حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رضى الله عنهما أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ Muozni Yamanga (amaldor qilib) yubordilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ Муозни Яманга (амалдор қилиб) юбордилар.

وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ صَيْفِيٍّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مَعْبَدٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ لَمَّا بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُعَاذًا نَحْوَ الْيَمَنِ قَالَ لَهُ ‏"‏ إِنَّكَ تَقْدَمُ عَلَى قَوْمٍ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَلْيَكُنْ أَوَّلَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَى أَنْ يُوَحِّدُوا اللَّهَ تَعَالَى فَإِذَا عَرَفُوا ذَلِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي يَوْمِهِمْ وَلَيْلَتِهِمْ، فَإِذَا صَلُّوا فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ زَكَاةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ غَنِيِّهِمْ فَتُرَدُّ عَلَى فَقِيرِهِمْ، فَإِذَا أَقَرُّوا بِذَلِكَ فَخُذْ مِنْهُمْ وَتَوَقَّ كَرَائِمَ أَمْوَالِ النَّاسِ ‏"‏‏.‏

(Abu Maʼbad — Ibn Abbosning mavlosi — aytdi: Men Ibn Abbosning shunday deganini eshitdim:) Paygʻambar ﷺ Muozni Yaman tomon yuborganlarida, unga: «Albatta, sen Ahli Kitobdan boʻlgan bir qavm oldiga borasan; bas, ularni eng birinchi daʼvat qiladigan narsang — Alloh taoloni yagona deb (tavhid) bilishlari boʻlsin. Qachon ular buni tanisalar (qabul qilsalar), ularga xabar berki, Alloh ularga oʻz kunduzlari va kechalarida besh vaqt namozni farz qilgan. Qachon ular namoz oʻqisalar, ularga xabar berki, Alloh ularning mollarida zakotni farz qilgan — u ularning boyidan olinib, kambagʻaliga qaytariladi. Qachon ular bunga iqror boʻlsalar, ulardan (zakot) ol va odamlar mollarining qimmatlilaridan (eng yaxshilarini olishdan) saqlan», dedilar.(Абу Маъбад — Ибн Аббоснинг мавлоси — айтди: Мен Ибн Аббоснинг шундай деганини эшитдим:) Пайғамбар ﷺ Муозни Яман томон юборганларида, унга: «Албатта, сен Аҳли Китобдан бўлган бир қавм олдига борасан; бас, уларни энг биринчи даъват қиладиган нарсанг — Аллоҳ таолони ягона деб (тавҳид) билишлари бўлсин. Қачон улар буни танисалар (қабул қилсалар), уларга хабар берки, Аллоҳ уларга ўз кундузлари ва кечаларида беш вақт намозни фарз қилган. Қачон улар намоз ўқисалар, уларга хабар берки, Аллоҳ уларнинг молларида закотни фарз қилган — у уларнинг бойидан олиниб, камбағалига қайтарилади. Қачон улар бунга иқрор бўлсалар, улардан (закот) ол ва одамлар молларининг қимматлиларидан (энг яхшиларини олишдан) сақлан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، وَالأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، سَمِعَا الأَسْوَدَ بْنَ هِلاَلٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا مُعَاذُ أَتَدْرِي مَا حَقُّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ ‏"‏‏.‏ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، أَتَدْرِي مَا حَقُّهُمْ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْ لاَ يُعَذِّبَهُمْ ‏"‏‏.‏

(Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ey Muoz, Allohning bandalar ustidagi haqi nima — bilasanmi?» dedilar. U (Muoz): «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedi. U zot: «Ular Unga ibodat qilishlari va Unga hech narsani sherik qilmasliklari(dir). Ularning U (Alloh) ustidagi haqi nima — bilasanmi?» dedilar. U: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedi. U zot: «Ularni azoblamasligidir», dedilar.(Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Эй Муоз, Аллоҳнинг бандалар устидаги ҳақи нима — биласанми?» дедилар. У (Муоз): «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», деди. У зот: «Улар Унга ибодат қилишлари ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликлари(дир). Уларнинг У (Аллоҳ) устидаги ҳақи нима — биласанми?» дедилар. У: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», деди. У зот: «Уларни азобламаслигидир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَمِعَ رَجُلاً، يَقْرَأُ ‏[quran sura="112" aya_start="1" aya_end="1"]{‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ‏}‏ يُرَدِّدُهَا، فَلَمَّا أَصْبَحَ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ لَهُ ذَلِكَ، وَكَأَنَّ الرَّجُلَ يَتَقَالُّهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهَا لَتَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ زَادَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَخْبَرَنِي أَخِي، قَتَادَةُ بْنُ النُّعْمَانِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Bir kishi (boshqa) bir kishining ‹Qul huvallohu ahad› (Ixlos surasi, 1-oyat)ni — uni takror-takror (oʻqib) — qiroat qilayotganini eshitdi. Tong otganida, u Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, buni U zotga zikr qildi — goʻyo u kishi uni (oʻsha surani) oz (kam) deb hisoblardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Jonim (qoʻ)lida boʻlgan Zot bilan qasamki, albatta u — Qurʼonning uchdan biriga teng keladi», dedilar. (Ismoil ibn Jaʼfar Molikdan, (u) Abdurahmondan, (u) otasidan, (u) Abu Saiddan (rivoyat qilib): ‹Menga akam Qatoda ibn Nuʼmon Paygʻambar ﷺdan xabar berdi› (deb) ziyoda qildi.)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Бир киши (бошқа) бир кишининг ‹Қул ҳуваллоҳу аҳад› (Ихлос сураси, 1-оят)ни — уни такрор-такрор (ўқиб) — қироат қилаётганини эшитди. Тонг отганида, у Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, буни У зотга зикр қилди — гўё у киши уни (ўша сурани) оз (кам) деб ҳисобларди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним (қў)лида бўлган Зот билан қасамки, албатта у — Қуръоннинг учдан бирига тенг келади», дедилар. (Исмоил ибн Жаъфар Моликдан, (у) Абдураҳмондан, (у) отасидан, (у) Абу Саиддан (ривоят қилиб): ‹Менга акам Қатода ибн Нуъмон Пайғамбар ﷺдан хабар берди› (деб) зиёда қилди.)

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، أَنَّ أَبَا الرِّجَالِ، مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَهُ عَنْ أُمِّهِ، عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَكَانَتْ فِي حَجْرِ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ رَجُلاً عَلَى سَرِيَّةٍ، وَكَانَ يَقْرَأُ لأَصْحَابِهِ فِي صَلاَتِهِ فَيَخْتِمُ بِ ـ ‏[quran sura="112" aya_start="1" aya_end="1"]{‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ‏}‏ فَلَمَّا رَجَعُوا ذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ سَلُوهُ لأَىِّ شَىْءٍ يَصْنَعُ ذَلِكَ ‏"‏‏.‏ فَسَأَلُوهُ فَقَالَ لأَنَّهَا صِفَةُ الرَّحْمَنِ، وَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَقْرَأَ بِهَا‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَخْبِرُوهُ أَنَّ اللَّهَ يُحِبُّهُ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ bir kishini bir sariyya (qoʻshin)ga (amir qilib) yubordilar. U oʻz namozida sahobalariga (Qurʼon) qiroat qilar va uni ‹Qul huvallohu ahad› (Ixlos surasi, 1-oyat) bilan tugatardi. Ular qaytganlarida, buni Paygʻambar ﷺga zikr qildilar. U zot: «Undan soʻranglar-chi, nima uchun shunday qiladi?» dedilar. Ular undan soʻradilar. U: «Chunki u (sura) — Rahmonning sifati; va men uni qiroat qilishni yaxshi koʻraman», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Unga xabar beringlarki, Alloh uni sevadi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ бир кишини бир сарийя (қўшин)га (амир қилиб) юбордилар. У ўз намозида саҳобаларига (Қуръон) қироат қилар ва уни ‹Қул ҳуваллоҳу аҳад› (Ихлос сураси, 1-оят) билан тугатарди. Улар қайтганларида, буни Пайғамбар ﷺга зикр қилдилар. У зот: «Ундан сўранглар-чи, нима учун шундай қилади?» дедилар. Улар ундан сўрадилар. У: «Чунки у (сура) — Раҳмоннинг сифати; ва мен уни қироат қилишни яхши кўраман», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Унга хабар берингларки, Аллоҳ уни севади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ بْنُ سَلَامٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، وَأَبِي، ظَبْيَانَ عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَرْحَمُ اللَّهُ مَنْ لاَ يَرْحَمُ النَّاسَ ‏"‏‏.‏

(Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Odamlarga rahm qilmaydigan kishiga Alloh rahm qilmaydi», dedilar.(Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларга раҳм қилмайдиган кишига Аллоҳ раҳм қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ رَسُولُ إِحْدَى بَنَاتِهِ يَدْعُوهُ إِلَى ابْنِهَا فِي الْمَوْتِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْجِعْ فَأَخْبِرْهَا أَنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ، وَلَهُ مَا أَعْطَى، وَكُلُّ شَىْءٍ عِنْدَهُ بِأَجَلٍ مُسَمًّى، فَمُرْهَا فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏‏.‏ فَأَعَادَتِ الرَّسُولَ أَنَّهَا أَقْسَمَتْ لَتَأْتِيَنَّهَا، فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَامَ مَعَهُ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ، فَدُفِعَ الصَّبِيُّ إِلَيْهِ وَنَفْسُهُ تَقَعْقَعُ كَأَنَّهَا فِي شَنٍّ فَفَاضَتْ عَيْنَاهُ فَقَالَ لَهُ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَذِهِ رَحْمَةٌ جَعَلَهَا اللَّهُ فِي قُلُوبِ عِبَادِهِ، وَإِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏‏.‏

(Usoma ibn Zayd (roziyallohu anhumo) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning huzurlarida ekanimizda, mana, U zotning qizlaridan birining elchisi (xabarchi) kelib, U zotni — oʻlim (toʻshagi)dagi oʻgʻliga (chaqirib) — daʼvat qildi. Paygʻambar ﷺ: «Qayt-da, unga xabar berki: olgani — Allohniki, bergani — Allohniki; har bir narsa Uning huzurida belgilangan ajal (muddat) bilandir. Bas, unga ayt — sabr qilsin va (ajrini Allohdan) kutsin», dedilar. Soʻng u (ayol) elchini qaytarib (yana yubordi)ki, u (ayol) qasam ichibdi — U zot albatta uning oldiga kelsinlar (deb). Bas, Paygʻambar ﷺ turdilar, U zot bilan Saʼd ibn Uboda va Muoz ibn Jabal (ham) turdi (birga bordilar). Bola U zotga (qoʻllariga) topshirildi — uning joni — goʻyo (eski) bir meshda(gi suvdek) — gʻijirlab (chiqib) turardi. Shunda U zotning koʻzlari (yoshga) toʻldi. Saʼd U zotga: «Yo Rasululloh, bu nima (yigʻimi)?» dedi. U zot: «Bu — rahmat (mehr)dir; Alloh uni oʻz bandalarining qalblariga (joylab) qilgan. Albatta, Alloh oʻz bandalaridan (faqat) rahmdillarga rahm qiladi», dedilar.(Усома ибн Зайд (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида эканимизда, мана, У зотнинг қизларидан бирининг элчиси (хабарчи) келиб, У зотни — ўлим (тўшаги)даги ўғлига (чақириб) — даъват қилди. Пайғамбар ﷺ: «Қайт-да, унга хабар берки: олгани — Аллоҳники, бергани — Аллоҳники; ҳар бир нарса Унинг ҳузурида белгиланган ажал (муддат) биландир. Бас, унга айт — сабр қилсин ва (ажрини Аллоҳдан) куцин», дедилар. Сўнг у (аёл) элчини қайтариб (яна юборди)ки, у (аёл) қасам ичибди — У зот албатта унинг олдига келсинлар (деб). Бас, Пайғамбар ﷺ турдилар, У зот билан Саъд ибн Убода ва Муоз ибн Жабал (ҳам) турди (бирга бордилар). Бола У зотга (қўлларига) топширилди — унинг жони — гўё (эски) бир мешда(ги сувдек) — ғижирлаб (чиқиб) турарди. Шунда У зотнинг кўзлари (ёшга) тўлди. Саъд У зотга: «Ё Расулуллоҳ, бу нима (йиғими)?» деди. У зот: «Бу — раҳмат (меҳр)дир; Аллоҳ уни ўз бандаларининг қалбларига (жойлаб) қилган. Албатта, Аллоҳ ўз бандаларидан (фақат) раҳмдилларга раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا أَحَدٌ أَصْبَرُ عَلَى أَذًى سَمِعَهُ مِنَ اللَّهِ، يَدَّعُونَ لَهُ الْوَلَدَ، ثُمَّ يُعَافِيهِمْ وَيَرْزُقُهُمْ ‏"‏‏.‏

(Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «(Alloh)dan koʻra — eshitgan ozoriga (haqoratiga) sabrliroq hech kim yoʻq: ular Unga bola (farzand bor deb) daʼvo qiladilar, soʻng (shunga qaramay) U ularni ofiyatda (sogʻ-salomat) tutadi va ularga rizq beradi», dedilar.(Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «(Аллоҳ)дан кўра — эшитган озорига (ҳақоратига) сабрлироқ ҳеч ким йўқ: улар Унга бола (фарзанд бор деб) даъво қиладилар, сўнг (шунга қарамай) У уларни офиятда (соғ-саломат) тутади ва уларга ризқ беради», дедилар.

حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَفَاتِيحُ الْغَيْبِ خَمْسٌ لاَ يَعْلَمُهَا إِلاَّ اللَّهُ، لاَ يَعْلَمُ مَا تَغِيضُ الأَرْحَامُ إِلاَّ اللَّهُ، وَلاَ يَعْلَمُ مَا فِي غَدٍ إِلاَّ اللَّهُ، وَلاَ يَعْلَمُ مَتَى يَأْتِي الْمَطَرُ أَحَدٌ إِلاَّ اللَّهُ، وَلاَ تَدْرِي نَفْسٌ بِأَىِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِلاَّ اللَّهُ، وَلاَ يَعْلَمُ مَتَى تَقُومُ السَّاعَةُ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Gʻayb kalitlari beshtadir — ularni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi: bachadonlar nimani (kamaytirib) tushirishini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi; ertaga nima boʻlishini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi; yomgʻir qachon kelishini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi; hech bir jon qaysi yerda oʻlishini (Allohdan boshqa) bilmaydi; va Soat (Qiyomat) qachon qoim boʻlishini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi», dedilar.)(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Ғайб калитлари бештадир — уларни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди: бачадонлар нимани (камайтириб) туширишини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди; эртага нима бўлишини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди; ёмғир қачон келишини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди; ҳеч бир жон қайси ерда ўлишини (Аллоҳдан бошқа) билмайди; ва Соат (Қиёмат) қачон қоим бўлишини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди», дедилар.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَنْ حَدَّثَكَ أَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم رَأَى رَبَّهُ فَقَدْ كَذَبَ وَهْوَ يَقُولُ ‏[quran sura="6" aya_start="102" aya_end="102"]{‏لاَ تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ‏}‏ وَمَنْ حَدَّثَكَ أَنَّهُ يَعْلَمُ الْغَيْبَ فَقَدْ كَذَبَ، وَهْوَ يَقُولُ لاَ يَعْلَمُ الْغَيْبَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏

(Masruq aytdi: Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Kim senga Muhammad ﷺ oʻz Robbini koʻrgan deb (hadis) aytsa, u — yolgʻon aytibdi; vaholanki, U (Alloh): ‹Koʻzlar Uni ilgʻay (idrok qila) olmaydi...› (Anʼom surasi, 102-oyat) deydi. Kim senga U gʻaybni biladi deb aytsa, u (ham) yolgʻon aytibdi; vaholanki, U: ‹Gʻaybni Allohdan boshqa hech kim bilmaydi› deydi.(Масруқ айтди: Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Ким сенга Муҳаммад ﷺ ўз Роббини кўрган деб (ҳадис) айца, у — ёлғон айтибди; ваҳоланки, У (Аллоҳ): ‹Кўзлар Уни илғай (идрок қила) олмайди...› (Анъом сураси, 102-оят) дейди. Ким сенга У ғайбни билади деб айца, у (ҳам) ёлғон айтибди; ваҳоланки, У: ‹Ғайбни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди› дейди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا مُغِيرَةُ، حَدَّثَنَا شَقِيقُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ كُنَّا نُصَلِّي خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَقُولُ السَّلاَمُ عَلَى اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّلاَمُ وَلَكِنْ قُولُوا التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ، أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‏"‏‏.‏

(Shaqiq ibn Salama aytdi: Abdulloh (ibn Masʼud) dedi:) Biz Paygʻambar ﷺning ortlarida namoz oʻqirdik-da: «as-Salomu alalloh (Allohga salom boʻlsin)» der edik. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Allohning Oʻzi — as-Salom (salomatlik egasi)dir; lekin sizlar (shunday) aytinglar: ‹At-tahiyyatu lillahi vas-salavatu vat-tayyibatu, as-salomu alayka ayyuhan-nabiyyu va rahmatullohi va barakatuhu, as-salomu alayno va alo ibodillahis-solihiyn; ashhadu an la ilaha illalloh, va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluhu› (Barcha taʼzim-ehtiromlar, namozlar va pok (soʻz-amal)lar Allohga xosdir; ey Paygʻambar, senga Allohning salomi, rahmati va barakotlari boʻlsin; bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin; guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq; va guvohlik beramanki, Muhammad — Uning bandasi va rasulidir)», dedilar.(Шақиқ ибн Салама айтди: Абдуллоҳ (ибн Масъуд) деди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ортларида намоз ўқирдик-да: «ас-Салому алаллоҳ (Аллоҳга салом бўлсин)» дер эдик. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳнинг Ўзи — ас-Салом (саломатлик эгаси)дир; лекин сизлар (шундай) айтинглар: ‹Ат-таҳийяту лиллаҳи вас-салавату ват-таййибату, ас-салому алайка айюҳан-набийю ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳу, ас-салому алайно ва ало ибодиллаҳис-солиҳийн; ашҳаду ан ла илаҳа иллаллоҳ, ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳу› (Барча таъзим-эҳтиромлар, намозлар ва пок (сўз-амал)лар Аллоҳга хосдир; эй Пайғамбар, сенга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракотлари бўлсин; бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин; гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; ва гувоҳлик бераманки, Муҳаммад — Унинг бандаси ва расулидир)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَقْبِضُ اللَّهُ الأَرْضَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَيَطْوِي السَّمَاءَ بِيَمِينِهِ ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ مُلُوكُ الأَرْضِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ شُعَيْبٌ وَالزُّبَيْدِيُّ وَابْنُ مُسَافِرٍ وَإِسْحَاقُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Alloh Qiyomat kuni yerni (qabzasiga) oladi va osmonni Oʻz oʻng (qoʻl)i bilan oʻraydi (yigʻishtiradi), soʻng: ‹Men — Podshohman! Yer (yuzi) podshohlari qani?› deydi», dedilar.) Buni Shuayb, Zubaydiy, Ibn Musofir va Ishoq ibn Yahyo (ham) Zuhriydan, (u) Abu Salamadan (rivoyat qildilar).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Аллоҳ Қиёмат куни ерни (қабзасига) олади ва осмонни Ўз ўнг (қўл)и билан ўрайди (йиғиштиради), сўнг: ‹Мен — Подшоҳман! Ер (юзи) подшоҳлари қани?› дейди», дедилар.) Буни Шуайб, Зубайдий, Ибн Мусофир ва Ишоқ ибн Яҳё (ҳам) Зуҳрийдан, (у) Абу Саламадан (ривоят қилдилар).

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ أَعُوذُ بِعِزَّتِكَ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، الَّذِي لاَ يَمُوتُ وَالْجِنُّ وَالإِنْسُ يَمُوتُونَ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ (shunday) der edilar: «Aʼuzu bi-izzatikallaziy la ilaha illa anta, allaziy la yamutu val-jinnu val-insu yamutun (Sening — Oʻzingdan boshqa iloh boʻlmagan, oʻlmaydigan Izzating bilan panoh tilayman; jinlar va insonlar esa oʻladilar).»(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ (шундай) дер эдилар: «Аъузу би-иззатикаллазий ла илаҳа илла анта, аллазий ла ямуту вал-жинну вал-инсу ямутун (Сенинг — Ўзингдан бошқа илоҳ бўлмаган, ўлмайдиган Иззатинг билан паноҳ тилайман; жинлар ва инсонлар эса ўладилар).»

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا حَرَمِيٌّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُلْقَى فِي النَّارِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ‏.‏ وَعَنْ مُعْتَمِرٍ سَمِعْتُ أَبِي عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَزَالُ يُلْقَى فِيهَا وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ‏.‏ حَتَّى يَضَعَ فِيهَا رَبُّ الْعَالَمِينَ قَدَمَهُ فَيَنْزَوِي بَعْضُهَا إِلَى بَعْضٍ، ثُمَّ تَقُولُ قَدْ قَدْ بِعِزَّتِكَ وَكَرَمِكَ‏.‏ وَلاَ تَزَالُ الْجَنَّةُ تَفْضُلُ حَتَّى يُنْشِئَ اللَّهُ لَهَا خَلْقًا فَيُسْكِنَهُمْ فَضْلَ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «(Doʻzaxga) tashlanaveradi va u (doʻzax): ‹Yana (qoʻshimcha) bormi?› deb turadi — toki olamlarning Robbi unga oʻz qadamini qoʻygunicha; shunda uning baʼzi (qismi) baʼzisiga (qisilib) yigʻiladi-da, u: ‹Bas, bas (yetar)! Sening izzating va karaming bilan (toʻydim)!› deydi. Jannat esa — toki Alloh unga (yangi) bir xalq (mavjudot) yaratib, ularni jannatning ortiqcha (boʻsh joyi)ga joylashtirguncha — ortib (boʻsh) turaveradi», dedilar.) (Bu hadisning boshida U zot: «(Bir kishi) doʻzaxga tashlanadi», degan edilar.)(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «(Дўзахга) ташланаверади ва у (дўзах): ‹Яна (қўшимча) борми?› деб туради — токи оламларнинг Робби унга ўз қадамини қўйгунича; шунда унинг баъзи (қисми) баъзисига (қисилиб) йиғилади-да, у: ‹Бас, бас (етар)! Сенинг иззатинг ва караминг билан (тўйдим)!› дейди. Жаннат эса — токи Аллоҳ унга (янги) бир халқ (мавжудот) яратиб, уларни жаннатнинг ортиқча (бўш жойи)га жойлаштиргунча — ортиб (бўш) тураверади», дедилар.) (Бу ҳадиснинг бошида У зот: «(Бир киши) дўзахга ташланади», деган эдилар.)

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو مِنَ اللَّيْلِ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ، لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ قَيِّمُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ، لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ، قَوْلُكَ الْحَقُّ، وَوَعْدُكَ الْحَقُّ، وَلِقَاؤُكَ حَقٌّ، وَالْجَنَّةُ حَقٌّ، وَالنَّارُ حَقٌّ، وَالسَّاعَةُ حَقٌّ، اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ، وَبِكَ آمَنْتُ، وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ، وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ، وَبِكَ خَاصَمْتُ، وَإِلَيْكَ حَاكَمْتُ، فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ، وَأَسْرَرْتُ وَأَعْلَنْتُ، أَنْتَ إِلَهِي لاَ إِلَهَ لِي غَيْرُكَ ‏"‏‏.‏ حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بِهَذَا وَقَالَ أَنْتَ الْحَقُّ وَقَوْلُكَ الْحَقُّ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ kechasi (tahajjudda) shunday duo qilardilar: «Allohumma lakal-hamdu anta robbus-samovati val-arz; lakal-hamdu anta qayyimus-samovati val-arzi va man fihinna; lakal-hamdu anta nurus-samovati val-arz; qavlukal-haqq, va vaʼdukal-haqq, va liqouka haqq, val-jannatu haqq, van-naru haqq, vas-soatu haqq; allohumma laka aslamtu, va bika amantu, va alayka tavakkaltu, va ilayka anabtu, va bika xosamtu, va ilayka hakamtu; fagʻfir liy ma qaddamtu va ma axxortu, va asrartu va aʼlantu, anta ilahiy la ilaha liy gʻayruk (Allohim, hamd Senga (xos)dir; Sen — osmonlar va yerning Robbisan; hamd Senga; Sen — osmonlar va yer va ulardagilarning Egasisan; hamd Senga; Sen — osmonlar va yerning nuriSan; Sening soʻzing haq, vaʼdang haq, (Senga) yoʻliqish haq, jannat haq, doʻzax haq, Soat (Qiyomat) haqdir; Allohim, Senga taslim boʻldim, Senga iymon keltirdim, Senga tavakkal qildim, Senga (tavba bilan) qaytdim, Sen (madading) bilan (dushmanga qarshi) kurashdim, Senga (hakam qilib) murojaat qildim; bas, men avval qilgan va keyin qilgan, yashirgan va oshkor qilgan (gunoh)larimni magʻfirat qil; Sen — mening ilohimsan, Sendan boʻlak menga iloh yoʻq).» (Sobit ibn Muhammad Sufyondan shu (hadis)ni rivoyat qilib: ‹Anta-l-haqqu va qavluka-l-haqq (Sen — Haqsan va Sening soʻzing haqdir)› dedi.)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ кечаси (таҳажжудда) шундай дуо қилардилар: «Аллоҳумма лакал-ҳамду анта роббус-самовати вал-арз; лакал-ҳамду анта қаййимус-самовати вал-арзи ва ман фиҳинна; лакал-ҳамду анта нурус-самовати вал-арз; қавлукал-ҳаққ, ва ваъдукал-ҳаққ, ва лиқоука ҳаққ, вал-жаннату ҳаққ, ван-нару ҳаққ, вас-соату ҳаққ; аллоҳумма лака асламту, ва бика аманту, ва алайка таваккалту, ва илайка анабту, ва бика хосамту, ва илайка ҳакамту; фағфир лий ма қаддамту ва ма аххорту, ва асрарту ва аъланту, анта илаҳий ла илаҳа лий ғайрук (Аллоҳим, ҳамд Сенга (хос)дир; Сен — осмонлар ва ернинг Роббисан; ҳамд Сенга; Сен — осмонлар ва ер ва улардагиларнинг Эгасисан; ҳамд Сенга; Сен — осмонлар ва ернинг нуриСан; Сенинг сўзинг ҳақ, ваъданг ҳақ, (Сенга) йўлиқиш ҳақ, жаннат ҳақ, дўзах ҳақ, Соат (Қиёмат) ҳақдир; Аллоҳим, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккал қилдим, Сенга (тавба билан) қайтдим, Сен (мададинг) билан (душманга қарши) курашдим, Сенга (ҳакам қилиб) мурожаат қилдим; бас, мен аввал қилган ва кейин қилган, яширган ва ошкор қилган (гуноҳ)ларимни мағфират қил; Сен — менинг илоҳимсан, Сендан бўлак менга илоҳ йўқ).» (Собит ибн Муҳаммад Суфёндан шу (ҳадис)ни ривоят қилиб: ‹Анта-л-ҳаққу ва қавлука-л-ҳаққ (Сен — Ҳақсан ва Сенинг сўзинг ҳақдир)› деди.)

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَكُنَّا إِذَا عَلَوْنَا كَبَّرْنَا فَقَالَ ‏"‏ ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ، فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا، تَدْعُونَ سَمِيعًا بَصِيرًا قَرِيبًا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَتَى عَلَىَّ وَأَنَا أَقُولُ فِي نَفْسِي لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ‏.‏ فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ قُلْ لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ‏.‏ فَإِنَّهَا كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ أَوْ قَالَ أَلاَ أَدُلُّكَ بِهِ‏.‏

(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan (birga) bir safarda edik; biz (biror tepalikka) koʻtarilganimizda, takbir (Allohu akbar) aytar edik. Shunda U zot: «Oʻzlaringizga rahm qilinglar (ovozni pasaytiringlar); chunki sizlar kar yoki gʻoyib (yiroq) Zotni chaqirayotganingiz yoʻq — sizlar eshituvchi, koʻruvchi, yaqin Zotni chaqiryapsiz», dedilar. Soʻng U zot mening oldimga keldilar — men ichimda: ‹La havla va la quvvata illa billah (Allohdan boʻlak (gunohdan qaytishga) qudrat va (toatga) quvvat yoʻq)› der edim. U zot menga: «Ey Abdulloh ibn Qays, ‹la havla va la quvvata illa billah› deb ayt; chunki u — jannat xazinalaridan bir xazinadir», dedilar — yoki: «Senga uni (oʻrgatib) koʻrsataymi?» dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан (бирга) бир сафарда эдик; биз (бирор тепаликка) кўтарилганимизда, такбир (Аллоҳу акбар) айтар эдик. Шунда У зот: «Ўзларингизга раҳм қилинглар (овозни пасайтиринглар); чунки сизлар кар ёки ғойиб (йироқ) Зотни чақираётганингиз йўқ — сизлар эшитувчи, кўрувчи, яқин Зотни чақиряпсиз», дедилар. Сўнг У зот менинг олдимга келдилар — мен ичимда: ‹Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ (Аллоҳдан бўлак (гуноҳдан қайтишга) қудрат ва (тоатга) қувват йўқ)› дер эдим. У зот менга: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, ‹ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ› деб айт; чунки у — жаннат хазиналаридан бир хазинадир», дедилар — ёки: «Сенга уни (ўргатиб) кўрсатайми?» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الْخَيْرِ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِي صَلاَتِي‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي ظُلْمًا كَثِيرًا، وَلاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ، فَاغْفِرْ لِي مِنْ عِنْدِكَ مَغْفِرَةً، إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) (rivoyat qildiki,) Abu Bakr Siddiq (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺga: «Yo Rasululloh, menga namozimda duo qiladigan bir duo oʻrgating», dedi. U zot: «(Shunday) ayt: ‹Allohumma inniy zalamtu nafsiy zulman kasiyran, va la yagʻfiruz-zunuba illa anta, fagʻfir liy min indika magʻfiratan, innaka antal-Gʻafurur-Rohim (Allohim, men oʻz nafsimga koʻp zulm qildim; gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; bas, menga Oʻz huzuringdan bir magʻfirat (kechirim) ila magʻfirat qil; albatta, Sen — Gʻafur (koʻp kechiruvchi), Rohim (rahmli)San)›», dedilar.)(Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) (ривоят қилдики,) Абу Бакр Сиддиқ (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺга: «Ё Расулуллоҳ, менга намозимда дуо қиладиган бир дуо ўргатинг», деди. У зот: «(Шундай) айт: ‹Аллоҳумма инний заламту нафсий зулман касийран, ва ла яғфируз-зунуба илла анта, фағфир лий мин индика мағфиратан, иннака антал-Ғафурур-Роҳим (Аллоҳим, мен ўз нафсимга кўп зулм қилдим; гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; бас, менга Ўз ҳузурингдан бир мағфират (кечирим) ила мағфират қил; албатта, Сен — Ғафур (кўп кечирувчи), Роҳим (раҳмли)Сан)›», дедилар.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ حَدَّثَتْهُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ نَادَانِي قَالَ إِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمِعَ قَوْلَ قَوْمِكَ وَمَا رَدُّوا عَلَيْكَ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Jibril alayhissalom menga nido qilib (chaqirib): ‹Albatta, Alloh sening qavmingning soʻzini va ular senga qaytargan (javob)ini eshitdi›, dedi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Жибрил алайҳиссалом менга нидо қилиб (чақириб): ‹Албатта, Аллоҳ сенинг қавмингнинг сўзини ва улар сенга қайтарган (жавоб)ини эшитди›, деди», дедилар.

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الْمَوَالِي، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْكَدِرِ، يُحَدِّثُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَسَنِ يَقُولُ أَخْبَرَنِي جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ السَّلَمِيُّ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعَلِّمُ أَصْحَابَهُ الاِسْتِخَارَةَ فِي الأُمُورِ كُلِّهَا، كَمَا يُعَلِّمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ يَقُولُ ‏"‏ إِذَا هَمَّ أَحَدُكُمْ بِالأَمْرِ فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ مِنْ غَيْرِ الْفَرِيضَةِ ثُمَّ لِيَقُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ، وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ، وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلاَ أَقْدِرُ، وَتَعْلَمُ وَلاَ أَعْلَمُ، وَأَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ، اللَّهُمَّ فَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ هَذَا الأَمْرَ ـ ثُمَّ تُسَمِّيهِ بِعَيْنِهِ ـ خَيْرًا لِي فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ ـ قَالَ أَوْ فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي ـ فَاقْدُرْهُ لِي، وَيَسِّرْهُ لِي، ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ، اللَّهُمَّ وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي ـ أَوْ قَالَ فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ ـ فَاصْرِفْنِي عَنْهُ، وَاقْدُرْ لِيَ الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ، ثُمَّ رَضِّنِي بِهِ ‏"‏‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh as-Salamiy (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ bizga — barcha ishlarda — istixorani (yaxshilik soʻrashni) — Qurʼondan bir surani oʻrgatgandek — oʻrgatardilar. U zot: «Qachon biringiz bir ishni (qilishni) qasd qilsa, farzdan boshqa ikki rakaat (nafl) namoz oʻqisin, soʻng (shunday) desin: ‹Allohumma inniy astaxiruka bi-ilmika, va astaqdiruka bi-qudratika, va asʼaluka min fazlikal-azim; fa-innaka taqdiru va la aqdir, va taʼlamu va la aʼlam, va anta allamul-guyub. Allohumma in kunta taʼlamu anna haza-l-amra (— soʻng uni nomi bilan ataydi —) xayrun liy fiy diyniy va maoshiy va oqibati amriy (— yoki: ojili amriy va ojilihi —) faqdurhu liy, va yassirhu liy, summa barik liy fihi. Va in kunta taʼlamu annahu sharrun liy fiy diyniy va maoshiy va oqibati amriy (— yoki: ojili amriy va ojilihi —) fasrifniy anhu, vaqdur liyal-xayra hayisu kana, summa razziniy bihi› (Allohim, men Sening ilming bilan (Sendan) yaxshilik soʻrayman, Sening qudrating bilan (menga) qudrat soʻrayman va Sening ulkan fazlingdan soʻrayman; chunki Sen qodirsan, men qodir emasman; Sen bilasan, men bilmayman; Sen — gʻayblarni (eng yaxshi) biluvchisan. Allohim, agar Sen mana shu ishni — dinim, turmushim va ishimning oqibatida — men uchun yaxshi deb bilsang, uni menga taqdir qil, uni menga oson qil, soʻng unda menga baraka ber. Agar Sen uni — dinim, turmushim va ishimning oqibatida — men uchun yomon deb bilsang, meni undan burib (uzoqlashtirib) qoʻy va menga — qayerda boʻlsa ham — yaxshilikni taqdir qil, soʻng meni unga rozi (koʻnglimni xotirjam) qil)», dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ ас-Саламий (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бизга — барча ишларда — истихорани (яхшилик сўрашни) — Қуръондан бир сурани ўргатгандек — ўргатардилар. У зот: «Қачон бирингиз бир ишни (қилишни) қасд қилса, фарздан бошқа икки ракаат (нафл) намоз ўқисин, сўнг (шундай) десин: ‹Аллоҳумма инний астахирука би-илмика, ва астақдирука би-қудратика, ва асъалука мин фазликал-азим; фа-иннака тақдиру ва ла ақдир, ва таъламу ва ла аълам, ва анта алламул-гуюб. Аллоҳумма ин кунта таъламу анна ҳаза-л-амра (— сўнг уни номи билан атайди —) хайрун лий фий дийний ва маоший ва оқибати амрий (— ёки: ожили амрий ва ожилиҳи —) фақдурҳу лий, ва яссирҳу лий, сумма барик лий фиҳи. Ва ин кунта таъламу аннаҳу шаррун лий фий дийний ва маоший ва оқибати амрий (— ёки: ожили амрий ва ожилиҳи —) фасрифний анҳу, вақдур лиял-хайра ҳайису кана, сумма раззиний биҳи› (Аллоҳим, мен Сенинг илминг билан (Сендан) яхшилик сўрайман, Сенинг қудратинг билан (менга) қудрат сўрайман ва Сенинг улкан фазлингдан сўрайман; чунки Сен қодирсан, мен қодир эмасман; Сен биласан, мен билмайман; Сен — ғайбларни (энг яхши) билувчисан. Аллоҳим, агар Сен мана шу ишни — диним, турмушим ва ишимнинг оқибатида — мен учун яхши деб билсанг, уни менга тақдир қил, уни менга осон қил, сўнг унда менга барака бер. Агар Сен уни — диним, турмушим ва ишимнинг оқибатида — мен учун ёмон деб билсанг, мени ундан буриб (узоқлаштириб) қўй ва менга — қаерда бўлса ҳам — яхшиликни тақдир қил, сўнг мени унга рози (кўнглимни хотиржам) қил)», дедилар.

حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ أَكْثَرُ مَا كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَحْلِفُ ‏"‏ لاَ وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺning eng koʻp ichadigan qasamlari — «La va muqallibal-qulub (Yoʻq — qalblarni aylantiruvchi (Alloh) bilan qasamki)» (degan qasam) edi.(Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг энг кўп ичадиган қасамлари — «Ла ва муқаллибал-қулуб (Йўқ — қалбларни айлантирувчи (Аллоҳ) билан қасамки)» (деган қасам) эди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا مِائَةً إِلاَّ وَاحِدًا، مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ ‏{‏أَحْصَيْنَاهُ‏}‏ حَفِظْنَاهُ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Albatta, Allohning toʻqson toʻqqizta — yuzdan bir kam — ismi bordir; kim ularni (yodlab) sanab chiqsa (va amal qilsa), jannatga kiradi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳнинг тўқсон тўққизта — юздан бир кам — исми бордир; ким уларни (ёдлаб) санаб чиқса (ва амал қилса), жаннатга киради», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا جَاءَ أَحَدُكُمْ فِرَاشَهُ فَلْيَنْفُضْهُ بِصَنِفَةِ ثَوْبِهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، وَلْيَقُلْ بِاسْمِكَ رَبِّ وَضَعْتُ جَنْبِي وَبِكَ أَرْفَعُهُ، إِنْ أَمْسَكْتَ نَفْسِي فَاغْفِرْ لَهَا، وَإِنْ أَرْسَلْتَهَا فَاحْفَظْهَا بِمَا تَحْفَظُ بِهِ عِبَادَكَ الصَّالِحِينَ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ يَحْيَى وَبِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَزَادَ زُهَيْرٌ وَأَبُو ضَمْرَةَ وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّاءَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَرَوَاهُ ابْنُ عَجْلاَنَ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Qachon biringiz oʻz toʻshagiga (yotgani) kelsa, uni kiyimining etagi bilan uch marta qoqsin (changini tozalasin) va: ‹Bismika robbiy vazaʼtu janbiy, va bika arfaʼuhu; in amsakta nafsiy fagʻfir laha, va in arsaltaha fahfazha bima tahfazu bihi ibodakas-solihiyn (Robbim, Sening isming bilan yonimni (yerga) qoʻydim va Sening (isming) bilan uni koʻtaraman; agar jonimni (uyquda) ushlab qolsang, uni magʻfirat qil; agar uni (qaytarib) yuborsang, uni — solih bandalaringni saqlaganing (narsa) bilan — saqla)› desin», dedilar.) (Buni Yahyo va Bishr ibn Mufazzal ham Ubaydullohdan, (u) Saiddan, (u) Abu Hurayradan, (u) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildilar. Zuhayr, Abu Zamra va Ismoil ibn Zakariyo esa Ubaydullohdan, (u) Saiddan, (u) otasidan, (u) Abu Hurayradan ziyoda qildilar. Ibn Ajlon esa uni Saiddan, (u) Abu Hurayradan, (u) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Қачон бирингиз ўз тўшагига (ётгани) келса, уни кийимининг этаги билан уч марта қоқсин (чангини тозаласин) ва: ‹Бисмика роббий вазаъту жанбий, ва бика арфаъуҳу; ин амсакта нафсий фағфир лаҳа, ва ин арсалтаҳа фаҳфазҳа бима таҳфазу биҳи ибодакас-солиҳийн (Роббим, Сенинг исминг билан ёнимни (ерга) қўйдим ва Сенинг (исминг) билан уни кўтараман; агар жонимни (уйқуда) ушлаб қолсанг, уни мағфират қил; агар уни (қайтариб) юборсанг, уни — солиҳ бандаларингни сақлаганинг (нарса) билан — сақла)› десин», дедилар.) (Буни Яҳё ва Бишр ибн Муфаззал ҳам Убайдуллоҳдан, (у) Саиддан, (у) Абу Ҳурайрадан, (у) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдилар. Зуҳайр, Абу Замра ва Исмоил ибн Закариё эса Убайдуллоҳдан, (у) Саиддан, (у) отасидан, (у) Абу Ҳурайрадан зиёда қилдилар. Ибн Ажлон эса уни Саиддан, (у) Абу Ҳурайрадан, (у) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди.)

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ رِبْعِيٍّ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ بِاسْمِكَ أَحْيَا وَأَمُوتُ ‏"‏‏.‏ وَإِذَا أَصْبَحَ قَالَ ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَانَا بَعْدَ مَا أَمَاتَنَا وَإِلَيْهِ النُّشُورُ ‏"‏‏.‏

(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ oʻz toʻshaklariga (yotishga) kelganlarida: «Allohumma bismika ahyo va amut (Allohim, Sening isming bilan tirilaman va oʻlaman)», der edilar; tong otganida esa: «Alhamdulillahillaziy ahyana baʼdama amatana va ilayhin-nushur (Bizni oʻldirgan (uxlatgan)idan keyin tiriltirgan Allohga hamd boʻlsin; qaytish Uning (huzuriga)dir)», der edilar.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ўз тўшакларига (ётишга) келганларида: «Аллоҳумма бисмика аҳё ва амут (Аллоҳим, Сенинг исминг билан тириламан ва ўламан)», дер эдилар; тонг отганида эса: «Алҳамдулиллаҳиллазий аҳяна баъдама аматана ва илайҳин-нушур (Бизни ўлдирган (ухлатган)идан кейин тирилтирган Аллоҳга ҳамд бўлсин; қайтиш Унинг (ҳузурига)дир)», дер эдилар.

حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَخَذَ مَضْجَعَهُ مِنَ اللَّيْلِ قَالَ ‏"‏ بِاسْمِكَ نَمُوتُ وَنَحْيَا، فَإِذَا اسْتَيْقَظَ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَانَا بَعْدَ مَا أَمَاتَنَا وَإِلَيْهِ النُّشُورُ ‏"‏‏.‏

(Abu Zar (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ kechasi oʻz yotogʻiga kelganlarida: «Bismika namutu va nahyo (Sening isming bilan oʻlamiz va tirilamiz)», der edilar; uygʻonganlarida esa: «Alhamdulillahillaziy ahyana baʼdama amatana va ilayhin-nushur (Bizni oʻldirganidan keyin tiriltirgan Allohga hamd; qaytish Uning (huzuriga)dir)», der edilar.(Абу Зар (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ кечаси ўз ётоғига келганларида: «Бисмика намуту ва наҳё (Сенинг исминг билан ўламиз ва тириламиз)», дер эдилар; уйғонганларида эса: «Алҳамдулиллаҳиллазий аҳяна баъдама аматана ва илайҳин-нушур (Бизни ўлдирганидан кейин тирилтирган Аллоҳга ҳамд; қайтиш Унинг (ҳузурига)дир)», дер эдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْتِيَ أَهْلَهُ فَقَالَ بِاسْمِ اللَّهِ، اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ، وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا‏.‏ فَإِنَّهُ إِنْ يُقَدَّرْ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ فِي ذَلِكَ لَمْ يَضُرُّهُ شَيْطَانٌ أَبَدًا ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Agar biringiz oʻz ahli (xotini)ga yaqinlashmoqchi boʻlganida: ‹Bismillah; allohumma jannibnash-shaytona, va jannibish-shaytona ma razaqtana (Alloh nomi bilan; Allohim, bizni shaytondan yiroq qil va bizga ato qiladigan (farzand)ingni shaytondan yiroq qil)› desa, bas, agar ular ikkovi orasida bir farzand taqdir qilinsa, unga shayton hech qachon zarar yetkaza olmaydi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бирингиз ўз аҳли (хотини)га яқинлашмоқчи бўлганида: ‹Бисмиллаҳ; аллоҳумма жаннибнаш-шайтона, ва жаннибиш-шайтона ма разақтана (Аллоҳ номи билан; Аллоҳим, бизни шайтондан йироқ қил ва бизга ато қиладиган (фарзанд)ингни шайтондан йироқ қил)› деса, бас, агар улар иккови орасида бир фарзанд тақдир қилинса, унга шайтон ҳеч қачон зарар етказа олмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أُرْسِلُ كِلاَبِي الْمُعَلَّمَةَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كِلاَبَكَ الْمُعَلَّمَةَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَأَمْسَكْنَ فَكُلْ، وَإِذَا رَمَيْتَ بِالْمِعْرَاضِ فَخَزَقَ فَكُلْ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺdan soʻrab: «Men oʻrgatilgan (ovga moslangan) itlarimni (ov uchun) qoʻyib yuboraman (— natijasi qanday)?» dedim. U zot: «Qachon oʻrgatilgan itlaringni qoʻyib yuborib, Alloh nomini zikr qilgan boʻlsang, ular (ovni) ushlab (tutib) bersa — yeyaver; va qachon (uchli) tayoq (miʼrod) bilan otib, u (nayza tomoni bilan) teshib (qonatib oʻldirsa) — yeyaver», dedilar.(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺдан сўраб: «Мен ўргатилган (овга мосланган) итларимни (ов учун) қўйиб юбораман (— натижаси қандай)?» дедим. У зот: «Қачон ўргатилган итларингни қўйиб юбориб, Аллоҳ номини зикр қилган бўлсанг, улар (овни) ушлаб (тутиб) берса — еявер; ва қачон (учли) таёқ (миърод) билан отиб, у (найза томони билан) тешиб (қонатиб ўлдирса) — еявер», дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، قَالَ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ عُرْوَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هُنَا أَقْوَامًا حَدِيثًا عَهْدُهُمْ بِشِرْكٍ، يَأْتُونَا بِلُحْمَانٍ لاَ نَدْرِي يَذْكُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا أَمْ لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْكُرُوا أَنْتُمُ اسْمَ اللَّهِ وَكُلُوا ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالدَّرَاوَرْدِيُّ وَأُسَامَةُ بْنُ حَفْصٍ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) (Sahobalar): «Yo Rasululloh, bu yerda shirkka yaqin (yangi musulmon boʻlgan) baʼzi qavmlar bor; ular bizga goʻshtlar keltiradilar — biz ularga (soʻyishda) Alloh nomini zikr qilganmi yoki yoʻqmi — bilmaymiz», dedilar. U zot: «Sizlar (oʻzingiz) Alloh nomini zikr qilinglar-da, yenglar», dedilar. (Buni Muhammad ibn Abdurahmon, Darovardiy va Usoma ibn Hafs ham (rivoyat qilib) mutobaʼat qildilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, бу ерда ширкка яқин (янги мусулмон бўлган) баъзи қавмлар бор; улар бизга гўштлар келтирадилар — биз уларга (сўйишда) Аллоҳ номини зикр қилганми ёки йўқми — билмаймиз», дедилар. У зот: «Сизлар (ўзингиз) Аллоҳ номини зикр қилинглар-да, енглар», дедилар. (Буни Муҳаммад ибн Абдураҳмон, Даровардий ва Усома ибн Ҳафс ҳам (ривоят қилиб) мутобаъат қилдилар.)

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ ضَحَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِكَبْشَيْنِ، يُسَمِّي وَيُكَبِّرُ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ikkita qoʻchqorni qurbonlik qildilar — (Alloh nomini) zikr qilib (bismillah aytib) va takbir aytib.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ иккита қўчқорни қурбонлик қилдилар — (Аллоҳ номини) зикр қилиб (бисмиллаҳ айтиб) ва такбир айтиб.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ جُنْدَبٍ، أَنَّهُ شَهِدَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ النَّحْرِ صَلَّى ثُمَّ خَطَبَ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ ذَبَحَ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ فَلْيَذْبَحْ مَكَانَهَا أُخْرَى، وَمَنْ لَمْ يَذْبَحْ فَلْيَذْبَحْ بِاسْمِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Jundab (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) U Paygʻambar ﷺ bilan nahr (qurbonlik) kuni hozir boʻlgan: U zot namoz oʻqib, soʻng xutba qildilar-da: «Kim namozdan oldin (qurbonlik) soʻygan boʻlsa, uning oʻrniga boshqasini soʻysin; kim soʻymagan boʻlsa, Alloh nomi bilan soʻysin», dedilar.(Жундаб (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) У Пайғамбар ﷺ билан наҳр (қурбонлик) куни ҳозир бўлган: У зот намоз ўқиб, сўнг хутба қилдилар-да: «Ким намоздан олдин (қурбонлик) сўйган бўлса, унинг ўрнига бошқасини сўйсин; ким сўймаган бўлса, Аллоҳ номи билан сўйсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ، وَمَنْ كَانَ حَالِفًا فَلْيَحْلِفْ بِاللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Otalaringiz bilan qasam ichmanglar; kim qasam ichadigan boʻlsa, Alloh bilan qasam ichsin», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Оталарингиз билан қасам ичманглар; ким қасам ичадиган бўлса, Аллоҳ билан қасам ичсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ أَبِي سُفْيَانَ بْنِ أَسِيدِ بْنِ جَارِيَةَ الثَّقَفِيُّ ـ حَلِيفٌ لِبَنِي زُهْرَةَ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشْرَةً مِنْهُمْ خُبَيْبٌ الأَنْصَارِيُّ، فَأَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عِيَاضٍ أَنَّ ابْنَةَ الْحَارِثِ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهُمْ حِينَ اجْتَمَعُوا اسْتَعَارَ مِنْهَا مُوسَى يَسْتَحِدُّ بِهَا، فَلَمَّا خَرَجُوا مِنَ الْحَرَمِ لِيَقْتُلُوهُ قَالَ خُبَيْبٌ الأَنْصَارِيُّ

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ oʻn (kishini) yubordilar — ular ichida Xubayb al-Ansoriy (ham) bor edi. (Ubaydulloh ibn Iyoz menga xabar berdiki, Horisning qizi unga xabar bergan:) Ular (asir oluvchilar bilan) yigʻilganlarida, u (Xubayb) undan (Horisning qizidan) bir ustara (pichoq) — u bilan (badanini) tozalash uchun — soʻrab oldi. Bas, ular uni oʻldirish uchun Haramdan (tashqariga) chiqqanlarida, Xubayb al-Ansoriy (oʻsha mashhur sheʼrini) ayta boshladi...(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ўн (кишини) юбордилар — улар ичида Хубайб ал-Ансорий (ҳам) бор эди. (Убайдуллоҳ ибн Иёз менга хабар бердики, Ҳориснинг қизи унга хабар берган:) Улар (асир олувчилар билан) йиғилганларида, у (Хубайб) ундан (Ҳориснинг қизидан) бир устара (пичоқ) — у билан (баданини) тозалаш учун — сўраб олди. Бас, улар уни ўлдириш учун Ҳарамдан (ташқарига) чиққанларида, Хубайб ал-Ансорий (ўша машҳур шеърини) айта бошлади...

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ أَحَدٍ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ، مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ، وَمَا أَحَدٌ أَحَبَّ إِلَيْهِ الْمَدْحُ مِنَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Allohdan koʻra rashkliroq (gʻayur) hech kim yoʻq; mana shuning uchun U fohisha (buzuq) ishlarni harom qildi. Allohdan koʻra — maqtovni (yaxshi) sevadigan hech kim (ham) yoʻq», dedilar.)(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Аллоҳдан кўра рашклироқ (ғаюр) ҳеч ким йўқ; мана шунинг учун У фоҳиша (бузуқ) ишларни ҳаром қилди. Аллоҳдан кўра — мақтовни (яхши) севадиган ҳеч ким (ҳам) йўқ», дедилар.)

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ الْخَلْقَ كَتَبَ فِي كِتَابِهِ ـ هُوَ يَكْتُبُ عَلَى نَفْسِهِ، وَهْوَ وَضْعٌ عِنْدَهُ عَلَى الْعَرْشِ ـ إِنَّ رَحْمَتِي تَغْلِبُ غَضَبِي ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Alloh xalqni yaratganida, Oʻz kitobida — U Oʻz zimmasiga (vaʼda qilib) yozadi va u (kitob) Uning huzurida, Arsh ustida (qoʻyilgan)dir — : ‹Albatta, Mening rahmatim Mening gʻazabimdan ustun keladi›, deb yozdi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Аллоҳ халқни яратганида, Ўз китобида — У Ўз зиммасига (ваъда қилиб) ёзади ва у (китоб) Унинг ҳузурида, Арш устида (қўйилган)дир — : ‹Албатта, Менинг раҳматим Менинг ғазабимдан устун келади›, деб ёзди», дедилар.)

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، سَمِعْتُ أَبَا صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي، وَأَنَا مَعَهُ إِذَا ذَكَرَنِي، فَإِنْ ذَكَرَنِي فِي نَفْسِهِ ذَكَرْتُهُ فِي نَفْسِي، وَإِنْ ذَكَرَنِي فِي مَلأٍ ذَكَرْتُهُ فِي مَلأٍ خَيْرٍ مِنْهُمْ، وَإِنْ تَقَرَّبَ إِلَىَّ بِشِبْرٍ تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ ذِرَاعًا، وَإِنْ تَقَرَّبَ إِلَىَّ ذِرَاعًا تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ بَاعًا، وَإِنْ أَتَانِي يَمْشِي أَتَيْتُهُ هَرْوَلَةً ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Alloh taolo: ‹Men — bandamning Men haqimdagi gumoni huzuridaman (u Meni qanday gumon qilsa, shundaydirman); va u Meni zikr qilganida, Men u bilan birgaman. Bas, agar u Meni oʻz ichida (koʻnglida) zikr qilsa, Men ham uni Oʻz ichimda zikr qilaman; agar u Meni bir jamoa ichida zikr qilsa, Men uni ulardan koʻra yaxshiroq bir jamoa ichida zikr qilaman. Agar u Menga bir qarich yaqinlashsa, Men unga bir tirsak yaqinlashaman; agar u Menga bir tirsak yaqinlashsa, Men unga bir quloch yaqinlashaman; agar u Menga yurib kelsa, Men unga shoshib (yugurib) kelaman›, deydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ таоло: ‹Мен — бандамнинг Мен ҳақимдаги гумони ҳузуридаман (у Мени қандай гумон қилса, шундайдирман); ва у Мени зикр қилганида, Мен у билан биргаман. Бас, агар у Мени ўз ичида (кўнглида) зикр қилса, Мен ҳам уни Ўз ичимда зикр қиламан; агар у Мени бир жамоа ичида зикр қилса, Мен уни улардан кўра яхшироқ бир жамоа ичида зикр қиламан. Агар у Менга бир қарич яқинлашса, Мен унга бир тирсак яқинлашаман; агар у Менга бир тирсак яқинлашса, Мен унга бир қулоч яқинлашаман; агар у Менга юриб келса, Мен унга шошиб (югуриб) келаман›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏[quran sura="6" aya_start="65" aya_end="65"]{‏قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ‏}‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعُوذُ بِوَجْهِكَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ ‏[quran sura="6" aya_start="65" aya_end="65"]{‏أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ‏}‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَعُوذُ بِوَجْهِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ ‏[quran sura="6" aya_start="65" aya_end="65"]{‏أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا‏}‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَا أَيْسَرُ ‏"‏‏.‏

(Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo) aytdi:) Mana shu oyat: ‹Ayting: U — sizning ustingizdan bir azob yuborishga qodirdir...› (Anʼom surasi, 65-oyat) nozil boʻlganida, Paygʻambar ﷺ: «Sening Yuzing bilan panoh tilayman», dedilar. ‹...yoki oyoqlaringiz ostidan...› (deyilganida), Paygʻambar ﷺ (yana): «Sening Yuzing bilan panoh tilayman», dedilar. ‹...yoki sizlarni (firqa-firqa qilib) aralashtirib qoʻyishga (qodirdir)...› (deyilganida), Paygʻambar ﷺ: «Bu — yengilroqdir», dedilar.(Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мана шу оят: ‹Айтинг: У — сизнинг устингиздан бир азоб юборишга қодирдир...› (Анъом сураси, 65-оят) нозил бўлганида, Пайғамбар ﷺ: «Сенинг Юзинг билан паноҳ тилайман», дедилар. ‹...ёки оёқларингиз остидан...› (дейилганида), Пайғамбар ﷺ (яна): «Сенинг Юзинг билан паноҳ тилайман», дедилар. ‹...ёки сизларни (фирқа-фирқа қилиб) аралаштириб қўйишга (қодирдир)...› (дейилганида), Пайғамбар ﷺ: «Бу — енгилроқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ ذُكِرَ الدَّجَّالُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَخْفَى عَلَيْكُمْ، إِنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِأَعْوَرَ ـ وَأَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى عَيْنِهِ ـ وَإِنَّ الْمَسِيحَ الدَّجَّالَ أَعْوَرُ الْعَيْنِ الْيُمْنَى كَأَنَّ عَيْنَهُ عِنَبَةٌ طَافِيَةٌ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺning huzurlarida Dajjol zikr qilindi. Shunda U zot: «Albatta, Alloh sizlarga maxfiy (yashirin) emas; albatta, Alloh koʻr emas — (deb) qoʻllari bilan oʻz koʻzlariga ishora qildilar — ammo Masih Dajjol — oʻng koʻzi koʻrdir; goʻyo uning koʻzi qalqib turgan uzum donasidek», dedilar.(Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида Дажжол зикр қилинди. Шунда У зот: «Албатта, Аллоҳ сизларга махфий (яширин) эмас; албатта, Аллоҳ кўр эмас — (деб) қўллари билан ўз кўзларига ишора қилдилар — аммо Масиҳ Дажжол — ўнг кўзи кўрдир; гўё унинг кўзи қалқиб турган узум донасидек», дедилар.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا قَتَادَةُ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا بَعَثَ اللَّهُ مِنْ نَبِيٍّ إِلاَّ أَنْذَرَ قَوْمَهُ الأَعْوَرَ الْكَذَّابَ، إِنَّهُ أَعْوَرُ، وَإِنَّ رَبَّكُمْ لَيْسَ بِأَعْوَرَ، مَكْتُوبٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ كَافِرٌ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Alloh hech bir paygʻambarni yubormadi, magar u oʻz qavmini koʻr yolgʻonchidan (Dajjoldan) ogohlantirdi: albatta, u — koʻrdir, Robbingiz esa koʻr emas; uning ikki koʻzi orasida ‹kofir› (deb) yozilgandir», dedilar.)(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Аллоҳ ҳеч бир пайғамбарни юбормади, магар у ўз қавмини кўр ёлғончидан (Дажжолдан) огоҳлантирди: албатта, у — кўрдир, Роббингиз эса кўр эмас; унинг икки кўзи орасида ‹кофир› (деб) ёзилгандир», дедилар.)

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى ـ هُوَ ابْنُ عُقْبَةَ ـ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ أَنَّهُمْ أَصَابُوا سَبَايَا فَأَرَادُوا أَنْ يَسْتَمْتِعُوا بِهِنَّ وَلاَ يَحْمِلْنَ فَسَأَلُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْعَزْلِ فَقَالَ ‏"‏ مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا، فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ كَتَبَ مَنْ هُوَ خَالِقٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ مُجَاهِدٌ عَنْ قَزَعَةَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ فَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَتْ نَفْسٌ مَخْلُوقَةٌ إِلاَّ اللَّهُ خَالِقُهَا ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) — Banu Mustaliq gʻazoti haqida (rivoyat qildiki:)) Ular (jangchilar) asira (choʻri ayollar)ni qoʻlga kiritdilar; ular u (ayol)lardan bahramand boʻlishni (yaqinlik qilishni), lekin (ular) homilador boʻlmasligini istadilar. Bas, ular Paygʻambar ﷺdan azl (toʻkish) haqida soʻradilar. U zot: «Sizlar (azlni) qilmasangiz — sizlarga (zarari) yoʻq; chunki Alloh Qiyomat kunigacha qaysi (jon) yaraluvchi (boʻlsa, allaqachon) yozib qoʻygan», dedilar. (Mujohid Qazaadan (rivoyat qildi): Men Abu Saiddan eshitdim; u: Paygʻambar ﷺ: «Hech bir yaratiladigan jon yoʻqki, magar Alloh — uning Yaratuvchisi», dedilar, dedi.)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) — Бану Мусталиқ ғазоти ҳақида (ривоят қилдики:)) Улар (жангчилар) асира (чўри аёллар)ни қўлга киритдилар; улар у (аёл)лардан баҳраманд бўлишни (яқинлик қилишни), лекин (улар) ҳомиладор бўлмаслигини истадилар. Бас, улар Пайғамбар ﷺдан азл (тўкиш) ҳақида сўрадилар. У зот: «Сизлар (азлни) қилмасангиз — сизларга (зарари) йўқ; чунки Аллоҳ Қиёмат кунигача қайси (жон) яралувчи (бўлса, аллақачон) ёзиб қўйган», дедилар. (Мужоҳид Қазаадан (ривоят қилди): Мен Абу Саиддан эшитдим; у: Пайғамбар ﷺ: «Ҳеч бир яратиладиган жон йўқки, магар Аллоҳ — унинг Яратувчиси», дедилар, деди.)

حَدَّثَنِي مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَجْمَعُ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا‏.‏ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ يَا آدَمُ أَمَا تَرَى النَّاسَ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، شَفِّعْ لَنَا إِلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا‏.‏ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكَ ـ وَيَذْكُرُ لَهُمْ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا، فَإِنَّهُ أَوَّلُ رَسُولٍ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ‏.‏ فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ خَلِيلَ الرَّحْمَنِ‏.‏ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ لَهُمْ خَطَايَاهُ الَّتِي أَصَابَهَا ـ وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا أَتَاهُ اللَّهُ التَّوْرَاةَ وَكَلَّمَهُ تَكْلِيمًا ـ فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ لَهُمْ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ وَكَلِمَتَهُ وَرُوحَهُ‏.‏ فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ‏.‏ فَيَأْتُونِي فَأَنْطَلِقُ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي وَقَعْتُ لَهُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ لِي ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ‏.‏ فَأَحْمَدُ رَبِّي بِمَحَامِدَ عَلَّمَنِيهَا، ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَرْجِعُ فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي وَقَعْتُ سَاجِدًا، فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَحْمَدُ رَبِّي بِمَحَامِدَ عَلَّمَنِيهَا رَبِّي ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَرْجِعُ فَإِذَا رَأَيْتُ رَبِّي وَقَعْتُ سَاجِدًا، فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يُقَالُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، قُلْ يُسْمَعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَحْمَدُ رَبِّي بِمَحَامِدَ عَلَّمَنِيهَا، ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَرْجِعُ فَأَقُولُ يَا رَبِّ مَا بَقِيَ فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ وَوَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ‏"‏‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنَ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ شَعِيرَةً، ثُمَّ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مِنَ الْخَيْرِ مَا يَزِنُ بُرَّةً، ثُمَّ يَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ وَكَانَ فِي قَلْبِهِ مَا يَزِنُ مِنَ الْخَيْرِ ذَرَّةً ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Alloh Qiyomat kuni muʼminlarni mana shunday (bir joyga) toʻplaydi; bas, ular: ‹Koshki, Robbimizga (kimnidir) shafoatchi qilsak — toki U bizni mana shu (turgan) joyimizdan rohatlantirsa (qutqarsa)!› deydilar. Soʻng ular Odamning oldiga kelib: ‹Ey Odam, odamlarni koʻrmayapsanmi? Alloh seni Oʻz qoʻli bilan yaratdi, farishtalarini senga sajda qildirdi va senga har bir narsaning ismlarini oʻrgatdi; (bas,) bizga Robbimiz huzurida shafoat qil — toki U bizni mana shu joyimizdan rohatlantirsa!› deydilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va oʻzi qilgan xatosini ularga zikr qiladi — ‹lekin Nuhning oldiga boringlar; chunki u — Alloh yer ahliga yuborgan birinchi rasuldir›, deydi. Bas, ular Nuhning oldiga keladilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va oʻzi qilgan xatosini zikr qiladi — ‹lekin Rahmonning xalili (doʻsti) Ibrohimning oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular Ibrohimning oldiga keladilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va oʻzi qilgan xatolarini ularga zikr qiladi — ‹lekin Musoning oldiga boringlar — u shunday bandaki, Alloh unga Tavrotni bergan va u bilan (bevosita) soʻzlashgan›, deydi. Bas, ular Musoning oldiga keladilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va oʻzi qilgan xatosini ularga zikr qiladi — ‹lekin Iso — Allohning bandasi, Uning rasuli, Uning kalimasi va Undan (boʻlgan) ruhi — ning oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular Isoning oldiga keladilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin Muhammad ﷺning oldiga boringlar — u shunday bandaki, uning avval va keyin (qilgan) gunohi magʻfirat qilingan›, deydi. Bas, ular mening oldimga keladilar. Men (Robbim huzuriga) boraman va Robbimdan (kirishga) izn soʻrayman; menga Uning (huzuriga kirishga) izn beriladi. Robbimni koʻrganimda, men Unga sajda qilib (yiqilaman); U meni — Alloh xohlagancha — (sajdada) qoldiradi, soʻng menga: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — (soʻzing) eshitiladi; soʻra — (soʻraganing) beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Bas, men Robbimni — U menga oʻrgatgan hamdlar bilan — hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman. U menga bir hadd (chegara) belgilaydi; men ularni jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytaman; Robbimni koʻrganimda, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Bas, men Robbimni — Robbim menga oʻrgatgan hamdlar bilan — hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman. U menga bir hadd belgilaydi; men ularni jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytaman; Robbimni koʻrganimda, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Bas, men Robbimni — U menga oʻrgatgan hamdlar bilan — hamd aytaman, soʻng shafoat qilaman. U menga bir hadd belgilaydi; men ularni jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytaman-da: ‹Ey Robbim, doʻzaxda faqat Qurʼon ushlab qolgan (mahkum etgan) va unga abadiy (qolish) vojib boʻlgan kishilardan boshqa hech kim qolmadi›, deyman», dedilar. Paygʻambar ﷺ: «Doʻzaxdan — ‹La ilaha illalloh› degan va qalbida bir arpa (donasi) ogʻirligicha yaxshilik (iymon) boʻlgan kishi chiqadi; soʻng doʻzaxdan — ‹La ilaha illalloh› degan va qalbida bir bugʻdoy (donasi) ogʻirligicha yaxshilik boʻlgan kishi chiqadi; soʻng doʻzaxdan — ‹La ilaha illalloh› degan va qalbida bir zarra ogʻirligicha yaxshilik boʻlgan kishi chiqadi», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ Қиёмат куни муъминларни мана шундай (бир жойга) тўплайди; бас, улар: ‹Кошки, Роббимизга (кимнидир) шафоатчи қилсак — токи У бизни мана шу (турган) жойимиздан роҳатлантирса (қутқарса)!› дейдилар. Сўнг улар Одамнинг олдига келиб: ‹Эй Одам, одамларни кўрмаяпсанми? Аллоҳ сени Ўз қўли билан яратди, фаришталарини сенга сажда қилдирди ва сенга ҳар бир нарсанинг исмларини ўргатди; (бас,) бизга Роббимиз ҳузурида шафоат қил — токи У бизни мана шу жойимиздан роҳатлантирса!› дейдилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва ўзи қилган хатосини уларга зикр қилади — ‹лекин Нуҳнинг олдига боринглар; чунки у — Аллоҳ ер аҳлига юборган биринчи расулдир›, дейди. Бас, улар Нуҳнинг олдига келадилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва ўзи қилган хатосини зикр қилади — ‹лекин Раҳмоннинг халили (дўсти) Иброҳимнинг олдига боринглар›, дейди. Бас, улар Иброҳимнинг олдига келадилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва ўзи қилган хатоларини уларга зикр қилади — ‹лекин Мусонинг олдига боринглар — у шундай бандаки, Аллоҳ унга Тавротни берган ва у билан (бевосита) сўзлашган›, дейди. Бас, улар Мусонинг олдига келадилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва ўзи қилган хатосини уларга зикр қилади — ‹лекин Исо — Аллоҳнинг бандаси, Унинг расули, Унинг калимаси ва Ундан (бўлган) руҳи — нинг олдига боринглар›, дейди. Бас, улар Исонинг олдига келадилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин Муҳаммад ﷺнинг олдига боринглар — у шундай бандаки, унинг аввал ва кейин (қилган) гуноҳи мағфират қилинган›, дейди. Бас, улар менинг олдимга келадилар. Мен (Роббим ҳузурига) бораман ва Роббимдан (киришга) изн сўрайман; менга Унинг (ҳузурига киришга) изн берилади. Роббимни кўрганимда, мен Унга сажда қилиб (йиқиламан); У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — (саждада) қолдиради, сўнг менга: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — (сўзинг) эшитилади; сўра — (сўраганинг) берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Бас, мен Роббимни — У менга ўргатган ҳамдлар билан — ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан. У менга бир ҳадд (чегара) белгилайди; мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтаман; Роббимни кўрганимда, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Бас, мен Роббимни — Роббим менга ўргатган ҳамдлар билан — ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан. У менга бир ҳадд белгилайди; мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтаман; Роббимни кўрганимда, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Бас, мен Роббимни — У менга ўргатган ҳамдлар билан — ҳамд айтаман, сўнг шафоат қиламан. У менга бир ҳадд белгилайди; мен уларни жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтаман-да: ‹Эй Роббим, дўзахда фақат Қуръон ушлаб қолган (маҳкум этган) ва унга абадий (қолиш) вожиб бўлган кишилардан бошқа ҳеч ким қолмади›, дейман», дедилар. Пайғамбар ﷺ: «Дўзахдан — ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир арпа (донаси) оғирлигича яхшилик (иймон) бўлган киши чиқади; сўнг дўзахдан — ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир буғдой (донаси) оғирлигича яхшилик бўлган киши чиқади; сўнг дўзахдан — ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган ва қалбида бир зарра оғирлигича яхшилик бўлган киши чиқади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَدُ اللَّهِ مَلأَى لاَ يَغِيضُهَا نَفَقَةٌ، سَحَّاءُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ـ وَقَالَ ـ أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْفَقَ مُنْذُ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، فَإِنَّهُ لَمْ يَغِضْ مَا فِي يَدِهِ ـ وَقَالَ ـ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ وَبِيَدِهِ الأُخْرَى الْمِيزَانُ يَخْفِضُ وَيَرْفَعُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Allohning Qoʻli toʻla (sahiy)dir; uni hech bir nafaqa (xarajat) kamaytirmaydi; (u) kecha-kunduz toʻkib (bergan)dir. — Va U zot: — Aytinglar-chi, U osmonlar va yerni yaratgandan beri qancha (mol) sarfladi — bas, Uning Qoʻlidagi (mol) kamaymadi! — Va U zot: — Uning Arshi suv ustida (edi); Uning boshqa Qoʻlida esa — tarozi (mezon) bor: (u) pasaytiradi va koʻtaradi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг Қўли тўла (саҳий)дир; уни ҳеч бир нафақа (харажат) камайтирмайди; (у) кеча-кундуз тўкиб (берган)дир. — Ва У зот: — Айтинглар-чи, У осмонлар ва ерни яратгандан бери қанча (мол) сарфлади — бас, Унинг Қўлидаги (мол) камаймади! — Ва У зот: — Унинг Арши сув устида (эди); Унинг бошқа Қўлида эса — тарози (мезон) бор: (у) пасайтиради ва кўтаради», дедилар.

حَدَّثَنَا مُقَدَّمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي الْقَاسِمُ بْنُ يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَقْبِضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الأَرْضَ وَتَكُونُ السَّمَوَاتُ بِيَمِينِهِ ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ ‏"‏‏.‏ رَوَاهُ سَعِيدٌ عَنْ مَالِكٍ‏.‏ وَقَالَ عُمَرُ بْنُ حَمْزَةَ سَمِعْتُ سَالِمًا سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا‏.‏ وَقَالَ أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَقْبِضُ اللَّهُ الأَرْضَ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Rasululloh ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Albatta, Alloh Qiyomat kuni yerni (qabzasiga) oladi; osmonlar esa Uning oʻng (qoʻl)ida boʻladi; soʻng: ‹Men — Podshohman›, deydi», dedilar.) (Buni Said Molikdan rivoyat qildi. Umar ibn Hamza: ‹Men Salimdan eshitdim, u Ibn Umardan, u Paygʻambar ﷺdan — shuni (eshitdi)›, dedi. Abu Yamon esa Shuaybdan, (u) Zuhriydan, (unga) Abu Salama xabar berdi: Abu Hurayra: Rasululloh ﷺ: «Alloh yerni (qabzasiga) oladi», dedilar, dedi.)(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Расулуллоҳ ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Албатта, Аллоҳ Қиёмат куни ерни (қабзасига) олади; осмонлар эса Унинг ўнг (қўл)ида бўлади; сўнг: ‹Мен — Подшоҳман›, дейди», дедилар.) (Буни Саид Моликдан ривоят қилди. Умар ибн Ҳамза: ‹Мен Салимдан эшитдим, у Ибн Умардан, у Пайғамбар ﷺдан — шуни (эшитди)›, деди. Абу Ямон эса Шуайбдан, (у) Зуҳрийдан, (унга) Абу Салама хабар берди: Абу Ҳурайра: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ерни (қабзасига) олади», дедилар, деди.)

