, Ибнуз-Зубайр ва Ибн Умар: «Ким намознинг тоқ (ракати)га етса, унга икки саҳв саждаси (лозим)», — дейишади.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ، - يَعْنِي ابْنَ حَفْصِ بْنِ عُمَرَ بْنِ سَعْدٍ - سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، أَنَّهُ شَهِدَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ يَسْأَلُ بِلاَلاً عَنْ وُضُوءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ كَانَ يَخْرُجُ يَقْضِي حَاجَتَهُ فَآتِيهِ بِالْمَاءِ فَيَتَوَضَّأُ وَيَمْسَحُ عَلَى عِمَامَتِهِ وَمُوقَيْهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مَوْلَى بَنِي تَيْمِ بْنِ مُرَّةَ ‏.‏

Abu Abdurahmon as-Sulamiy aytadi: U Abdurahmon ibn Avfning Biloldan Rasululloh ﷺ ning tahoratlari haqida soʻraganiga guvoh boʻldi. Bilol: «U zot hojat chiqargani chiqar edilar, men u zotga suv olib kelardim; u zot tahorat olib, sallalari va maxsilari ustiga mash tortar edilar», — dedi. Abu Dovud aytdi: U — Abu Abdulloh boʻlib, Banu Taym ibn Murra (qabilasi)ning mavlosidir.Абу Абдураҳмон ас-Суламий айтади: У Абдураҳмон ибн Авфнинг Билолдан Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратлари ҳақида сўраганига гувоҳ бўлди. Билол: «У зот ҳожат чиқаргани чиқар эдилар, мен у зотга сув олиб келардим; у зот таҳорат олиб, саллалари ва махсилари устига маш тортар эдилар», — деди. Абу Довуд айтди: У — Абу Абдуллоҳ бўлиб, Бану Тайм ибн Мурра (қабиласи)нинг мавлосидир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الدِّرْهَمِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ دَاوُدَ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَامِرٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، أَنَّ جَرِيرًا، بَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ فَمَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ وَقَالَ مَا يَمْنَعُنِي أَنْ أَمْسَحَ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ قَالُوا إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ قَبْلَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ ‏.‏ قَالَ مَا أَسْلَمْتُ إِلاَّ بَعْدَ نُزُولِ الْمَائِدَةِ ‏.‏

Abu Zurʼa ibn Amr ibn Jarir aytadi: Jarir (ibn Abdulloh al-Bajaliy) kichik hojat chiqardi, soʻng tahorat olib, maxsilari ustiga mash tortdi va: «Meni mash tortishdan nima toʻsadi — axir men Rasululloh ﷺ ning mash tortganlarini koʻrganman», — dedi. (Odamlar): «Bu (amr) faqat Moida surasi nozil boʻlishidan oldin (boʻlsa kerak)», — deyishdi. U: «Men Moida surasi nozil boʻlganidan keyingina Islomni qabul qilganman», — dedi.Абу Зуръа ибн Амр ибн Жарир айтади: Жарир (ибн Абдуллоҳ ал-Бажалий) кичик ҳожат чиқарди, сўнг таҳорат олиб, махсилари устига маш тортди ва: «Мени маш тортишдан нима тўсади — ахир мен Расулуллоҳ ﷺ нинг маш тортганларини кўрганман», — деди. (Одамлар): «Бу (амр) фақат Моида сураси нозил бўлишидан олдин (бўлса керак)», — дейишди. У: «Мен Моида сураси нозил бўлганидан кейингина Исломни қабул қилганман», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَأَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ الْحَرَّانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا دَلْهَمُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ حُجَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ النَّجَاشِيَّ، أَهْدَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُفَّيْنِ أَسْوَدَيْنِ سَاذَجَيْنِ فَلَبِسَهُمَا ثُمَّ تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَيْهِمَا ‏.‏ قَالَ مُسَدَّدٌ عَنْ دَلْهَمِ بْنِ صَالِحٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَذَا مِمَّا تَفَرَّدَ بِهِ أَهْلُ الْبَصْرَةِ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Najoshiy Rasululloh ﷺ ga ikkita qora, sodda (naqshsiz) maxsi hadya qildi; u zot ularni kiyib, soʻng tahorat olib, ular ustiga mash tortdilar. Abu Dovud aytdi: Bu — Basra ahli yolgʻiz oʻzi rivoyat qilgan (hadis)lardandir.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Нажоший Расулуллоҳ ﷺ га иккита қора, содда (нақшсиз) махси ҳадя қилди; у зот уларни кийиб, сўнг таҳорат олиб, улар устига маш тортдилар. Абу Довуд айтди: Бу — Басра аҳли ёлғиз ўзи ривоят қилган (ҳадис)лардандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا ابْنُ حَىٍّ، - هُوَ الْحَسَنُ بْنُ صَالِحٍ - عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَامِرٍ الْبَجَلِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي نُعْمٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَسِيتَ قَالَ ‏"‏ بَلْ أَنْتَ نَسِيتَ بِهَذَا أَمَرَنِي رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ maxsilari ustiga mash tortdilar. Men: «Yo Rasululloh, unutdingizmi (yoʻqsa shundaymi)?» — dedim. U zot: «Yoʻq, balki sen unutgansan; Robbim azza va jalla menga shunday buyurgan», — dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ махсилари устига маш тортдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, унутдингизми (йўқса шундайми)?» — дедим. У зот: «Йўқ, балки сен унутгансан; Роббим азза ва жалла менга шундай буюрган», — дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، وَحَمَّادٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَدَلِيِّ، عَنْ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمَسْحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ لِلْمُسَافِرِ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ وَلِلْمُقِيمِ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ بِإِسْنَادِهِ قَالَ فِيهِ وَلَوِ اسْتَزَدْنَاهُ لَزَادَنَا ‏.‏

Xuzayma ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Maxsi ustiga mash tortish — musofir uchun uch kun, muqim uchun bir kecha-kunduzdir», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Mansur ibn al-Muʼtamir Ibrohim at-Tamimiydan oʻz sanadi bilan rivoyat qilib, unda: «Agar biz undan (muddatni) ziyoda qilishini soʻraganimizda, bizga ziyoda qilib berardilar», — degan.Хузайма ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Махси устига маш тортиш — мусофир учун уч кун, муқим учун бир кеча-кундуздир», — дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Мансур ибн ал-Муътамир Иброҳим ат-Тамимийдан ўз санади билан ривоят қилиб, унда: «Агар биз ундан (муддатни) зиёда қилишини сўраганимизда, бизга зиёда қилиб берардилар», — деган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الرَّبِيعِ بْنِ طَارِقٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ رَزِينٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ قَطَنٍ، عَنْ أُبَىِّ بْنِ عِمَارَةَ، - قَالَ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَكَانَ قَدْ صَلَّى مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْقِبْلَتَيْنِ - أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَوْمًا قَالَ ‏"‏ يَوْمًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَيَوْمَيْنِ قَالَ ‏"‏ وَيَوْمَيْنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَثَلاَثَةً قَالَ ‏"‏ نَعَمْ وَمَا شِئْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ الْمِصْرِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ نُسَىٍّ عَنْ أُبَىِّ بْنِ عِمَارَةَ قَالَ فِيهِ حَتَّى بَلَغَ سَبْعًا ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ وَمَا بَدَا لَكَ ‏"‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدِ اخْتُلِفَ فِي إِسْنَادِهِ وَلَيْسَ هُوَ بِالْقَوِيِّ وَرَوَاهُ ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ وَيَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ السِّيْلَحِينِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ وَقَدِ اخْتُلِفَ فِي إِسْنَادِهِ ‏.‏