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، سَمِعَ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، وَسُلَيْمَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ يَهُودِيًّا، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَوَاتِ عَلَى إِصْبَعٍ وَالأَرَضِينَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالْجِبَالَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالشَّجَرَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالْخَلاَئِقَ عَلَى إِصْبَعٍ، ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ‏.‏ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="6" aya_start="91" aya_end="91"]{‏وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ‏}‏‏.‏ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَزَادَ فِيهِ فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَبِيدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَعَجُّبًا وَتَصْدِيقًا لَهُ‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir yahudiy Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Ey Muhammad, albatta Alloh osmonlarni bir barmoq ustida, yerlarni bir barmoq ustida, togʻlarni bir barmoq ustida, daraxtlarni bir barmoq ustida va (barcha) maxluqotni bir barmoq ustida ushlab turadi, soʻng: ‹Men — Podshohman›, deydi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ — toki ozoriq (oxirgi) tishlari koʻringuncha — kuldilar, soʻng: ‹Ular Allohni — Uning haqiqiy qadriga koʻra — qadrlamadilar...› (Anʼom surasi, 91-oyat)ni qiroat qildilar. (Yahyo ibn Said aytdi: Bunda Fuzayl ibn Iyoz Mansurdan, (u) Ibrohimdan, (u) Abiydadan, (u) Abdullohdan (ziyoda qildi): Rasululloh ﷺ — taajjub (hayrat) va uni (yahudiyni) tasdiqlash (uchun) — kuldilar.)(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир яҳудий Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Эй Муҳаммад, албатта Аллоҳ осмонларни бир бармоқ устида, ерларни бир бармоқ устида, тоғларни бир бармоқ устида, дарахтларни бир бармоқ устида ва (барча) махлуқотни бир бармоқ устида ушлаб туради, сўнг: ‹Мен — Подшоҳман›, дейди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ — токи озориқ (охирги) тишлари кўрингунча — кулдилар, сўнг: ‹Улар Аллоҳни — Унинг ҳақиқий қадрига кўра — қадрламадилар...› (Анъом сураси, 91-оят)ни қироат қилдилар. (Яҳё ибн Саид айтди: Бунда Фузайл ибн Иёз Мансурдан, (у) Иброҳимдан, (у) Абийдадан, (у) Абдуллоҳдан (зиёда қилди): Расулуллоҳ ﷺ — таажжуб (ҳайрат) ва уни (яҳудийни) тасдиқлаш (учун) — кулдилар.)

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، سَمِعْتُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ عَلْقَمَةَ، يَقُولُ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ فَقَالَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَوَاتِ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالأَرَضِينَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالشَّجَرَ وَالثَّرَى عَلَى إِصْبَعٍ، وَالْخَلاَئِقَ عَلَى إِصْبَعٍ، ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَنَا الْمَلِكُ‏.‏ فَرَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="6" aya_start="91" aya_end="91"]{‏وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ‏}‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Ahli Kitobdan bir kishi Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Ey Abul-Qosim, albatta Alloh osmonlarni bir barmoq ustida, yerlarni bir barmoq ustida, daraxt va tuproqni bir barmoq ustida, va (barcha) maxluqotni bir barmoq ustida ushlab turadi, soʻng: ‹Men — Podshohman, Men — Podshohman›, deydi», dedi. Bas, men Paygʻambar ﷺni — toki ozoriq tishlari koʻringuncha — kulganlarini koʻrdim, soʻng U zot: ‹Ular Allohni — Uning haqiqiy qadriga koʻra — qadrlamadilar...› (Anʼom surasi, 91-oyat)ni qiroat qildilar.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аҳли Китобдан бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Эй Абул-Қосим, албатта Аллоҳ осмонларни бир бармоқ устида, ерларни бир бармоқ устида, дарахт ва тупроқни бир бармоқ устида, ва (барча) махлуқотни бир бармоқ устида ушлаб туради, сўнг: ‹Мен — Подшоҳман, Мен — Подшоҳман›, дейди», деди. Бас, мен Пайғамбар ﷺни — токи озориқ тишлари кўрингунча — кулганларини кўрдим, сўнг У зот: ‹Улар Аллоҳни — Унинг ҳақиқий қадрига кўра — қадрламадилар...› (Анъом сураси, 91-оят)ни қироат қилдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ، عَنْ وَرَّادٍ، كَاتِبِ الْمُغِيرَةِ عَنِ الْمُغِيرَةِ، قَالَ قَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ لَوْ رَأَيْتُ رَجُلاً مَعَ امْرَأَتِي لَضَرَبْتُهُ بِالسَّيْفِ غَيْرَ مُصْفَحٍ‏.‏ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ تَعْجَبُونَ مِنْ غَيْرَةِ سَعْدٍ، وَاللَّهِ لأَنَا أَغْيَرُ مِنْهُ، وَاللَّهُ أَغْيَرُ مِنِّي، وَمِنْ أَجْلِ غَيْرَةِ اللَّهِ حَرَّمَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ، وَلاَ أَحَدَ أَحَبُّ إِلَيْهِ الْعُذْرُ مِنَ اللَّهِ، وَمِنْ أَجْلِ ذَلِكَ بَعَثَ الْمُبَشِّرِينَ وَالْمُنْذِرِينَ وَلاَ أَحَدَ أَحَبُّ إِلَيْهِ الْمِدْحَةُ مِنَ اللَّهِ وَمِنْ أَجْلِ ذَلِكَ وَعَدَ اللَّهُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ ‏"‏ لاَ شَخْصَ أَغْيَرُ مِنَ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Varrod — Mugʻiyraning kotibi — Mugʻiyradan (rivoyat qildiki,) Saʼd ibn Uboda: «Agar men oʻz xotinim bilan (boshqa) bir erkakni koʻrsam, uni qilich bilan — (qilichning) yon (yassi) tomoni bilan emas (balki tigʻi bilan) — urardim», dedi. Bu Rasululloh ﷺga yetib bordi. Shunda U zot: «Sizlar Saʼdning rashkidan taajjub qilyapsizmi? Vallohi, men undan rashkliroqman; Alloh esa mendan (ham) rashkliroqdir. Allohning rashki tufayli U fohisha (buzuq) ishlarni — oshkorasini ham, yashirinini ham — harom qildi. Allohdan koʻra — uzr (qabul qilish)ni sevadigan hech kim yoʻq; mana shuning uchun U xushxabar beruvchilar va ogohlantiruvchilarni yubordi. Allohdan koʻra — maqtovni sevadigan hech kim (ham) yoʻq; mana shuning uchun Alloh jannatni vaʼda qildi», dedilar.) (Ubaydulloh ibn Amr Abdulmalikdan: «Allohdan koʻra rashkliroq hech bir shaxs yoʻq», dedi.)(Варрод — Муғийранинг котиби — Муғийрадан (ривоят қилдики,) Саъд ибн Убода: «Агар мен ўз хотиним билан (бошқа) бир эркакни кўрсам, уни қилич билан — (қиличнинг) ён (ясси) томони билан эмас (балки тиғи билан) — урардим», деди. Бу Расулуллоҳ ﷺга етиб борди. Шунда У зот: «Сизлар Саъднинг рашкидан таажжуб қиляпсизми? Валлоҳи, мен ундан рашклироқман; Аллоҳ эса мендан (ҳам) рашклироқдир. Аллоҳнинг рашки туфайли У фоҳиша (бузуқ) ишларни — ошкорасини ҳам, яширинини ҳам — ҳаром қилди. Аллоҳдан кўра — узр (қабул қилиш)ни севадиган ҳеч ким йўқ; мана шунинг учун У хушхабар берувчилар ва огоҳлантирувчиларни юборди. Аллоҳдан кўра — мақтовни севадиган ҳеч ким (ҳам) йўқ; мана шунинг учун Аллоҳ жаннатни ваъда қилди», дедилар.) (Убайдуллоҳ ибн Амр Абдулмаликдан: «Аллоҳдан кўра рашклироқ ҳеч бир шахс йўқ», деди.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِرَجُلٍ ‏"‏ أَمَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ نَعَمْ سُورَةُ كَذَا وَسُورَةُ كَذَا‏.‏ لِسُوَرٍ سَمَّاهَا‏.‏

(Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bir kishiga: «Sening yoningda Qurʼondan biror narsa (yodda) bormi?» dedilar. U: «Ha, falon sura va falon sura», dedi — (u) oʻzi nomlagan suralarni (aytib).(Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бир кишига: «Сенинг ёнингда Қуръондан бирор нарса (ёдда) борми?» дедилар. У: «Ҳа, фалон сура ва фалон сура», деди — (у) ўзи номлаган сураларни (айтиб).

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ إِنِّي عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ قَوْمٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ فَقَالَ ‏"‏ اقْبَلُوا الْبُشْرَى يَا بَنِي تَمِيمٍ ‏"‏‏.‏ قَالُوا بَشَّرْتَنَا فَأَعْطِنَا‏.‏ فَدَخَلَ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ ‏"‏ اقْبَلُوا الْبُشْرَى يَا أَهْلَ الْيَمَنِ إِذْ لَمْ يَقْبَلْهَا بَنُو تَمِيمٍ ‏"‏‏.‏ قَالُوا قَبِلْنَا‏.‏ جِئْنَاكَ لِنَتَفَقَّهَ فِي الدِّينِ وَلِنَسْأَلَكَ عَنْ أَوَّلِ هَذَا الأَمْرِ مَا كَانَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَانَ اللَّهُ وَلَمْ يَكُنْ شَىْءٌ قَبْلَهُ، وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ، ثُمَّ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، وَكَتَبَ فِي الذِّكْرِ كُلَّ شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَتَانِي رَجُلٌ فَقَالَ يَا عِمْرَانُ أَدْرِكْ نَاقَتَكَ فَقَدْ ذَهَبَتْ فَانْطَلَقْتُ أَطْلُبُهَا، فَإِذَا السَّرَابُ يَنْقَطِعُ دُونَهَا، وَايْمُ اللَّهِ لَوَدِدْتُ أَنَّهَا قَدْ ذَهَبَتْ وَلَمْ أَقُمْ‏.‏

(Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning huzurlarida edim; shu payt Banu Tamimdan bir qavm U zotning oldiga keldi. U zot: «Ey Banu Tamim, xushxabarni qabul qilinglar!» dedilar. Ular: «Bizga xushxabar berdingiz — bas, (endi biror narsa) bering», dedilar. Soʻng Yaman ahlidan baʼzi kishilar kirdilar. U zot: «Ey Yaman ahli, xushxabarni qabul qilinglar — Banu Tamim uni qabul qilmagan ekan», dedilar. Ular: «Qabul qildik. Biz Sizning oldingizga — dinda fiqh (chuqur ilm) olish uchun va Sizdan mana shu ishning (borliqning) avvali qanday boʻlganini soʻrash uchun — keldik», dedilar. U zot: «Alloh (azaldan) bor edi va Undan oldin hech narsa yoʻq edi; Uning Arshi suv ustida edi; soʻng U osmonlar va yerni yaratdi va Zikrda (Lavhda) har bir narsani yozib qoʻydi», dedilar. Soʻng mening oldimga bir kishi kelib: «Ey Imron, tuyangni (borib) ushla — u ketib qoldi», dedi. Bas, men uni qidirib bordim; mana, sarob uning narigʻi tomonida uzilib (koʻrinmay) turibdi (tuyani topolmadim). Allohga qasamki, men uning ketib qolganini-yu, oʻzimning (oʻrnimdan) turmaganimni (yaʼni hadis majlisini tark qilmaganimni) istardim.(Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида эдим; шу пайт Бану Тамимдан бир қавм У зотнинг олдига келди. У зот: «Эй Бану Тамим, хушхабарни қабул қилинглар!» дедилар. Улар: «Бизга хушхабар бердингиз — бас, (энди бирор нарса) беринг», дедилар. Сўнг Яман аҳлидан баъзи кишилар кирдилар. У зот: «Эй Яман аҳли, хушхабарни қабул қилинглар — Бану Тамим уни қабул қилмаган экан», дедилар. Улар: «Қабул қилдик. Биз Сизнинг олдингизга — динда фиқҳ (чуқур илм) олиш учун ва Сиздан мана шу ишнинг (борлиқнинг) аввали қандай бўлганини сўраш учун — келдик», дедилар. У зот: «Аллоҳ (азалдан) бор эди ва Ундан олдин ҳеч нарса йўқ эди; Унинг Арши сув устида эди; сўнг У осмонлар ва ерни яратди ва Зикрда (Лавҳда) ҳар бир нарсани ёзиб қўйди», дедилар. Сўнг менинг олдимга бир киши келиб: «Эй Имрон, туянгни (бориб) ушла — у кетиб қолди», деди. Бас, мен уни қидириб бордим; мана, сароб унинг нариғи томонида узилиб (кўринмай) турибди (туяни тополмадим). Аллоҳга қасамки, мен унинг кетиб қолганини-ю, ўзимнинг (ўрнимдан) турмаганимни (яъни ҳадис мажлисини тарк қилмаганимни) истардим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ يَمِينَ اللَّهِ مَلأَى لاَ يَغِيضُهَا نَفَقَةٌ سَحَّاءُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ، أَرَأَيْتُمْ مَا أَنْفَقَ مُنْذُ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ فَإِنَّهُ لَمْ يَنْقُصْ مَا فِي يَمِينِهِ، وَعَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ وَبِيَدِهِ الأُخْرَى الْفَيْضُ ـ أَوِ الْقَبْضُ ـ يَرْفَعُ وَيَخْفِضُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Albatta, Allohning oʻng (Qoʻl)i toʻla (sahiy)dir; uni hech bir nafaqa (xarajat) kamaytirmaydi; (u) kecha-kunduz toʻkib (bergan)dir. Aytinglar-chi, U osmonlar va yerni yaratgandan beri qancha (mol) sarfladi — bas, Uning oʻng (Qoʻl)idagi (mol) kamaymadi! Uning Arshi suv ustida (edi); Uning boshqa Qoʻlida esa — fayz (inʼom) — yoki: qabz (ushlash) — bor: (u) koʻtaradi va pasaytiradi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Албатта, Аллоҳнинг ўнг (Қўл)и тўла (саҳий)дир; уни ҳеч бир нафақа (харажат) камайтирмайди; (у) кеча-кундуз тўкиб (берган)дир. Айтинглар-чи, У осмонлар ва ерни яратгандан бери қанча (мол) сарфлади — бас, Унинг ўнг (Қўл)идаги (мол) камаймади! Унинг Арши сув устида (эди); Унинг бошқа Қўлида эса — файз (инъом) — ёки: қабз (ушлаш) — бор: (у) кўтаради ва пасайтиради», дедилар.)

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ جَاءَ زَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ يَشْكُو فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اتَّقِ اللَّهَ، وَأَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ لَوْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَاتِمًا شَيْئًا لَكَتَمَ هَذِهِ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ زَيْنَبُ تَفْخَرُ عَلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ زَوَّجَكُنَّ أَهَالِيكُنَّ، وَزَوَّجَنِي اللَّهُ تَعَالَى مِنْ فَوْقِ سَبْعِ سَمَوَاتٍ‏.‏ وَعَنْ ثَابِتٍ ‏[quran sura="33" aya_start="37" aya_end="37"]{‏وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ‏}‏ نَزَلَتْ فِي شَأْنِ زَيْنَبَ وَزَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Zayd ibn Horisa (xotini Zaynabdan) shikoyat qilib keldi. Paygʻambar ﷺ esa: «Allohdan qoʻrq va xotiningni oʻzing bilan ushlab tur (taloq qilma)», deyaverdilar. Oisha aytdi: «Agar Rasululloh ﷺ biror narsani yashiradigan boʻlsalar, mana shuni yashirardilar». (Anas) aytdi: Zaynab Paygʻambar ﷺning (boshqa) zavjalaridan faxrlanib: «Sizlarni ahllaringiz (oilangiz) uylantirdi; meni esa — yetti osmon ortidan — Alloh taolo (Paygʻambarga) uylantirdi», derdi. Sobitdan (rivoyat qilinishicha): ‹Alloh oshkor qiluvchi boʻlgan narsani sen oʻz ichingda yashirar va odamlardan qoʻrqar eding...› (Ahzob surasi, 37-oyat) — Zaynab va Zayd ibn Horisaning ishi haqida nozil boʻlgan.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Зайд ибн Ҳориса (хотини Зайнабдан) шикоят қилиб келди. Пайғамбар ﷺ эса: «Аллоҳдан қўрқ ва хотинингни ўзинг билан ушлаб тур (талоқ қилма)», деявердилар. Оиша айтди: «Агар Расулуллоҳ ﷺ бирор нарсани яширадиган бўлсалар, мана шуни яширардилар». (Анас) айтди: Зайнаб Пайғамбар ﷺнинг (бошқа) завжаларидан фахрланиб: «Сизларни аҳлларингиз (оилангиз) уйлантирди; мени эса — етти осмон ортидан — Аллоҳ таоло (Пайғамбарга) уйлантирди», дерди. Собитдан (ривоят қилинишича): ‹Аллоҳ ошкор қилувчи бўлган нарсани сен ўз ичингда яширар ва одамлардан қўрқар эдинг...› (Аҳзоб сураси, 37-оят) — Зайнаб ва Зайд ибн Ҳорисанинг иши ҳақида нозил бўлган.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ طَهْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ نَزَلَتْ آيَةُ الْحِجَابِ فِي زَيْنَبَ بِنْتِ جَحْشٍ وَأَطْعَمَ عَلَيْهَا يَوْمَئِذٍ خُبْزًا وَلَحْمًا وَكَانَتْ تَفْخَرُ عَلَى نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكَانَتْ تَقُولُ إِنَّ اللَّهَ أَنْكَحَنِي فِي السَّمَاءِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Hijob (parda) oyati Zaynab binti Jahsh haqida nozil boʻldi; (Paygʻambar ﷺ) oʻsha kuni u (sharaf)iga non va goʻsht (bilan valima) yedirdilar. U (Zaynab) Paygʻambar ﷺning (boshqa) ayollaridan faxrlanardi va: «Albatta, Alloh meni osmonda (Paygʻambarga) nikohlab berdi», derdi.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Ҳижоб (парда) ояти Зайнаб бинти Жаҳш ҳақида нозил бўлди; (Пайғамбар ﷺ) ўша куни у (шараф)ига нон ва гўшт (билан валима) едирдилар. У (Зайнаб) Пайғамбар ﷺнинг (бошқа) аёлларидан фахрланарди ва: «Албатта, Аллоҳ мени осмонда (Пайғамбарга) никоҳлаб берди», дерди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ لَمَّا قَضَى الْخَلْقَ كَتَبَ عِنْدَهُ فَوْقَ عَرْشِهِ إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Albatta, Alloh xalqni (yaratishni) hukm qilganida (yaratganida), Oʻz huzurida, Arshi ustida: ‹Albatta, Mening rahmatim Mening gʻazabimdan oʻzib ketdi (ustun keldi)›, deb yozdi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Албатта, Аллоҳ халқни (яратишни) ҳукм қилганида (яратганида), Ўз ҳузурида, Арши устида: ‹Албатта, Менинг раҳматим Менинг ғазабимдан ўзиб кетди (устун келди)›, деб ёзди», дедилар.)

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي هِلاَلٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَأَقَامَ الصَّلاَةَ، وَصَامَ رَمَضَانَ، كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ هَاجَرَ، فِي سَبِيلِ اللَّهِ، أَوْ جَلَسَ فِي أَرْضِهِ الَّتِي وُلِدَ فِيهَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نُنَبِّئُ النَّاسَ بِذَلِكَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ مِائَةَ دَرَجَةٍ أَعَدَّهَا اللَّهُ لِلْمُجَاهِدِينَ فِي سَبِيلِهِ، كُلُّ دَرَجَتَيْنِ مَا بَيْنَهُمَا كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ، فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللَّهَ فَسَلُوهُ الْفِرْدَوْسَ، فَإِنَّهُ أَوْسَطُ الْجَنَّةِ وَأَعْلَى الْجَنَّةِ، وَفَوْقَهُ عَرْشُ الرَّحْمَنِ، وَمِنْهُ تَفَجَّرُ أَنْهَارُ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Kim Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirsa, namozni toʻkis oʻqisa va Ramazon roʻzasini tutsa — Alloh yoʻlida hijrat qildimi yoki oʻzi tugʻilgan yerida (oʻtirib) qoldimi — uni jannatga kiritish Alloh zimmasidagi haq boʻladi», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, buni odamlarga xabar qilmaymizmi?» dedilar. U zot: «Albatta, jannatda yuzta daraja bor — ularni Alloh Oʻz yoʻlidagi mujohidlar uchun tayyorlagan; har ikki daraja orasi — osmon bilan yer orasidek (uzoq)dir. Bas, qachon Allohdan (jannat) soʻrasangiz, Undan Firdavsni soʻranglar; chunki u — jannatning oʻrtasi va jannatning eng yuqorisi(dir); uning ustida Rahmonning Arshi (bor); va undan jannat daryolari otilib chiqadi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтирса, намозни тўкис ўқиса ва Рамазон рўзасини туца — Аллоҳ йўлида ҳижрат қилдими ёки ўзи туғилган ерида (ўтириб) қолдими — уни жаннатга киритиш Аллоҳ зиммасидаги ҳақ бўлади», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, буни одамларга хабар қилмаймизми?» дедилар. У зот: «Албатта, жаннатда юзта даража бор — уларни Аллоҳ Ўз йўлидаги мужоҳидлар учун тайёрлаган; ҳар икки даража ораси — осмон билан ер орасидек (узоқ)дир. Бас, қачон Аллоҳдан (жаннат) сўрасангиз, Ундан Фирдавсни сўранглар; чунки у — жаннатнинг ўртаси ва жаннатнинг энг юқориси(дир); унинг устида Раҳмоннинг Арши (бор); ва ундан жаннат дарёлари отилиб чиқади», дедилар.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ ـ هُوَ التَّيْمِيُّ ـ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ، فَلَمَّا غَرَبَتِ الشَّمْسُ قَالَ ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ هَلْ تَدْرِي أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا تَذْهَبُ تَسْتَأْذِنُ فِي السُّجُودِ فَيُؤْذَنُ لَهَا، وَكَأَنَّهَا قَدْ قِيلَ لَهَا ارْجِعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ‏.‏ فَتَطْلُعُ مِنْ مَغْرِبِهَا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏{‏ذَلِكَ مُسْتَقَرٌّ لَهَا‏}‏ فِي قِرَاءَةِ عَبْدِ اللَّهِ‏.‏

(Abu Zar (roziyallohu anhu) aytdi:) Men masjidga kirdim, Rasululloh ﷺ esa oʻtirgan edilar. Quyosh botganida, U zot: «Ey Abu Zar, bu (quyosh) qayerga ketishini bilasanmi?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedim. U zot: «Albatta, u (quyosh) — sajda qilishga izn soʻrab boradi; bas, unga izn beriladi. Goʻyo unga: ‹Kelgan tomoningdan (yana) qayt›, deyiladi-da, u oʻz magʻribidan (botish joyidan) chiqadi», dedilar. Soʻng Abdulloh (ibn Masʼud)ning qiroatida: ‹Bu — uning qaror topadigan (joyi)dir› (Yosin surasi, 38-oyat)ni qiroat qildilar.(Абу Зар (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен масжидга кирдим, Расулуллоҳ ﷺ эса ўтирган эдилар. Қуёш ботганида, У зот: «Эй Абу Зар, бу (қуёш) қаерга кетишини биласанми?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедим. У зот: «Албатта, у (қуёш) — сажда қилишга изн сўраб боради; бас, унга изн берилади. Гўё унга: ‹Келган томонингдан (яна) қайт›, дейилади-да, у ўз мағрибидан (ботиш жойидан) чиқади», дедилар. Сўнг Абдуллоҳ (ибн Масъуд)нинг қироатида: ‹Бу — унинг қарор топадиган (жойи)дир› (Ёсин сураси, 38-оят)ни қироат қилдилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ السَّبَّاقِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ،‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ السَّبَّاقِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ، حَدَّثَهُ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ أَبُو بَكْرٍ فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ حَتَّى وَجَدْتُ آخِرَ سُورَةِ التَّوْبَةِ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ لَمْ أَجِدْهَا مَعَ أَحَدٍ غَيْرِهِ ‏[quran sura="9" aya_start="128" aya_end="128"]{‏لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ‏}‏ حَتَّى خَاتِمَةِ بَرَاءَةٌ‏.‏ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، بِهَذَا وَقَالَ مَعَ أَبِي خُزَيْمَةَ الأَنْصَارِيِّ‏.‏

(Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu) aytdi:) Abu Bakr menga (odam) yubordi (Qurʼonni jamlashga buyurdi). Bas, men Qurʼonni qidirib (jamlab) chiqdim — toki Tavba surasining oxirini Abu Xuzayma al-Ansoriyning yonida topdim; uni undan boshqa hech kimning yonida topmadim: ‹Darhaqiqat, sizlarga oʻzlaringizdan boʻlgan bir rasul keldi...› (Tavba surasi, 128-oyat) — Baraʼa (Tavba)ning oxirigacha. (Yahyo ibn Bukayr Laysdan, (u) Yunusdan shuni (rivoyat qildi) va: ‹Abu Xuzayma al-Ansoriyning yonida›, dedi.)(Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абу Бакр менга (одам) юборди (Қуръонни жамлашга буюрди). Бас, мен Қуръонни қидириб (жамлаб) чиқдим — токи Тавба сурасининг охирини Абу Хузайма ал-Ансорийнинг ёнида топдим; уни ундан бошқа ҳеч кимнинг ёнида топмадим: ‹Дарҳақиқат, сизларга ўзларингиздан бўлган бир расул келди...› (Тавба сураси, 128-оят) — Бараъа (Тавба)нинг охиригача. (Яҳё ибн Букайр Лайсдан, (у) Юнусдан шуни (ривоят қилди) ва: ‹Абу Хузайма ал-Ансорийнинг ёнида›, деди.)

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ عِنْدَ الْكَرْبِ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِيمُ الْحَلِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الأَرْضِ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ karb (gʻam-anduh, ogʻir holat) paytida (shunday) der edilar: «La ilaha illallohul-Aliymul-Haliym; la ilaha illallohu Robbul-Arshil-azim; la ilaha illallohu Robbus-samovati va Robbul-arzi Robbul-Arshil-kariym (Aliym (biluvchi), Haliym (halim) Allohdan boshqa iloh yoʻq; ulkan Arshning Robbi Allohdan boshqa iloh yoʻq; osmonlarning Robbi, yerning Robbi, karamli Arshning Robbi Allohdan boshqa iloh yoʻq).»(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ карб (ғам-андуҳ, оғир ҳолат) пайтида (шундай) дер эдилар: «Ла илаҳа иллаллоҳул-Алиймул-Ҳалийм; ла илаҳа иллаллоҳу Роббул-Аршил-азим; ла илаҳа иллаллоҳу Роббус-самовати ва Роббул-арзи Роббул-Аршил-карийм (Алийм (билувчи), Ҳалийм (ҳалим) Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; улкан Аршнинг Робби Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; осмонларнинг Робби, ернинг Робби, карамли Аршнинг Робби Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ).»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ النَّاسُ يَصْعَقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى آخِذٌ بِقَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ الْمَاجِشُونُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ بُعِثَ فَإِذَا مُوسَى آخِذٌ بِالْعَرْشِ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Odamlar Qiyomat kuni (sur ovozidan) behush boʻlib yiqiladilar; shunda men — Musoni Arsh ustunlaridan birini ushlab turgan holda — koʻraman», dedilar.) (Mojishun Abdulloh ibn Fazldan, (u) Abu Salamadan, (u) Abu Hurayradan, (u) Paygʻambar ﷺdan: «Bas, men (qabridan) birinchi qoʻzgʻatilgan kishi boʻlaman; shunda — mana, Muso Arshni ushlab turibdi», dedilar, dedi.)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Одамлар Қиёмат куни (сур овозидан) беҳуш бўлиб йиқиладилар; шунда мен — Мусони Арш устунларидан бирини ушлаб турган ҳолда — кўраман», дедилар.) (Можишун Абдуллоҳ ибн Фазлдан, (у) Абу Саламадан, (у) Абу Ҳурайрадан, (у) Пайғамбар ﷺдан: «Бас, мен (қабридан) биринчи қўзғатилган киши бўламан; шунда — мана, Мусо Аршни ушлаб турибди», дедилар, деди.)

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَتَعَاقَبُونَ فِيكُمْ مَلاَئِكَةٌ بِاللَّيْلِ وَمَلاَئِكَةٌ بِالنَّهَارِ، وَيَجْتَمِعُونَ فِي صَلاَةِ الْعَصْرِ وَصَلاَةِ الْفَجْرِ، ثُمَّ يَعْرُجُ الَّذِينَ بَاتُوا فِيكُمْ فَيَسْأَلُهُمْ وَهْوَ أَعْلَمُ بِكُمْ فَيَقُولُ كَيْفَ تَرَكْتُمْ عِبَادِي فَيَقُولُونَ تَرَكْنَاهُمْ وَهُمْ يُصَلُّونَ وَأَتَيْنَاهُمْ وَهُمْ يُصَلُّونَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Sizlarda kechasi (navbat oluvchi) farishtalar va kunduzi (navbat oluvchi) farishtalar bir-birini almashtirib turadilar; ular asr namozi va fajr (bomdod) namozida (birga) toʻplanadilar. Soʻng sizlarda tunagan (farishta)lar (osmonga) koʻtariladi; bas, U (Alloh) — sizlarni (oʻzi) yaxshi biluvchi boʻla turib — ulardan soʻraydi: ‹Bandalarimni qanday (holatda) tashlab keldingiz?› deydi. Ular: ‹Biz ularni namoz oʻqiyotgan holda tashlab keldik va ularning oldiga (kelganimizda ham) ular namoz oʻqiyotgan edilar›, deydilar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларда кечаси (навбат олувчи) фаришталар ва кундузи (навбат олувчи) фаришталар бир-бирини алмаштириб турадилар; улар аср намози ва фажр (бомдод) намозида (бирга) тўпланадилар. Сўнг сизларда тунаган (фаришта)лар (осмонга) кўтарилади; бас, У (Аллоҳ) — сизларни (ўзи) яхши билувчи бўла туриб — улардан сўрайди: ‹Бандаларимни қандай (ҳолатда) ташлаб келдингиз?› дейди. Улар: ‹Биз уларни намоз ўқиётган ҳолда ташлаб келдик ва уларнинг олдига (келганимизда ҳам) улар намоз ўқиётган эдилар›, дейдилар», дедилар.

وَقَالَ خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ تَصَدَّقَ بِعَدْلِ تَمْرَةٍ مِنْ كَسْبٍ طَيِّبٍ، وَلاَ يَصْعَدُ إِلَى اللَّهِ إِلاَّ الطَّيِّبُ، فَإِنَّ اللَّهَ يَتَقَبَّلُهَا بِيَمِينِهِ، ثُمَّ يُرَبِّيهَا لِصَاحِبِهِ كَمَا يُرَبِّي أَحَدُكُمْ فَلُوَّهُ، حَتَّى تَكُونَ مِثْلَ الْجَبَلِ ‏"‏‏.‏ وَرَوَاهُ وَرْقَاءُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَلاَ يَصْعَدُ إِلَى اللَّهِ إِلاَّ الطَّيِّبُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim pok (halol) kasbdan bir xurmoga teng (narsa) sadaqa qilsa — Allohga pokdan boshqasi koʻtarilmaydi — bas, Alloh uni Oʻz oʻng (Qoʻl)i bilan qabul qiladi, soʻng uni egasi uchun — biringiz oʻz toychogʻini (parvarish qilgani) kabi — parvarish qiladi, toki u togʻdek (katta) boʻladi», dedilar. (Buni Varqo Abdulloh ibn Dinordan, (u) Said ibn Yasordan, (u) Abu Hurayradan, (u) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi: «Allohga pokdan boshqasi koʻtarilmaydi».)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким пок (ҳалол) касбдан бир хурмога тенг (нарса) садақа қилса — Аллоҳга покдан бошқаси кўтарилмайди — бас, Аллоҳ уни Ўз ўнг (Қўл)и билан қабул қилади, сўнг уни эгаси учун — бирингиз ўз тойчоғини (парвариш қилгани) каби — парвариш қилади, токи у тоғдек (катта) бўлади», дедилар. (Буни Варқо Абдуллоҳ ибн Динордан, (у) Саид ибн Ясордан, (у) Абу Ҳурайрадан, (у) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди: «Аллоҳга покдан бошқаси кўтарилмайди».)

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدْعُو بِهِنَّ عِنْدَ الْكَرْبِ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Allohning Paygʻambari ﷺ karb (gʻam-anduh) paytida bularni duo qilar edilar: «La ilaha illallohul-Azimul-Haliym; la ilaha illallohu Robbul-Arshil-azim; la ilaha illallohu Robbus-samovati va Robbul-Arshil-kariym (Azim (ulugʻ), Haliym (halim) Allohdan boshqa iloh yoʻq; ulkan Arshning Robbi Allohdan boshqa iloh yoʻq; osmonlarning Robbi va karamli Arshning Robbi Allohdan boshqa iloh yoʻq).»(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ карб (ғам-андуҳ) пайтида буларни дуо қилар эдилар: «Ла илаҳа иллаллоҳул-Азимул-Ҳалийм; ла илаҳа иллаллоҳу Роббул-Аршил-азим; ла илаҳа иллаллоҳу Роббус-самовати ва Роббул-Аршил-карийм (Азим (улуғ), Ҳалийм (ҳалим) Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; улкан Аршнинг Робби Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ; осмонларнинг Робби ва карамли Аршнинг Робби Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ).»

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ ـ أَوْ أَبِي نُعْمٍ شَكَّ قَبِيصَةُ ـ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ بُعِثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذُهَيْبَةٍ فَقَسَمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةٍ‏.‏ وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ بَعَثَ عَلِيٌّ وَهْوَ بِالْيَمَنِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذُهَيْبَةٍ فِي تُرْبَتِهَا، فَقَسَمَهَا بَيْنَ الأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ الْحَنْظَلِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي مُجَاشِعٍ، وَبَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ بَدْرٍ الْفَزَارِيِّ، وَبَيْنَ عَلْقَمَةَ بْنِ عُلاَثَةَ الْعَامِرِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي كِلاَبٍ، وَبَيْنَ زَيْدِ الْخَيْلِ الطَّائِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي نَبْهَانَ، فَتَغَضَّبَتْ قُرَيْشٌ وَالأَنْصَارُ فَقَالُوا يُعْطِيهِ صَنَادِيدَ أَهْلِ نَجْدٍ وَيَدَعُنَا قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَتَأَلَّفُهُمْ ‏"‏‏.‏ فَأَقْبَلَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ، نَاتِئُ الْجَبِينِ، كَثُّ اللِّحْيَةِ، مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ، مَحْلُوقُ الرَّأْسِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ اتَّقِ اللَّهَ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَمَنْ يُطِيعُ اللَّهَ إِذَا عَصَيْتُهُ فَيَأْمَنِّي عَلَى أَهْلِ الأَرْضِ، وَلاَ تَأْمَنُونِي ‏"‏‏.‏ فَسَأَلَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ ـ قَتْلَهُ أُرَاهُ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ ـ فَمَنَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا وَلَّى قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ، يَقْتُلُونَ أَهْلَ الإِسْلاَمِ وَيَدَعُونَ أَهْلَ الأَوْثَانِ، لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ عَادٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Ali Yamanda (turgan) holatda Paygʻambar ﷺga — (hali) tuprogʻidan (tozalanmagan) bir parcha oltinni — yubordi. Bas, U zot uni toʻrt (kishi) orasida taqsimladilar: Aqraʼ ibn Hobis al-Hanzaliy — Banu Mujoshiʼdan — bilan, Uyayna ibn Badr al-Fazoriy bilan, Alqama ibn Uloasa al-Omiriy — Banu Kilobdan — bilan va Zaydul-Xayl at-Toiy — Banu Nabhondan — orasida. Shunda Quraysh va ansorlar gʻazablanib: «U (Paygʻambar) Najd ahlining boshliqlariga (oltin) beradi-yu, bizni tashlab qoʻyadi (bermaydi)?!» dedilar. U zot: «Men faqat ularning (qalbini Islomga) yaqinlashtirayapman (xolos)», dedilar. Shu payt bir kishi — koʻzlari ichiga botgan, peshonasi boʻrtgan, soqoli quyuq, yonoqlari koʻtarilgan (chiqib turgan), boshi qirilgan — kelib: «Ey Muhammad, Allohdan qoʻrq!» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Bas, agar men Allohga osiy boʻlsam, kim Unga itoat qiladi?! U meni yer ahli ustida (omonatdor qilib) ishonadi-yu, sizlar meni ishonmaysizmi?!» dedilar. Qavmdan bir kishi — uni (oʻsha odamni) oʻldirishni — soʻradi (men uni Xolid ibn Validdir deb oʻylayman); bas, Paygʻambar ﷺ uni (oʻldirishdan) qaytardilar. U (odam) orqasiga burilib (ketganida), Paygʻambar ﷺ: «Albatta, mana shuning zurriyotidan (nasl-nasabidan) bir qavm (chiqadiki,) ular Qurʼonni oʻqiydilar — (lekin u) ularning halqumlaridan (boʻgʻizlaridan) oʻtmaydi; ular Islomdan — oʻq ovdan (otilgan hayvon tanasidan) teshib oʻtib chiqqani kabi — chiqib ketadilar; ular Islom ahlini oʻldiradilar va but (sanam) ahlini (esa) tark qiladilar. Agar men ularga yetsam (ularni topsam), albatta ularni Od (qavmi) qatlidek qatl qilardim», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Али Яманда (турган) ҳолатда Пайғамбар ﷺга — (ҳали) тупроғидан (тозаланмаган) бир парча олтинни — юборди. Бас, У зот уни тўрт (киши) орасида тақсимладилар: Ақраъ ибн Ҳобис ал-Ҳанзалий — Бану Мужошиъдан — билан, Уяйна ибн Бадр ал-Фазорий билан, Алқама ибн Улоаса ал-Омирий — Бану Килобдан — билан ва Зайдул-Хайл ат-Тоий — Бану Набҳондан — орасида. Шунда Қурайш ва ансорлар ғазабланиб: «У (Пайғамбар) Нажд аҳлининг бошлиқларига (олтин) беради-ю, бизни ташлаб қўяди (бермайди)?!» дедилар. У зот: «Мен фақат уларнинг (қалбини Исломга) яқинлаштираяпман (холос)», дедилар. Шу пайт бир киши — кўзлари ичига ботган, пешонаси бўртган, соқоли қуюқ, ёноқлари кўтарилган (чиқиб турган), боши қирилган — келиб: «Эй Муҳаммад, Аллоҳдан қўрқ!» деди. Пайғамбар ﷺ: «Бас, агар мен Аллоҳга осий бўлсам, ким Унга итоат қилади?! У мени ер аҳли устида (омонатдор қилиб) ишонади-ю, сизлар мени ишонмайсизми?!» дедилар. Қавмдан бир киши — уни (ўша одамни) ўлдиришни — сўради (мен уни Холид ибн Валиддир деб ўйлайман); бас, Пайғамбар ﷺ уни (ўлдиришдан) қайтардилар. У (одам) орқасига бурилиб (кетганида), Пайғамбар ﷺ: «Албатта, мана шунинг зурриётидан (насл-насабидан) бир қавм (чиқадики,) улар Қуръонни ўқийдилар — (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан (бўғизларидан) ўтмайди; улар Исломдан — ўқ овдан (отилган ҳайвон танасидан) тешиб ўтиб чиққани каби — чиқиб кетадилар; улар Ислом аҳлини ўлдирадилар ва бут (санам) аҳлини (эса) тарк қиладилар. Агар мен уларга ецам (уларни топсам), албатта уларни Од (қавми) қатлидек қатл қилардим», дедилар.