Ubay ibn Umora (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — Yahyo ibn Ayyub: «U Rasululloh ﷺ bilan ikki qiblaga (qarab) namoz oʻqigan (sahobiy) edi», — dedi: U: «Yo Rasululloh, maxsilarim ustiga mash tortaymi?» — dedi. U zot: «Ha», — dedilar. U: «Bir kunmi?» — dedi. U zot: «Bir kun», — dedilar. U: «Ikki kunmi?» — dedi. U zot: «Ikki kun ham», — dedilar. U: «Uch kunmi?» — dedi. U zot: «Ha, xohlaganingcha», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Ibn Abu Maryam al-Misriy Yahyo ibn Ayyubdan, u Abdurahmon ibn Razindan ... Ubay ibn Umoradan rivoyat qilib, unda «toki yetti (kun)gacha (yetdi)» degan; Rasululloh ﷺ: «Ha, oʻzingga maʼqul boʻlguncha», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Uning sanadida ixtilof bor va u kuchli emas; uni Ibn Abu Maryam va Yahyo ibn Ishoq as-Saylahiniy Yahyo ibn Ayyubdan rivoyat qilishgan, (uning) sanadida (ham) ixtilof bor.Убай ибн Умора (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — Яҳё ибн Айюб: «У Расулуллоҳ ﷺ билан икки қиблага (қараб) намоз ўқиган (саҳобий) эди», — деди: У: «Ё Расулуллоҳ, махсиларим устига маш тортайми?» — деди. У зот: «Ҳа», — дедилар. У: «Бир кунми?» — деди. У зот: «Бир кун», — дедилар. У: «Икки кунми?» — деди. У зот: «Икки кун ҳам», — дедилар. У: «Уч кунми?» — деди. У зот: «Ҳа, хоҳлаганингча», — дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Ибн Абу Марям ал-Мисрий Яҳё ибн Айюбдан, у Абдураҳмон ибн Разиндан ... Убай ибн Уморадан ривоят қилиб, унда «токи етти (кун)гача (етди)» деган; Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, ўзингга маъқул бўлгунча», — дедилар. Абу Довуд айтди: Унинг санадида ихтилоф бор ва у кучли эмас; уни Ибн Абу Марям ва Яҳё ибн Ишоқ ас-Сайлаҳиний Яҳё ибн Айюбдан ривоят қилишган, (унинг) санадида (ҳам) ихтилоф бор.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ أَبِي قَيْسٍ الأَوْدِيِّ، - هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَرْوَانَ - عَنْ هُزَيْلِ بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ وَالنَّعْلَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَانَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ لاَ يُحَدِّثُ بِهَذَا الْحَدِيثِ لأَنَّ الْمَعْرُوفَ عَنِ الْمُغِيرَةِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَسَحَ عَلَى الْخُفَّيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ هَذَا أَيْضًا عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ مَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ ‏.‏ وَلَيْسَ بِالْمُتَّصِلِ وَلاَ بِالْقَوِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَمَسَحَ عَلَى الْجَوْرَبَيْنِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَابْنُ مَسْعُودٍ وَالْبَرَاءُ بْنُ عَازِبٍ وَأَنَسُ بْنُ مَالِكٍ وَأَبُو أُمَامَةَ وَسَهْلُ بْنُ سَعْدٍ وَعَمْرُو بْنُ حُرَيْثٍ وَرُوِيَ ذَلِكَ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tahorat oldilar va paypoqlari (juroblari) hamda kavushlari ustiga mash tortdilar. Abu Dovud aytdi: Abdurahmon ibn Mahdiy bu hadisni rivoyat qilmas edi — chunki Mugʻiyradan (kelgan) mashhur (rivoyat) Paygʻambar ﷺ ning maxsilar ustiga mash tortganlarini (bildiradi). Abu Dovud aytdi: Bu (paypoqqa mash) Abu Muso al-Ashʼariydan ham Paygʻambar ﷺ dan rivoyat qilingan, ammo (sanadi) ulangan emas va kuchli emas. Abu Dovud aytdi: Paypoqlar ustiga mash tortishni Ali ibn Abu Tolib, Ibn Masʼud, Baroʼ ibn Ozib, Anas ibn Molik, Abu Umoma, Sahl ibn Saʼd va Amr ibn Hurays (qilishgan); bu Umar ibn al-Xattob va Ibn Abbosdan ham rivoyat qilingan.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ таҳорат олдилар ва пайпоқлари (журоблари) ҳамда кавушлари устига маш тортдилар. Абу Довуд айтди: Абдураҳмон ибн Маҳдий бу ҳадисни ривоят қилмас эди — чунки Муғийрадан (келган) машҳур (ривоят) Пайғамбар ﷺ нинг махсилар устига маш тортганларини (билдиради). Абу Довуд айтди: Бу (пайпоққа маш) Абу Мусо ал-Ашъарийдан ҳам Пайғамбар ﷺ дан ривоят қилинган, аммо (санади) уланган эмас ва кучли эмас. Абу Довуд айтди: Пайпоқлар устига маш тортишни Али ибн Абу Толиб, Ибн Масъуд, Бароъ ибн Озиб, Анас ибн Молик, Абу Умома, Саҳл ибн Саъд ва Амр ибн Ҳурайс (қилишган); бу Умар ибн ал-Хаттоб ва Ибн Аббосдан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَعَبَّادُ بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ أَبِيهِ، - قَالَ عَبَّادٌ - قَالَ أَخْبَرَنِي أَوْسُ بْنُ أَبِي أَوْسٍ الثَّقَفِيُّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى نَعْلَيْهِ وَقَدَمَيْهِ ‏.‏ وَقَالَ عَبَّادٌ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى كِظَامَةَ قَوْمٍ - يَعْنِي الْمِيضَأَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ مُسَدَّدٌ الْمِيضَأَةَ وَالْكِظَامَةَ ثُمَّ اتَّفَقَا - فَتَوَضَّأَ وَمَسَحَ عَلَى نَعْلَيْهِ وَقَدَمَيْهِ ‏.‏