حَدَّثَنَا عَيَّاشُ بْنُ الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَوْلِهِ ‏[quran sura="36" aya_start="38" aya_end="38"]{‏وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا‏}‏ قَالَ ‏"‏ مُسْتَقَرُّهَا تَحْتَ الْعَرْشِ ‏"‏‏.‏

(Abu Zar (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺdan U (Alloh)ning: ‹Va quyosh oʻzining qaror topadigan (joyi) tomon yuradi...› (Yosin surasi, 38-oyat) (degan) soʻzi haqida soʻradim. U zot: «Uning qaror topadigan (joyi) — Arsh ostidadir», dedilar.(Абу Зар (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺдан У (Аллоҳ)нинг: ‹Ва қуёш ўзининг қарор топадиган (жойи) томон юради...› (Ёсин сураси, 38-оят) (деган) сўзи ҳақида сўрадим. У зот: «Унинг қарор топадиган (жойи) — Арш остидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، وَهُشَيْمٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ كُنَّا جُلُوسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ نَظَرَ إِلَى الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ قَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ كَمَا تَرَوْنَ هَذَا الْقَمَرَ لاَ تُضَامُّونَ فِي رُؤْيَتِهِ، فَإِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ لاَ تُغْلَبُوا عَلَى صَلاَةٍ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَصَلاَةٍ قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ، فَافْعَلُوا ‏"‏‏.‏

(Jarir (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik; shu payt U zot toʻlin oy kechasidagi oyga qarab: «Albatta, sizlar Robbingizni — mana shu oyni koʻrayotganingiz kabi — koʻrasizlar; Uni koʻrishda (bir-biringizga) tirband boʻlmaysizlar (qiynalmaysizlar). Bas, agar quyosh chiqishidan oldingi (bomdod) namozda va quyosh botishidan oldingi (asr) namozda magʻlub boʻlmaslikka (ularni kanda qilmaslikka) qodir boʻlsangiz, shunday qilinglar», dedilar.(Жарир (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик; шу пайт У зот тўлин ой кечасидаги ойга қараб: «Албатта, сизлар Роббингизни — мана шу ойни кўраётганингиз каби — кўрасизлар; Уни кўришда (бир-бирингизга) тирбанд бўлмайсизлар (қийналмайсизлар). Бас, агар қуёш чиқишидан олдинги (бомдод) намозда ва қуёш ботишидан олдинги (аср) намозда мағлуб бўлмасликка (уларни канда қилмасликка) қодир бўлсангиз, шундай қилинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ يُوسُفَ الْيَرْبُوعِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ جَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ عِيَانًا ‏"‏‏.‏

(Jarir ibn Abdulloh (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Albatta, sizlar Robbingizni ochiq (oshkora, roʻbaroʻ) koʻrasizlar», dedilar.(Жарир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Албатта, сизлар Роббингизни очиқ (ошкора, рўбарў) кўрасизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، حَدَّثَنَا بَيَانُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، قَالَ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ الْبَدْرِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّكُمْ سَتَرَوْنَ رَبَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَمَا تَرَوْنَ هَذَا، لاَ تُضَامُّونَ فِي رُؤْيَتِهِ ‏"‏‏.‏

(Jarir (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ toʻlin oy kechasi bizning oldimizga chiqib: «Albatta, sizlar Robbingizni Qiyomat kuni — mana buni (oyni) koʻrayotganingiz kabi — koʻrasizlar; Uni koʻrishda (bir-biringizga) tirband boʻlmaysizlar (qiynalmaysizlar)», dedilar.(Жарир (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ тўлин ой кечаси бизнинг олдимизга чиқиб: «Албатта, сизлар Роббингизни Қиёмат куни — мана буни (ойни) кўраётганингиз каби — кўрасизлар; Уни кўришда (бир-бирингизга) тирбанд бўлмайсизлар (қийналмайсизлар)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّاسَ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ تُضَارُّونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَهَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ‏"‏‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ‏.‏ فَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ الشَّمْسَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ الْقَمَرَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا شَافِعُوهَا ـ أَوْ مُنَافِقُوهَا شَكَّ إِبْرَاهِيمُ ـ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَنَا رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا‏.‏ فَيَتْبَعُونَهُ وَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَنَا وَأُمَّتِي أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُهَا، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَدَعْوَى الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ‏.‏ وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمُ السَّعْدَانَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا قَدْرُ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمُ الْمُوبَقُ بَقِيَ بِعَمَلِهِ، أَوِ الْمُوثَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمُ الْمُخَرْدَلُ أَوِ الْمُجَازَى أَوْ نَحْوُهُ، ثُمَّ يَتَجَلَّى حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ بِرَحْمَتِهِ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا، مِمَّنْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَرْحَمَهُ مِمَّنْ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَيَعْرِفُونَهُمْ فِي النَّارِ بِأَثَرِ السُّجُودِ، تَأْكُلُ النَّارُ ابْنَ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ تَحْتَهُ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ هُوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، فَإِنَّهُ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا‏.‏ فَيَدْعُو اللَّهَ بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي رَبَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ مَا شَاءَ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ عَلَى الْجَنَّةِ وَرَآهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى باب الْجَنَّةِ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَنِي غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ أَبَدًا، وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ‏.‏ وَيَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَقُولَ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ‏.‏ فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي مَا شَاءَ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا قَامَ إِلَى باب الْجَنَّةِ انْفَهَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَرَأَى مَا فِيهَا مِنَ الْحَبْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ مَا أُعْطِيتَ ـ فَيَقُولُ ـ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ لاَ أَكُونَنَّ أَشْقَى خَلْقِكَ فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ مِنْهُ قَالَ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ‏.‏ فَإِذَا دَخَلَهَا قَالَ اللَّهُ لَهُ تَمَنَّهْ‏.‏ فَسَأَلَ رَبَّهُ وَتَمَنَّى حَتَّى إِنَّ اللَّهَ لَيُذَكِّرُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، حَتَّى انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا حَتَّى إِذَا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ ‏"‏ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا حَفِظْتُ إِلاَّ قَوْلَهُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَشْهَدُ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ ‏"‏ ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ‏.‏

(Ato ibn Yazid al-Laysiy Abu Hurayradan (rivoyat qildiki,)) Odamlar: «Yo Rasululloh, biz Qiyomat kuni Robbimizni koʻramizmi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlar toʻlin oy kechasidagi oyni (koʻrishda) bir-biringizga halaqit berib (qiynalib) qolasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, sizlar quyoshni — uning ostida (toʻsib turgan) bulut boʻlmaganida — (koʻrishda) bir-biringizga halaqit berib qolasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, albatta sizlar Uni (Robbingizni) — xuddi shunday — koʻrasizlar. Alloh Qiyomat kuni odamlarni toʻplaydi-da: ‹Kim biror narsaga ibodat qilgan boʻlsa, unga ergashsin!› deydi. Bas, quyoshga ibodat qilgan kishi quyoshga ergashadi; oyga ibodat qilgan kishi oyga ergashadi; togʻutlarga ibodat qilganlar togʻutlarga ergashadilar. Va mana shu ummat — ichida (Allohga ibodat qiluvchi) shafoatchilari — yoki: munofiqlari (Ibrohim shubha qildi) — qolgan holda — qoladi. Bas, ularga Alloh kelib: ‹Men — sizning Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Bu — bizning joyimiz; toki Robbimiz bizga kelguncha (shu yerda turamiz); qachon Robbimiz bizga kelsa, biz Uni taniymiz›, deydilar. Bas, ularga Alloh — ular taniydigan suratda (koʻrinishda) kelib: ‹Men — sizning Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Sen — bizning Robbimizsan›, deydilar-da, Unga ergashadilar. Va jahannamning ikki (qirgʻogʻi) orasiga Sirot (koʻprigi) qoʻyiladi; bas, men va mening ummatim — uni birinchi boʻlib oʻtuvchilar boʻlamiz. Oʻsha kuni rasullardan boshqa hech kim soʻzlamaydi; rasullarning oʻsha kundagi duosi — ‹Allohumma sallim, sallim (Allohim, (bandalarni) salomat saqla, salomat saqla)› (boʻladi). Jahannamda saʼdon (tikanak) tikoniga oʻxshash ilmoqlar (kalloblar) bor. Sizlar saʼdonni koʻrganmisiz?» dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, albatta u (ilmoqlar) — saʼdon tikoniga oʻxshash; faqat uning kattaligi qancha ekanini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi. (Bu ilmoqlar) odamlarni oʻz amallariga koʻra ilib (tortib) oladi: ulardan baʼzisi oʻz amali bilan halok boʻladi (yoki: oʻz amali bilan bogʻlanib qoladi); ulardan baʼzisi esa — (boʻlak-boʻlak qilib) maydalangan — yoki: (amaliga) jazolangan — yoki shunga oʻxshash — (boʻladi). Soʻng (Alloh) tajalli qiladi (zohir boʻladi); toki Alloh bandalar orasida hukm qilishdan forigʻ boʻlgach va Oʻz rahmati bilan doʻzax ahlidan istagan kishisini chiqarmoqchi boʻlgach, farishtalarga — doʻzaxdan Allohga hech narsani sherik qilmagan kishilarni, yaʼni Alloh rahm qilishni istagan, ‹La ilaha illalloh› deb guvohlik beruvchilarni — chiqarishni buyuradi. Bas, ular ularni doʻzaxda sajda izidan (asaridan) taniydilar. Doʻzax odam bolasini — sajda izidan boshqa (barchasini) yeydi; Alloh doʻzaxga sajda izini yeyishni harom qilgan. Bas, ular doʻzaxdan — kuyib (qoraygan) holda — chiqadilar; soʻng ularning ustiga hayot suvi quyiladi va ular uning ostida — toshqin (oqimi) keltirgan narsada urugʻ (don) unib chiqqani kabi — unib chiqadilar. Soʻng Alloh bandalar orasida hukm qilishdan forigʻ boʻladi; (lekin) bir kishi — yuzini doʻzaxga qaratgan holda — qoladi; u — doʻzax ahlidan jannatga eng oxiri kiruvchi (kishi)dir. U: ‹Ey Robbim, yuzimni doʻzaxdan bur (qaytar); chunki uning hidi meni zaharladi va uning yalini (issigʻi) meni kuydirdi›, deydi. Bas, u Allohga — Alloh xohlagancha — duo qiladi; soʻng Alloh: ‹Agar senga u (soʻraganing) berilsa, boshqasini soʻramassan-a?› deydi. U: ‹Yoʻq, Sening izzating bilan (qasam) — Sendan boshqasini soʻramayman›, deydi va Robbiga — Alloh xohlagan — ahd-paymonlarni beradi. Bas, Alloh uning yuzini doʻzaxdan buradi. Qachon u jannatga yuzlanib, uni koʻrsa, Alloh xohlagancha jim turadi; soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannat eshigiga yaqinlashtir›, deydi. Alloh unga: ‹Sen — senga berilgandan boshqa hech qachon Mendan soʻramasligingga ahd-paymon bergan emasmiding? Voy senga, ey odam bolasi, naqadar ahdiga vafosizsan!› deydi. U: ‹Ey Robbim!› deb, Allohga — toki (Alloh): ‹Agar senga u berilsa, boshqasini soʻramassan-a?› deyguncha — duo qilaveradi. U: ‹Yoʻq, Sening izzating bilan, Sendan boshqasini soʻramayman›, deydi va — Alloh xohlagan — ahd-paymonlarni beradi. Bas, (Alloh) uni jannat eshigiga yaqinlashtiradi. Qachon u jannat eshigiga (yetib) tursa, jannat unga ochiladi-da, u undagi farogʻat (xubra) va surur (shodlik)ni koʻradi; bas, Alloh xohlagancha jim turadi, soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannatga kiritgin!› deydi. Alloh: ‹Sen — senga berilgandan boshqasini soʻramasligingga ahd-paymon bergan emasmiding? — deydi, soʻng — Voy senga, ey odam bolasi, naqadar ahdiga vafosizsan!› deydi. U: ‹Ey Robbim, meni Sening yaratganlaringning eng baxtsizi qilma!› deydi va — toki Alloh undan kulguncha — duo qilaveradi. Qachon Alloh undan kulsa, unga: ‹Jannatga kir›, deydi. Qachon u unga kirsa, Alloh unga: ‹Orzu qil!› deydi. Bas, u Robbidan soʻraydi va orzu qiladi — hatto Alloh unga (orzularini): ‹Ana unaqa, mana bunaqa›, deb eslatib turadi; toki orzular unda tugagach, Alloh: ‹Bu — senga (berildi) va u bilan birga yana shuncha (misli) bordir›, deydi», dedilar. (Ato ibn Yazid aytdi:) Abu Said al-Xudriy Abu Hurayra bilan (birga oʻtirgan) edi; u Abu Hurayraning hadisidan hech narsani inkor qilmas edi. Toki Abu Hurayra: «Alloh tabaroka va taolo: ‹Bu — senga va u bilan birga shuncha (misli)›, dedi» deb (hadis) aytganida, Abu Said al-Xudriy: «‹Bu — senga va u bilan birga oʻn baravari (misli)›, (deyilgan), ey Abu Hurayra!» dedi. Abu Hurayra: «Men faqat U zotning: ‹Bu — senga va u bilan birga shuncha (misli)› (degan) soʻzinigina yodlaganman», dedi. Abu Said al-Xudriy: «Men Rasululloh ﷺdan U zotning: ‹Bu — senga va u bilan birga oʻn baravari (misli)› (degan) soʻzini yodlaganimga guvohlik beraman», dedi. Abu Hurayra aytdi: Bas, oʻsha kishi — jannat ahlidan jannatga eng oxiri kiruvchi (kishi)dir.(Ато ибн Язид ал-Лайсий Абу Ҳурайрадан (ривоят қилдики,)) Одамлар: «Ё Расулуллоҳ, биз Қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар тўлин ой кечасидаги ойни (кўришда) бир-бирингизга ҳалақит бериб (қийналиб) қоласизми?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, сизлар қуёшни — унинг остида (тўсиб турган) булут бўлмаганида — (кўришда) бир-бирингизга ҳалақит бериб қоласизми?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, албатта сизлар Уни (Роббингизни) — худди шундай — кўрасизлар. Аллоҳ Қиёмат куни одамларни тўплайди-да: ‹Ким бирор нарсага ибодат қилган бўлса, унга эргашсин!› дейди. Бас, қуёшга ибодат қилган киши қуёшга эргашади; ойга ибодат қилган киши ойга эргашади; тоғутларга ибодат қилганлар тоғутларга эргашадилар. Ва мана шу уммат — ичида (Аллоҳга ибодат қилувчи) шафоатчилари — ёки: мунофиқлари (Иброҳим шубҳа қилди) — қолган ҳолда — қолади. Бас, уларга Аллоҳ келиб: ‹Мен — сизнинг Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Бу — бизнинг жойимиз; токи Роббимиз бизга келгунча (шу ерда турамиз); қачон Роббимиз бизга келса, биз Уни таниймиз›, дейдилар. Бас, уларга Аллоҳ — улар танийдиган суратда (кўринишда) келиб: ‹Мен — сизнинг Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Сен — бизнинг Роббимизсан›, дейдилар-да, Унга эргашадилар. Ва жаҳаннамнинг икки (қирғоғи) орасига Сирот (кўприги) қўйилади; бас, мен ва менинг умматим — уни биринчи бўлиб ўтувчилар бўламиз. Ўша куни расуллардан бошқа ҳеч ким сўзламайди; расулларнинг ўша кундаги дуоси — ‹Аллоҳумма саллим, саллим (Аллоҳим, (бандаларни) саломат сақла, саломат сақла)› (бўлади). Жаҳаннамда саъдон (тиканак) тиконига ўхшаш илмоқлар (каллоблар) бор. Сизлар саъдонни кўрганмисиз?» дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, албатта у (илмоқлар) — саъдон тиконига ўхшаш; фақат унинг катталиги қанча эканини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. (Бу илмоқлар) одамларни ўз амалларига кўра илиб (тортиб) олади: улардан баъзиси ўз амали билан ҳалок бўлади (ёки: ўз амали билан боғланиб қолади); улардан баъзиси эса — (бўлак-бўлак қилиб) майдаланган — ёки: (амалига) жазоланган — ёки шунга ўхшаш — (бўлади). Сўнг (Аллоҳ) тажалли қилади (зоҳир бўлади); токи Аллоҳ бандалар орасида ҳукм қилишдан фориғ бўлгач ва Ўз раҳмати билан дўзах аҳлидан истаган кишисини чиқармоқчи бўлгач, фаришталарга — дўзахдан Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган кишиларни, яъни Аллоҳ раҳм қилишни истаган, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деб гувоҳлик берувчиларни — чиқаришни буюради. Бас, улар уларни дўзахда сажда изидан (асаридан) танийдилар. Дўзах одам боласини — сажда изидан бошқа (барчасини) ейди; Аллоҳ дўзахга сажда изини ейишни ҳаром қилган. Бас, улар дўзахдан — куйиб (қорайган) ҳолда — чиқадилар; сўнг уларнинг устига ҳаёт суви қуйилади ва улар унинг остида — тошқин (оқими) келтирган нарсада уруғ (дон) униб чиққани каби — униб чиқадилар. Сўнг Аллоҳ бандалар орасида ҳукм қилишдан фориғ бўлади; (лекин) бир киши — юзини дўзахга қаратган ҳолда — қолади; у — дўзах аҳлидан жаннатга энг охири кирувчи (киши)дир. У: ‹Эй Роббим, юзимни дўзахдан бур (қайтар); чунки унинг ҳиди мени заҳарлади ва унинг ялини (иссиғи) мени куйдирди›, дейди. Бас, у Аллоҳга — Аллоҳ хоҳлаганча — дуо қилади; сўнг Аллоҳ: ‹Агар сенга у (сўраганинг) берилса, бошқасини сўрамассан-а?› дейди. У: ‹Йўқ, Сенинг иззатинг билан (қасам) — Сендан бошқасини сўрамайман›, дейди ва Роббига — Аллоҳ хоҳлаган — аҳд-паймонларни беради. Бас, Аллоҳ унинг юзини дўзахдан буради. Қачон у жаннатга юзланиб, уни кўрса, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради; сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннат эшигига яқинлаштир›, дейди. Аллоҳ унга: ‹Сен — сенга берилгандан бошқа ҳеч қачон Мендан сўрамаслигингга аҳд-паймон берган эмасмидинг? Вой сенга, эй одам боласи, нақадар аҳдига вафосизсан!› дейди. У: ‹Эй Роббим!› деб, Аллоҳга — токи (Аллоҳ): ‹Агар сенга у берилса, бошқасини сўрамассан-а?› дейгунча — дуо қилаверади. У: ‹Йўқ, Сенинг иззатинг билан, Сендан бошқасини сўрамайман›, дейди ва — Аллоҳ хоҳлаган — аҳд-паймонларни беради. Бас, (Аллоҳ) уни жаннат эшигига яқинлаштиради. Қачон у жаннат эшигига (етиб) турса, жаннат унга очилади-да, у ундаги фароғат (хубра) ва сурур (шодлик)ни кўради; бас, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради, сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннатга киритгин!› дейди. Аллоҳ: ‹Сен — сенга берилгандан бошқасини сўрамаслигингга аҳд-паймон берган эмасмидинг? — дейди, сўнг — Вой сенга, эй одам боласи, нақадар аҳдига вафосизсан!› дейди. У: ‹Эй Роббим, мени Сенинг яратганларингнинг энг бахцизи қилма!› дейди ва — токи Аллоҳ ундан кулгунча — дуо қилаверади. Қачон Аллоҳ ундан кулса, унга: ‹Жаннатга кир›, дейди. Қачон у унга кирса, Аллоҳ унга: ‹Орзу қил!› дейди. Бас, у Роббидан сўрайди ва орзу қилади — ҳатто Аллоҳ унга (орзуларини): ‹Ана унақа, мана бунақа›, деб эслатиб туради; токи орзулар унда тугагач, Аллоҳ: ‹Бу — сенга (берилди) ва у билан бирга яна шунча (мисли) бордир›, дейди», дедилар. (Ато ибн Язид айтди:) Абу Саид ал-Худрий Абу Ҳурайра билан (бирга ўтирган) эди; у Абу Ҳурайранинг ҳадисидан ҳеч нарсани инкор қилмас эди. Токи Абу Ҳурайра: «Аллоҳ табарока ва таоло: ‹Бу — сенга ва у билан бирга шунча (мисли)›, деди» деб (ҳадис) айтганида, Абу Саид ал-Худрий: «‹Бу — сенга ва у билан бирга ўн баравари (мисли)›, (дейилган), эй Абу Ҳурайра!» деди. Абу Ҳурайра: «Мен фақат У зотнинг: ‹Бу — сенга ва у билан бирга шунча (мисли)› (деган) сўзинигина ёдлаганман», деди. Абу Саид ал-Худрий: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан У зотнинг: ‹Бу — сенга ва у билан бирга ўн баравари (мисли)› (деган) сўзини ёдлаганимга гувоҳлик бераман», деди. Абу Ҳурайра айтди: Бас, ўша киши — жаннат аҳлидан жаннатга энг охири кирувчи (киши)дир.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏"‏ هَلْ تُضَارُونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ إِذَا كَانَتْ صَحْوًا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكُمْ لاَ تُضَارُونَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ يَوْمَئِذٍ، إِلاَّ كَمَا تُضَارُونَ فِي رُؤْيَتِهِمَا ـ ثُمَّ قَالَ ـ يُنَادِي مُنَادٍ لِيَذْهَبْ كُلُّ قَوْمٍ إِلَى مَا كَانُوا يَعْبُدُونَ‏.‏ فَيَذْهَبُ أَصْحَابُ الصَّلِيبِ مَعَ صَلِيبِهِمْ، وَأَصْحَابُ الأَوْثَانِ مَعَ أَوْثَانِهِمْ، وَأَصْحَابُ كُلِّ آلِهَةٍ مَعَ آلِهَتِهِمْ حَتَّى يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ، وَغُبَّرَاتٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ، ثُمَّ يُؤْتَى بِجَهَنَّمَ تُعْرَضُ كَأَنَّهَا سَرَابٌ فَيُقَالُ لِلْيَهُودِ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ لَمْ يَكُنْ لِلَّهِ صَاحِبَةٌ وَلاَ وَلَدٌ فَمَا تُرِيدُونَ قَالُوا نُرِيدُ أَنْ تَسْقِيَنَا، فَيُقَالُ اشْرَبُوا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي جَهَنَّمَ ثُمَّ يُقَالُ لِلنَّصَارَى مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ فَيَقُولُونَ كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ لَمْ يَكُنْ لِلَّهِ صَاحِبَةٌ وَلاَ وَلَدٌ، فَمَا تُرِيدُونَ فَيَقُولُونَ نُرِيدُ أَنْ تَسْقِيَنَا‏.‏ فَيُقَالُ اشْرَبُوا‏.‏ فَيَتَسَاقَطُونَ حَتَّى يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ فَيُقَالُ لَهُمْ مَا يَحْبِسُكُمْ وَقَدْ ذَهَبَ النَّاسُ فَيَقُولُونَ فَارَقْنَاهُمْ وَنَحْنُ أَحْوَجُ مِنَّا إِلَيْهِ الْيَوْمَ وَإِنَّا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِيَلْحَقْ كُلُّ قَوْمٍ بِمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ‏.‏ وَإِنَّمَا نَنْتَظِرُ رَبَّنَا ـ قَالَ ـ فَيَأْتِيهِمُ الْجَبَّارُ‏.‏ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا‏.‏ فَلاَ يُكَلِّمُهُ إِلاَّ الأَنْبِيَاءُ فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ تَعْرِفُونَهُ فَيَقُولُونَ السَّاقُ‏.‏ فَيَكْشِفُ عَنْ سَاقِهِ فَيَسْجُدُ لَهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ، وَيَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ رِيَاءً وَسُمْعَةً، فَيَذْهَبُ كَيْمَا يَسْجُدَ فَيَعُودُ ظَهْرُهُ طَبَقًا وَاحِدًا، ثُمَّ يُؤْتَى بِالْجَسْرِ فَيُجْعَلُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْجَسْرُ قَالَ ‏"‏ مَدْحَضَةٌ مَزِلَّةٌ، عَلَيْهِ خَطَاطِيفُ وَكَلاَلِيبُ وَحَسَكَةٌ مُفَلْطَحَةٌ، لَهَا شَوْكَةٌ عُقَيْفَاءُ تَكُونُ بِنَجْدٍ يُقَالُ لَهَا السَّعْدَانُ، الْمُؤْمِنُ عَلَيْهَا كَالطَّرْفِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ، فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَنَاجٍ مَخْدُوشٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ، حَتَّى يَمُرَّ آخِرُهُمْ يُسْحَبُ سَحْبًا، فَمَا أَنْتُمْ بِأَشَدَّ لِي مُنَاشَدَةً فِي الْحَقِّ، قَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِ يَوْمَئِذٍ لِلْجَبَّارِ، وَإِذَا رَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ نَجَوْا فِي إِخْوَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِخْوَانُنَا كَانُوا يُصَلُّونَ مَعَنَا وَيَصُومُونَ مَعَنَا وَيَعْمَلُونَ مَعَنَا‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ دِينَارٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ وَيُحَرِّمُ اللَّهُ صُوَرَهُمْ عَلَى النَّارِ، فَيَأْتُونَهُمْ وَبَعْضُهُمْ قَدْ غَابَ فِي النَّارِ إِلَى قَدَمِهِ وَإِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ، فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا، ثُمَّ يَعُودُونَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا، ثُمَّ يَعُودُونَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَإِنْ لَمْ تُصَدِّقُونِي فَاقْرَءُوا ‏[quran sura="4" aya_start="27" aya_end="27"]{‏إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا‏}‏ ‏"‏ فَيَشْفَعُ النَّبِيُّونَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَالْمُؤْمِنُونَ فَيَقُولُ الْجَبَّارُ بَقِيَتْ شَفَاعَتِي‏.‏ فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنَ النَّارِ فَيُخْرِجُ أَقْوَامًا قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرٍ بِأَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ مَاءُ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ فِي حَافَتَيْهِ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، قَدْ رَأَيْتُمُوهَا إِلَى جَانِبِ الصَّخْرَةِ إِلَى جَانِبِ الشَّجَرَةِ، فَمَا كَانَ إِلَى الشَّمْسِ مِنْهَا كَانَ أَخْضَرَ، وَمَا كَانَ مِنْهَا إِلَى الظِّلِّ كَانَ أَبْيَضَ، فَيَخْرُجُونَ كَأَنَّهُمُ اللُّؤْلُؤُ، فَيُجْعَلُ فِي رِقَابِهِمُ الْخَوَاتِيمُ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلاَءِ عُتَقَاءُ الرَّحْمَنِ أَدْخَلَهُمُ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلاَ خَيْرٍ قَدَّمُوهُ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ لَكُمْ مَا رَأَيْتُمْ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz: «Yo Rasululloh, biz Qiyomat kuni Robbimizni koʻramizmi?» dedik. U zot: «Sizlar quyosh va oyni — ochiq (havo) boʻlganida — koʻrishda (bir-biringizga) halaqit berib (qiynalib) qolasizmi?» dedilar. Biz: «Yoʻq», dedik. U zot: «Bas, albatta sizlar oʻsha kuni Robbingizni koʻrishda — ularni (quyosh va oyni) koʻrishda qiynalmaganingiz kabi — qiynalmaysizlar. — Soʻng U zot dedilar: — Bir nido qiluvchi: ‹Har bir qavm oʻzi ibodat qilgan narsaga borsin!› deb nido qiladi. Bas, salib (xoch) egalari oʻz salibi bilan, but egalari oʻz butlari bilan, har bir (soxta) iloh egalari oʻz ilohlari bilan ketadilar — toki Allohga ibodat qilgan — yaxshi yoki yomon (kishi) — va Ahli Kitobdan (qolgan) qoldiqlar qoladi. Soʻng jahannam — goʻyo sarobdek koʻrsatilib — keltiriladi. Yahudiylarga: ‹Sizlar nimaga ibodat qilardingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Uzayr — Allohning oʻgʻliga — ibodat qilardik›, deydilar. ‹Yolgʻon aytdingiz; Allohning (na) xotini, na bolasi boʻlmagan. Bas, nima istaysiz?› deyiladi. Ular: ‹Bizni sugʻorishingni istaymiz›, deydilar. ‹Iching!› deyiladi-da, ular jahannamga toʻkilib (qulab) tushaveradilar. Soʻng nasorolarga: ‹Sizlar nimaga ibodat qilardingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Masih — Allohning oʻgʻliga — ibodat qilardik›, deydilar. ‹Yolgʻon aytdingiz; Allohning (na) xotini, na bolasi boʻlmagan. Bas, nima istaysiz?› deyiladi. Ular: ‹Bizni sugʻorishingni istaymiz›, deydilar. ‹Iching!› deyiladi-da, ular (jahannamga) toʻkilib tushaveradilar — toki Allohga ibodat qilgan — yaxshi yoki yomon (kishi) — qoladi. Bas, ularga: ‹Odamlar ketdi, sizlarni nima ushlab turibdi?› deyiladi. Ular: ‹Biz ulardan (dunyoda) ajraldik; holbuki, biz bugun ularga — oʻtmishdagidan koʻra — muhtojroqmiz; va biz bir nido qiluvchini: ‹Har bir qavm oʻzi ibodat qilgan narsaga qoʻshilsin!› deb nido qilayotganini eshitdik; biz esa faqat Robbimizni kutyapmiz›, deydilar. — U zot: — Bas, ularga al-Jabbor (Alloh) kelib: ‹Men — sizning Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Sen — bizning Robbimizsan›, deydilar. Unga paygʻambarlardan boshqa hech kim soʻzlamaydi. U: ‹Sizning bilan Uning orasida — Uni taniydigan bir alomat (belgi) bormi?› deydi. Ular: ‹Soq (boldir)!› deydilar. Bas, U Oʻz soqini ochadi (kashf qiladi); shunda har bir muʼmin Unga sajda qiladi. (Faqat) Allohga riyo (koʻz-koʻz qilish) va sumʼa (eshittirish) uchun sajda qilgan kishi qoladi; u sajda qilishga boradi-yu, uning beli bir (yagona) tabaqa (qotib qolgan) boʻlib qoladi (egilmaydi). Soʻng al-Jasr (koʻprik) keltirilib, jahannamning ikki (qirgʻogʻi) orasiga qoʻyiladi», dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, al-Jasr nima?» dedik. U zot: «(U) — sirpanchiq, toydiruvchi (joy)dir; uning ustida ilmoqlar, kalloblar va (yapaloq) tikanlar bor — uning egik tikoni bor, (u) Najdda boʻladi, unga saʼdon deyiladi. Muʼmin uning ustida — koʻz ochib-yumgandek, chaqmoqdek, shamoldek, yaxshi otlar va ulovlardek (oʻtib ketadi); bas, (baʼzisi) najot topgan-salomat, (baʼzisi) najot topgan-tirnalgan (yaralangan), (baʼzisi esa) jahannam oʻtiga qulab tashlangan (boʻladi) — toki ularning eng oxirgisi sudralib (tortib) oʻtkaziladi. Bas, sizlar — oʻzingizga ayon boʻlgan bir haq (talab)da menga (yalinib) murojaat qilishda — oʻsha kuni muʼminning al-Jabborga (oʻz birodarlari haqida) murojaat qilishidan koʻra qattiqroq emassiz. Qachon ular oʻzlarining (doʻzaxdan) najot topganini koʻrsalar, oʻz birodarlari haqida: ‹Robbimiz, birodarlarimiz biz bilan (birga) namoz oʻqirdilar, biz bilan (birga) roʻza tutardilar va biz bilan (birga) (yaxshi) amal qilardilar (— ularni ham chiqar)›, deydilar. Bas, Alloh taolo: ‹Boringlar; kimning qalbida bir dinor ogʻirligicha iymon topsangiz, uni (doʻzaxdan) chiqaringlar›, deydi va Alloh ularning suratlarini doʻzaxga harom qiladi. Bas, ular ularning oldiga keladilar — ulardan baʼzisi doʻzaxda oyogʻigacha va boldirlarining yarmigacha (botib) gʻoyib boʻlgan (holda). Bas, ular oʻzlari tanigan kishilarni chiqaradilar; soʻng (yana) qaytadilar. Bas, U: ‹Boringlar; kimning qalbida yarim dinor ogʻirligicha (iymon) topsangiz, uni chiqaringlar›, deydi. Bas, ular taniganlarini chiqaradilar; soʻng (yana) qaytadilar. Bas, U: ‹Boringlar; kimning qalbida zarra ogʻirligicha iymon topsangiz, uni chiqaringlar›, deydi. Bas, ular taniganlarini chiqaradilar». Abu Said aytdi: Agar meni tasdiqlamasangiz, ‹Albatta, Alloh zarra ogʻirligicha (ham) zulm qilmaydi; agar (u) bir yaxshilik boʻlsa, uni ikki baravar qiladi...› (Niso surasi, 40-oyat)ni oʻqinglar. «Bas, paygʻambarlar, farishtalar va muʼminlar shafoat qiladi; soʻng al-Jabbor: ‹Mening shafoatim (hali) qoldi›, deydi-da, doʻzaxdan bir hovuch (qabza) tutib, kuyib (qoraygan) baʼzi qavmlarni chiqaradi. Bas, ular jannat ogʻzidagi bir naharga (daryoga) — unga hayot suvi deyiladi — tashlanadi; ular uning ikki chetida — toshqin (oqimi) keltirgan narsada urugʻ unib chiqqani kabi — unib chiqadilar. Sizlar uni (oʻsha urugʻni) qoyatosh yonida, daraxt yonida koʻrgansiz: undagi quyoshga (tomon) boʻlgani yashil, soyaga (tomon) boʻlgani oq boʻladi. Bas, ular — goʻyo marvariddek — chiqadilar; ularning boʻyinlariga muhrlar (xotamlar) solinadi-da, ular jannatga kiradilar. Bas, jannat ahli: ‹Mana bular — Rahmonning ozod qilganlari; (Alloh) ularni — oʻzlari qilgan biror amalsiz va oldindan yuborgan biror yaxshiliksiz — jannatga kiritdi›, deydilar. Soʻng ularga: ‹Sizlarga — koʻrgan narsangiz va u bilan birga shuncha (misli) — bordir›, deyiladi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз: «Ё Расулуллоҳ, биз Қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?» дедик. У зот: «Сизлар қуёш ва ойни — очиқ (ҳаво) бўлганида — кўришда (бир-бирингизга) ҳалақит бериб (қийналиб) қоласизми?» дедилар. Биз: «Йўқ», дедик. У зот: «Бас, албатта сизлар ўша куни Роббингизни кўришда — уларни (қуёш ва ойни) кўришда қийналмаганингиз каби — қийналмайсизлар. — Сўнг У зот дедилар: — Бир нидо қилувчи: ‹Ҳар бир қавм ўзи ибодат қилган нарсага борсин!› деб нидо қилади. Бас, салиб (хоч) эгалари ўз салиби билан, бут эгалари ўз бутлари билан, ҳар бир (сохта) илоҳ эгалари ўз илоҳлари билан кетадилар — токи Аллоҳга ибодат қилган — яхши ёки ёмон (киши) — ва Аҳли Китобдан (қолган) қолдиқлар қолади. Сўнг жаҳаннам — гўё саробдек кўрсатилиб — келтирилади. Яҳудийларга: ‹Сизлар нимага ибодат қилардингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Узайр — Аллоҳнинг ўғлига — ибодат қилардик›, дейдилар. ‹Ёлғон айтдингиз; Аллоҳнинг (на) хотини, на боласи бўлмаган. Бас, нима истайсиз?› дейилади. Улар: ‹Бизни суғоришингни истаймиз›, дейдилар. ‹Ичинг!› дейилади-да, улар жаҳаннамга тўкилиб (қулаб) тушаверадилар. Сўнг насороларга: ‹Сизлар нимага ибодат қилардингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Масиҳ — Аллоҳнинг ўғлига — ибодат қилардик›, дейдилар. ‹Ёлғон айтдингиз; Аллоҳнинг (на) хотини, на боласи бўлмаган. Бас, нима истайсиз?› дейилади. Улар: ‹Бизни суғоришингни истаймиз›, дейдилар. ‹Ичинг!› дейилади-да, улар (жаҳаннамга) тўкилиб тушаверадилар — токи Аллоҳга ибодат қилган — яхши ёки ёмон (киши) — қолади. Бас, уларга: ‹Одамлар кетди, сизларни нима ушлаб турибди?› дейилади. Улар: ‹Биз улардан (дунёда) ажралдик; ҳолбуки, биз бугун уларга — ўтмишдагидан кўра — муҳтожроқмиз; ва биз бир нидо қилувчини: ‹Ҳар бир қавм ўзи ибодат қилган нарсага қўшилсин!› деб нидо қилаётганини эшитдик; биз эса фақат Роббимизни кутяпмиз›, дейдилар. — У зот: — Бас, уларга ал-Жаббор (Аллоҳ) келиб: ‹Мен — сизнинг Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Сен — бизнинг Роббимизсан›, дейдилар. Унга пайғамбарлардан бошқа ҳеч ким сўзламайди. У: ‹Сизнинг билан Унинг орасида — Уни танийдиган бир аломат (белги) борми?› дейди. Улар: ‹Соқ (болдир)!› дейдилар. Бас, У Ўз соқини очади (кашф қилади); шунда ҳар бир муъмин Унга сажда қилади. (Фақат) Аллоҳга риё (кўз-кўз қилиш) ва сумъа (эшиттириш) учун сажда қилган киши қолади; у сажда қилишга боради-ю, унинг бели бир (ягона) табақа (қотиб қолган) бўлиб қолади (эгилмайди). Сўнг ал-Жаср (кўприк) келтирилиб, жаҳаннамнинг икки (қирғоғи) орасига қўйилади», дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, ал-Жаср нима?» дедик. У зот: «(У) — сирпанчиқ, тойдирувчи (жой)дир; унинг устида илмоқлар, каллоблар ва (япалоқ) тиканлар бор — унинг эгик тикони бор, (у) Наждда бўлади, унга саъдон дейилади. Муъмин унинг устида — кўз очиб-юмгандек, чақмоқдек, шамолдек, яхши отлар ва уловлардек (ўтиб кетади); бас, (баъзиси) нажот топган-саломат, (баъзиси) нажот топган-тирналган (яраланган), (баъзиси эса) жаҳаннам ўтига қулаб ташланган (бўлади) — токи уларнинг энг охиргиси судралиб (тортиб) ўтказилади. Бас, сизлар — ўзингизга аён бўлган бир ҳақ (талаб)да менга (ялиниб) мурожаат қилишда — ўша куни муъминнинг ал-Жабборга (ўз биродарлари ҳақида) мурожаат қилишидан кўра қаттиқроқ эмассиз. Қачон улар ўзларининг (дўзахдан) нажот топганини кўрсалар, ўз биродарлари ҳақида: ‹Роббимиз, биродарларимиз биз билан (бирга) намоз ўқирдилар, биз билан (бирга) рўза тутардилар ва биз билан (бирга) (яхши) амал қилардилар (— уларни ҳам чиқар)›, дейдилар. Бас, Аллоҳ таоло: ‹Боринглар; кимнинг қалбида бир динор оғирлигича иймон топсангиз, уни (дўзахдан) чиқаринглар›, дейди ва Аллоҳ уларнинг суратларини дўзахга ҳаром қилади. Бас, улар уларнинг олдига келадилар — улардан баъзиси дўзахда оёғигача ва болдирларининг ярмигача (ботиб) ғойиб бўлган (ҳолда). Бас, улар ўзлари таниган кишиларни чиқарадилар; сўнг (яна) қайтадилар. Бас, У: ‹Боринглар; кимнинг қалбида ярим динор оғирлигича (иймон) топсангиз, уни чиқаринглар›, дейди. Бас, улар таниганларини чиқарадилар; сўнг (яна) қайтадилар. Бас, У: ‹Боринглар; кимнинг қалбида зарра оғирлигича иймон топсангиз, уни чиқаринглар›, дейди. Бас, улар таниганларини чиқарадилар». Абу Саид айтди: Агар мени тасдиқламасангиз, ‹Албатта, Аллоҳ зарра оғирлигича (ҳам) зулм қилмайди; агар (у) бир яхшилик бўлса, уни икки баравар қилади...› (Нисо сураси, 40-оят)ни ўқинглар. «Бас, пайғамбарлар, фаришталар ва муъминлар шафоат қилади; сўнг ал-Жаббор: ‹Менинг шафоатим (ҳали) қолди›, дейди-да, дўзахдан бир ҳовуч (қабза) тутиб, куйиб (қорайган) баъзи қавмларни чиқаради. Бас, улар жаннат оғзидаги бир наҳарга (дарёга) — унга ҳаёт суви дейилади — ташланади; улар унинг икки четида — тошқин (оқими) келтирган нарсада уруғ униб чиққани каби — униб чиқадилар. Сизлар уни (ўша уруғни) қоятош ёнида, дарахт ёнида кўргансиз: ундаги қуёшга (томон) бўлгани яшил, сояга (томон) бўлгани оқ бўлади. Бас, улар — гўё марвариддек — чиқадилар; уларнинг бўйинларига муҳрлар (хотамлар) солинади-да, улар жаннатга кирадилар. Бас, жаннат аҳли: ‹Мана булар — Раҳмоннинг озод қилганлари; (Аллоҳ) уларни — ўзлари қилган бирор амалсиз ва олдиндан юборган бирор яхшиликсиз — жаннатга киритди›, дейдилар. Сўнг уларга: ‹Сизларга — кўрган нарсангиз ва у билан бирга шунча (мисли) — бордир›, дейилади», дедилар.