Avs ibn Abu Avs as-Saqafiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tahorat oldilar va kavushlari hamda oyoqlari ustiga mash tortdilar. Abbod (rivoyatida) dedi: Men Rasululloh ﷺ ning bir qavmning «kizoma»siga — yaʼni tahorat (olinadigan) joyiga — kelganlarini koʻrdim — Musaddad «miyzaa» va «kizoma» (soʻzlarini) eslamadi, soʻng ikkalasi (rivoyatda) muvofiq boʻlishdi — «(U zot) tahorat oldilar va kavushlari hamda oyoqlari ustiga mash tortdilar».Авс ибн Абу Авс ас-Сақафий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ таҳорат олдилар ва кавушлари ҳамда оёқлари устига маш тортдилар. Аббод (ривоятида) деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг бир қавмнинг «кизома»сига — яъни таҳорат (олинадиган) жойига — келганларини кўрдим — Мусаддад «мийзаа» ва «кизома» (сўзларини) эсламади, сўнг иккаласи (ривоятда) мувофиқ бўлишди — «(У зот) таҳорат олдилар ва кавушлари ҳамда оёқлари устига маш тортдилар».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، قَالَ ذَكَرَهُ أَبِي عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَمْسَحُ عَلَى الْخُفَّيْنِ ‏.‏ وَقَالَ غَيْرُ مُحَمَّدٍ عَلَى ظَهْرِ الْخُفَّيْنِ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ maxsilari ustiga mash tortar edilar. Muhammaddan boshqa (roviy): «Maxsilarning usti (ustki tomoni)ga», — dedi.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ махсилари устига маш тортар эдилар. Муҳаммаддан бошқа (ровий): «Махсиларнинг усти (устки томони)га», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، - يَعْنِي ابْنَ غِيَاثٍ - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ، عَنْ عَلِيٍّ، - رضى الله عنه - قَالَ لَوْ كَانَ الدِّينُ بِالرَّأْىِ لَكَانَ أَسْفَلُ الْخُفِّ أَوْلَى بِالْمَسْحِ مِنْ أَعْلاَهُ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ عَلَى ظَاهِرِ خُفَّيْهِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Agar din raʼy (shaxsiy fikr) bilan boʻlganida, maxsining tagi ustki (tomoni)dan koʻra mash tortishga loyiqroq boʻlardi; (lekin) men Rasululloh ﷺ ning maxsilarining ustiga mash tortganlarini koʻrganman», — dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Агар дин раъй (шахсий фикр) билан бўлганида, махсининг таги устки (томони)дан кўра маш тортишга лойиқроқ бўларди; (лекин) мен Расулуллоҳ ﷺ нинг махсиларининг устига маш тортганларини кўрганман», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِإِسْنَادِهِ بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ مَا كُنْتُ أُرَى بَاطِنَ الْقَدَمَيْنِ إِلاَّ أَحَقَّ بِالْغَسْلِ حَتَّى رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ عَلَى ظَهْرِ خُفَّيْهِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan bu hadis boshqa sanad bilan rivoyat qilingan; unda: «Men doim oyoqning tagini yuvishga haqliroq (deb) hisoblar edim — toki Rasululloh ﷺ ning maxsilarining ustiga mash tortganlarini koʻrgunimcha», — deyilgan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан бу ҳадис бошқа санад билан ривоят қилинган; унда: «Мен доим оёқнинг тагини ювишга ҳақлироқ (деб) ҳисоблар эдим — токи Расулуллоҳ ﷺ нинг махсиларининг устига маш тортганларини кўргунимча», — дейилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ لَوْ كَانَ الدِّينُ بِالرَّأْىِ لَكَانَ بَاطِنُ الْقَدَمَيْنِ أَحَقَّ بِالْمَسْحِ مِنْ ظَاهِرِهِمَا وَقَدْ مَسَحَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى ظَهْرِ خُفَّيْهِ وَرَوَاهُ وَكِيعٌ عَنِ الأَعْمَشِ بِإِسْنَادِهِ قَالَ كُنْتُ أُرَى أَنَّ بَاطِنَ الْقَدَمَيْنِ أَحَقُّ بِالْمَسْحِ مِنْ ظَاهِرِهِمَا حَتَّى رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ عَلَى ظَاهِرِهِمَا ‏.‏ قَالَ وَكِيعٌ يَعْنِي الْخُفَّيْنِ ‏.‏ وَرَوَاهُ عِيسَى بْنُ يُونُسَ عَنِ الأَعْمَشِ كَمَا رَوَاهُ وَكِيعٌ وَرَوَاهُ أَبُو السَّوْدَاءِ عَنِ ابْنِ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ رَأَيْتُ عَلِيًّا تَوَضَّأَ فَغَسَلَ ظَاهِرَ قَدَمَيْهِ وَقَالَ لَوْلاَ أَنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَفْعَلُهُ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — aʼmash bu hadisni rivoyat qilib (Alidan): «Agar din raʼy bilan boʻlganida, oyoqning tagi ustki (tomoni)dan koʻra mash tortishga haqliroq boʻlardi; (lekin) Paygʻambar ﷺ maxsilarining ustiga mash tortganlar», — dedi. Buni Vakiʼ aʼmashdan oʻz sanadi bilan rivoyat qilib: «Men oyoqning tagi ustki (tomoni)dan mash tortishga haqliroq deb hisoblar edim — toki Rasululloh ﷺ ning ularning ustiga mash tortganlarini koʻrgunimcha», — degan. Vakiʼ: «Yaʼni maxsilar (ustiga)», — dedi. Buni Iso ibn Yunus ham aʼmashdan Vakiʼ rivoyat qilganidek rivoyat qilgan. Abu Savdoʼ esa Ibn Abdu Xayrdan, u otasidan (rivoyat qilib): «Men Ali (roziyallohu anhu)ning tahorat olib, oyoqlarining ustini yuvganini koʻrdim va u: ‹Agar men Rasululloh ﷺ ning shunday qilganlarini koʻrmaganimda (edi)...›, — dedi», — degan va hadisni (toʻliq) keltirgan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — аъмаш бу ҳадисни ривоят қилиб (Алидан): «Агар дин раъй билан бўлганида, оёқнинг таги устки (томони)дан кўра маш тортишга ҳақлироқ бўларди; (лекин) Пайғамбар ﷺ махсиларининг устига маш тортганлар», — деди. Буни Вакиъ аъмашдан ўз санади билан ривоят қилиб: «Мен оёқнинг таги устки (томони)дан маш тортишга ҳақлироқ деб ҳисоблар эдим — токи Расулуллоҳ ﷺ нинг уларнинг устига маш тортганларини кўргунимча», — деган. Вакиъ: «Яъни махсилар (устига)», — деди. Буни Исо ибн Юнус ҳам аъмашдан Вакиъ ривоят қилганидек ривоят қилган. Абу Савдоъ эса Ибн Абду Хайрдан, у отасидан (ривоят қилиб): «Мен Али (розияллоҳу анҳу)нинг таҳорат олиб, оёқларининг устини ювганини кўрдим ва у: ‹Агар мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай қилганларини кўрмаганимда (эди)...›, — деди», — деган ва ҳадисни (тўлиқ) келтирган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مَرْوَانَ، وَمَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ الدِّمَشْقِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ، - قَالَ مَحْمُودٌ - أَخْبَرَنَا ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ رَجَاءِ بْنِ حَيْوَةَ، عَنْ كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ وَضَّأْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ فَمَسَحَ أَعْلَى الْخُفَّيْنِ وَأَسْفَلَهُمَا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَبَلَغَنِي أَنَّهُ لَمْ يَسْمَعْ ثَوْرٌ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ رَجَاءٍ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Tabuk gʻazotida Paygʻambar ﷺ ga (tahorat) suvini quydim; u zot maxsilarining usti va tagiga (ham) mash tortdilar. Abu Dovud aytdi: Menga yetishicha, Savr bu hadisni Rajoʼdan eshitmagan.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Табук ғазотида Пайғамбар ﷺ га (таҳорат) сувини қуйдим; у зот махсиларининг усти ва тагига (ҳам) маш тортдилар. Абу Довуд айтди: Менга етишича, Савр бу ҳадисни Ражоъдан эшитмаган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، - هُوَ الثَّوْرِيُّ - عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ سُفْيَانَ بْنِ الْحَكَمِ الثَّقَفِيِّ، أَوِ الْحَكَمِ بْنِ سُفْيَانَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا بَالَ يَتَوَضَّأُ وَيَنْتَضِحُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَافَقَ سُفْيَانَ جَمَاعَةٌ عَلَى هَذَا الإِسْنَادِ وَقَالَ بَعْضُهُمُ الْحَكَمُ أَوِ ابْنُ الْحَكَمِ ‏.‏

Hakam ibn Sufyon as-Saqafiy — yoki Sufyon ibn al-Hakam — (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kichik hojat chiqarganlarida, tahorat olib, (avratlariga) suv separ edilar. Abu Dovud aytdi: Bu sanadda bir jamoa Sufyonga muvofiq boʻldi; baʼzilari «Hakam» yoki «Ibnul-Hakam» degan.Ҳакам ибн Суфён ас-Сақафий — ёки Суфён ибн ал-Ҳакам — (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кичик ҳожат чиқарганларида, таҳорат олиб, (авратларига) сув сепар эдилар. Абу Довуд айтди: Бу санадда бир жамоа Суфёнга мувофиқ бўлди; баъзилари «Ҳакам» ёки «Ибнул-Ҳакам» деган.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ ثَقِيفٍ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَالَ ثُمَّ نَضَحَ فَرْجَهُ ‏.‏

Saqif (qabilasi)dan bir kishi otasidan rivoyat qiladi: «Men Rasululloh ﷺ ning kichik hojat chiqarib, soʻng avratlariga suv sepganlarini koʻrdim», — dedi.Сақиф (қабиласи)дан бир киши отасидан ривоят қилади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг кичик ҳожат чиқариб, сўнг авратларига сув сепганларини кўрдим», — деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ الْحَكَمِ، أَوِ ابْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَنَضَحَ فَرْجَهُ ‏.‏

Hakam — yoki Ibnul-Hakam — otasidan rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ kichik hojat chiqardilar, soʻng tahorat olib, avratlariga suv sepdilar.Ҳакам — ёки Ибнул-Ҳакам — отасидан ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ кичик ҳожат чиқардилар, сўнг таҳорат олиб, авратларига сув сепдилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، سَمِعْتُ مُعَاوِيَةَ، - يَعْنِي ابْنَ صَالِحٍ - يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خُدَّامَ أَنْفُسِنَا نَتَنَاوَبُ الرِّعَايَةَ رِعَايَةَ إِبِلِنَا فَكَانَتْ عَلَىَّ رِعَايَةُ الإِبِلِ فَرَوَّحْتُهَا بِالْعَشِيِّ فَأَدْرَكْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ النَّاسَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ يَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ ثُمَّ يَقُومُ فَيَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ يُقْبِلُ عَلَيْهِمَا بِقَلْبِهِ وَوَجْهِهِ إِلاَّ قَدْ أَوْجَبَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ بَخْ بَخْ مَا أَجْوَدَ هَذِهِ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ بَيْنِ يَدَىَّ الَّتِي قَبْلَهَا يَا عُقْبَةُ أَجْوَدُ مِنْهَا ‏.‏ فَنَظَرْتُ فَإِذَا هُوَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقُلْتُ مَا هِيَ يَا أَبَا حَفْصٍ قَالَ إِنَّهُ قَالَ آنِفًا قَبْلَ أَنْ تَجِيءَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ يَتَوَضَّأُ فَيُحْسِنُ الْوُضُوءَ ثُمَّ يَقُولُ حِينَ يَفْرُغُ مِنْ وُضُوئِهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ إِلاَّ فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ الثَّمَانِيَةُ يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاءَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مُعَاوِيَةُ وَحَدَّثَنِي رَبِيعَةُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik; oʻzimizning xizmatimizni oʻzimiz qilar, tuyalarimizni boqishni navbat bilan (oʻz zimmamizga) olar edik. Tuyalarni boqish (navbati) menga (tushgan) edi; men ularni kechqurun (oʻtloqdan) qaytardim va Rasululloh ﷺ ni odamlarga xutba qilayotgan holda topdim. Men u zotning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Sizlardan birortangiz tahorat olib, uni chiroyli (mukammal) qilsa, soʻng turib, ikki rakat namoz oʻqib, unga qalbi va yuzi (diqqati) bilan yuzlansa — albatta (jannat) unga vojib boʻladi». Men: «Bah-bah! Bu naqadar yaxshi (soʻz)», — dedim. Shunda oldimdagi bir kishi: «Bundan oldingisi, ey Uqba, bundan ham yaxshiroq», — dedi. Men qarasam — u Umar ibn al-Xattob ekan. Men: «U nima edi, ey Abu Hafs?» — dedim. U: «U zot sen kelishingdan oldin shunday dedilar: ‹Sizlardan birortangiz tahorat olib, uni chiroyli qilsa, soʻng tahoratini tugatganida: «Ashhadu an la ilaha illalloh, vahdahu la sharika lah, va anna Muhammadan abduhu va rasuluh» (Guvohlik beramanki, Allohdan oʻzga (haq) iloh yoʻq, U yolgʻizdir, sherigi yoʻqdir; va Muhammad Uning bandasi va elchisidir), — desa — albatta unga jannatning sakkizta eshigi ochiladi, ulardan xohlaganidan kiradi›», — dedi. Muoviya: «Menga buni Rabiʼa ibn Yazid Abu Idrisdan, u Uqba ibn Omirdan (ham) rivoyat qildi», — dedi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик; ўзимизнинг хизматимизни ўзимиз қилар, туяларимизни боқишни навбат билан (ўз зиммамизга) олар эдик. Туяларни боқиш (навбати) менга (тушган) эди; мен уларни кечқурун (ўтлоқдан) қайтардим ва Расулуллоҳ ﷺ ни одамларга хутба қилаётган ҳолда топдим. Мен у зотнинг шундай деяётганларини эшитдим: «Сизлардан бирортангиз таҳорат олиб, уни чиройли (мукаммал) қилса, сўнг туриб, икки ракат намоз ўқиб, унга қалби ва юзи (диққати) билан юзланса — албатта (жаннат) унга вожиб бўлади». Мен: «Баҳ-баҳ! Бу нақадар яхши (сўз)», — дедим. Шунда олдимдаги бир киши: «Бундан олдингиси, эй Уқба, бундан ҳам яхшироқ», — деди. Мен қарасам — у Умар ибн ал-Хаттоб экан. Мен: «У нима эди, эй Абу Ҳафс?» — дедим. У: «У зот сен келишингдан олдин шундай дедилар: ‹Сизлардан бирортангиз таҳорат олиб, уни чиройли қилса, сўнг таҳоратини тугатганида: «Ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, ва анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ» (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан ўзга (ҳақ) илоҳ йўқ, У ёлғиздир, шериги йўқдир; ва Муҳаммад Унинг бандаси ва элчисидир), — деса — албатта унга жаннатнинг саккизта эшиги очилади, улардан хоҳлаганидан киради›», — деди. Муовия: «Менга буни Рабиъа ибн Язид Абу Идрисдан, у Уқба ибн Омирдан (ҳам) ривоят қилди», — деди.