وَقَالَ حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُحْبَسُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُهِمُّوا بِذَلِكَ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا فَيُرِيحُنَا مِنْ مَكَانِنَا‏.‏ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ أَنْتَ آدَمُ أَبُو النَّاسِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْكَنَكَ جَنَّتَهُ، وَأَسْجَدَ لَكَ مَلاَئِكَتَهُ، وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، لِتَشْفَعْ لَنَا عِنْدَ رَبِّكَ حَتَّى يُرِيحَنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا، قَالَ فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ قَالَ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ أَكْلَهُ مِنَ الشَّجَرَةِ وَقَدْ نُهِيَ عَنْهَا ـ وَلَكِنِ ائْتُوا نُوحًا أَوَّلَ نَبِيٍّ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ‏.‏ فَيَأْتُونَ نُوحًا فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ سُؤَالَهُ رَبَّهُ بِغَيْرِ عِلْمٍ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا إِبْرَاهِيمَ خَلِيلَ الرَّحْمَنِ‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ ثَلاَثَ كَلِمَاتٍ كَذَبَهُنَّ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا مُوسَى عَبْدًا آتَاهُ اللَّهُ التَّوْرَاةَ وَكَلَّمَهُ وَقَرَّبَهُ نَجِيًّا‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ إِنِّي لَسْتُ هُنَاكُمْ ـ وَيَذْكُرُ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ قَتْلَهُ النَّفْسَ ـ وَلَكِنِ ائْتُوا عِيسَى عَبْدَ اللَّهِ وَرَسُولَهُ وَرُوحَ اللَّهِ وَكَلِمَتَهُ‏.‏ قَالَ فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ هُنَاكُمْ وَلَكِنِ ائْتُوا مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَبْدًا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَمَا تَأَخَّرَ‏.‏ فَيَأْتُونِي فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي فَيَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ، فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَسَمِعْتُهُ أَيْضًا يَقُولُ ‏"‏ فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، ثُمَّ أَعُودُ الثَّالِثَةَ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فِي دَارِهِ فَيُؤْذَنُ لِي عَلَيْهِ، فَإِذَا رَأَيْتُهُ وَقَعْتُ سَاجِدًا فَيَدَعُنِي مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَدَعَنِي ثُمَّ يَقُولُ ارْفَعْ مُحَمَّدُ، وَقُلْ يُسْمَعْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ ـ قَالَ ـ فَأَرْفَعُ رَأْسِي فَأُثْنِي عَلَى رَبِّي بِثَنَاءٍ وَتَحْمِيدٍ يُعَلِّمُنِيهِ ـ قَالَ ـ ثُمَّ أَشْفَعُ فَيَحُدُّ لِي حَدًّا فَأَخْرُجُ فَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَتَادَةُ وَقَدْ سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ فَأَخْرُجُ فَأُخْرِجُهُمْ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ، حَتَّى مَا يَبْقَى فِي النَّارِ إِلاَّ مَنْ حَبَسَهُ الْقُرْآنُ أَىْ وَجَبَ عَلَيْهِ الْخُلُودُ ـ قَالَ ـ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ‏[quran sura="17" aya_start="79" aya_end="79"]{‏عَسَى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا‏}‏ قَالَ وَهَذَا الْمَقَامُ الْمَحْمُودُ الَّذِي وُعِدَهُ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Muʼminlar Qiyomat kuni (mahshar joyida uzoq) ushlanadilar — toki ular buni (ahvolni) gʻam (tashvish) qiladilar; bas, ular: ‹Koshki, Robbimizga (kimnidir) shafoatchi qilsak — toki U bizni mana shu joyimizdan rohatlantirsa!› deydilar. Bas, ular Odamning oldiga kelib: ‹Sen — Odamsan, odamlarning otasi; Alloh seni Oʻz Qoʻli bilan yaratdi, seni oʻz jannatiga joylashtirdi, farishtalarini senga sajda qildirdi va senga har bir narsaning ismlarini oʻrgatdi; (bas,) Robbing huzurida bizga shafoat qil — toki U bizni mana shu joyimizdan rohatlantirsa›, deydilar. — U zot: — Bas, u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi qilgan xatosini, daraxtdan (mevasidan) yeganini — holbuki u (yeyishdan) qaytarilgan edi — zikr qiladi — ‹lekin Nuhning — Alloh yer ahliga yuborgan birinchi paygʻambarning — oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular Nuhning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi qilgan xatosini, Robbidan ilmsiz (narsani) soʻraganini zikr qiladi — ‹lekin Rahmonning xalili (doʻsti) Ibrohimning oldiga boringlar›, deydi. — U zot: — Bas, ular Ibrohimning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi (taʼvil bilan) aytgan uchta soʻzni zikr qiladi — ‹lekin Musoning — Alloh unga Tavrotni bergan, u bilan (bevosita) soʻzlashgan va uni najiy (yaqin suhbatdosh) qilib yaqinlashtirgan bandaning — oldiga boringlar›, deydi. — U zot: — Bas, ular Musoning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi — va u oʻzi qilgan xatosini, bir jonni oʻldirganini zikr qiladi — ‹lekin Iso — Allohning bandasi, Uning rasuli, Allohning ruhi va Uning kalimasi — ning oldiga boringlar›, deydi. — U zot: — Bas, ular Isoning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin Muhammad ﷺning — Alloh uning avval va keyin (qilgan) gunohini magʻfirat qilgan bandaning — oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular mening oldimga keladilar; men Robbimning huzurida (kirishga) izn soʻrayman; bas, menga Uning (huzuriga kirishga) izn beriladi. Qachon men Uni koʻrsam, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — (sajdada) qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi; soʻra — beriladi›, deydi. — U zot: — Bas, men boshimni koʻtaraman-da, Robbimni — U menga oʻrgatadigan sano (maqtov) va hamd bilan — sano aytaman. Bas, U menga bir hadd (chegara) belgilaydi; men chiqib, ularni jannatga kiritaman», dedilar. (Qatoda aytdi: Men U zotning yana shunday deganlarini ham eshitganman:) «Bas, men chiqib, ularni doʻzaxdan chiqaraman va ularni jannatga kiritaman. Soʻng (yana) qaytaman-da, Robbimning huzurida (kirishga) izn soʻrayman; bas, menga Uning (huzuriga) izn beriladi. Qachon men Uni koʻrsam, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi; soʻra — beriladi›, deydi. — U zot: — Bas, men boshimni koʻtaraman-da, Robbimni — U menga oʻrgatadigan sano va hamd bilan — sano aytaman. — U zot: — Soʻng men shafoat qilaman; bas, U menga bir hadd belgilaydi; men chiqib, ularni jannatga kiritaman», dedilar. (Qatoda aytdi: Men U zotning shunday deganlarini eshitdim:) «Bas, men chiqib, ularni doʻzaxdan chiqaraman va ularni jannatga kiritaman; soʻng uchinchi marta qaytaman-da, Robbimning huzurida (kirishga) izn soʻrayman; bas, menga Uning (huzuriga) izn beriladi. Qachon men Uni koʻrsam, sajdaga yiqilaman; U meni — Alloh xohlagancha — qoldiradi, soʻng: ‹Boshingni koʻtar, ey Muhammad; ayt — eshitiladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi; soʻra — beriladi›, deydi. — U zot: — Bas, men boshimni koʻtaraman-da, Robbimni — U menga oʻrgatadigan sano va hamd bilan — sano aytaman. — U zot: — Soʻng men shafoat qilaman; bas, U menga bir hadd belgilaydi; men chiqib, ularni jannatga kiritaman», dedilar. (Qatoda aytdi: Men U zotning shunday deganlarini ham eshitganman:) «Bas, men chiqib, ularni doʻzaxdan chiqaraman va ularni jannatga kiritaman — toki doʻzaxda faqat Qurʼon ushlab qolgan (yaʼni abadiy qolish vojib boʻlgan) kishidan boshqa hech kim qolmaydi», dedilar. — (Qatoda) aytdi: — Soʻng U zot mana shu oyatni tilovat qildilar: ‹Shoyad Robbing seni Maqomi Mahmud (maqtalgan maqom)ga (yetkazib) qoʻzgʻatsa...› (Isro surasi, 79-oyat). (Qatoda) aytdi: Mana shu — Paygʻambaringiz ﷺga vaʼda qilingan Maqomi Mahmuddir.(Анас (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Муъминлар Қиёмат куни (маҳшар жойида узоқ) ушланадилар — токи улар буни (аҳволни) ғам (ташвиш) қиладилар; бас, улар: ‹Кошки, Роббимизга (кимнидир) шафоатчи қилсак — токи У бизни мана шу жойимиздан роҳатлантирса!› дейдилар. Бас, улар Одамнинг олдига келиб: ‹Сен — Одамсан, одамларнинг отаси; Аллоҳ сени Ўз Қўли билан яратди, сени ўз жаннатига жойлаштирди, фаришталарини сенга сажда қилдирди ва сенга ҳар бир нарсанинг исмларини ўргатди; (бас,) Роббинг ҳузурида бизга шафоат қил — токи У бизни мана шу жойимиздан роҳатлантирса›, дейдилар. — У зот: — Бас, у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи қилган хатосини, дарахтдан (мевасидан) еганини — ҳолбуки у (ейишдан) қайтарилган эди — зикр қилади — ‹лекин Нуҳнинг — Аллоҳ ер аҳлига юборган биринчи пайғамбарнинг — олдига боринглар›, дейди. Бас, улар Нуҳнинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи қилган хатосини, Роббидан илмсиз (нарсани) сўраганини зикр қилади — ‹лекин Раҳмоннинг халили (дўсти) Иброҳимнинг олдига боринглар›, дейди. — У зот: — Бас, улар Иброҳимнинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи (таъвил билан) айтган учта сўзни зикр қилади — ‹лекин Мусонинг — Аллоҳ унга Тавротни берган, у билан (бевосита) сўзлашган ва уни нажий (яқин суҳбатдош) қилиб яқинлаштирган банданинг — олдига боринглар›, дейди. — У зот: — Бас, улар Мусонинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди — ва у ўзи қилган хатосини, бир жонни ўлдирганини зикр қилади — ‹лекин Исо — Аллоҳнинг бандаси, Унинг расули, Аллоҳнинг руҳи ва Унинг калимаси — нинг олдига боринглар›, дейди. — У зот: — Бас, улар Исонинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин Муҳаммад ﷺнинг — Аллоҳ унинг аввал ва кейин (қилган) гуноҳини мағфират қилган банданинг — олдига боринглар›, дейди. Бас, улар менинг олдимга келадилар; мен Роббимнинг ҳузурида (киришга) изн сўрайман; бас, менга Унинг (ҳузурига киришга) изн берилади. Қачон мен Уни кўрсам, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — (саждада) қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади; сўра — берилади›, дейди. — У зот: — Бас, мен бошимни кўтараман-да, Роббимни — У менга ўргатадиган сано (мақтов) ва ҳамд билан — сано айтаман. Бас, У менга бир ҳадд (чегара) белгилайди; мен чиқиб, уларни жаннатга киритаман», дедилар. (Қатода айтди: Мен У зотнинг яна шундай деганларини ҳам эшитганман:) «Бас, мен чиқиб, уларни дўзахдан чиқараман ва уларни жаннатга киритаман. Сўнг (яна) қайтаман-да, Роббимнинг ҳузурида (киришга) изн сўрайман; бас, менга Унинг (ҳузурига) изн берилади. Қачон мен Уни кўрсам, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади; сўра — берилади›, дейди. — У зот: — Бас, мен бошимни кўтараман-да, Роббимни — У менга ўргатадиган сано ва ҳамд билан — сано айтаман. — У зот: — Сўнг мен шафоат қиламан; бас, У менга бир ҳадд белгилайди; мен чиқиб, уларни жаннатга киритаман», дедилар. (Қатода айтди: Мен У зотнинг шундай деганларини эшитдим:) «Бас, мен чиқиб, уларни дўзахдан чиқараман ва уларни жаннатга киритаман; сўнг учинчи марта қайтаман-да, Роббимнинг ҳузурида (киришга) изн сўрайман; бас, менга Унинг (ҳузурига) изн берилади. Қачон мен Уни кўрсам, саждага йиқиламан; У мени — Аллоҳ хоҳлаганча — қолдиради, сўнг: ‹Бошингни кўтар, эй Муҳаммад; айт — эшитилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади; сўра — берилади›, дейди. — У зот: — Бас, мен бошимни кўтараман-да, Роббимни — У менга ўргатадиган сано ва ҳамд билан — сано айтаман. — У зот: — Сўнг мен шафоат қиламан; бас, У менга бир ҳадд белгилайди; мен чиқиб, уларни жаннатга киритаман», дедилар. (Қатода айтди: Мен У зотнинг шундай деганларини ҳам эшитганман:) «Бас, мен чиқиб, уларни дўзахдан чиқараман ва уларни жаннатга киритаман — токи дўзахда фақат Қуръон ушлаб қолган (яъни абадий қолиш вожиб бўлган) кишидан бошқа ҳеч ким қолмайди», дедилар. — (Қатода) айтди: — Сўнг У зот мана шу оятни тиловат қилдилар: ‹Шояд Роббинг сени Мақоми Маҳмуд (мақталган мақом)га (етказиб) қўзғаца...› (Исро сураси, 79-оят). (Қатода) айтди: Мана шу — Пайғамбарингиз ﷺга ваъда қилинган Мақоми Маҳмуддир.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي عَمِّي، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَ إِلَى الأَنْصَارِ فَجَمَعَهُمْ فِي قُبَّةٍ وَقَالَ لَهُمُ ‏"‏ اصْبِرُوا حَتَّى تَلْقَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ، فَإِنِّي عَلَى الْحَوْضِ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,)) Rasululloh ﷺ ansorlarga (odam) yuborib, ularni bir qubba (chodir)da toʻpladilar-da, ularga: «(Mendan keyin oʻzgalarga imtiyoz berilishiga) sabr qilinglar — toki Allohga va Uning Rasuliga yoʻliqqaningizga qadar; chunki men Havz (Kavsar havzi) ustida (sizlarni kutib turaman)», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,)) Расулуллоҳ ﷺ ансорларга (одам) юбориб, уларни бир қубба (чодир)да тўпладилар-да, уларга: «(Мендан кейин ўзгаларга имтиёз берилишига) сабр қилинглар — токи Аллоҳга ва Унинг Расулига йўлиққанингизга қадар; чунки мен Ҳавз (Кавсар ҳавзи) устида (сизларни кутиб тураман)», дедилар.

حَدَّثَنِي ثَابِتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَحْوَلِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا تَهَجَّدَ مِنَ اللَّيْلِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ، أَنْتَ قَيِّمُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ، وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ، وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَنْ فِيهِنَّ، أَنْتَ الْحَقُّ، وَقَوْلُكَ الْحَقُّ، وَوَعْدُكَ الْحَقُّ، وَلِقَاؤُكَ الْحَقُّ، وَالْجَنَّةُ حَقٌّ، وَالنَّارُ حَقٌّ، وَالسَّاعَةُ حَقٌّ، اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ، وَبِكَ آمَنْتُ، وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ، وَإِلَيْكَ خَاصَمْتُ، وَبِكَ حَاكَمْتُ، فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ، وَأَسْرَرْتُ وَأَعْلَنْتُ، وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ وَأَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ طَاوُسٍ قَيَّامٌ‏.‏ وَقَالَ مُجَاهِدٌ الْقَيُّومُ الْقَائِمُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ‏.‏ وَقَرَأَ عُمَرُ الْقَيَّامُ، وَكِلاَهُمَا مَدْحٌ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ kechasi tahajjud (oʻqigan)larida (shunday) der edilar: «Allohumma robbano lakal-hamd; anta qayyimus-samovati val-arz; va lakal-hamdu anta robbus-samovati val-arzi va man fihinna; va lakal-hamdu anta nurus-samovati val-arzi va man fihinna; antal-haqq, va qavlukal-haqq, va vaʼdukal-haqq, va liqouka haqq, val-jannatu haqq, van-naru haqq, vas-soatu haqq; allohumma laka aslamtu, va bika amantu, va alayka tavakkaltu, va ilayka xosamtu, va bika hakamtu; fagʻfir liy ma qaddamtu va ma axxartu, va asrartu va aʼlantu, va ma anta aʼlamu bihi minniy; la ilaha illa anta (Allohim, Robbimiz, hamd Senga (xos)dir; Sen — osmonlar va yerning Egasisan; hamd Senga; Sen — osmonlar va yer va ulardagilarning Robbisan; hamd Senga; Sen — osmonlar va yer va ulardagilarning nuriSan; Sen — Haqsan, Sening soʻzing haq, vaʼdang haq, (Senga) yoʻliqish haq, jannat haq, doʻzax haq, Soat (Qiyomat) haqdir; Allohim, Senga taslim boʻldim, Senga iymon keltirdim, Senga tavakkal qildim, Senga (xusumatda) murojaat qildim, Sen (madading) bilan hukm soʻradim; bas, men avval qilgan va keyin qilgan, yashirgan va oshkor qilgan (gunoh)larimni va Sen mendan koʻra yaxshiroq biladigan (gunoh)larimni magʻfirat qil; Sendan boshqa iloh yoʻq).» (Abu Abdulloh (Buxoriy) aytdi: Qays ibn Saʼd va Abu Zubayr Tovusdan: ‹qayyom› dedilar. Mujohid: ‹al-Qayyum — har bir narsa ustida (gʻamxoʻrlik bilan) turuvchi›, dedi. Umar esa: ‹al-Qayyom› deb qiroat qildi; ikkalasi ham — (Alloh uchun) madhdir (maqtovdir).)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ кечаси таҳажжуд (ўқиган)ларида (шундай) дер эдилар: «Аллоҳумма роббано лакал-ҳамд; анта қаййимус-самовати вал-арз; ва лакал-ҳамду анта роббус-самовати вал-арзи ва ман фиҳинна; ва лакал-ҳамду анта нурус-самовати вал-арзи ва ман фиҳинна; антал-ҳаққ, ва қавлукал-ҳаққ, ва ваъдукал-ҳаққ, ва лиқоука ҳаққ, вал-жаннату ҳаққ, ван-нару ҳаққ, вас-соату ҳаққ; аллоҳумма лака асламту, ва бика аманту, ва алайка таваккалту, ва илайка хосамту, ва бика ҳакамту; фағфир лий ма қаддамту ва ма аххарту, ва асрарту ва аъланту, ва ма анта аъламу биҳи минний; ла илаҳа илла анта (Аллоҳим, Роббимиз, ҳамд Сенга (хос)дир; Сен — осмонлар ва ернинг Эгасисан; ҳамд Сенга; Сен — осмонлар ва ер ва улардагиларнинг Роббисан; ҳамд Сенга; Сен — осмонлар ва ер ва улардагиларнинг нуриСан; Сен — Ҳақсан, Сенинг сўзинг ҳақ, ваъданг ҳақ, (Сенга) йўлиқиш ҳақ, жаннат ҳақ, дўзах ҳақ, Соат (Қиёмат) ҳақдир; Аллоҳим, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккал қилдим, Сенга (хусуматда) мурожаат қилдим, Сен (мададинг) билан ҳукм сўрадим; бас, мен аввал қилган ва кейин қилган, яширган ва ошкор қилган (гуноҳ)ларимни ва Сен мендан кўра яхшироқ биладиган (гуноҳ)ларимни мағфират қил; Сендан бошқа илоҳ йўқ).» (Абу Абдуллоҳ (Бухорий) айтди: Қайс ибн Саъд ва Абу Зубайр Товусдан: ‹қайём› дедилар. Мужоҳид: ‹ал-Қайюм — ҳар бир нарса устида (ғамхўрлик билан) турувчи›, деди. Умар эса: ‹ал-Қайём› деб қироат қилди; иккаласи ҳам — (Аллоҳ учун) мадҳдир (мақтовдир).)

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنِي الأَعْمَشُ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تُرْجُمَانٌ وَلاَ حِجَابٌ يَحْجُبُهُ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sizlardan hech bir kishi (istisno) yoʻqki, magar Robbi u bilan (bevosita) soʻzlashadi — uning bilan Uning orasida na tarjimon, na uni (Allohni) toʻsib turadigan hijob (parda) boʻladi», dedilar.(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳеч бир киши (истисно) йўқки, магар Робби у билан (бевосита) сўзлашади — унинг билан Унинг орасида на таржимон, на уни (Аллоҳни) тўсиб турадиган ҳижоб (парда) бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ جَنَّتَانِ مِنْ فِضَّةٍ آنِيَتُهُمَا وَمَا فِيهِمَا، وَجَنَّتَانِ مِنْ ذَهَبٍ آنِيَتُهُمَا وَمَا فِيهِمَا، وَمَا بَيْنَ الْقَوْمِ وَبَيْنَ أَنْ يَنْظُرُوا إِلَى رَبِّهِمْ إِلاَّ رِدَاءُ الْكِبْرِ عَلَى وَجْهِهِ فِي جَنَّةِ عَدْنٍ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Qays (Abu Muso) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Ikki jannat (bor)ki, ularning idishlari va ulardagi (barcha) narsa kumushdan(dir); va ikki jannat (bor)ki, ularning idishlari va ulardagi (barcha) narsa oltindan(dir). Adn jannatida (boʻlgan) qavm bilan ularning Robbiga (boquvchi) qarashlari orasida — Uning Yuzidagi kibriyo (ulugʻvorlik) ridosi (pardasi)dan boshqa (toʻsiq) yoʻq», dedilar.)(Абдуллоҳ ибн Қайс (Абу Мусо) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Икки жаннат (бор)ки, уларнинг идишлари ва улардаги (барча) нарса кумушдан(дир); ва икки жаннат (бор)ки, уларнинг идишлари ва улардаги (барча) нарса олтиндан(дир). Адн жаннатида (бўлган) қавм билан уларнинг Роббига (боқувчи) қарашлари орасида — Унинг Юзидаги кибриё (улуғворлик) ридоси (пардаси)дан бошқа (тўсиқ) йўқ», дедилар.)

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكُ بْنُ أَعْيَنَ، وَجَامِعُ بْنُ أَبِي رَاشِدٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اقْتَطَعَ مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ بِيَمِينٍ كَاذِبَةٍ، لَقِيَ اللَّهَ وَهْوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِصْدَاقَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏[quran sura="3" aya_start="77" aya_end="77"]{‏إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلاً أُولَئِكَ لاَ خَلاَقَ لَهُمْ فِي الآخِرَةِ وَلاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim bir musulmon kishining molini yolgʻon qasam bilan kesib (egallab) olsa, Allohga — U undan gʻazablangan holda — yoʻliqadi», dedilar. Abdulloh aytdi: Soʻng Rasululloh ﷺ uning tasdigʻini (dalilini) Allohning — zikri ulugʻ boʻlgan — Kitobidan tilovat qildilar: ‹Albatta, Allohning ahdi va oʻz qasamlarini oz bahoga sotadiganlar — ana oʻshalarga oxiratda hech qanday nasiba (xayr) yoʻq; Alloh ularga (rahmat bilan) soʻzlamaydi...› (Oli Imron surasi, 77-oyat).(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир мусулмон кишининг молини ёлғон қасам билан кесиб (эгаллаб) олса, Аллоҳга — У ундан ғазабланган ҳолда — йўлиқади», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унинг тасдиғини (далилини) Аллоҳнинг — зикри улуғ бўлган — Китобидан тиловат қилдилар: ‹Албатта, Аллоҳнинг аҳди ва ўз қасамларини оз баҳога сотадиганлар — ана ўшаларга охиратда ҳеч қандай насиба (хайр) йўқ; Аллоҳ уларга (раҳмат билан) сўзламайди...› (Оли Имрон сураси, 77-оят).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ ثَلاَثَةٌ لاَ يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ رَجُلٌ حَلَفَ عَلَى سِلْعَةٍ لَقَدْ أَعْطَى بِهَا أَكْثَرَ مِمَّا أَعْطَى وَهْوَ كَاذِبٌ، وَرَجُلٌ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ بَعْدَ الْعَصْرِ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، وَرَجُلٌ مَنَعَ فَضْلَ مَاءٍ فَيَقُولُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، الْيَوْمَ أَمْنَعُكَ فَضْلِي، كَمَا مَنَعْتَ فَضْلَ مَا لَمْ تَعْمَلْ يَدَاكَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Uch (toifa kishi bor)ki, Alloh ularga Qiyomat kuni (rahmat bilan) soʻzlamaydi va ularga (rahmat nazari bilan) qaramaydi: bir kishiki, u bir mol (narsa) ustida — unga (oʻzi) bergan (narx)dan koʻproq berilgan deb — qasam ichadi, holbuki u yolgʻonchidir; bir kishiki, u asrdan keyin — bir musulmon kishining molini (nohaq) kesib olish uchun — yolgʻon qasam ichadi; va bir kishiki, u ortiqcha (oshib qolgan) suvni (boshqalardan) man qiladi. Bas, Alloh Qiyomat kuni: ‹Bugun Men senga Oʻz fazlimni man qilaman — xuddi sen ikki qoʻling ishlamagan (oʻzing yaratmagan) narsaning ortigʻini man qilganing kabi›, deydi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Уч (тоифа киши бор)ки, Аллоҳ уларга Қиёмат куни (раҳмат билан) сўзламайди ва уларга (раҳмат назари билан) қарамайди: бир кишики, у бир мол (нарса) устида — унга (ўзи) берган (нарх)дан кўпроқ берилган деб — қасам ичади, ҳолбуки у ёлғончидир; бир кишики, у асрдан кейин — бир мусулмон кишининг молини (ноҳақ) кесиб олиш учун — ёлғон қасам ичади; ва бир кишики, у ортиқча (ошиб қолган) сувни (бошқалардан) ман қилади. Бас, Аллоҳ Қиёмат куни: ‹Бугун Мен сенга Ўз фазлимни ман қиламан — худди сен икки қўлинг ишламаган (ўзинг яратмаган) нарсанинг ортиғини ман қилганинг каби›, дейди», дедилар.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الزَّمَانُ قَدِ اسْتَدَارَ كَهَيْئَتِهِ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا، مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ثَلاَثٌ مُتَوَالِيَاتٌ ذُو الْقَعَدَةِ وَذُو الْحَجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ، وَرَجَبُ مُضَرَ الَّذِي بَيْنَ جُمَادَى وَشَعْبَانَ، أَىُّ شَهْرٍ هَذَا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ يُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ ذَا الْحَجَّةِ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَىُّ بَلَدٍ هَذَا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ الْبَلْدَةَ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَىُّ يَوْمٍ هَذَا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَسَكَتَ حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَيُسَمِّيهِ بِغَيْرِ اسْمِهِ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ يَوْمَ النَّحْرِ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا بَلَى‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ ـ قَالَ مُحَمَّدٌ وَأَحْسِبُهُ قَالَ وَأَعْرَاضَكُمْ ـ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، وَسَتَلْقَوْنَ رَبَّكُمْ فَيَسْأَلُكُمْ عَنْ أَعْمَالِكُمْ، أَلاَ فَلاَ تَرْجِعُوا بَعْدِي ضُلاَّلاً، يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ، أَلاَ لِيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، فَلَعَلَّ بَعْضَ مَنْ يَبْلُغُهُ أَنْ يَكُونَ أَوْعَى مِنْ بَعْضِ مَنْ سَمِعَهُ ‏"‏‏.‏ فَكَانَ مُحَمَّدٌ إِذَا ذَكَرَهُ قَالَ صَدَقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abu Bakra otasi Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan, (u) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Zamon — Alloh osmonlar va yerni yaratgan kunidagi holatiga (qaytib) aylanib (toʻla bir davr) keldi: yil — oʻn ikki oydir; ulardan toʻrttasi — (urush) harom (qilingan) oylardir: uchtasi ketma-ketdir — Zul-qaʼda, Zul-hijja va Muharram; (toʻrtinchisi) Jumodo bilan Shaʼbon orasidagi Rajab Muzar (oyi)dir. Bu — qaysi oy?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedik. Bas, U zot — biz Uni (oʻsha oyni) oʻz nomidan boshqa (nom) bilan ataydilar deb oʻylagunimizcha — jim turdilar. Soʻng: «Bu — Zul-hijja emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Bu — qaysi shahar?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedik. Bas, U zot — biz Uni (oʻsha shaharni) oʻz nomidan boshqa (nom) bilan ataydilar deb oʻylagunimizcha — jim turdilar. Soʻng: «Bu — (haramli) shahar (Makka) emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Bas, bu — qaysi kun?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedik. Bas, U zot — biz Uni (oʻsha kunni) oʻz nomidan boshqa (nom) bilan ataydilar deb oʻylagunimizcha — jim turdilar. Soʻng: «Bu — Nahr (qurbonlik) kuni emasmi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Bas, albatta sizlarning qonlaringiz va mollaringiz — (Muhammad aytdi: men U zot: ‹va obroʻlaringiz› ham dedilar deb oʻylayman) — sizlarga — mana shu kuningizning, mana shu shahringizda, mana shu oyingizdagi hurmati (muqaddasligi) kabi — harom (muqaddas)dir. Sizlar Robbingizga yoʻliqasizlar; bas, U sizlardan amallaringizni soʻraydi. Ogoh boʻlinglar! Mendan keyin — bir-biringizning boʻyinlaringizni uradigan — adashganlar (boʻlib) qaytmanglar! Ogoh boʻlinglar! Hozir boʻlgan (kishi) gʻoyibga (yetib bormaganga) yetkazsin; zero, yetkazilgan baʼzi (kishilar) — eshitgan baʼzi (kishilar)dan koʻra (uni) yaxshiroq saqlovchi (anglovchi) boʻlishi mumkin», dedilar.) Muhammad (ibn Sirin) uni (bu hadisni) zikr qilganida: «Paygʻambar ﷺ rost aytdilar», der edi. Soʻng (U zot): «Ogoh boʻlinglar! Yetkazdimmi? Ogoh boʻlinglar! Yetkazdimmi?» dedilar.(Ибн Абу Бакра отаси Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан, (у) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Замон — Аллоҳ осмонлар ва ерни яратган кунидаги ҳолатига (қайтиб) айланиб (тўла бир давр) келди: йил — ўн икки ойдир; улардан тўрттаси — (уруш) ҳаром (қилинган) ойлардир: учтаси кетма-кетдир — Зул-қаъда, Зул-ҳижжа ва Муҳаррам; (тўртинчиси) Жумодо билан Шаъбон орасидаги Ражаб Музар (ойи)дир. Бу — қайси ой?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедик. Бас, У зот — биз Уни (ўша ойни) ўз номидан бошқа (ном) билан атайдилар деб ўйлагунимизча — жим турдилар. Сўнг: «Бу — Зул-ҳижжа эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Бу — қайси шаҳар?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедик. Бас, У зот — биз Уни (ўша шаҳарни) ўз номидан бошқа (ном) билан атайдилар деб ўйлагунимизча — жим турдилар. Сўнг: «Бу — (ҳарамли) шаҳар (Макка) эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Бас, бу — қайси кун?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедик. Бас, У зот — биз Уни (ўша кунни) ўз номидан бошқа (ном) билан атайдилар деб ўйлагунимизча — жим турдилар. Сўнг: «Бу — Наҳр (қурбонлик) куни эмасми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Бас, албатта сизларнинг қонларингиз ва молларингиз — (Муҳаммад айтди: мен У зот: ‹ва обрўларингиз› ҳам дедилар деб ўйлайман) — сизларга — мана шу кунингизнинг, мана шу шаҳрингизда, мана шу ойингиздаги ҳурмати (муқаддаслиги) каби — ҳаром (муқаддас)дир. Сизлар Роббингизга йўлиқасизлар; бас, У сизлардан амалларингизни сўрайди. Огоҳ бўлинглар! Мендан кейин — бир-бирингизнинг бўйинларингизни урадиган — адашганлар (бўлиб) қайтманглар! Огоҳ бўлинглар! Ҳозир бўлган (киши) ғойибга (етиб бормаганга) етказсин; зеро, етказилган баъзи (кишилар) — эшитган баъзи (кишилар)дан кўра (уни) яхшироқ сақловчи (англовчи) бўлиши мумкин», дедилар.) Муҳаммад (ибн Сирин) уни (бу ҳадисни) зикр қилганида: «Пайғамбар ﷺ рост айтдилар», дер эди. Сўнг (У зот): «Огоҳ бўлинглар! Етказдимми? Огоҳ бўлинглар! Етказдимми?» дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، قَالَ كَانَ ابْنٌ لِبَعْضِ بَنَاتِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَقْضِي، فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ أَنْ يَأْتِيَهَا فَأَرْسَلَ ‏"‏ إِنَّ لِلَّهِ مَا أَخَذَ، وَلَهُ مَا أَعْطَى، وَكُلٌّ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى، فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏‏.‏ فَأَرْسَلَتْ إِلَيْهِ فَأَقْسَمَتْ عَلَيْهِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقُمْتُ مَعَهُ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَعُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، فَلَمَّا دَخَلْنَا نَاوَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّبِيَّ وَنَفْسُهُ تَقَلْقَلُ فِي صَدْرِهِ ـ حَسِبْتُهُ قَالَ ـ كَأَنَّهَا شَنَّةٌ، فَبَكَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ أَتَبْكِي فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا يَرْحَمُ اللَّهُ مِنْ عِبَادِهِ الرُّحَمَاءَ ‏"‏‏.‏