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، عَنْ حَيْوَةَ، - وَهُوَ ابْنُ شُرَيْحٍ - عَنْ أَبِي عَقِيلٍ، عَنِ ابْنِ عَمِّهِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ أَمْرَ الرِّعَايَةِ قَالَ عِنْدَ قَوْلِهِ ‏"‏ فَأَحْسَنَ الْوُضُوءَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ رَفَعَ بَصَرَهُ إِلَى السَّمَاءِ ‏.‏ فَقَالَ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمَعْنَى حَدِيثِ مُعَاوِيَةَ ‏.‏

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu)dan Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi; (lekin roviy) tuya boqish ishini eslamadi va «tahoratni chiroyli qildi» degan (soʻz)idan keyin: «soʻng koʻzini osmonga koʻtaradi», — deb qoʻshdi. Soʻng u hadisni Muoviyaning hadisi maʼnosida keltirdi.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу)дан Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади; (лекин ровий) туя боқиш ишини эсламади ва «таҳоратни чиройли қилди» деган (сўз)идан кейин: «сўнг кўзини осмонга кўтаради», — деб қўшди. Сўнг у ҳадисни Муовиянинг ҳадиси маъносида келтирди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ عَامِرٍ الْبَجَلِيِّ، - قَالَ مُحَمَّدٌ هُوَ أَبُو أَسَدِ بْنِ عَمْرٍو - قَالَ سَأَلْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ عَنِ الْوُضُوءِ، فَقَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ وَكُنَّا نُصَلِّي الصَّلَوَاتِ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ ‏.‏

Abu Asad ibn Amr aytadi: Men Anas ibn Molikdan tahorat haqida soʻradim. U: «Paygʻambar ﷺ har namozga (qaytadan) tahorat olar edilar; biz esa (bir necha) namozni bitta tahorat bilan oʻqir edik», — dedi.Абу Асад ибн Амр айтади: Мен Анас ибн Моликдан таҳорат ҳақида сўрадим. У: «Пайғамбар ﷺ ҳар намозга (қайтадан) таҳорат олар эдилар; биз эса (бир неча) намозни битта таҳорат билан ўқир эдик», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ وَمَسَحَ عَلَى خُفَّيْهِ فَقَالَ لَهُ عُمَرُ إِنِّي رَأَيْتُكَ صَنَعْتَ الْيَوْمَ شَيْئًا لَمْ تَكُنْ تَصْنَعُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَمْدًا صَنَعْتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Burayda otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ (Makka) fathi kuni besh (vaqt) namozni bitta tahorat bilan oʻqidilar va maxsilari ustiga mash tortdilar. Umar u zotga: «Men bugun sizning ilgari qilmaydigan bir ishingizni qilganingizni koʻrdim», — dedi. U zot: «Buni ataylab qildim», — dedilar.Бурайда отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ (Макка) фатҳи куни беш (вақт) намозни битта таҳорат билан ўқидилар ва махсилари устига маш тортдилар. Умар у зотга: «Мен бугун сизнинг илгари қилмайдиган бир ишингизни қилганингизни кўрдим», — деди. У зот: «Буни атайлаб қилдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ قَتَادَةَ بْنَ دِعَامَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ تَوَضَّأَ وَتَرَكَ عَلَى قَدَمَيْهِ مِثْلَ مَوْضِعِ الظُّفْرِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْجِعْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا الْحَدِيثُ لَيْسَ بِمَعْرُوفٍ عَنْ جَرِيرِ بْنِ حَازِمٍ وَلَمْ يَرْوِهِ إِلاَّ ابْنُ وَهْبٍ وَحْدَهُ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ مَعْقِلِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الْجَزَرِيِّ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ قَالَ ‏"‏ ارْجِعْ فَأَحْسِنْ وُضُوءَكَ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldilariga keldi — u tahorat olgan, ammo oyogʻida tirnoq (oʻrnicha) joyni (quruq) qoldirgan edi. Rasululloh ﷺ unga: «Qaytib bor va tahoratingni chiroyli (mukammal) qil», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu hadis Jarir ibn Hozimdan (kelishi) maʼlum (mashhur) emas; uni faqat Ibn Vahb yolgʻiz rivoyat qilgan. Maʼqil ibn Ubaydulloh al-Jazariydan, u Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Umardan, u Paygʻambar ﷺ dan shunga oʻxshash rivoyat qilingan; (unda ham) u zot: «Qaytib bor va tahoratingni chiroyli qil», — degan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келди — у таҳорат олган, аммо оёғида тирноқ (ўрнича) жойни (қуруқ) қолдирган эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қайтиб бор ва таҳоратингни чиройли (мукаммал) қил», — дедилар. Абу Довуд айтди: Бу ҳадис Жарир ибн Ҳозимдан (келиши) маълум (машҳур) эмас; уни фақат Ибн Ваҳб ёлғиз ривоят қилган. Маъқил ибн Убайдуллоҳ ал-Жазарийдан, у Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Умардан, у Пайғамбар ﷺ дан шунга ўхшаш ривоят қилинган; (унда ҳам) у зот: «Қайтиб бор ва таҳоратингни чиройли қил», — деган.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، وَحُمَيْدٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَى قَتَادَةَ ‏.‏

Hasan (al-Basriy) Paygʻambar ﷺ dan Qatodaning (hadisi) maʼnosida (mursal) rivoyat qildi.Ҳасан (ал-Басрий) Пайғамбар ﷺ дан Қатоданинг (ҳадиси) маъносида (мурсал) ривоят қилди.

حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، - هُوَ ابْنُ سَعْدٍ - عَنْ خَالِدٍ، عَنْ بَعْضِ، أَصْحَابِ النَّبِيِّ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يُصَلِّي وَفِي ظَهْرِ قَدَمِهِ لُمْعَةٌ قَدْرُ الدِّرْهَمِ لَمْ يُصِبْهَا الْمَاءُ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعِيدَ الْوُضُوءَ وَالصَّلاَةَ ‏.‏

Paygʻambar ﷺ ning baʼzi sahobalaridan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ namoz oʻqiyotgan bir kishini koʻrdilar — uning oyogʻining ustida dirham (tanga) miqdoricha, suv tegmagan bir joy (quruq qolgan) edi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga tahoratni ham, namozni ham qaytarishni buyurdilar.Пайғамбар ﷺ нинг баъзи саҳобаларидан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ намоз ўқиётган бир кишини кўрдилар — унинг оёғининг устида дирҳам (танга) миқдорича, сув тегмаган бир жой (қуруқ қолган) эди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга таҳоратни ҳам, намозни ҳам қайтаришни буюрдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي خَلَفٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَعَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ شُكِيَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الرَّجُلُ يَجِدُ الشَّىْءَ فِي الصَّلاَةِ حَتَّى يُخَيَّلَ إِلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ يَنْفَتِلُ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا ‏"‏ ‏.‏

Abbod ibn Tamim amakisidan (Abdulloh ibn Zayddan) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ ga namozda (tahorati buzilgandek) bir narsani his qiladigan — hatto unga shunday xayol keladigan — kishi haqida shikoyat qilindi. U zot: «(Namozdan) chiqib ketmasin — toki ovoz eshitmaguncha yoki hid sezmaguncha», — dedilar.Аббод ибн Тамим амакисидан (Абдуллоҳ ибн Зайддан) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ га намозда (таҳорати бузилгандек) бир нарсани ҳис қиладиган — ҳатто унга шундай хаёл келадиган — киши ҳақида шикоят қилинди. У зот: «(Намоздан) чиқиб кетмасин — токи овоз эшитмагунча ёки ҳид сезмагунча», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فِي الصَّلاَةِ فَوَجَدَ حَرَكَةً فِي دُبُرِهِ أَحْدَثَ أَوْ لَمْ يُحْدِثْ فَأَشْكَلَ عَلَيْهِ فَلاَ يَنْصَرِفْ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz namozda boʻlib, orqa (chiqaruv joyi)da bir harakat sezsa — tahorati buzildimi yoki yoʻqmi (bilmay), shubhaga tushsa — toki ovoz eshitmaguncha yoki hid sezmaguncha (namozdan) chiqmasin», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намозда бўлиб, орқа (чиқарув жойи)да бир ҳаракат сезса — таҳорати бузилдими ёки йўқми (билмай), шубҳага тушса — токи овоз эшитмагунча ёки ҳид сезмагунча (намоздан) чиқмасин», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي رَوْقٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَبَّلَهَا وَلَمْ يَتَوَضَّأْ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ كَذَا رَوَاهُ الْفِرْيَابِيُّ وَغَيْرُهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ مُرْسَلٌ إِبْرَاهِيمُ التَّيْمِيُّ لَمْ يَسْمَعْ مِنْ عَائِشَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ مَاتَ إِبْرَاهِيمُ التَّيْمِيُّ وَلَمْ يَبْلُغْ أَرْبَعِينَ سَنَةً وَكَانَ يُكْنَى أَبَا أَسْمَاءَ ‏.‏

Oisha — moʻminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ uni oʻpdilar va tahorat olmadilar. Abu Dovud aytdi: Buni Firyobiy va boshqalar shunday rivoyat qilishgan. Abu Dovud aytdi: Bu — mursal (hadis); Ibrohim at-Tamimiy Oishadan (hech narsa) eshitmagan. Abu Dovud aytdi: Ibrohim at-Tamimiy qirq yoshga yetmay vafot etgan; uning kunyasi Abu Asmoʼ edi.Оиша — мўминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уни ўпдилар ва таҳорат олмадилар. Абу Довуд айтди: Буни Фирёбий ва бошқалар шундай ривоят қилишган. Абу Довуд айтди: Бу — мурсал (ҳадис); Иброҳим ат-Тамимий Оишадан (ҳеч нарса) эшитмаган. Абу Довуд айтди: Иброҳим ат-Тамимий қирқ ёшга етмай вафот этган; унинг куняси Абу Асмоъ эди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَبَّلَ امْرَأَةً مِنْ نِسَائِهِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَقُلْتُ لَهَا مَنْ هِيَ إِلاَّ أَنْتِ فَضَحِكَتْ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هَكَذَا رَوَاهُ زَائِدَةُ وَعَبْدُ الْحَمِيدِ الْحِمَّانِيُّ عَنْ سُلَيْمَانَ الأَعْمَشِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ayollaridan birini oʻpdilar, soʻng tahorat olmasdan namozga chiqdilar. Urva aytadi: Men unga (Oishaga): «U (ayol) sizdan boshqa kim boʻlardi?» — dedim. Shunda u kuldi. Abu Dovud aytdi: Buni Zoida va Abdulhamid al-Himmoniy ham Sulaymon aʼmashdan shunday rivoyat qilishgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ аёлларидан бирини ўпдилар, сўнг таҳорат олмасдан намозга чиқдилар. Урва айтади: Мен унга (Оишага): «У (аёл) сиздан бошқа ким бўларди?» — дедим. Шунда у кулди. Абу Довуд айтди: Буни Зоида ва Абдулҳамид ал-Ҳиммоний ҳам Сулаймон аъмашдан шундай ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مَخْلَدٍ الطَّالْقَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَغْرَاءَ - حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، أَخْبَرَنَا أَصْحَابٌ، لَنَا عَنْ عُرْوَةَ الْمُزَنِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ لِرَجُلٍ احْكِ عَنِّي أَنَّ هَذَيْنِ - يَعْنِي حَدِيثَ الأَعْمَشِ هَذَا عَنْ حَبِيبٍ وَحَدِيثَهُ بِهَذَا الإِسْنَادِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ أَنَّهَا تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلاَةٍ - قَالَ يَحْيَى احْكِ عَنِّي أَنَّهُمَا شِبْهُ لاَ شَىْءَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرُوِيَ عَنِ الثَّوْرِيِّ قَالَ مَا حَدَّثَنَا حَبِيبٌ إِلاَّ عَنْ عُرْوَةَ الْمُزَنِيِّ يَعْنِي لَمْ يُحَدِّثْهُمْ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ بِشَىْءٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَدْ رَوَى حَمْزَةُ الزَّيَّاتُ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ حَدِيثًا صَحِيحًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan bu hadis boshqa sanad bilan rivoyat qilingan — (aʼmash): «Bizga doʻstlarimiz Urva al-Muzaniydan, u Oishadan (rivoyat qildi)», — dedi. Abu Dovud aytdi: Yahyo ibn Said al-Qatton bir kishiga: «Mendan naql qilki, bu ikki (hadis) — yaʼni aʼmashning Habibdan (qilgan) shu hadisi va xuddi shu sanad bilan istihoza haqidagi ‹u har namozga tahorat oladi› degan hadisi — sanadlari jihatidan deyarli hech narsa emas (zaif)», — dedi. Abu Dovud aytdi: Savriydan rivoyat qilinishicha, u: «Habib bizga faqat Urva al-Muzaniydan (rivoyat) aytgan», — degan — yaʼni ularga Urva ibn Zubayrdan hech narsa rivoyat qilmagan. Abu Dovud aytdi: Hamza az-Zayyot esa Habibdan, u Urva ibn Zubayrdan, u Oishadan sahih bir hadis rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу ҳадис бошқа санад билан ривоят қилинган — (аъмаш): «Бизга дўстларимиз Урва ал-Музанийдан, у Оишадан (ривоят қилди)», — деди. Абу Довуд айтди: Яҳё ибн Саид ал-Қаттон бир кишига: «Мендан нақл қилки, бу икки (ҳадис) — яъни аъмашнинг Ҳабибдан (қилган) шу ҳадиси ва худди шу санад билан истиҳоза ҳақидаги ‹у ҳар намозга таҳорат олади› деган ҳадиси — санадлари жиҳатидан деярли ҳеч нарса эмас (заиф)», — деди. Абу Довуд айтди: Саврийдан ривоят қилинишича, у: «Ҳабиб бизга фақат Урва ал-Музанийдан (ривоят) айтган», — деган — яъни уларга Урва ибн Зубайрдан ҳеч нарса ривоят қилмаган. Абу Довуд айтди: Ҳамза аз-Зайёт эса Ҳабибдан, у Урва ибн Зубайрдан, у Оишадан саҳиҳ бир ҳадис ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ، يَقُولُ دَخَلْتُ عَلَى مَرْوَانَ بْنِ الْحَكَمِ فَذَكَرْنَا مَا يَكُونُ مِنْهُ الْوُضُوءُ ‏.‏ فَقَالَ مَرْوَانُ وَمِنْ مَسِّ الذَّكَرِ ‏.‏ فَقَالَ عُرْوَةُ مَا عَلِمْتُ ذَلِكَ ‏.‏ فَقَالَ مَرْوَانُ أَخْبَرَتْنِي بُسْرَةُ بِنْتُ صَفْوَانَ أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ مَسَّ ذَكَرَهُ فَلْيَتَوَضَّأْ ‏"‏ ‏.‏