(Usoma (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺning qizlaridan birining oʻgʻli jon (taslim qilish arafasi)da edi; bas, u (qiz) U zotga — uning oldiga kelishlarini (soʻrab, odam) yubordi. U zot: «Albatta, Alloh olgan narsa Uniki va bergan narsa (ham) Uniki; har bir narsa Uning huzurida belgilangan ajal (muddat) bilandir. Bas, u sabr qilsin va (ajrini Allohdan) kutsin», deb (xabar) yubordilar. Soʻng u (qiz) U zotga — Unga qasam ichib — (yana odam) yubordi (kelishlarini qattiq soʻradi). Bas, Rasululloh ﷺ turdilar, men ham U zot bilan turdim, Muoz ibn Jabal, Ubay ibn Kaʼb va Uboda ibn Somit (ham birga bordik). Qachon biz kirsak, ular Rasululloh ﷺga bolani — uning joni koʻkragida liqillab (chiqmoqda) turgan holda — topshirdilar; (Usoma): men U zot: «goʻyo (eski) bir mesh (suvi)dek», dedilar deb oʻylayman. Bas, Rasululloh ﷺ yigʻladilar. Shunda Saʼd ibn Uboda: «Yigʻlaysizmi?» dedi. U zot: «Albatta, Alloh oʻz bandalaridan (faqat) rahmdillarga rahm qiladi», dedilar.(Усома (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг қизларидан бирининг ўғли жон (таслим қилиш арафаси)да эди; бас, у (қиз) У зотга — унинг олдига келишларини (сўраб, одам) юборди. У зот: «Албатта, Аллоҳ олган нарса Уники ва берган нарса (ҳам) Уники; ҳар бир нарса Унинг ҳузурида белгиланган ажал (муддат) биландир. Бас, у сабр қилсин ва (ажрини Аллоҳдан) куцин», деб (хабар) юбордилар. Сўнг у (қиз) У зотга — Унга қасам ичиб — (яна одам) юборди (келишларини қаттиқ сўради). Бас, Расулуллоҳ ﷺ турдилар, мен ҳам У зот билан турдим, Муоз ибн Жабал, Убай ибн Каъб ва Убода ибн Сомит (ҳам бирга бордик). Қачон биз кирсак, улар Расулуллоҳ ﷺга болани — унинг жони кўкрагида лиқиллаб (чиқмоқда) турган ҳолда — топширдилар; (Усома): мен У зот: «гўё (эски) бир меш (суви)дек», дедилар деб ўйлайман. Бас, Расулуллоҳ ﷺ йиғладилар. Шунда Саъд ибн Убода: «Йиғлайсизми?» деди. У зот: «Албатта, Аллоҳ ўз бандаларидан (фақат) раҳмдилларга раҳм қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اخْتَصَمَتِ الْجَنَّةُ وَالنَّارُ إِلَى رَبِّهِمَا فَقَالَتِ الْجَنَّةُ يَا رَبِّ مَا لَهَا لاَ يَدْخُلُهَا إِلاَّ ضُعَفَاءُ النَّاسِ وَسَقَطُهُمْ‏.‏ وَقَالَتِ النَّارُ ـ يَعْنِي ـ أُوثِرْتُ بِالْمُتَكَبِّرِينَ‏.‏ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِلْجَنَّةِ أَنْتِ رَحْمَتِي‏.‏ وَقَالَ لِلنَّارِ أَنْتِ عَذَابِي أُصِيبُ بِكِ مَنْ أَشَاءُ، وَلِكُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْكُمَا مِلْؤُهَا ـ قَالَ ـ فَأَمَّا الْجَنَّةُ فَإِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِنْ خَلْقِهِ أَحَدًا، وَإِنَّهُ يُنْشِئُ لِلنَّارِ مَنْ يَشَاءُ فَيُلْقَوْنَ فِيهَا فَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ‏.‏ ثَلاَثًا، حَتَّى يَضَعَ فِيهَا قَدَمَهُ فَتَمْتَلِئُ وَيُرَدُّ بَعْضُهَا إِلَى بَعْضٍ وَتَقُولُ قَطْ قَطْ قَطْ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Jannat va doʻzax oʻz Robbiga (borib) daʼvolashdilar (xusumat qildi). Jannat: ‹Ey Robbim, unga nima boʻldiki, unga faqat odamlarning ojizlari va tubanlari (pastkashlari) kirar ekan?› dedi. Doʻzax esa: ‹Men mutakabbirlar bilan afzal (imtiyozli) qilindim (ular menga solindi)›, dedi. Bas, Alloh taolo jannatga: ‹Sen — Mening rahmatimsan›, dedi; doʻzaxga esa: ‹Sen — Mening azobimsan; Men sen bilan istagan kishimni (azobga) duchor qilaman; ikkovingizning ham toʻladigan (miqdori) bor›, dedi. — U zot: — Jannatga kelsak, albatta Alloh oʻz xalqidan hech kimga zulm qilmaydi; doʻzaxga esa — (Alloh) istagan (yangi) xalq yaratadi-da, ular unga tashlanadi; bas, u: ‹Yana (qoʻshimcha) bormi?› der — uch marta — toki (Alloh) unga Oʻz qadamini qoʻyguncha; shunda u toʻladi va uning baʼzisi baʼzisiga (qisilib) qaytariladi-da: ‹Bas, bas, bas (yetar)!› deydi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Жаннат ва дўзах ўз Роббига (бориб) даъволашдилар (хусумат қилди). Жаннат: ‹Эй Роббим, унга нима бўлдики, унга фақат одамларнинг ожизлари ва тубанлари (пасткашлари) кирар экан?› деди. Дўзах эса: ‹Мен мутакаббирлар билан афзал (имтиёзли) қилиндим (улар менга солинди)›, деди. Бас, Аллоҳ таоло жаннатга: ‹Сен — Менинг раҳматимсан›, деди; дўзахга эса: ‹Сен — Менинг азобимсан; Мен сен билан истаган кишимни (азобга) дучор қиламан; икковингизнинг ҳам тўладиган (миқдори) бор›, деди. — У зот: — Жаннатга келсак, албатта Аллоҳ ўз халқидан ҳеч кимга зулм қилмайди; дўзахга эса — (Аллоҳ) истаган (янги) халқ яратади-да, улар унга ташланади; бас, у: ‹Яна (қўшимча) борми?› дер — уч марта — токи (Аллоҳ) унга Ўз қадамини қўйгунча; шунда у тўлади ва унинг баъзиси баъзисига (қисилиб) қайтарилади-да: ‹Бас, бас, бас (етар)!› дейди», дедилар.)

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيُصِيبَنَّ أَقْوَامًا سَفْعٌ مِنَ النَّارِ بِذُنُوبٍ أَصَابُوهَا عُقُوبَةً، ثُمَّ يُدْخِلُهُمُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِفَضْلِ رَحْمَتِهِ يُقَالُ لَهُمُ الْجَهَنَّمِيُّونَ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ هَمَّامٌ حَدَّثَنَا قَتَادَةٌ حَدَّثَنَا أَنَسٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Albatta, baʼzi qavmlarga — oʻzlari qilgan gunohlari sababli, jazo (tariqasida) — doʻzaxdan bir kuyish (alanga) yetadi; soʻng Alloh ularni Oʻz rahmati fazli bilan jannatga kiritadi; ularga ‹jahannamiylar› deyiladi», dedilar.) (Hammom aytdi: Bizga Qatoda, (unga) Anas Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildi).)(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Албатта, баъзи қавмларга — ўзлари қилган гуноҳлари сабабли, жазо (тариқасида) — дўзахдан бир куйиш (аланга) етади; сўнг Аллоҳ уларни Ўз раҳмати фазли билан жаннатга киритади; уларга ‹жаҳаннамийлар› дейилади», дедилар.) (Ҳаммом айтди: Бизга Қатода, (унга) Анас Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ جَاءَ حَبْرٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ يَضَعُ السَّمَاءَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالأَرْضَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالْجِبَالَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالشَّجَرَ وَالأَنْهَارَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَسَائِرَ الْخَلْقِ عَلَى إِصْبَعٍ، ثُمَّ يَقُولُ بِيَدِهِ أَنَا الْمَلِكُ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ ‏[quran sura="6" aya_start="91" aya_end="91"]{‏وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ‏}‏‏"‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir (yahudiy) olim Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Ey Muhammad, albatta Alloh osmonni bir barmoq ustida, yerni bir barmoq ustida, togʻlarni bir barmoq ustida, daraxt va daryolarni bir barmoq ustida va (barcha) qolgan maxluqotni bir barmoq ustida (ushlab) qoʻyadi, soʻng oʻz Qoʻli bilan (ishora qilib): ‹Men — Podshohman›, deydi», dedi. Bas, Rasululloh ﷺ — (taajjub bilan) kuldilar-da: ‹Ular Allohni — Uning haqiqiy qadriga koʻra — qadrlamadilar...› (Anʼom surasi, 91-oyat) (deb oʻqidilar).(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир (яҳудий) олим Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Эй Муҳаммад, албатта Аллоҳ осмонни бир бармоқ устида, ерни бир бармоқ устида, тоғларни бир бармоқ устида, дарахт ва дарёларни бир бармоқ устида ва (барча) қолган махлуқотни бир бармоқ устида (ушлаб) қўяди, сўнг ўз Қўли билан (ишора қилиб): ‹Мен — Подшоҳман›, дейди», деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ — (таажжуб билан) кулдилар-да: ‹Улар Аллоҳни — Унинг ҳақиқий қадрига кўра — қадрламадилар...› (Анъом сураси, 91-оят) (деб ўқидилар).

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، أَخْبَرَنِي شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بِتُّ فِي بَيْتِ مَيْمُونَةَ لَيْلَةً وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَهَا لأَنْظُرَ كَيْفَ صَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِاللَّيْلِ، فَتَحَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَهْلِهِ سَاعَةً ثُمَّ رَقَدَ، فَلَمَّا كَانَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ أَوْ بَعْضُهُ قَعَدَ فَنَظَرَ إِلَى السَّمَاءِ فَقَرَأَ ‏[quran sura="2" aya_start="164" aya_end="164"]{‏إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏لأُولِي الأَلْبَابِ‏}‏ ثُمَّ قَامَ فَتَوَضَّأَ وَاسْتَنَّ، ثُمَّ صَلَّى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، ثُمَّ أَذَّنَ بِلاَلٌ بِالصَّلاَةِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى لِلنَّاسِ الصُّبْحَ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men bir kecha Maymunaning uyida — Paygʻambar ﷺ uning huzurida (boʻlgan) holda — Rasululloh ﷺning kechasi (oʻqiydigan) namozlari qanday ekanini koʻrish uchun tunadim. Rasululloh ﷺ oʻz ahli (xotini) bilan bir soat suhbatlashdilar, soʻng uxladilar. Qachon kechaning oxirgi uchdan biri — yoki uning baʼzisi — boʻlganida, U zot oʻtirib, osmonga qaradilar-da: ‹Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida... aql egalari uchun (oyat-belgilar bordir)› (Baqara surasi, 164-oyat)gacha qiroat qildilar. Soʻng turib, tahorat oldilar va misvok (tish tozalash) qildilar, soʻng oʻn bir rakaat namoz oʻqidilar. Soʻng Bilol namozga azon aytdi; bas, U zot ikki rakaat (sunnat) oʻqidilar, soʻng chiqib, odamlarga bomdod (namozini) oʻqitdilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен бир кеча Маймунанинг уйида — Пайғамбар ﷺ унинг ҳузурида (бўлган) ҳолда — Расулуллоҳ ﷺнинг кечаси (ўқийдиган) намозлари қандай эканини кўриш учун тунадим. Расулуллоҳ ﷺ ўз аҳли (хотини) билан бир соат суҳбатлашдилар, сўнг ухладилар. Қачон кечанинг охирги учдан бири — ёки унинг баъзиси — бўлганида, У зот ўтириб, осмонга қарадилар-да: ‹Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида... ақл эгалари учун (оят-белгилар бордир)› (Бақара сураси, 164-оят)гача қироат қилдилар. Сўнг туриб, таҳорат олдилар ва мисвок (тиш тозалаш) қилдилар, сўнг ўн бир ракаат намоз ўқидилар. Сўнг Билол намозга азон айтди; бас, У зот икки ракаат (суннат) ўқидилар, сўнг чиқиб, одамларга бомдод (намозини) ўқитдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَمَّا قَضَى اللَّهُ الْخَلْقَ كَتَبَ عِنْدَهُ فَوْقَ عَرْشِهِ، إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Alloh xalqni (yaratishni) hukm qilganida (yaratganida), Oʻz huzurida, Arshi ustida: ‹Albatta, Mening rahmatim Mening gʻazabimdan oʻzib ketdi (ustun keldi)›, deb yozdi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ халқни (яратишни) ҳукм қилганида (яратганида), Ўз ҳузурида, Арши устида: ‹Албатта, Менинг раҳматим Менинг ғазабимдан ўзиб кетди (устун келди)›, деб ёзди», дедилар.)

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ الصَّادِقُ الْمَصْدُوقُ ‏"‏ إِنَّ خَلْقَ أَحَدِكُمْ يُجْمَعُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا وَأَرْبَعِينَ لَيْلَةً، ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَهُ، ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَهُ، ثُمَّ يُبْعَثُ إِلَيْهِ الْمَلَكُ فَيُؤْذَنُ بِأَرْبَعِ كَلِمَاتٍ، فَيَكْتُبُ رِزْقَهُ وَأَجَلَهُ وَعَمَلَهُ وَشَقِيٌّ أَمْ سَعِيدٌ ثُمَّ يَنْفُخُ فِيهِ الرُّوحَ، فَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، حَتَّى لاَ يَكُونُ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ إِلاَّ ذِرَاعٌ، فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ، فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُ النَّارَ، وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ، حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهَا وَبَيْنَهُ إِلاَّ ذِرَاعٌ فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ، فَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Bizga Rasululloh ﷺ — U zot sodiq va (soʻzi) tasdiqlangan (Zot) (ekan) — (shunday) hadis aytdilar:) «Albatta, biringizning yaratilishi onangizning qornida qirq kun va qirq kecha (nutfa holida) jamlanadi; soʻng u — xuddi shuncha (muddatda) — alaqa (laxta qon) boʻladi; soʻng u — xuddi shuncha (muddatda) — muzgʻa (chaynalgan goʻsht parchasi) boʻladi; soʻng unga farishta yuboriladi, unga toʻrtta soʻz (yozishga) izn beriladi: u (farishta) uning rizqini, ajalini, amalini va (uning) badbaxt yoki saodatli (boʻlishini) yozadi; soʻng unga ruh puflanadi. Bas, albatta biringiz jannat ahlining amalini qiladi — hatto u bilan jannat orasida faqat bir ziro (tirsak) (masofa) qoladi; soʻng (taqdir) kitobi unga oʻzib ketadi-da, u doʻzax ahlining amalini qiladi va doʻzaxga kiradi. Va albatta biringiz doʻzax ahlining amalini qiladi — hatto u bilan doʻzax orasida faqat bir ziro qoladi; soʻng (taqdir) kitobi unga oʻzib ketadi-da, u jannat ahlining amalini qiladi va unga (jannatga) kiradi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Бизга Расулуллоҳ ﷺ — У зот содиқ ва (сўзи) тасдиқланган (Зот) (экан) — (шундай) ҳадис айтдилар:) «Албатта, бирингизнинг яратилиши онангизнинг қорнида қирқ кун ва қирқ кеча (нутфа ҳолида) жамланади; сўнг у — худди шунча (муддатда) — алақа (лахта қон) бўлади; сўнг у — худди шунча (муддатда) — музға (чайналган гўшт парчаси) бўлади; сўнг унга фаришта юборилади, унга тўртта сўз (ёзишга) изн берилади: у (фаришта) унинг ризқини, ажалини, амалини ва (унинг) бадбахт ёки саодатли (бўлишини) ёзади; сўнг унга руҳ пуфланади. Бас, албатта бирингиз жаннат аҳлининг амалини қилади — ҳатто у билан жаннат орасида фақат бир зиро (тирсак) (масофа) қолади; сўнг (тақдир) китоби унга ўзиб кетади-да, у дўзах аҳлининг амалини қилади ва дўзахга киради. Ва албатта бирингиз дўзах аҳлининг амалини қилади — ҳатто у билан дўзах орасида фақат бир зиро қолади; сўнг (тақдир) китоби унга ўзиб кетади-да, у жаннат аҳлининг амалини қилади ва унга (жаннатга) киради», дедилар.

حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ ذَرٍّ، سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَا جِبْرِيلُ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَزُورَنَا أَكْثَرَ مِمَّا تَزُورُنَا ‏"‏‏.‏ فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="19" aya_start="64" aya_end="64"]{‏وَمَا نَتَنَزَّلُ إِلاَّ بِأَمْرِ رَبِّكَ لَهُ مَا بَيْنَ أَيْدِينَا وَمَا خَلْفَنَا‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏ قَالَ هَذَا كَانَ الْجَوَابَ لِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) (rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Ey Jibril, seni bizni ziyorat qilganingdan koʻra koʻproq ziyorat qilishingdan nima toʻsadi (nega tez-tez kelmaysan)?» dedilar. Bas, ‹Biz (farishtalar) faqat Robbingning amri bilangina tushamiz; oldimizdagi, ortimizdagi va shu (ikkisi) orasidagi (barcha) narsa Unikidir...› (Maryam surasi, 64-oyat) — oyatning oxirigacha — nozil boʻldi. (Ibn Abbos) aytdi: Mana shu — Muhammad ﷺga (berilgan) javob edi.)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) (ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Эй Жибрил, сени бизни зиёрат қилганингдан кўра кўпроқ зиёрат қилишингдан нима тўсади (нега тез-тез келмайсан)?» дедилар. Бас, ‹Биз (фаришталар) фақат Роббингнинг амри билангина тушамиз; олдимиздаги, ортимиздаги ва шу (иккиси) орасидаги (барча) нарса Уникидир...› (Марям сураси, 64-оят) — оятнинг охиригача — нозил бўлди. (Ибн Аббос) айтди: Мана шу — Муҳаммад ﷺга (берилган) жавоб эди.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كُنْتُ أَمْشِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَرْثٍ بِالْمَدِينَةِ وَهْوَ مُتَّكِئٌ عَلَى عَسِيبٍ، فَمَرَّ بِقَوْمٍ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ سَلُوهُ عَنِ الرُّوحِ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ تَسْأَلُوهُ عَنِ الرُّوحِ‏.‏ فَسَأَلُوهُ فَقَامَ مُتَوَكِّئًا عَلَى الْعَسِيبِ وَأَنَا خَلْفَهُ، فَظَنَنْتُ أَنَّهُ يُوحَى إِلَيْهِ فَقَالَ ‏[quran sura="17" aya_start="85" aya_end="85"]{‏وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً‏}‏ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ قَدْ قُلْنَا لَكُمْ لاَ تَسْأَلُوهُ‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺ bilan Madinadagi bir ekinzorda — U zot xurmo novdasiga (asoga) suyangan holda — yurardim. Bas, U zot yahudiylardan bir qavmning yonidan oʻtdilar. Ulardan baʼzilari baʼzilariga: «Undan ruh haqida soʻranglar», dedi. Baʼzilari esa: «Undan ruh haqida soʻramanglar», dedi. Bas, ular Undan soʻradilar. Shunda U zot novdaga suyangan holda turdilar — men esa U zotning ortlarida edim; bas, men U zotga vahiy kelyapti deb oʻyladim. Soʻng U zot: ‹Sendan ruh haqida soʻraydilar. Ayt: Ruh — Robbimning amridandir; sizlarga ilmdan faqat ozgina berilgan› (Isro surasi, 85-oyat) (deb oʻqidilar). Bas, ulardan baʼzilari baʼzilariga: ‹Biz sizlarga: ‹Undan soʻramanglar›, degan edik-ku!› dedi.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺ билан Мадинадаги бир экинзорда — У зот хурмо новдасига (асога) суянган ҳолда — юрардим. Бас, У зот яҳудийлардан бир қавмнинг ёнидан ўтдилар. Улардан баъзилари баъзиларига: «Ундан руҳ ҳақида сўранглар», деди. Баъзилари эса: «Ундан руҳ ҳақида сўраманглар», деди. Бас, улар Ундан сўрадилар. Шунда У зот новдага суянган ҳолда турдилар — мен эса У зотнинг ортларида эдим; бас, мен У зотга ваҳий келяпти деб ўйладим. Сўнг У зот: ‹Сендан руҳ ҳақида сўрайдилар. Айт: Руҳ — Роббимнинг амридандир; сизларга илмдан фақат озгина берилган› (Исро сураси, 85-оят) (деб ўқидилар). Бас, улардан баъзилари баъзиларига: ‹Биз сизларга: ‹Ундан сўраманглар›, деган эдик-ку!› деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَكَفَّلَ اللَّهُ لِمَنْ جَاهَدَ فِي سَبِيلِهِ، لاَ يُخْرِجُهُ إِلاَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ، وَتَصْدِيقُ كَلِمَاتِهِ، بِأَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، أَوْ يَرْجِعَهُ إِلَى مَسْكَنِهِ الَّذِي خَرَجَ مِنْهُ، مَعَ مَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Alloh — Oʻz yoʻlida jihod qilgan kishiga — uni faqat Oʻz yoʻlidagi jihod va Oʻz kalimalarini tasdiqlash (chiqargan) boʻlsa — uni jannatga kiritishni, yoki — erishgan ajr yo gʻanimat bilan birga — uni chiqqan maskaniga qaytarishni — kafolat (zimmasiga) oldi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ — Ўз йўлида жиҳод қилган кишига — уни фақат Ўз йўлидаги жиҳод ва Ўз калималарини тасдиқлаш (чиқарган) бўлса — уни жаннатга киритишни, ёки — эришган ажр ё ғанимат билан бирга — уни чиққан масканига қайтаришни — кафолат (зиммасига) олди», дедилар.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الرَّجُلُ يُقَاتِلُ حَمِيَّةً وَيُقَاتِلُ شَجَاعَةً وَيُقَاتِلُ رِيَاءً، فَأَىُّ ذَلِكَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا، فَهْوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «(Bir) kishi (qabila) gʻayrati (himmati) uchun jang qiladi, (boshqasi) jasorat (koʻrsatish) uchun jang qiladi, (yana biri) riyo (koʻz-koʻz qilish) uchun jang qiladi — bularning qaysisi Alloh yoʻlidadir?» dedi. U zot: «Kim Allohning kalimasi (dini) eng oliy boʻlishi uchun jang qilsa, u — Alloh yoʻlidadir», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «(Бир) киши (қабила) ғайрати (ҳиммати) учун жанг қилади, (бошқаси) жасорат (кўрсатиш) учун жанг қилади, (яна бири) риё (кўз-кўз қилиш) учун жанг қилади — буларнинг қайсиси Аллоҳ йўлидадир?» деди. У зот: «Ким Аллоҳнинг калимаси (дини) энг олий бўлиши учун жанг қилса, у — Аллоҳ йўлидадир», дедилар.

حَدَّثَنَا شِهَابُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ قَيْسٍ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَزَالُ مِنْ أُمَّتِي قَوْمٌ ظَاهِرِينَ عَلَى النَّاسِ، حَتَّى يَأْتِيَهُمْ أَمْرُ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

(al-Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Mening ummatimdan bir qavm — toki Allohning amri kelguncha — odamlar ustida gʻolib (zohir) boʻlib turaveradilar», dedilar.(ал-Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Менинг умматимдан бир қавм — токи Аллоҳнинг амри келгунча — одамлар устида ғолиб (зоҳир) бўлиб тураверадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ جَابِرٍ، حَدَّثَنِي عُمَيْرُ بْنُ هَانِئٍ، أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاوِيَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَزَالُ مِنْ أُمَّتِي أُمَّةٌ قَائِمَةٌ بِأَمْرِ اللَّهِ، مَا يَضُرُّهُمْ مَنْ كَذَّبَهُمْ، وَلاَ مَنْ خَالَفَهُمْ، حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ وَهُمْ عَلَى ذَلِكَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَالِكُ بْنُ يُخَامِرَ سَمِعْتُ مُعَاذًا يَقُولُ وَهُمْ بِالشَّأْمِ‏.‏ فَقَالَ مُعَاوِيَةُ هَذَا مَالِكٌ يَزْعُمُ أَنَّهُ سَمِعَ مُعَاذًا يَقُولُ وَهُمْ بِالشَّأْمِ‏.‏

(Muoviya (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Mening ummatimdan bir jamoa — Allohning amri (dini)ni barpo qilgan holda — (doim) boʻlaveradi; ularni aldagan (yolgʻonchi degan) kishi ham, ularga muxolif boʻlgan kishi ham ularga zarar yetkaza olmaydi — toki Allohning amri (Qiyomat) kelguncha, ular shu (holatda turaveradilar)», dedilar. Shunda Molik ibn Yuxomir: «Men Muozning: ‹Ular — Shomdadir›, deganini eshitdim», dedi. Bas, Muoviya: «Mana bu — Molik — Muozning: ‹Ular Shomdadir›, deganini eshitganini daʼvo qilyapti», dedi.(Муовия (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Менинг умматимдан бир жамоа — Аллоҳнинг амри (дини)ни барпо қилган ҳолда — (доим) бўлаверади; уларни алдаган (ёлғончи деган) киши ҳам, уларга мухолиф бўлган киши ҳам уларга зарар етказа олмайди — токи Аллоҳнинг амри (Қиёмат) келгунча, улар шу (ҳолатда тураверадилар)», дедилар. Шунда Молик ибн Юхомир: «Мен Муознинг: ‹Улар — Шомдадир›, деганини эшитдим», деди. Бас, Муовия: «Мана бу — Молик — Муознинг: ‹Улар Шомдадир›, деганини эшитганини даъво қиляпти», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ وَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى مُسَيْلِمَةَ فِي أَصْحَابِهِ فَقَالَ ‏"‏ لَوْ سَأَلْتَنِي هَذِهِ الْقِطْعَةَ مَا أَعْطَيْتُكَهَا، وَلَنْ تَعْدُوَ أَمْرَ اللَّهِ فِيكَ، وَلَئِنْ أَدْبَرْتَ لَيَعْقِرَنَّكَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Musaylima (yolgʻonchi)ning oldida — uning sahobalari (atrofidagi odamlari) ichida — toʻxtab: «Agar sen mendan mana shu boʻlak (xurmo novdasi)ni soʻraganingda ham, men uni senga bermas edim; sen Allohning sen haqingdagi amridan (hukmidan) chiqib (qutulib) ketolmaysan; agar (haqdan) yuz oʻgirsang, albatta Alloh seni halok qiladi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Мусайлима (ёлғончи)нинг олдида — унинг саҳобалари (атрофидаги одамлари) ичида — тўхтаб: «Агар сен мендан мана шу бўлак (хурмо новдаси)ни сўраганингда ҳам, мен уни сенга бермас эдим; сен Аллоҳнинг сен ҳақингдаги амридан (ҳукмидан) чиқиб (қутулиб) кетолмайсан; агар (ҳақдан) юз ўгирсанг, албатта Аллоҳ сени ҳалок қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ بَيْنَا أَنَا أَمْشِي، مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي بَعْضِ حَرْثِ الْمَدِينَةِ وَهْوَ يَتَوَكَّأُ عَلَى عَسِيبٍ مَعَهُ، فَمَرَرْنَا عَلَى نَفَرٍ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ سَلُوهُ عَنِ الرُّوحِ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ تَسْأَلُوهُ أَنْ يَجِيءَ فِيهِ بِشَىْءٍ تَكْرَهُونَهُ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لَنَسْأَلَنَّهُ‏.‏ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَقَالَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ مَا الرُّوحُ فَسَكَتَ عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَعَلِمْتُ أَنَّهُ يُوحَى إِلَيْهِ فَقَالَ [quran sura="17" aya_start="85" aya_end="85"]‏{‏وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتُوا مِنَ الْعِلْمِ إِلاَّ قَلِيلاً‏}‏‏.‏ قَالَ الأَعْمَشُ هَكَذَا فِي قِرِاءَتِنَا‏.‏

(Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺ bilan — U zot oʻzi bilan (birga) xurmo novdasiga suyangan holda — Madinaning bir ekinzorida yurib borardim. Bas, biz yahudiylardan bir nafar (guruh)ning yonidan oʻtdik. Ulardan baʼzilari baʼzilariga: «Undan ruh haqida soʻranglar», dedi. Baʼzilari: «Undan — sizlar yoqtirmaydigan bir narsa (javob) keltirmasligi uchun — soʻramanglar», dedi. Baʼzilari: «Biz albatta Undan soʻraymiz», dedi. Bas, ulardan bir kishi U zotga (qarab) turib: «Ey Abul-Qosim, ruh nima?» dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ undan (javob bermay) jim turdilar; men esa U zotga vahiy kelyapti deb bildim. Soʻng U zot: ‹Sendan ruh haqida soʻraydilar. Ayt: Ruh — Robbimning amridandir; sizlarga ilmdan faqat ozgina berilgan› (Isro surasi, 85-oyat) (deb oʻqidilar). (Aʼmash aytdi: Bizning qiroatimizda mana shunday (kelgan).)(Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺ билан — У зот ўзи билан (бирга) хурмо новдасига суянган ҳолда — Мадинанинг бир экинзорида юриб борардим. Бас, биз яҳудийлардан бир нафар (гуруҳ)нинг ёнидан ўтдик. Улардан баъзилари баъзиларига: «Ундан руҳ ҳақида сўранглар», деди. Баъзилари: «Ундан — сизлар ёқтирмайдиган бир нарса (жавоб) келтирмаслиги учун — сўраманглар», деди. Баъзилари: «Биз албатта Ундан сўраймиз», деди. Бас, улардан бир киши У зотга (қараб) туриб: «Эй Абул-Қосим, руҳ нима?» деди. Шунда Пайғамбар ﷺ ундан (жавоб бермай) жим турдилар; мен эса У зотга ваҳий келяпти деб билдим. Сўнг У зот: ‹Сендан руҳ ҳақида сўрайдилар. Айт: Руҳ — Роббимнинг амридандир; сизларга илмдан фақат озгина берилган› (Исро сураси, 85-оят) (деб ўқидилар). (Аъмаш айтди: Бизнинг қироатимизда мана шундай (келган).)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَكَفَّلَ اللَّهُ لِمَنْ جَاهَدَ فِي سَبِيلِهِ، لاَ يُخْرِجُهُ مِنْ بَيْتِهِ إِلاَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ، وَتَصْدِيقُ كَلِمَتِهِ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، أَوْ يَرُدَّهُ إِلَى مَسْكَنِهِ بِمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Alloh — Oʻz yoʻlida jihod qilgan kishiga — uni uyidan faqat Oʻz yoʻlidagi jihod va Oʻz kalimasini tasdiqlash (chiqargan) boʻlsa — uni jannatga kiritishni, yoki — erishgan ajr yo gʻanimat bilan — uni maskaniga qaytarishni — kafolat (zimmasiga) oldi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ — Ўз йўлида жиҳод қилган кишига — уни уйидан фақат Ўз йўлидаги жиҳод ва Ўз калимасини тасдиқлаш (чиқарган) бўлса — уни жаннатга киритишни, ёки — эришган ажр ё ғанимат билан — уни масканига қайтаришни — кафолат (зиммасига) олди», дедилар.)

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا دَعَوْتُمُ اللَّهَ فَاعْزِمُوا فِي الدُّعَاءِ، وَلاَ يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ إِنْ شِئْتَ فَأَعْطِنِي، فَإِنَّ اللَّهَ لاَ مُسْتَكْرِهَ لَهُ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Qachon Allohga duo qilsangiz, duoda azmu qatʼiyat qilinglar (qatʼiy soʻranglar); biringiz: ‹Agar xohlasang, menga ber›, deb aytmasin; chunki Allohni majburlovchi (zoʻrlovchi) hech kim yoʻq», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қачон Аллоҳга дуо қилсангиз, дуода азму қатъият қилинглар (қатъий сўранглар); бирингиз: ‹Агар хоҳласанг, менга бер›, деб айтмасин; чунки Аллоҳни мажбурловчи (зўрловчи) ҳеч ким йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،‏.‏ وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي أَخِي عَبْدُ الْحَمِيدِ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ـ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَقَهُ وَفَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً فَقَالَ لَهُمْ ‏"‏ أَلاَ تُصَلُّونَ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا أَنْفُسُنَا بِيَدِ اللَّهِ، فَإِذَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَنَا بَعَثَنَا، فَانْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ، وَلَمْ يَرْجِعْ إِلَىَّ شَيْئًا، ثُمَّ سَمِعْتُهُ وَهْوَ مُدْبِرٌ يَضْرِبُ فَخِذَهُ وَيَقُولُ ‏"‏ [quran sura="18" aya_start="54" aya_end="54"]‏{‏وَكَانَ الإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَىْءٍ جَدَلاً‏}‏‏"‏

(Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) xabar berdiki,) Rasululloh ﷺ bir kecha unga va Rasululloh ﷺning qizi Fotimaga (kelib) eshik taqillatdilar-da, ularga: «Namoz oʻqimaysizlarmi?» dedilar. Ali aytdi: Bas, men: «Yo Rasululloh, bizning jonimiz faqat Allohning Qoʻlidadir; qachon U bizni (uygʻotishni) xohlasa, bizni uygʻotadi (qoʻzgʻatadi)», dedim. Bas, men shuni aytganimda, Rasululloh ﷺ qaytib (ketdilar) va menga hech narsa qaytarmadilar. Soʻng men U zotni — ortga qaytib ketayotgan holda — oʻz sonini urib: ‹Inson — eng koʻp janjallashadigan narsadir› (Kahf surasi, 54-oyat) (deb) aytayotganini eshitdim.(Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) хабар бердики,) Расулуллоҳ ﷺ бир кеча унга ва Расулуллоҳ ﷺнинг қизи Фотимага (келиб) эшик тақиллатдилар-да, уларга: «Намоз ўқимайсизларми?» дедилар. Али айтди: Бас, мен: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг жонимиз фақат Аллоҳнинг Қўлидадир; қачон У бизни (уйғотишни) хоҳласа, бизни уйғотади (қўзғатади)», дедим. Бас, мен шуни айтганимда, Расулуллоҳ ﷺ қайтиб (кетдилар) ва менга ҳеч нарса қайтармадилар. Сўнг мен У зотни — ортга қайтиб кетаётган ҳолда — ўз сонини уриб: ‹Инсон — энг кўп жанжаллашадиган нарсадир› (Каҳф сураси, 54-оят) (деб) айтаётганини эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَثَلُ الْمُؤْمِنِ كَمَثَلِ خَامَةِ الزَّرْعِ، يَفِيءُ وَرَقُهُ مِنْ حَيْثُ أَتَتْهَا الرِّيحُ تُكَفِّئُهَا، فَإِذَا سَكَنَتِ اعْتَدَلَتْ، وَكَذَلِكَ الْمُؤْمِنُ يُكَفَّأُ بِالْبَلاَءِ، وَمَثَلُ الْكَافِرِ كَمَثَلِ الأَرْزَةِ صَمَّاءَ مُعْتَدِلَةً حَتَّى يَقْصِمَهَا اللَّهُ إِذَا شَاءَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Muʼminning misoli — ekinning yumshoq novdasiga oʻxshaydi: shamol qaysi tomondan kelsa, uning bargini egib (qayirib) qoʻyadi; qachon u (shamol) tinsa, u (novda yana) tiklanadi. Muʼmin ham shunday — balo bilan egiladi (sinaladi). Kofirning misoli esa — qattiq (egilmaydigan) qaragʻay (sanavbar) daraxtiga oʻxshaydi: u — toki Alloh xohlagan paytda uni (birdan) sindirguncha — tik (egilmay) turaveradi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Муъминнинг мисоли — экиннинг юмшоқ новдасига ўхшайди: шамол қайси томондан келса, унинг баргини эгиб (қайириб) қўяди; қачон у (шамол) тинса, у (новда яна) тикланади. Муъмин ҳам шундай — бало билан эгилади (синалади). Кофирнинг мисоли эса — қаттиқ (эгилмайдиган) қарағай (санавбар) дарахтига ўхшайди: у — токи Аллоҳ хоҳлаган пайтда уни (бирдан) синдиргунча — тик (эгилмай) тураверади», дедилар.)

حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ قَائِمٌ عَلَى الْمِنْبَرِ ‏"‏ إِنَّمَا بَقَاؤُكُمْ فِيمَا سَلَفَ قَبْلَكُمْ مِنَ الأُمَمِ، كَمَا بَيْنَ صَلاَةِ الْعَصْرِ إِلَى غُرُوبِ الشَّمْسِ، أُعْطِيَ أَهْلُ التَّوْرَاةِ التَّوْرَاةَ، فَعَمِلُوا بِهَا حَتَّى انْتَصَفَ النَّهَارُ، ثُمَّ عَجَزُوا، فَأُعْطُوا قِيرَاطًا قِيرَاطًا، ثُمَّ أُعْطِيَ أَهْلُ الإِنْجِيلِ الإِنْجِيلَ، فَعَمِلُوا بِهِ حَتَّى صَلاَةِ الْعَصْرِ، ثُمَّ عَجَزُوا، فَأُعْطُوا قِيرَاطًا قِيرَاطًا، ثُمَّ أُعْطِيتُمُ الْقُرْآنَ فَعَمِلْتُمْ بِهِ حَتَّى غُرُوبِ الشَّمْسِ، فَأُعْطِيتُمْ قِيرَاطَيْنِ قِيرَاطَيْنِ، قَالَ أَهْلُ التَّوْرَاةِ رَبَّنَا هَؤُلاَءِ أَقَلُّ عَمَلاً وَأَكْثَرُ أَجْرًا‏.‏ قَالَ هَلْ ظَلَمْتُكُمْ مِنْ أَجْرِكُمْ مِنْ شَىْءٍ قَالُوا لاَ‏.‏ فَقَالَ فَذَلِكَ فَضْلِي أُوتِيهِ مَنْ أَشَاءُ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺning — U zot minbar ustida turgan holda — (shunday) deganlarini eshitdim:) «Albatta, sizlarning (umringiz) boqiyligi (qolgani) — sizdan oldin oʻtgan ummatlarga nisbatan — xuddi asr namozidan quyosh botguncha boʻlgan (vaqt) kabidir. Tavrot ahliga Tavrot berildi; ular u bilan amal qildilar — toki kunduz yarimlaguncha; soʻng ojiz qoldilar; bas, ularga bir qiyrotdan (qiyrot) berildi. Soʻng Injil ahliga Injil berildi; ular u bilan amal qildilar — toki asr namozigacha; soʻng ojiz qoldilar; bas, ularga bir qiyrotdan berildi. Soʻng sizlarga Qurʼon berildi; sizlar u bilan amal qildingiz — toki quyosh botguncha; bas, sizlarga ikki qiyrotdan berildi. Tavrot ahli: ‹Robbimiz, mana bular (musulmonlar) — amali kamroq, ajri koʻproq?!› dedi. (Alloh): ‹Men sizlarga ajringizdan biror narsani zulm qildimmi (kamaytirdimmi)?› dedi. Ular: ‹Yoʻq›, dedilar. Bas, (Alloh): ‹Mana shu — Mening fazlim; uni istagan kishimga beraman›, dedi», dedilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг — У зот минбар устида турган ҳолда — (шундай) деганларини эшитдим:) «Албатта, сизларнинг (умрингиз) боқийлиги (қолгани) — сиздан олдин ўтган умматларга нисбатан — худди аср намозидан қуёш ботгунча бўлган (вақт) кабидир. Таврот аҳлига Таврот берилди; улар у билан амал қилдилар — токи кундуз яримлагунча; сўнг ожиз қолдилар; бас, уларга бир қийротдан (қийрот) берилди. Сўнг Инжил аҳлига Инжил берилди; улар у билан амал қилдилар — токи аср намозигача; сўнг ожиз қолдилар; бас, уларга бир қийротдан берилди. Сўнг сизларга Қуръон берилди; сизлар у билан амал қилдингиз — токи қуёш ботгунча; бас, сизларга икки қийротдан берилди. Таврот аҳли: ‹Роббимиз, мана булар (мусулмонлар) — амали камроқ, ажри кўпроқ?!› деди. (Аллоҳ): ‹Мен сизларга ажрингиздан бирор нарсани зулм қилдимми (камайтирдимми)?› деди. Улар: ‹Йўқ›, дедилар. Бас, (Аллоҳ): ‹Мана шу — Менинг фазлим; уни истаган кишимга бераман›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ الْمُسْنَدِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ، عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَهْطٍ فَقَالَ ‏"‏ أُبَايِعُكُمْ عَلَى أَنْ لاَ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا، وَلاَ تَسْرِقُوا، وَلاَ تَزْنُوا، وَلاَ تَقْتُلُوا أَوْلاَدَكُمْ، وَلاَ تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَأَرْجُلِكُمْ وَلاَ تَعْصُونِي فِي مَعْرُوفٍ، فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ، وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِكَ شَيْئًا فَأُخِذَ بِهِ فِي الدُّنْيَا فَهْوَ لَهُ كَفَّارَةٌ وَطَهُورٌ، وَمَنْ سَتَرَهُ اللَّهُ فَذَلِكَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ وَإِنْ شَاءَ غَفَرَ لَهُ ‏"‏‏.‏

(Uboda ibn Somit (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺga bir guruh (kishilar) ichida bayʼat berdim. U zot: «Men sizlardan — Allohga hech narsani sherik qilmaslik, oʻgʻrilik qilmaslik, zino qilmaslik, farzandlaringizni oʻldirmaslik, oʻz qoʻllaringiz va oyoqlaringiz orasida toʻqib chiqaradigan bir buhtonni keltirmaslik va menga maʼrufda (yaxshilikda) osiy boʻlmaslik — (sharti) ustida bayʼat olaman. Bas, sizlardan kim (bunga) vafo qilsa, uning ajri Alloh zimmasidadir; kim bulardan biror narsaga duchor boʻlsa-da, dunyoda u (gunoh) uchun (jazo) olsa, bas, u — uning uchun kafforat va poklovchidir; kimni esa Alloh (gunohini) yashirsa, bas, u — Allohga (havola)dir: xohlasa, uni azoblaydi, xohlasa, uni magʻfirat qiladi», dedilar.(Убода ибн Сомит (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺга бир гуруҳ (кишилар) ичида байъат бердим. У зот: «Мен сизлардан — Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик, ўғрилик қилмаслик, зино қилмаслик, фарзандларингизни ўлдирмаслик, ўз қўлларингиз ва оёқларингиз орасида тўқиб чиқарадиган бир буҳтонни келтирмаслик ва менга маъруфда (яхшиликда) осий бўлмаслик — (шарти) устида байъат оламан. Бас, сизлардан ким (бунга) вафо қилса, унинг ажри Аллоҳ зиммасидадир; ким булардан бирор нарсага дучор бўлса-да, дунёда у (гуноҳ) учун (жазо) олса, бас, у — унинг учун каффорат ва покловчидир; кимни эса Аллоҳ (гуноҳини) яширса, бас, у — Аллоҳга (ҳавола)дир: хоҳласа, уни азоблайди, хоҳласа, уни мағфират қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ سُلَيْمَانَ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ كَانَ لَهُ سِتُّونَ امْرَأَةً فَقَالَ لأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى نِسَائِي، فَلْتَحْمِلْنَ كُلُّ امْرَأَةٍ وَلْتَلِدْنَ فَارِسًا يُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، فَطَافَ عَلَى نِسَائِهِ، فَمَا وَلَدَتْ مِنْهُنَّ إِلاَّ امْرَأَةٌ وَلَدَتْ شِقَّ غُلاَمٍ‏.‏ قَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْ كَانَ سُلَيْمَانُ اسْتَثْنَى لَحَمَلَتْ كُلُّ امْرَأَةٍ مِنْهُنَّ، فَوَلَدَتْ فَارِسًا يُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,)) Allohning paygʻambari Sulaymon alayhissalomning oltmishta xotini bor edi. U: «Albatta, men bu kecha oʻz xotinlarimning (barchasi)ni aylanaman; bas, har bir xotin homilador boʻlsin va Alloh yoʻlida jang qiladigan bir suvoriy (otliq jangchi) tugʻsin», dedi. Bas, u oʻz xotinlarini aylandi; lekin ulardan faqat bir xotin — bir boʻlak (chala) bola tugʻdi (boshqalari homilador boʻlmadi). Allohning Paygʻambari ﷺ: «Agar Sulaymon ‹inshaalloh› deganida edi, ularning har bir xotini homilador boʻlib, Alloh yoʻlida jang qiladigan bir suvoriy tugʻar edi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,)) Аллоҳнинг пайғамбари Сулаймон алайҳиссаломнинг олтмишта хотини бор эди. У: «Албатта, мен бу кеча ўз хотинларимнинг (барчаси)ни айланаман; бас, ҳар бир хотин ҳомиладор бўлсин ва Аллоҳ йўлида жанг қиладиган бир суворий (отлиқ жангчи) туғсин», деди. Бас, у ўз хотинларини айланди; лекин улардан фақат бир хотин — бир бўлак (чала) бола туғди (бошқалари ҳомиладор бўлмади). Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Агар Сулаймон ‹иншааллоҳ› деганида эди, уларнинг ҳар бир хотини ҳомиладор бўлиб, Аллоҳ йўлида жанг қиладиган бир суворий туғар эди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَى أَعْرَابِيٍّ يَعُودُهُ فَقَالَ ‏"‏ لاَ بَأْسَ عَلَيْكَ طَهُورٌ، إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَالَ الأَعْرَابِيُّ طَهُورٌ، بَلْ هِيَ حُمَّى تَفُورُ عَلَى شَيْخٍ كَبِيرٍ، تُزِيرُهُ الْقُبُورَ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَنَعَمْ إِذًا ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) (rivoyat qildiki,)) Rasululloh ﷺ bir aʼrobiyning oldiga — uni koʻrgani (yoʻqlagani) — kirdilar-da: «Zarari yoʻq, (bu kasallik) — inshaalloh, (gunohlardan) poklovchidir», dedilar. (Ibn Abbos) aytdi: Aʼrobiy: «Poklovchi (deysizmi)?! Yoʻq, balki u — keksa chol ustida qaynayotgan, uni qabrlarga ziyoratchi qiladigan (oʻlimga olib boradigan) bir isitma», dedi. Paygʻambar ﷺ: «Unda — ha (shunday boʻlsin)!» dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) (ривоят қилдики,)) Расулуллоҳ ﷺ бир аъробийнинг олдига — уни кўргани (йўқлагани) — кирдилар-да: «Зарари йўқ, (бу касаллик) — иншааллоҳ, (гуноҳлардан) покловчидир», дедилар. (Ибн Аббос) айтди: Аъробий: «Покловчи (дейсизми)?! Йўқ, балки у — кекса чол устида қайнаётган, уни қабрларга зиёратчи қиладиган (ўлимга олиб борадиган) бир иситма», деди. Пайғамбар ﷺ: «Унда — ҳа (шундай бўлсин)!» дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، حِينَ نَامُوا عَنِ الصَّلاَةِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ قَبَضَ أَرْوَاحَكُمْ حِينَ شَاءَ، وَرَدَّهَا حِينَ شَاءَ ‏"‏‏.‏ فَقَضَوْا حَوَائِجَهُمْ وَتَوَضَّئُوا إِلَى أَنْ طَلَعَتِ الشَّمْسُ وَابْيَضَّتْ فَقَامَ فَصَلَّى‏.‏

(Abdulloh ibn Abu Qatoda otasi (Abu Qatoda) (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qildiki,) — ular namozdan (uxlab) qolganlarida — Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Alloh sizning ruhlaringizni xohlagan paytida (qabz) oldi va uni xohlagan paytida (qaytarib) berdi», dedilar. Bas, ular hojatlarini oʻtab, tahorat oldilar — toki quyosh koʻtarilib oqargunicha; soʻng U zot turib, namoz oʻqidilar.)(Абдуллоҳ ибн Абу Қатода отаси (Абу Қатода) (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилдики,) — улар намоздан (ухлаб) қолганларида — Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳ сизнинг руҳларингизни хоҳлаган пайтида (қабз) олди ва уни хоҳлаган пайтида (қайтариб) берди», дедилар. Бас, улар ҳожатларини ўтаб, таҳорат олдилар — токи қуёш кўтарилиб оқаргунича; сўнг У зот туриб, намоз ўқидилар.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، وَالأَعْرَجِ،‏.‏ وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ اسْتَبَّ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَرَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَ الْمُسْلِمُ وَالَّذِي اصْطَفَى مُحَمَّدًا عَلَى الْعَالَمِينَ فِي قَسَمٍ يُقْسِمُ بِهِ، فَقَالَ الْيَهُودِيُّ وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَى الْعَالَمِينَ، فَرَفَعَ الْمُسْلِمُ يَدَهُ عِنْدَ ذَلِكَ فَلَطَمَ الْيَهُودِيَّ، فَذَهَبَ الْيَهُودِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي كَانَ مِنْ أَمْرِهِ وَأَمْرِ الْمُسْلِمِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُخَيِّرُونِي عَلَى مُوسَى، فَإِنَّ النَّاسَ يَصْعَقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يُفِيقُ، فَإِذَا مُوسَى بَاطِشٌ بِجَانِبِ الْعَرْشِ، فَلاَ أَدْرِي أَكَانَ فِيمَنْ صَعِقَ فَأَفَاقَ قَبْلِي أَوْ كَانَ مِمَّنِ اسْتَثْنَى اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Musulmonlardan bir kishi bilan yahudiylardan bir kishi soʻkishdi (janjallashdi). Musulmon — oʻzi qasam ichadigan qasamda: «Muhammadni olamlar uzra (tanlab) saralagan Zot bilan (qasam)!» dedi. Yahudiy esa: «Musoni olamlar uzra (tanlab) saralagan Zot bilan (qasam)!» dedi. Shunda musulmon shu payt qoʻlini koʻtarib, yahudiyning yuziga shapaloq tortdi (urdi). Bas, yahudiy Rasululloh ﷺning oldilariga borib, oʻzi bilan musulmon orasida boʻlgan ishni U zotga xabar berdi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Meni Musodan afzal (yaxshi) qilmanglar; chunki odamlar Qiyomat kuni (sur ovozidan) behush boʻladi; bas, men eng birinchi hushiga keluvchi boʻlaman; shunda — mana, Muso Arshning bir tomonini ushlab turibdi. Bas, u — behush boʻlganlar ichida boʻlib, mendan oldin hushiga keldimi, yoki Alloh istisno qilgan (behush boʻlmaydigan) kishilardan boʻldimi — bilmayman», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мусулмонлардан бир киши билан яҳудийлардан бир киши сўкишди (жанжаллашди). Мусулмон — ўзи қасам ичадиган қасамда: «Муҳаммадни оламлар узра (танлаб) саралаган Зот билан (қасам)!» деди. Яҳудий эса: «Мусони оламлар узра (танлаб) саралаган Зот билан (қасам)!» деди. Шунда мусулмон шу пайт қўлини кўтариб, яҳудийнинг юзига шапалоқ тортди (урди). Бас, яҳудий Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига бориб, ўзи билан мусулмон орасида бўлган ишни У зотга хабар берди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Мени Мусодан афзал (яхши) қилманглар; чунки одамлар Қиёмат куни (сур овозидан) беҳуш бўлади; бас, мен энг биринчи ҳушига келувчи бўламан; шунда — мана, Мусо Аршнинг бир томонини ушлаб турибди. Бас, у — беҳуш бўлганлар ичида бўлиб, мендан олдин ҳушига келдими, ёки Аллоҳ истисно қилган (беҳуш бўлмайдиган) кишилардан бўлдими — билмайман», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ أَبِي عِيسَى، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَدِينَةُ يَأْتِيهَا الدَّجَّالُ فَيَجِدُ الْمَلاَئِكَةَ يَحْرُسُونَهَا فَلاَ يَقْرَبُهَا الدَّجَّالُ وَلاَ الطَّاعُونُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Madina — unga Dajjol keladi-da, farishtalarni — uni qoʻriqlayotgan holda — topadi; bas, unga (Madinaga) — inshaalloh — na Dajjol, na taun (vabo) yaqinlasholmaydi», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Мадина — унга Дажжол келади-да, фаришталарни — уни қўриқлаётган ҳолда — топади; бас, унга (Мадинага) — иншааллоҳ — на Дажжол, на таун (вабо) яқинлашолмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِكُلِّ نَبِيٍّ دَعْوَةٌ، فَأُرِيدُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَخْتَبِيَ دَعْوَتِي شَفَاعَةً لأُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Har bir paygʻambar uchun (mustajob boʻladigan) bir duo bor; men esa — inshaalloh — oʻz duoimni Qiyomat kuni ummatimga shafoat (qilish) uchun yashirib (saqlab) qoʻyishni istayman», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир пайғамбар учун (мустажоб бўладиган) бир дуо бор; мен эса — иншааллоҳ — ўз дуоимни Қиёмат куни умматимга шафоат (қилиш) учун яшириб (сақлаб) қўйишни истайман», дедилар.

حَدَّثَنَا يَسَرَةُ بْنُ صَفْوَانَ بْنِ جَمِيلٍ اللَّخْمِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي عَلَى قَلِيبٍ فَنَزَعْتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَنْزِعَ، ثُمَّ أَخَذَهَا ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ فَنَزَعَ ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ وَفِي نَزْعِهِ ضَعْفٌ، وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ، ثُمَّ أَخَذَهَا عُمَرُ فَاسْتَحَالَتْ غَرْبًا، فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا مِنَ النَّاسِ يَفْرِي فَرِيَّهُ، حَتَّى ضَرَبَ النَّاسُ حَوْلَهُ بِعَطَنٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Men uxlab yotganimda, oʻzimni bir quduq (boshi)da koʻrdim; bas, men Alloh xohlagancha (suv) tortdim; soʻng uni Ibn Abu Quhofa (Abu Bakr) oldi-da, bir yoki ikki chelak tortdi — uning tortishida (biroz) zaiflik bor edi, Alloh uni magʻfirat qilsin; soʻng uni Umar oldi-da, u (dalv) katta chelak (gʻarb)ga aylandi. Bas, men odamlardan hech bir (mohir) abqariy (zoʻr usta)ni — uning ishidek ishlaydigan (qiladigan) — koʻrmadim; toki odamlar uning atrofida (tuyalar) qoʻnadigan joy (otan) hosil qilguncha (suvga qondilar)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ухлаб ётганимда, ўзимни бир қудуқ (боши)да кўрдим; бас, мен Аллоҳ хоҳлаганча (сув) тортдим; сўнг уни Ибн Абу Қуҳофа (Абу Бакр) олди-да, бир ёки икки челак тортди — унинг тортишида (бироз) заифлик бор эди, Аллоҳ уни мағфират қилсин; сўнг уни Умар олди-да, у (далв) катта челак (ғарб)га айланди. Бас, мен одамлардан ҳеч бир (моҳир) абқарий (зўр уста)ни — унинг ишидек ишлайдиган (қиладиган) — кўрмадим; токи одамлар унинг атрофида (туялар) қўнадиган жой (отан) ҳосил қилгунча (сувга қондилар)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدٍ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَتَاهُ السَّائِلُ ـ وَرُبَّمَا قَالَ جَاءَهُ السَّائِلُ ـ أَوْ صَاحِبُ الْحَاجَةِ قَالَ ‏"‏ اشْفَعُوا فَلْتُؤْجَرُوا، وَيَقْضِي اللَّهُ عَلَى لِسَانِ رَسُولِهِ مَا شَاءَ ‏"‏‏.‏

(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning oldilariga soʻrovchi — yoki baʼzan: ‹soʻrovchi keldi›, dedi — yoki hojat egasi kelganida, U zot: «Shafoat qilinglar — ajr olasizlar; Alloh esa Oʻz rasulining tili bilan xohlagan (hukm)ini chiqaradi», der edilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига сўровчи — ёки баъзан: ‹сўровчи келди›, деди — ёки ҳожат эгаси келганида, У зот: «Шафоат қилинглар — ажр оласизлар; Аллоҳ эса Ўз расулининг тили билан хоҳлаган (ҳукм)ини чиқаради», дер эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَقُلْ أَحَدُكُمُ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي إِنْ شِئْتَ، ارْحَمْنِي إِنْ شِئْتَ، ارْزُقْنِي إِنْ شِئْتَ، وَلْيَعْزِمْ مَسْأَلَتَهُ، إِنَّهُ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ، لاَ مُكْرِهَ لَهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Biringiz: ‹Allohim, agar xohlasang, meni magʻfirat qil; agar xohlasang, menga rahm qil; agar xohlasang, menga rizq ber›, demasin; balki oʻz soʻrovini qatʼiy (azm bilan) qilsin; chunki U (Alloh) xohlaganini qiladi, Uni majburlovchi hech kim yoʻq», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Бирингиз: ‹Аллоҳим, агар хоҳласанг, мени мағфират қил; агар хоҳласанг, менга раҳм қил; агар хоҳласанг, менга ризқ бер›, демасин; балки ўз сўровини қатъий (азм билан) қилсин; чунки У (Аллоҳ) хоҳлаганини қилади, Уни мажбурловчи ҳеч ким йўқ», дедилар.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرٌو حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ تَمَارَى هُوَ وَالْحُرُّ بْنُ قَيْسِ بْنِ حِصْنٍ الْفَزَارِيُّ فِي صَاحِبِ مُوسَى أَهُوَ خَضِرٌ، فَمَرَّ بِهِمَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ الأَنْصَارِيُّ، فَدَعَاهُ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنِّي تَمَارَيْتُ أَنَا وَصَاحِبِي هَذَا فِي صَاحِبِ مُوسَى الَّذِي سَأَلَ السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، هَلْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَذْكُرُ شَأْنَهُ قَالَ نَعَمْ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ بَيْنَا مُوسَى فِي مَلإِ بَنِي إِسْرَائِيلَ إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ هَلْ تَعْلَمُ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْكَ فَقَالَ مُوسَى لاَ‏.‏ فَأُوحِيَ إِلَى مُوسَى بَلَى عَبْدُنَا خَضِرٌ‏.‏ فَسَأَلَ مُوسَى السَّبِيلَ إِلَى لُقِيِّهِ، فَجَعَلَ اللَّهُ لَهُ الْحُوتَ آيَةً وَقِيلَ لَهُ إِذَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَارْجِعْ فَإِنَّكَ سَتَلْقَاهُ‏.‏ فَكَانَ مُوسَى يَتْبَعُ أَثَرَ الْحُوتِ فِي الْبَحْرِ فَقَالَ فَتَى مُوسَى لِمُوسَى أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا فَوَجَدَا خَضِرًا، وَكَانَ مِنْ شَأْنِهِمَا مَا قَصَّ اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) (rivoyat qildiki,) U va al-Hurr ibn Qays ibn Hisn al-Fazoriy Musoning hamrohi (sherigi) — u Xizirmi (yoki boshqami) — haqida bahslashdilar. Shu payt ularning yonidan Ubay ibn Kaʼb al-Ansoriy oʻtdi; bas, Ibn Abbos uni chaqirib: «Men va mana shu sherigim Musoning hamrohi — u (Muso) unga yoʻliqish yoʻlini soʻragan (kishi) — haqida bahslashdik; sen Rasululloh ﷺning uning ishini zikr qilganlarini eshitganmisan?» dedi. U: «Ha; men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman:) ‹Muso Bani Isroil jamoasi ichida (turgan) ekan, shu payt uning oldiga bir kishi kelib: ‹Sen oʻzingdan koʻra bilimliroq biror kimsani bilasanmi?› dedi. Muso: ‹Yoʻq›, dedi. Bas, Musoga: ‹Yoʻq (bilimliroq bor) — bizning bandamiz Xizir›, deb vahiy qilindi. Shunda Muso unga yoʻliqish yoʻlini soʻradi; bas, Alloh baliqni unga (belgi) alomat qildi va unga: ‹Qachon baliqni yoʻqotsang, (orqangga) qayt; albatta, sen unga yoʻliqasan›, deyildi. Bas, Muso dengizda baliqning izini kuzatib borardi. Shunda Musoning xizmatkori (yigiti) Musoga: ‹Ayting-chi, biz qoyatosh oldida (dam olib) tin olganimizda, albatta men baliqni unutibman; uni (eslashni) menga faqat shayton unuttirdi›, dedi. Muso: ‹Mana shu — biz istab (qidirib) yurgan narsa edi›, dedi. Bas, ular oʻz izlaridan (orqaga) qaytib, (izni) kuzatib bordilar; bas, ular Xizirni topdilar. Ularning ishi — Alloh hikoya qilgan narsa boʻldi›.»(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) (ривоят қилдики,) У ва ал-Ҳурр ибн Қайс ибн Ҳисн ал-Фазорий Мусонинг ҳамроҳи (шериги) — у Хизирми (ёки бошқами) — ҳақида баҳслашдилар. Шу пайт уларнинг ёнидан Убай ибн Каъб ал-Ансорий ўтди; бас, Ибн Аббос уни чақириб: «Мен ва мана шу шеригим Мусонинг ҳамроҳи — у (Мусо) унга йўлиқиш йўлини сўраган (киши) — ҳақида баҳслашдик; сен Расулуллоҳ ﷺнинг унинг ишини зикр қилганларини эшитганмисан?» деди. У: «Ҳа; мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман:) ‹Мусо Бани Исроил жамоаси ичида (турган) экан, шу пайт унинг олдига бир киши келиб: ‹Сен ўзингдан кўра билимлироқ бирор кимсани биласанми?› деди. Мусо: ‹Йўқ›, деди. Бас, Мусога: ‹Йўқ (билимлироқ бор) — бизнинг бандамиз Хизир›, деб ваҳий қилинди. Шунда Мусо унга йўлиқиш йўлини сўради; бас, Аллоҳ балиқни унга (белги) аломат қилди ва унга: ‹Қачон балиқни йўқоцанг, (орқангга) қайт; албатта, сен унга йўлиқасан›, дейилди. Бас, Мусо денгизда балиқнинг изини кузатиб борарди. Шунда Мусонинг хизматкори (йигити) Мусога: ‹Айтинг-чи, биз қоятош олдида (дам олиб) тин олганимизда, албатта мен балиқни унутибман; уни (эслашни) менга фақат шайтон унуттирди›, деди. Мусо: ‹Мана шу — биз истаб (қидириб) юрган нарса эди›, деди. Бас, улар ўз изларидан (орқага) қайтиб, (изни) кузатиб бордилар; бас, улар Хизирни топдилар. Уларнинг иши — Аллоҳ ҳикоя қилган нарса бўлди›.»

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ نَنْزِلُ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِخَيْفِ بَنِي كِنَانَةَ حَيْثُ تَقَاسَمُوا عَلَى الْكُفْرِ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ الْمُحَصَّبَ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Biz ertaga — inshaalloh — Banu Kinonaning Xayfiga (vodiysiga) tushamiz — ular (qurayshliklar) kufr ustida qasamlashgan (ahdlashgan) joyga», dedilar.) U zot Muhassab(ga tushishni) nazarda tutdilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Биз эртага — иншааллоҳ — Бану Кинонанинг Хайфига (водийсига) тушамиз — улар (қурайшликлар) куфр устида қасамлашган (аҳдлашган) жойга», дедилар.) У зот Муҳассаб(га тушишни) назарда тутдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ حَاصَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَهْلَ الطَّائِفِ فَلَمْ يَفْتَحْهَا فَقَالَ ‏"‏ إِنَّا قَافِلُونَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الْمُسْلِمُونَ نَقْفُلُ وَلَمْ نَفْتَحْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاغْدُوا عَلَى الْقِتَالِ ‏"‏‏.‏ فَغَدَوْا فَأَصَابَتْهُمْ جِرَاحَاتٌ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّا قَافِلُونَ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏"‏، فَكَأَنَّ ذَلِكَ أَعْجَبَهُمْ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Toif ahlini qamal qildilar, lekin uni fath qilmadilar (ololmadilar). Bas, U zot: «Biz — inshaalloh — qaytib ketuvchilarmiz», dedilar. Shunda musulmonlar: «(Qanday) qaytamiz, holbuki biz (uni) fath qilmadik?!» dedilar. U zot: «Unda ertalab jangga (otlaninglar)», dedilar. Bas, ular ertalab (jangga) chiqdilar; ularga jarohatlar yetdi. (Soʻng) Paygʻambar ﷺ: «Biz ertaga — inshaalloh — qaytib ketuvchilarmiz», dedilar. Bas, goʻyo bu (gap) ularga yoqdi (maʼqul boʻldi); shunda Rasululloh ﷺ tabassum qildilar.(Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Тоиф аҳлини қамал қилдилар, лекин уни фатҳ қилмадилар (ололмадилар). Бас, У зот: «Биз — иншааллоҳ — қайтиб кетувчилармиз», дедилар. Шунда мусулмонлар: «(Қандай) қайтамиз, ҳолбуки биз (уни) фатҳ қилмадик?!» дедилар. У зот: «Унда эрталаб жангга (отланинглар)», дедилар. Бас, улар эрталаб (жангга) чиқдилар; уларга жароҳатлар етди. (Сўнг) Пайғамбар ﷺ: «Биз эртага — иншааллоҳ — қайтиб кетувчилармиз», дедилар. Бас, гўё бу (гап) уларга ёқди (маъқул бўлди); шунда Расулуллоҳ ﷺ табассум қилдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا قَضَى اللَّهُ الأَمْرَ فِي السَّمَاءِ ضَرَبَتِ الْمَلاَئِكَةُ بِأَجْنِحَتِهَا خُضْعَانًا لِقَوْلِهِ، كَأَنَّهُ سِلْسِلَةٌ عَلَى صَفْوَانٍ ـ قَالَ عَلِيٌّ وَقَالَ غَيْرُهُ صَفَوَانٍ ـ يَنْفُذُهُمْ ذَلِكَ، فَإِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ وَحَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، بِهَذَا‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ،‏.‏ قَالَ عَلِيٌّ قُلْتُ لِسُفْيَانَ قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ نَعَمْ‏.‏ قُلْتُ لِسُفْيَانَ إِنَّ إِنْسَانًا رَوَى عَنْ عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ يَرْفَعُهُ أَنَّهُ قَرَأَ فُزِّعَ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ هَكَذَا قَرَأَ عَمْرٌو فَلاَ أَدْرِي سَمِعَهُ هَكَذَا أَمْ لاَ، قَالَ سُفْيَانُ وَهْىَ قِرَاءَتُنَا‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) uni Paygʻambar ﷺga (marfuʼ qilib) yetkazib (rivoyat qildiki,) U zot: «Qachon Alloh osmonda bir ishni hukm qilsa, farishtalar — Uning soʻziga boʻyin egib (taslim boʻlib) — qanotlari bilan uradilar (qoqadilar); goʻyo u (soʻz) — silliq (tekis) tosh ustidagi zanjir (shaldirashi)dek (boʻladi) — (Ali aytdi: boshqalari ‹safavon› dedi) — bu (ovoz) ularni (qoplab) oʻtib ketadi. Qachon ularning qalblaridan qoʻrquv koʻtarilsa (tarqalsa), ular: ‹Robbingiz nima dedi?› deydilar. (Boshqalari:) ‹Haqni (dedi); U — Oliy, Kabir (ulugʻ)dir›, deydilar», dedilar.) (Ali aytdi: Bizga Sufyon, (unga) Amr, (u) Ikrimadan, (u) Abu Hurayradan shuni (rivoyat qildi). Sufyon aytdi: Amr: ‹Men Ikrimadan eshitdim; bizga Abu Hurayra (rivoyat qildi)›, dedi. Ali aytdi: Men Sufyonga: ‹U: ‹Men Ikrimadan eshitdim, u: ‹Men Abu Hurayradan eshitdim›, dedi› dedimi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men Sufyonga: ‹Bir inson Amrdan, (u) Ikrimadan, (u) Abu Hurayradan marfuʼ qilib rivoyat qilib, u ‹fuzziʼa› (deb) qiroat qilibdi›, dedim. Sufyon: ‹Amr mana shunday qiroat qildi; men uni shu tarzda eshitganmi yoki yoʻqmi — bilmayman›, dedi. Sufyon: ‹Bu — bizning qiroatimizdir›, dedi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) уни Пайғамбар ﷺга (марфуъ қилиб) етказиб (ривоят қилдики,) У зот: «Қачон Аллоҳ осмонда бир ишни ҳукм қилса, фаришталар — Унинг сўзига бўйин эгиб (таслим бўлиб) — қанотлари билан урадилар (қоқадилар); гўё у (сўз) — силлиқ (текис) тош устидаги занжир (шалдираши)дек (бўлади) — (Али айтди: бошқалари ‹сафавон› деди) — бу (овоз) уларни (қоплаб) ўтиб кетади. Қачон уларнинг қалбларидан қўрқув кўтарилса (тарқалса), улар: ‹Роббингиз нима деди?› дейдилар. (Бошқалари:) ‹Ҳақни (деди); У — Олий, Кабир (улуғ)дир›, дейдилар», дедилар.) (Али айтди: Бизга Суфён, (унга) Амр, (у) Икримадан, (у) Абу Ҳурайрадан шуни (ривоят қилди). Суфён айтди: Амр: ‹Мен Икримадан эшитдим; бизга Абу Ҳурайра (ривоят қилди)›, деди. Али айтди: Мен Суфёнга: ‹У: ‹Мен Икримадан эшитдим, у: ‹Мен Абу Ҳурайрадан эшитдим›, деди› дедими?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен Суфёнга: ‹Бир инсон Амрдан, (у) Икримадан, (у) Абу Ҳурайрадан марфуъ қилиб ривоят қилиб, у ‹фуззиъа› (деб) қироат қилибди›, дедим. Суфён: ‹Амр мана шундай қироат қилди; мен уни шу тарзда эшитганми ёки йўқми — билмайман›, деди. Суфён: ‹Бу — бизнинг қироатимиздир›, деди.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا أَذِنَ اللَّهُ لِشَىْءٍ مَا أَذِنَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَتَغَنَّى بِالْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ صَاحِبٌ لَهُ يُرِيدُ أَنْ يَجْهَرَ بِهِ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday derdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh hech narsaga — Qurʼonni chiroyli (ovoz) bilan tilovat qiladigan paygʻambarga izn bergani kabi — izn bermagan», dedilar.) Uning bir hamrohi (roviy): «(bu soʻz) uni jahriy (ovoz chiqarib) oʻqishini nazarda tutadi», dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай дерди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ ҳеч нарсага — Қуръонни чиройли (овоз) билан тиловат қиладиган пайғамбарга изн бергани каби — изн бермаган», дедилар.) Унинг бир ҳамроҳи (ровий): «(бу сўз) уни жаҳрий (овоз чиқариб) ўқишини назарда тутади», деди.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ يَا آدَمُ‏.‏ فَيَقُولُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ فَيُنَادَى بِصَوْتٍ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكَ أَنْ تُخْرِجَ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ بَعْثًا إِلَى النَّارِ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Alloh: ‹Ey Odam!› deydi. U (Odam): ‹Labbayka va saʼdayka (Sening amringga shay turibman, baxt-saodatim Sen bilan)›, deydi. Bas, bir ovoz bilan nido qilinadi: ‹Albatta, Alloh seni — oʻz zurriyotingdan doʻzaxga (yuboriladigan) bir guruhni chiqarishingga — buyuradi›, deydi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ: ‹Эй Одам!› дейди. У (Одам): ‹Лаббайка ва саъдайка (Сенинг амрингга шай турибман, бахт-саодатим Сен билан)›, дейди. Бас, бир овоз билан нидо қилинади: ‹Албатта, Аллоҳ сени — ўз зурриётингдан дўзахга (юбориладиган) бир гуруҳни чиқаришингга — буюради›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا غِرْتُ عَلَى امْرَأَةٍ مَا غِرْتُ عَلَى خَدِيجَةَ، وَلَقَدْ أَمَرَهُ رَبُّهُ أَنْ يُبَشِّرَهَا بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Men (hech) bir ayolga — Xadijaga rashk qilganimcha — rashk qilmaganman; holbuki, Robbi U zotni (Paygʻambarni) unga (Xadijaga) jannatda bir uy (boʻlishi) bilan xushxabar berishga buyurgan edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен (ҳеч) бир аёлга — Хадижага рашк қилганимча — рашк қилмаганман; ҳолбуки, Робби У зотни (Пайғамбарни) унга (Хадижага) жаннатда бир уй (бўлиши) билан хушхабар беришга буюрган эди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ ـ هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ـ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِذَا أَحَبَّ عَبْدًا نَادَى جِبْرِيلَ إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَبَّ فُلاَنًا فَأَحِبَّهُ فَيُحِبُّهُ جِبْرِيلُ، ثُمَّ يُنَادِي جِبْرِيلُ فِي السَّمَاءِ إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَحَبَّ فُلاَنًا فَأَحِبُّوهُ، فَيُحِبُّهُ أَهْلُ السَّمَاءِ وَيُوضَعُ لَهُ الْقَبُولُ فِي أَهْلِ الأَرْضِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh tabaroka va taolo bir bandani sevsa, Jibrilga nido qilib: ‹Albatta, Alloh falon (kishi)ni sevdi; bas, sen ham uni sev›, deydi. Bas, Jibril uni sevadi. Soʻng Jibril osmonda nido qilib: ‹Albatta, Alloh falon (kishi)ni sevdi; bas, sizlar ham uni sevinglar›, deydi. Bas, osmon ahli uni sevadi; soʻng unga yer ahli ichida (ham) qabul (mehr-muhabbat) qoʻyiladi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ табарока ва таоло бир бандани севса, Жибрилга нидо қилиб: ‹Албатта, Аллоҳ фалон (киши)ни севди; бас, сен ҳам уни сев›, дейди. Бас, Жибрил уни севади. Сўнг Жибрил осмонда нидо қилиб: ‹Албатта, Аллоҳ фалон (киши)ни севди; бас, сизлар ҳам уни севинглар›, дейди. Бас, осмон аҳли уни севади; сўнг унга ер аҳли ичида (ҳам) қабул (меҳр-муҳаббат) қўйилади», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَتَعَاقَبُونَ فِيكُمْ مَلاَئِكَةٌ بِاللَّيْلِ وَمَلاَئِكَةٌ بِالنَّهَارِ، وَيَجْتَمِعُونَ فِي صَلاَةِ الْعَصْرِ وَصَلاَةِ الْفَجْرِ، ثُمَّ يَعْرُجُ الَّذِينَ بَاتُوا فِيكُمْ فَيَسْأَلُهُمْ وَهْوَ أَعْلَمُ كَيْفَ تَرَكْتُمْ عِبَادِي فَيَقُولُونَ تَرَكْنَاهُمْ وَهُمْ يُصَلُّونَ، وَأَتَيْنَاهُمْ وَهُمْ يُصَلُّونَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Sizlarda kechasi (navbat oluvchi) farishtalar va kunduzi (navbat oluvchi) farishtalar bir-birini almashtirib turadilar; ular asr namozi va fajr (bomdod) namozida (birga) toʻplanadilar. Soʻng sizlarda tunagan (farishta)lar (osmonga) koʻtariladi; bas, U (Alloh) — (oʻzi) yaxshi biluvchi boʻla turib — ulardan: ‹Bandalarimni qanday (holatda) tashlab keldingiz?› deb soʻraydi. Ular: ‹Biz ularni namoz oʻqiyotgan holda tashlab keldik va ularning oldiga (kelganimizda ham) ular namoz oʻqiyotgan edilar›, deydilar», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларда кечаси (навбат олувчи) фаришталар ва кундузи (навбат олувчи) фаришталар бир-бирини алмаштириб турадилар; улар аср намози ва фажр (бомдод) намозида (бирга) тўпланадилар. Сўнг сизларда тунаган (фаришта)лар (осмонга) кўтарилади; бас, У (Аллоҳ) — (ўзи) яхши билувчи бўла туриб — улардан: ‹Бандаларимни қандай (ҳолатда) ташлаб келдингиз?› деб сўрайди. Улар: ‹Биз уларни намоз ўқиётган ҳолда ташлаб келдик ва уларнинг олдига (келганимизда ҳам) улар намоз ўқиётган эдилар›, дейдилар», дедилар.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنِ الْمَعْرُورِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَتَانِي جِبْرِيلُ فَبَشَّرَنِي أَنَّهُ مَنْ مَاتَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ سَرَقَ وَإِنْ زَنَى قَالَ ‏"‏ وَإِنْ سَرَقَ وَإِنْ زَنَى ‏"‏‏.‏