Busra binti Safvon (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi — Abdulloh ibn Abu Bakr Urvaning shunday deganini eshitdi: Men Marvon ibn al-Hakamning oldiga kirdim va biz tahoratni buzadigan narsalarni eslab oʻtdik. Marvon: «Zakarni (avratni) ushlashdan ham (tahorat buziladi)», — dedi. Urva: «Men buni bilmasdim», — dedi. Marvon: «Menga Busra binti Safvon xabar berdiki, u Rasululloh ﷺ ning: ‹Kim zakarini (avratini) ushlasa, tahorat olsin›, — deganlarini eshitgan», — dedi.Бусра бинти Сафвон (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади — Абдуллоҳ ибн Абу Бакр Урванинг шундай деганини эшитди: Мен Марвон ибн ал-Ҳакамнинг олдига кирдим ва биз таҳоратни бузадиган нарсаларни эслаб ўтдик. Марвон: «Закарни (авратни) ушлашдан ҳам (таҳорат бузилади)», — деди. Урва: «Мен буни билмасдим», — деди. Марвон: «Менга Бусра бинти Сафвон хабар бердики, у Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Ким закарини (авратини) ушласа, таҳорат олсин›, — деганларини эшитган», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُلاَزِمُ بْنُ عَمْرٍو الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَدْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَدِمْنَا عَلَى نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَ رَجُلٌ كَأَنَّهُ بَدَوِيٌّ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا تَرَى فِي مَسِّ الرَّجُلِ ذَكَرَهُ بَعْدَ مَا يَتَوَضَّأُ فَقَالَ ‏"‏ هَلْ هُوَ إِلاَّ مُضْغَةٌ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ - ‏"‏ بَضْعَةٌ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَشُعْبَةُ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَجَرِيرٌ الرَّازِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَابِرٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ ‏.‏

Talq ibn Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Allohning Paygʻambari ﷺ ning oldilariga keldik. Shunda goʻyo badaviy (sahroyi)ga oʻxshagan bir kishi kelib: «Ey Allohning Paygʻambari, tahorat olgandan keyin kishining oʻz zakarini (avratini) ushlashi haqida nima deysiz?» — dedi. U zot: «U (zakar) faqat oʻzidan (badanidan) bir parcha (boʻlak)dir», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Hishom ibn Hasson, Sufyon Savriy, Shuʼba, Ibn Uyayna va Jarir ar-Roziy Muhammad ibn Jobirdan, u Qays ibn Talqdan rivoyat qilishgan.Талқ ибн Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ нинг олдиларига келдик. Шунда гўё бадавий (саҳройи)га ўхшаган бир киши келиб: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, таҳорат олгандан кейин кишининг ўз закарини (авратини) ушлаши ҳақида нима дейсиз?» — деди. У зот: «У (закар) фақат ўзидан (баданидан) бир парча (бўлак)дир», — дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Ҳишом ибн Ҳассон, Суфён Саврий, Шуъба, Ибн Уяйна ва Жарир ар-Розий Муҳаммад ибн Жобирдан, у Қайс ибн Талқдан ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَابِرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ طَلْقٍ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ وَقَالَ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏

Qays ibn Talq otasidan oʻz sanadi va shu maʼnoda rivoyat qiladi; (u rivoyatda): «namozda (boʻlsa ham)», — dedi.Қайс ибн Талқ отасидан ўз санади ва шу маънода ривоят қилади; (у ривоятда): «намозда (бўлса ҳам)», — деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْوُضُوءِ مِنْ لُحُومِ الإِبِلِ فَقَالَ ‏"‏ تَوَضَّئُوا مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ وَسُئِلَ عَنْ لُحُومِ الْغَنَمِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَتَوَضَّئُوا مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ وَسُئِلَ عَنِ الصَّلاَةِ فِي مَبَارِكِ الإِبِلِ فَقَالَ ‏"‏ لاَ تُصَلُّوا فِي مَبَارِكِ الإِبِلِ فَإِنَّهَا مِنَ الشَّيَاطِينِ ‏"‏ ‏.‏ وَسُئِلَ عَنِ الصَّلاَةِ فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ فَقَالَ ‏"‏ صَلُّوا فِيهَا فَإِنَّهَا بَرَكَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan tuya goʻshti (yeyish)dan (keyin) tahorat haqida soʻralganda, u zot: «Undan (keyin) tahorat olinglar», — dedilar. Qoʻy goʻshti haqida soʻralganda: «Undan (keyin) tahorat olmanglar», — dedilar. Tuyalar (choʻkadigan) joyda namoz oʻqish haqida soʻralganda: «Tuyalar (yotadigan) joyda namoz oʻqimanglar — chunki ular shaytonlardandir», — dedilar. Qoʻy (yotoq)larida namoz oʻqish haqida soʻralganda: «Ularda namoz oʻqinglar — chunki ular barakadir», — dedilar.Бароъ ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан туя гўшти (ейиш)дан (кейин) таҳорат ҳақида сўралганда, у зот: «Ундан (кейин) таҳорат олинглар», — дедилар. Қўй гўшти ҳақида сўралганда: «Ундан (кейин) таҳорат олманглар», — дедилар. Туялар (чўкадиган) жойда намоз ўқиш ҳақида сўралганда: «Туялар (ётадиган) жойда намоз ўқиманглар — чунки улар шайтонлардандир», — дедилар. Қўй (ётоқ)ларида намоз ўқиш ҳақида сўралганда: «Уларда намоз ўқинглар — чунки улар баракадир», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَأَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّقِّيُّ، وَعَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ الْحِمْصِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالُوا حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ، أَخْبَرَنَا هِلاَلُ بْنُ مَيْمُونٍ الْجُهَنِيُّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، - قَالَ هِلاَلٌ لاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ‏.‏ وَقَالَ أَيُّوبُ وَعَمْرٌو أُرَاهُ - عَنْ أَبِي سَعِيدٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِغُلاَمٍ وَهُوَ يَسْلُخُ شَاةً فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَنَحَّ حَتَّى أُرِيَكَ فَأَدْخَلَ يَدَهُ بَيْنَ الْجِلْدِ وَاللَّحْمِ فَدَحَسَ بِهَا حَتَّى تَوَارَتْ إِلَى الإِبْطِ ثُمَّ مَضَى فَصَلَّى لِلنَّاسِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ زَادَ عَمْرٌو فِي حَدِيثِهِ - يَعْنِي - لَمْ يَمَسَّ مَاءً ‏.‏ وَقَالَ عَنْ هِلاَلِ بْنِ مَيْمُونٍ الرَّمْلِيِّ وَرَوَاهُ عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ هِلاَلٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً لَمْ يَذْكُرَا أَبَا سَعِيدٍ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ qoʻy terisini shilayotgan bir bola yonidan oʻtdilar va unga: «Chetga tur, men senga koʻrsatay», — dedilar. Soʻng u zot qoʻllarini teri bilan goʻsht orasiga kiritib, qoʻltiqlarigacha botirib (uni shildilar); soʻng ketdilar va odamlarga namoz oʻqib berdilar, tahorat olmadilar. Abu Dovud aytdi: Amr oʻz hadisida: «(U zot) suvga (qoʻl) tegizmadi», — deb qoʻshgan. (Roviy) «Hilol ibn Maymun ar-Ramliydan» degan. Buni Abdulvohid ibn Ziyod va Abu Muoviya ham Hiloldan, u Atodan, u Paygʻambar ﷺ dan mursal qilib rivoyat qilishgan; ular Abu Saidni eslashmagan.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ қўй терисини шилаётган бир бола ёнидан ўтдилар ва унга: «Четга тур, мен сенга кўрсатай», — дедилар. Сўнг у зот қўлларини тери билан гўшт орасига киритиб, қўлтиқларигача ботириб (уни шилдилар); сўнг кетдилар ва одамларга намоз ўқиб бердилар, таҳорат олмадилар. Абу Довуд айтди: Амр ўз ҳадисида: «(У зот) сувга (қўл) тегизмади», — деб қўшган. (Ровий) «Ҳилол ибн Маймун ар-Рамлийдан» деган. Буни Абдулвоҳид ибн Зиёд ва Абу Муовия ҳам Ҳилолдан, у Атодан, у Пайғамбар ﷺ дан мурсал қилиб ривоят қилишган; улар Абу Саидни эслашмаган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّ بِالسُّوقِ دَاخِلاً مِنْ بَعْضِ الْعَالِيَةِ وَالنَّاسُ كَنَفَتَيْهِ فَمَرَّ بِجَدْىٍ أَسَكَّ مَيِّتٍ فَتَنَاوَلَهُ فَأَخَذَ بِأُذُنِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَيُّكُمْ يُحِبُّ أَنَّ هَذَا لَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Oliya (qishloqlari)ning birortasidan (qaytib) bozorga kirib kelar edilar — odamlar u zotning ikki yonlarida edi. Yoʻlda u zot quloqlari kichik (yopishgan), oʻlgan bir uloqcha yonidan oʻtdilar va uni (olib) qulogʻidan ushladilar, soʻng: «Qaysingiz buning oʻziniki boʻlishini yaxshi koʻradi?» — dedilar. Soʻng (roviy) hadisni (toʻliq) keltirdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Олия (қишлоқлари)нинг бирортасидан (қайтиб) бозорга кириб келар эдилар — одамлар у зотнинг икки ёнларида эди. Йўлда у зот қулоқлари кичик (ёпишган), ўлган бир улоқча ёнидан ўтдилар ва уни (олиб) қулоғидан ушладилар, сўнг: «Қайсингиз бунинг ўзиники бўлишини яхши кўради?» — дедилар. Сўнг (ровий) ҳадисни (тўлиқ) келтирди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ كَتِفَ شَاةٍ ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻyning yelka (goʻshti)ni yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat olmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўйнинг елка (гўшти)ни едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат олмадилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ أَبِي صَخْرَةَ، جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ ضِفْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَأَمَرَ بِجَنْبٍ فَشُوِيَ وَأَخَذَ الشَّفْرَةَ فَجَعَلَ يَحُزُّ لِي بِهَا مِنْهُ - قَالَ - فَجَاءَ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ - قَالَ - فَأَلْقَى الشَّفْرَةَ وَقَالَ ‏"‏ مَا لَهُ تَرِبَتْ يَدَاهُ ‏"‏ ‏.‏ وَقَامَ يُصَلِّي ‏.‏ زَادَ الأَنْبَارِيُّ وَكَانَ شَارِبِي وَفَى فَقَصَّهُ لِي عَلَى سِوَاكٍ ‏.‏ أَوْ قَالَ أَقُصُّهُ لَكَ عَلَى سِوَاكٍ ‏.‏

Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kecha men Paygʻambar ﷺ ning mehmonlari boʻldim. U zot biqin (goʻshti)ni (olib kelishni) buyurdilar va u qovurildi; soʻng u zot pichoq olib, undan menga (goʻsht) kesib bera boshladilar. Shunda Bilol kelib, u zotni namozga chaqirdi. U zot pichoqni tashlab: «Bunga (Bilolga) nima boʻldi?! Qoʻllari tuproqqa belansin!» — dedilar va namozga turdilar. Anboriy (rivoyatida) shuni qoʻshdi: «Mening moʻylovim uzun edi; u zot uni menga misvok ustiga qoʻyib kesib berdilar» — yoki: «Men sening moʻylovingni misvok ustiga qoʻyib kesib qoʻyaman», — dedilar.Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир кеча мен Пайғамбар ﷺ нинг меҳмонлари бўлдим. У зот биқин (гўшти)ни (олиб келишни) буюрдилар ва у қовурилди; сўнг у зот пичоқ олиб, ундан менга (гўшт) кесиб бера бошладилар. Шунда Билол келиб, у зотни намозга чақирди. У зот пичоқни ташлаб: «Бунга (Билолга) нима бўлди?! Қўллари тупроққа белансин!» — дедилар ва намозга турдилар. Анборий (ривоятида) шуни қўшди: «Менинг мўйловим узун эди; у зот уни менга мисвок устига қўйиб кесиб бердилар» — ёки: «Мен сенинг мўйловингни мисвок устига қўйиб кесиб қўяман», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا سِمَاكٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتِفًا ثُمَّ مَسَحَ يَدَهُ بِمِسْحٍ كَانَ تَحْتَهُ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yelka (goʻshti)ni yedilar, soʻng qoʻllarini ostlaridagi bir mato (kigiz)ga artdilar, soʻng turib namoz oʻqidilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ елка (гўшти)ни едилар, сўнг қўлларини остларидаги бир мато (кигиз)га артдилар, сўнг туриб намоз ўқидилар.