(Abu Zar (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Menga Jibril kelib, meni — kim Allohga hech narsani sherik qilmagan holda oʻlsa, jannatga kirishi bilan — xushxabar berdi», dedilar.) Men: «Agar u oʻgʻrilik qilgan va zino qilgan boʻlsa ham(mi)?» dedim. U zot: «Agar oʻgʻrilik qilgan va zino qilgan boʻlsa ham», dedilar.(Абу Зар (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Менга Жибрил келиб, мени — ким Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда ўлса, жаннатга кириши билан — хушхабар берди», дедилар.) Мен: «Агар у ўғрилик қилган ва зино қилган бўлса ҳам(ми)?» дедим. У зот: «Агар ўғрилик қилган ва зино қилган бўлса ҳам», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا فُلاَنُ إِذَا أَوَيْتَ إِلَى فِرَاشِكَ فَقُلِ اللَّهُمَّ أَسْلَمْتُ نَفْسِي إِلَيْكَ، وَوَجَّهْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ، وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ، رَغْبَةً وَرَهْبَةً إِلَيْكَ، لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ، آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ، وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ‏.‏ فَإِنَّكَ إِنْ مُتَّ فِي لَيْلَتِكَ مُتَّ عَلَى الْفِطْرَةِ، وَإِنْ أَصْبَحْتَ أَصَبْتَ أَجْرًا ‏"‏‏.‏

(Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Ey falon, qachon toʻshagingga (yotgani) kelsang, (shunday) ayt: ‹Allohumma aslamtu nafsiy ilayka, va vajjahtu vajhiy ilayka, va favvaztu amriy ilayka, va aljaʼtu zahriy ilayka, ragʻbatan va rahbatan ilayka; la maljaʼa va la manja minka illa ilayka; amantu bi-kitabikallaziy anzalta, va bi-nabiyyikallaziy arsalta (Allohim, oʻzimni Senga taslim qildim, yuzimni Senga (qaratdim), ishimni Senga topshirdim, orqamni (suyanchimni) Senga tayadim — Senga (rahmatingga) ishtiyoq va (azobingdan) qoʻrquv bilan; Sendan boshqa panoh va najot (joyi) yoʻq — magar faqat Sening Oʻzingga; Sen nozil qilgan Kitobingga iymon keltirdim va Sen yuborgan Paygʻambaringga (ham))›. Bas, agar sen oʻsha kechangda oʻlsang, fitrat (Islom) ustida oʻlgan boʻlasan; agar tongga chiqsang (omon qolsang), bir ajrga erishgan boʻlasan», dedilar.(Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Эй фалон, қачон тўшагингга (ётгани) келсанг, (шундай) айт: ‹Аллоҳумма асламту нафсий илайка, ва важжаҳту важҳий илайка, ва фаввазту амрий илайка, ва алжаъту заҳрий илайка, рағбатан ва раҳбатан илайка; ла малжаъа ва ла манжа минка илла илайка; аманту би-китабикаллазий анзалта, ва би-набиййикаллазий арсалта (Аллоҳим, ўзимни Сенга таслим қилдим, юзимни Сенга (қаратдим), ишимни Сенга топширдим, орқамни (суянчимни) Сенга таядим — Сенга (раҳматингга) иштиёқ ва (азобингдан) қўрқув билан; Сендан бошқа паноҳ ва нажот (жойи) йўқ — магар фақат Сенинг Ўзингга; Сен нозил қилган Китобингга иймон келтирдим ва Сен юборган Пайғамбарингга (ҳам))›. Бас, агар сен ўша кечангда ўлсанг, фитрат (Ислом) устида ўлган бўласан; агар тонгга чиқсанг (омон қолсанг), бир ажрга эришган бўласан», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الأَحْزَابِ ‏"‏ اللَّهُمَّ مُنْزِلَ الْكِتَابِ، سَرِيعَ الْحِسَابِ، اهْزِمِ الأَحْزَابَ وَزَلْزِلْ بِهِمْ ‏"‏‏.‏ زَادَ الْحُمَيْدِيُّ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي خَالِدٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo) aytdi:) Rasululloh ﷺ Ahzob (Xandaq) kuni: «Allohumma munzilal-kitab, sariʼal-hisab, ihzimil-ahzaba vazalzilhim (Allohim, ey Kitobni nozil qiluvchi, hisobi tez Zot, (mana shu) ahzob (jamoalar)ni magʻlub qil va ularni larzaga sol)!» dedilar.(Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Аҳзоб (Хандақ) куни: «Аллоҳумма мунзилал-китаб, сариъал-ҳисаб, иҳзимил-аҳзаба вазалзилҳим (Аллоҳим, эй Китобни нозил қилувчи, ҳисоби тез Зот, (мана шу) аҳзоб (жамоалар)ни мағлуб қил ва уларни ларзага сол)!» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ هُشَيْمٍ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏[quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{‏وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا‏}‏ قَالَ أُنْزِلَتْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُتَوَارٍ بِمَكَّةَ، فَكَانَ إِذَا رَفَعَ صَوْتَهُ سَمِعَ الْمُشْرِكُونَ فَسَبُّوا الْقُرْآنَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ وَمَنْ جَاءَ بِهِ‏.‏ وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{‏وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا‏}‏ لاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ حَتَّى يَسْمَعَ الْمُشْرِكُونَ، وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا عَنْ أَصْحَابِكَ فَلاَ تُسْمِعُهُمْ ‏[quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{‏وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً‏}‏ أَسْمِعْهُمْ وَلاَ تَجْهَرْ حَتَّى يَأْخُذُوا عَنْكَ الْقُرْآنَ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) (rivoyat qildiki,) ‹Namozingni (oʻta) jahriy (baland ovozda) oʻqima va uni (oʻta) sirli (past ovozda) ham qilma...› (Isro surasi, 110-oyat) (haqida) aytdi:) U — Rasululloh ﷺ Makkada (mushriklardan) yashiringan paytda nozil boʻldi. U zot ovozini koʻtarsalar, mushriklar eshitib, Qurʼonni, uni nozil qilgan (Zot)ni va uni (olib) kelgan (Jibril)ni soʻkar edilar. Bas, Alloh taolo: ‹Namozingni jahriy oʻqima...› (Isro surasi, 110-oyat), yaʼni: namozingni — mushriklar eshitadigan darajada — jahriy oʻqima; ‹...va uni sirli ham qilma...›, yaʼni: sahobalaringdan (yashirib), sirli (oʻqib), ularga eshittirmay qoʻyma; ‹...va shu (ikkisi) orasida bir yoʻl (oʻrtacha holni) izla› (Isro surasi, 110-oyat), yaʼni: ularga eshittir, lekin (haddan tashqari) jahriy ham qilma — toki ular sendan Qurʼonni (oʻrganib) olsinlar, dedi.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) (ривоят қилдики,) ‹Намозингни (ўта) жаҳрий (баланд овозда) ўқима ва уни (ўта) сирли (паст овозда) ҳам қилма...› (Исро сураси, 110-оят) (ҳақида) айтди:) У — Расулуллоҳ ﷺ Маккада (мушриклардан) яширинган пайтда нозил бўлди. У зот овозини кўтарсалар, мушриклар эшитиб, Қуръонни, уни нозил қилган (Зот)ни ва уни (олиб) келган (Жибрил)ни сўкар эдилар. Бас, Аллоҳ таоло: ‹Намозингни жаҳрий ўқима...› (Исро сураси, 110-оят), яъни: намозингни — мушриклар эшитадиган даражада — жаҳрий ўқима; ‹...ва уни сирли ҳам қилма...›, яъни: саҳобаларингдан (яшириб), сирли (ўқиб), уларга эшиттирмай қўйма; ‹...ва шу (иккиси) орасида бир йўл (ўртача ҳолни) изла› (Исро сураси, 110-оят), яъни: уларга эшиттир, лекин (ҳаддан ташқари) жаҳрий ҳам қилма — токи улар сендан Қуръонни (ўрганиб) олсинлар, деди.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى يُؤْذِينِي ابْنُ آدَمَ، يَسُبُّ الدَّهْرَ وَأَنَا الدَّهْرُ، بِيَدِي الأَمْرُ، أُقَلِّبُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Alloh taolo: ‹Odam bolasi Meni ozorlaydi: u dahrni (zamonni) soʻkadi; holbuki, Men — dahr (egasi)man: ish (taqdir) Mening Qoʻlimda; Men kecha va kunduzni aylantiraman›, deydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ таоло: ‹Одам боласи Мени озорлайди: у даҳрни (замонни) сўкади; ҳолбуки, Мен — даҳр (эгаси)ман: иш (тақдир) Менинг Қўлимда; Мен кеча ва кундузни айлантираман›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ الصَّوْمُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ يَدَعُ شَهْوَتَهُ وَأَكْلَهُ وَشُرْبَهُ مِنْ أَجْلِي، وَالصَّوْمُ جُنَّةٌ، وَلِلصَّائِمِ فَرْحَتَانِ فَرْحَةٌ حِينَ يُفْطِرُ وَفَرْحَةٌ حِينَ يَلْقَى رَبَّهُ، وَلَخَلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Alloh azza va jalla: ‹Roʻza — Men uchundir va uning (ajrini) Men beraman; (banda) oʻz shahvatini, yeyishini va ichishini Mening (rizoyatim) uchun tark qiladi›, deydi. Roʻza — qalqondir; roʻzador uchun ikki quvonch bor: bir quvonch — u iftor qilganida, bir quvonch — u Robbiga yoʻliqqanida. Roʻzadorning ogʻzi hidi — Allohning huzurida misk hididan koʻra xushboʻyroqdir», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Аллоҳ азза ва жалла: ‹Рўза — Мен учундир ва унинг (ажрини) Мен бераман; (банда) ўз шаҳватини, ейишини ва ичишини Менинг (ризоятим) учун тарк қилади›, дейди. Рўза — қалқондир; рўзадор учун икки қувонч бор: бир қувонч — у ифтор қилганида, бир қувонч — у Роббига йўлиққанида. Рўзадорнинг оғзи ҳиди — Аллоҳнинг ҳузурида миск ҳидидан кўра хушбўйроқдир», дедилар.)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَمَا أَيُّوبُ يَغْتَسِلُ عُرْيَانًا خَرَّ عَلَيْهِ رِجْلُ جَرَادٍ مِنْ ذَهَبٍ فَجَعَلَ يَحْثِي فِي ثَوْبِهِ، فَنَادَى رَبُّهُ يَا أَيُّوبُ أَلَمْ أَكُنْ أَغْنَيْتُكَ عَمَّا تَرَى قَالَ بَلَى يَا رَبِّ وَلَكِنْ لاَ غِنَى بِي عَنْ بَرَكَتِكَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Ayyub yalangʻoch holda choʻmilayotgan ekan, uning ustiga oltindan (yasalgan) bir toʻp chigirtka (yogʻilib) tushdi; bas, u (Ayyub) uni kiyimiga hovuchlab (yigʻa) boshladi. Shunda Robbi unga nido qildi: ‹Ey Ayyub, Men seni — koʻrayotgan narsangdan — boy (behojat) qilmaganmidim?› (Ayyub): ‹Ha, ey Robbim; lekin Sening barakatingdan menga behojatlik yoʻq (men Sening barakatingga muhtojman)›, dedi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Айюб яланғоч ҳолда чўмилаётган экан, унинг устига олтиндан (ясалган) бир тўп чигиртка (ёғилиб) тушди; бас, у (Айюб) уни кийимига ҳовучлаб (йиға) бошлади. Шунда Робби унга нидо қилди: ‹Эй Айюб, Мен сени — кўраётган нарсангдан — бой (беҳожат) қилмаганмидим?› (Айюб): ‹Ҳа, эй Роббим; лекин Сенинг баракатингдан менга беҳожатлик йўқ (мен Сенинг баракатингга муҳтожман)›, деди», дедилар.)

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَتَنَزَّلُ رَبُّنَا تَبَارَكَ وَتَعَالَى كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا حِينَ يَبْقَى ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ فَيَقُولُ مَنْ يَدْعُونِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ، مَنْ يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ، مَنْ يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Robbimiz tabaroka va taolo har kecha — kechaning oxirgi uchdan biri qolganida — (eng) yaqin osmonga tushadi-da: ‹Kim Menga duo qilsa, Men unga ijobat qilaman; kim Mendan soʻrasa, Men unga beraman; kim Mendan magʻfirat soʻrasa, Men uni magʻfirat qilaman›, deydi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Роббимиз табарока ва таоло ҳар кеча — кечанинг охирги учдан бири қолганида — (энг) яқин осмонга тушади-да: ‹Ким Менга дуо қилса, Мен унга ижобат қиламан; ким Мендан сўраса, Мен унга бераман; ким Мендан мағфират сўраса, Мен уни мағфират қиламан›, дейди», дедилар.)

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، أَنَّ الأَعْرَجَ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ نَحْنُ الآخِرُونَ السَّابِقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ وَبِهَذَا الإِسْنَادِ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ أَنْفِقْ أُنْفِقْ عَلَيْكَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) U Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Biz — (dunyoda) oxirgilar, (lekin) Qiyomat kuni (jannatga) eng oldingilarmiz».) Va xuddi shu isnod bilan: «Alloh: ‹(Banda), infoq qil — Men senga infoq qilaman (rizqingni kengaytiraman)›, dedi», (dedilar).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) У Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Биз — (дунёда) охиргилар, (лекин) Қиёмат куни (жаннатга) энг олдингилармиз».) Ва худди шу иснод билан: «Аллоҳ: ‹(Банда), инфоқ қил — Мен сенга инфоқ қиламан (ризқингни кенгайтираман)›, деди», (дедилар).

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، فَقَالَ ‏"‏ هَذِهِ خَدِيجَةُ أَتَتْكَ بِإِنَاءٍ فِيهِ طَعَامٌ أَوْ إِنَاءٍ فِيهِ شَرَابٌ فَأَقْرِئْهَا مِنْ رَبِّهَا السَّلاَمَ وَبَشِّرْهَا بِبَيْتٍ مِنْ قَصَبٍ لاَ صَخَبَ فِيهِ وَلاَ نَصَبَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) U zot (Jibril) (shunday) dedi:) «Mana bu — Xadija; senga ichida taom boʻlgan bir idish — yoki ichida ichimlik boʻlgan bir idish — bilan kelyapti. Bas, unga Robbidan salom yetkaz va uni — jannatda qamishdan (yasalgan, lekin) ichida na shovqin, na charchoq boʻlmagan bir uy bilan — xushxabar qil.»(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) У зот (Жибрил) (шундай) деди:) «Мана бу — Хадижа; сенга ичида таом бўлган бир идиш — ёки ичида ичимлик бўлган бир идиш — билан келяпти. Бас, унга Роббидан салом етказ ва уни — жаннатда қамишдан (ясалган, лекин) ичида на шовқин, на чарчоқ бўлмаган бир уй билан — хушхабар қил.»

حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ أَسَدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ أَعْدَدْتُ لِعِبَادِي الصَّالِحِينَ مَا لاَ عَيْنٌ رَأَتْ، وَلاَ أُذُنٌ سَمِعَتْ، وَلاَ خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Alloh: ‹Men oʻz solih bandalarim uchun — hech bir koʻz koʻrmagan, hech bir quloq eshitmagan va hech bir inson qalbiga kechmagan (neʼmat)larni — tayyorlab qoʻydim›, dedi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Аллоҳ: ‹Мен ўз солиҳ бандаларим учун — ҳеч бир кўз кўрмаган, ҳеч бир қулоқ эшитмаган ва ҳеч бир инсон қалбига кечмаган (неъмат)ларни — тайёрлаб қўйдим›, деди», дедилар.)

حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ الأَحْوَلُ، أَنَّ طَاوُسًا، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا تَهَجَّدَ مِنَ اللَّيْلِ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ، وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ قَيِّمُ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ، وَلَكَ الْحَمْدُ أَنْتَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ، وَمَنْ فِيهِنَّ أَنْتَ الْحَقُّ، وَوَعْدُكَ الْحَقُّ وَقَوْلُكَ الْحَقُّ، وَلِقَاؤُكَ الْحَقُّ، وَالْجَنَّةُ حَقٌّ، وَالنَّارُ حَقٌّ، وَالنَّبِيُّونَ حَقٌّ، وَالسَّاعَةُ حَقٌّ، اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ، وَبِكَ آمَنْتُ، وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ، وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ، وَبِكَ خَاصَمْتُ، وَإِلَيْكَ حَاكَمْتُ، فَاغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ، وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ، أَنْتَ إِلَهِي، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ kechasi tahajjud (oʻqiganlarida shunday) der edilar: «Allohumma lakal-hamd; anta nurus-samovati val-arz; va lakal-hamd; anta qayyimus-samovati val-arz; va lakal-hamd; anta robbus-samovati val-arzi va man fihinna; antal-haqq, va vaʼdukal-haqq, va qavlukal-haqq, va liqouka haqq, val-jannatu haqq, van-naru haqq, van-nabiyyuna haqq, vas-soatu haqq; allohumma laka aslamtu, va bika amantu, va alayka tavakkaltu, va ilayka anabtu, va bika xosamtu, va ilayka hakamtu; fagʻfir liy ma qaddamtu va ma axxartu, va ma asrartu va ma aʼlantu; anta ilahiy, la ilaha illa anta (Allohim, hamd Senga; Sen — osmonlar va yerning nuriSan; hamd Senga; Sen — osmonlar va yerning Egasisan; hamd Senga; Sen — osmonlar va yer va ulardagilarning Robbisan; Sen — Haqsan, vaʼdang haq, soʻzing haq, (Senga) yoʻliqish haq, jannat haq, doʻzax haq, paygʻambarlar haq, Soat (Qiyomat) haqdir; Allohim, Senga taslim boʻldim, Senga iymon keltirdim, Senga tavakkal qildim, Senga (tavba bilan) qaytdim, Sen (madading) bilan kurashdim, Senga (hakam qilib) murojaat qildim; bas, men avval qilgan va keyin qilgan, yashirgan va oshkor qilgan (gunoh)larimni magʻfirat qil; Sen — mening ilohimsan, Sendan boshqa iloh yoʻq).»(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ кечаси таҳажжуд (ўқиганларида шундай) дер эдилар: «Аллоҳумма лакал-ҳамд; анта нурус-самовати вал-арз; ва лакал-ҳамд; анта қаййимус-самовати вал-арз; ва лакал-ҳамд; анта роббус-самовати вал-арзи ва ман фиҳинна; антал-ҳаққ, ва ваъдукал-ҳаққ, ва қавлукал-ҳаққ, ва лиқоука ҳаққ, вал-жаннату ҳаққ, ван-нару ҳаққ, ван-набийюна ҳаққ, вас-соату ҳаққ; аллоҳумма лака асламту, ва бика аманту, ва алайка таваккалту, ва илайка анабту, ва бика хосамту, ва илайка ҳакамту; фағфир лий ма қаддамту ва ма аххарту, ва ма асрарту ва ма аъланту; анта илаҳий, ла илаҳа илла анта (Аллоҳим, ҳамд Сенга; Сен — осмонлар ва ернинг нуриСан; ҳамд Сенга; Сен — осмонлар ва ернинг Эгасисан; ҳамд Сенга; Сен — осмонлар ва ер ва улардагиларнинг Роббисан; Сен — Ҳақсан, ваъданг ҳақ, сўзинг ҳақ, (Сенга) йўлиқиш ҳақ, жаннат ҳақ, дўзах ҳақ, пайғамбарлар ҳақ, Соат (Қиёмат) ҳақдир; Аллоҳим, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккал қилдим, Сенга (тавба билан) қайтдим, Сен (мададинг) билан курашдим, Сенга (ҳакам қилиб) мурожаат қилдим; бас, мен аввал қилган ва кейин қилган, яширган ва ошкор қилган (гуноҳ)ларимни мағфират қил; Сен — менинг илоҳимсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ).»

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ النُّمَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ الأَيْلِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِمَّا قَالُوا ـ وَكُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ الَّذِي حَدَّثَنِي ـ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ يُنْزِلُ فِي بَرَاءَتِي وَحْيًا يُتْلَى، وَلَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ يُتْلَى، وَلَكِنِّي كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ بِهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="24" aya_start="11" aya_end="11"]{‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ‏}‏ الْعَشْرَ الآيَاتِ‏.‏

(Zuhriy aytdi: Men Urva ibn Zubayr, Said ibn Musayyab, Alqama ibn Vaqqos va Ubaydulloh ibn Abdullohdan — Paygʻambar ﷺning zavjasi Oisha hadisi haqida, ifk (boʻhton) ahli unga oʻzlari deganini deganida, Alloh esa uni ular degan (boʻhton)dan oqlaganida — eshitdim; ularning har biri menga oʻsha hadisdan bir qismni rivoyat qildi.) Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Lekin, vallohi, men Alloh mening pokligim haqida — tilovat qilinadigan bir vahiy nozil qiladi, deb oʻylamasdim; (chunki) men oʻz nafsimda — Alloh men haqimda tilovat qilinadigan bir ish (oyat) bilan soʻzlashidan koʻra — haqirroq (kichikroq) edim; lekin men Rasululloh ﷺ uyquda — Alloh u bilan meni oqlaydigan — bir tush koʻrishlarini umid qilardim. Bas, Alloh taolo: ‹Albatta, boʻhtonni keltirgan (kishi)lar...› (Nur surasi, 11-oyat) — oʻn oyatni — nozil qildi.(Зуҳрий айтди: Мен Урва ибн Зубайр, Саид ибн Мусайяб, Алқама ибн Ваққос ва Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳдан — Пайғамбар ﷺнинг завжаси Оиша ҳадиси ҳақида, ифк (бўҳтон) аҳли унга ўзлари деганини деганида, Аллоҳ эса уни улар деган (бўҳтон)дан оқлаганида — эшитдим; уларнинг ҳар бири менга ўша ҳадисдан бир қисмни ривоят қилди.) Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Лекин, валлоҳи, мен Аллоҳ менинг поклигим ҳақида — тиловат қилинадиган бир ваҳий нозил қилади, деб ўйламасдим; (чунки) мен ўз нафсимда — Аллоҳ мен ҳақимда тиловат қилинадиган бир иш (оят) билан сўзлашидан кўра — ҳақирроқ (кичикроқ) эдим; лекин мен Расулуллоҳ ﷺ уйқуда — Аллоҳ у билан мени оқлайдиган — бир туш кўришларини умид қилардим. Бас, Аллоҳ таоло: ‹Албатта, бўҳтонни келтирган (киши)лар...› (Нур сураси, 11-оят) — ўн оятни — нозил қилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ إِذَا أَرَادَ عَبْدِي أَنْ يَعْمَلَ سَيِّئَةً فَلاَ تَكْتُبُوهَا عَلَيْهِ حَتَّى يَعْمَلَهَا، فَإِنْ عَمِلَهَا فَاكْتُبُوهَا بِمِثْلِهَا وَإِنْ تَرَكَهَا مِنْ أَجْلِي فَاكْتُبُوهَا لَهُ حَسَنَةً وَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْمَلَ حَسَنَةً فَلَمْ يَعْمَلْهَا فَاكْتُبُوهَا لَهُ حَسَنَةً، فَإِنْ عَمِلَهَا فَاكْتُبُوهَا لَهُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِمِائَةٍ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Alloh: ‹Qachon bandam bir yomonlik qilmoqchi boʻlsa, uni unga (yozib) qoʻymanglar — toki uni qilguncha; bas, agar uni qilsa, uni oʻxshashi (bittasi) bilan yozinglar; agar uni Mening (rizoyatim) uchun tark qilsa, uni unga bir yaxshilik (qilib) yozinglar. Qachon u bir yaxshilik qilmoqchi boʻlsa-yu, uni qilmasa, uni unga bir yaxshilik (qilib) yozinglar; agar uni qilsa, uni unga — oʻn baravaridan yetti yuztagacha — (koʻpaytirib) yozinglar›, dedi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ: ‹Қачон бандам бир ёмонлик қилмоқчи бўлса, уни унга (ёзиб) қўйманглар — токи уни қилгунча; бас, агар уни қилса, уни ўхшаши (биттаси) билан ёзинглар; агар уни Менинг (ризоятим) учун тарк қилса, уни унга бир яхшилик (қилиб) ёзинглар. Қачон у бир яхшилик қилмоқчи бўлса-ю, уни қилмаса, уни унга бир яхшилик (қилиб) ёзинглар; агар уни қилса, уни унга — ўн бараваридан етти юзтагача — (кўпайтириб) ёзинглар›, деди», дедилар.)

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي مُزَرِّدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَلَقَ اللَّهُ الْخَلْقَ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْهُ قَامَتِ الرَّحِمُ فَقَالَ مَهْ‏.‏ قَالَتْ هَذَا مَقَامُ الْعَائِذِ بِكَ مِنَ الْقَطِيعَةِ‏.‏ فَقَالَ أَلاَ تَرْضَيْنَ أَنْ أَصِلَ مَنْ وَصَلَكِ، وَأَقْطَعَ مَنْ قَطَعَكِ قَالَتْ بَلَى يَا رَبِّ‏.‏ قَالَ فَذَلِكِ لَكِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ‏[quran sura="47" aya_start="22" aya_end="22"]{‏فَهَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِي الأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ‏}‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Alloh xalqni yaratdi; qachon undan forigʻ boʻlgach, rahm (qarindoshlik) turib: ‹Bu — Sendan (qarindoshlikni) uzishdan panoh tilovchining maqomidir›, dedi. (Alloh): ‹Seni ulagan (qarindoshlikni davom ettirgan) kishini Men ulashimga, seni uzgan kishini Men uzishimga rozi boʻlmaysanmi?› dedi. U: ‹Ha, ey Robbim›, dedi. (Alloh): ‹Bas, mana shu — senga (berildi)›, dedi», dedilar.) Soʻng Abu Hurayra: ‹Bas, agar (haqdan) yuz oʻgirsangiz, yer yuzida buzgʻunchilik qilishingiz va qarindoshliklaringizni uzishingiz shubhasizmi?...› (Muhammad surasi, 22-oyat) (ni oʻqidi).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ халқни яратди; қачон ундан фориғ бўлгач, раҳм (қариндошлик) туриб: ‹Бу — Сендан (қариндошликни) узишдан паноҳ тиловчининг мақомидир›, деди. (Аллоҳ): ‹Сени улаган (қариндошликни давом эттирган) кишини Мен улашимга, сени узган кишини Мен узишимга рози бўлмайсанми?› деди. У: ‹Ҳа, эй Роббим›, деди. (Аллоҳ): ‹Бас, мана шу — сенга (берилди)›, деди», дедилар.) Сўнг Абу Ҳурайра: ‹Бас, агар (ҳақдан) юз ўгирсангиз, ер юзида бузғунчилик қилишингиз ва қариндошликларингизни узишингиз шубҳасизми?...› (Муҳаммад сураси, 22-оят) (ни ўқиди).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ صَالِحٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ مُطِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ أَصْبَحَ مِنْ عِبَادِي كَافِرٌ بِي وَمُؤْمِنٌ بِي ‏"‏‏.‏

(Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ(ning zamonlari)da yomgʻir yogʻdi. Bas, U zot: «Alloh: ‹Bandalarimdan baʼzisi — Menga kofir (noshukur), baʼzisi Menga muʼmin (shukr qiluvchi) holda — tongga chiqdi›, dedi», dedilar.(Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ(нинг замонлари)да ёмғир ёғди. Бас, У зот: «Аллоҳ: ‹Бандаларимдан баъзиси — Менга кофир (ношукур), баъзиси Менга муъмин (шукр қилувчи) ҳолда — тонгга чиқди›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ إِذَا أَحَبَّ عَبْدِي لِقَائِي أَحْبَبْتُ لِقَاءَهُ، وَإِذَا كَرِهَ لِقَائِي كَرِهْتُ لِقَاءَهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Alloh: ‹Qachon bandam Menga yoʻliqishni sevsa, Men (ham) unga yoʻliqishni sevaman; qachon u Menga yoʻliqishni yoqtirmasa, Men (ham) unga yoʻliqishni yoqtirmayman›, dedi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ: ‹Қачон бандам Менга йўлиқишни севса, Мен (ҳам) унга йўлиқишни севаман; қачон у Менга йўлиқишни ёқтирмаса, Мен (ҳам) унга йўлиқишни ёқтирмайман›, деди», дедилар.)

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Alloh: ‹Men — bandamning Men haqimdagi gumoni huzuridaman (u Meni qanday gumon qilsa, shundayman)›, dedi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ: ‹Мен — бандамнинг Мен ҳақимдаги гумони ҳузуридаман (у Мени қандай гумон қилса, шундайман)›, деди», дедилар.)

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَالَ رَجُلٌ لَمْ يَعْمَلْ خَيْرًا قَطُّ، فَإِذَا مَاتَ فَحَرِّقُوهُ وَاذْرُوا نِصْفَهُ فِي الْبَرِّ وَنِصْفَهُ فِي الْبَحْرِ فَوَاللَّهِ لَئِنْ قَدَرَ اللَّهُ عَلَيْهِ لَيُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا لاَ يُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ، فَأَمَرَ اللَّهُ الْبَحْرَ فَجَمَعَ مَا فِيهِ، وَأَمَرَ الْبَرَّ فَجَمَعَ مَا فِيهِ ثُمَّ قَالَ لِمَ فَعَلْتَ قَالَ مِنْ خَشْيَتِكَ، وَأَنْتَ أَعْلَمُ، فَغَفَرَ لَهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Hech qachon biror yaxshilik qilmagan bir kishi: ‹Qachon men oʻlsam, meni kuydiringlar, soʻng yarmimni quruqlikka, yarmimni dengizga sochinglar; chunki, vallohi, agar Alloh menga qodir boʻlsa (qoʻlga olsa), albatta meni — olamlardan hech kimni azoblamagan (bir azob bilan) — azoblaydi›, dedi. Bas, Alloh dengizga buyurdi — u oʻzidagi (zarralar)ni jamladi; quruqlikka (ham) buyurdi — u oʻzidagi narsani jamladi. Soʻng (Alloh) unga: ‹Nega bunday qilding?› dedi. U: ‹Sendan qoʻrqqanim uchun, Sen esa (oʻzim) yaxshiroq biluvchisan›, dedi. Bas, (Alloh) uni magʻfirat qildi», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч қачон бирор яхшилик қилмаган бир киши: ‹Қачон мен ўлсам, мени куйдиринглар, сўнг ярмимни қуруқликка, ярмимни денгизга сочинглар; чунки, валлоҳи, агар Аллоҳ менга қодир бўлса (қўлга олса), албатта мени — оламлардан ҳеч кимни азобламаган (бир азоб билан) — азоблайди›, деди. Бас, Аллоҳ денгизга буюрди — у ўзидаги (зарралар)ни жамлади; қуруқликка (ҳам) буюрди — у ўзидаги нарсани жамлади. Сўнг (Аллоҳ) унга: ‹Нега бундай қилдинг?› деди. У: ‹Сендан қўрққаним учун, Сен эса (ўзим) яхшироқ билувчисан›, деди. Бас, (Аллоҳ) уни мағфират қилди», дедилар.)

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي عَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ عَبْدًا أَصَابَ ذَنْبًا ـ وَرُبَّمَا قَالَ أَذْنَبَ ذَنْبًا ـ فَقَالَ رَبِّ أَذْنَبْتُ ـ وَرُبَّمَا قَالَ أَصَبْتُ ـ فَاغْفِرْ لِي فَقَالَ رَبُّهُ أَعَلِمَ عَبْدِي أَنَّ لَهُ رَبًّا يَغْفِرُ الذَّنْبَ وَيَأْخُذُ بِهِ غَفَرْتُ لِعَبْدِي‏.‏ ثُمَّ مَكَثَ مَا شَاءَ اللَّهُ، ثُمَّ أَصَابَ ذَنْبًا أَوْ أَذْنَبَ ذَنْبًا، فَقَالَ رَبِّ أَذْنَبْتُ ـ أَوْ أَصَبْتُ ـ آخَرَ فَاغْفِرْهُ‏.‏ فَقَالَ أَعَلِمَ عَبْدِي أَنَّ لَهُ رَبًّا يَغْفِرُ الذَّنْبَ وَيَأْخُذُ بِهِ غَفَرْتُ لِعَبْدِي، ثُمَّ مَكَثَ مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَذْنَبَ ذَنْبًا ـ وَرُبَّمَا قَالَ أَصَابَ ذَنْبًا ـ قَالَ قَالَ رَبِّ أَصَبْتُ ـ أَوْ أَذْنَبْتُ ـ آخَرَ فَاغْفِرْهُ لِي‏.‏ فَقَالَ أَعَلِمَ عَبْدِي أَنَّ لَهُ رَبًّا يَغْفِرُ الذَّنْبَ وَيَأْخُذُ بِهِ غَفَرْتُ لِعَبْدِي ـ ثَلاَثًا ـ فَلْيَعْمَلْ مَا شَاءَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim:) «Albatta, bir banda bir gunoh qildi — baʼzan: ‹gunohga botdi›, dedi — va: ‹Robbim, men gunoh qildim — baʼzan: ‹gunohga botdim›, dedi — bas, meni magʻfirat qil›, dedi. Shunda Robbi: ‹Bandam — oʻzining gunohni magʻfirat qiladigan va gunoh uchun (jazoga) oladigan bir Robbi borligini bildimi? Men bandamni magʻfirat qildim›, dedi. Soʻng u Alloh xohlagancha (vaqt) turdi (yashadi), soʻng (yana) bir gunoh qildi yoki gunohga botdi-da: ‹Robbim, men yana bir (gunoh) qildim — yoki: gunohga botdim — bas, uni magʻfirat qil›, dedi. (Alloh): ‹Bandam — oʻzining gunohni magʻfirat qiladigan va gunoh uchun (jazoga) oladigan bir Robbi borligini bildimi? Men bandamni magʻfirat qildim›, dedi. Soʻng u Alloh xohlagancha (vaqt) turdi, soʻng (yana) bir gunoh qildi — baʼzan: ‹gunohga botdi›, dedi — : ‹Robbim, men yana bir (gunoh)ga botdim — yoki: gunoh qildim — bas, uni menga magʻfirat qil›, dedi. (Alloh): ‹Bandam — oʻzining gunohni magʻfirat qiladigan va gunoh uchun (jazoga) oladigan bir Robbi borligini bildimi? Men bandamni magʻfirat qildim — uch marta — bas, u xohlaganini qilaversin (tavbani davom ettiraversin)›, dedi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим:) «Албатта, бир банда бир гуноҳ қилди — баъзан: ‹гуноҳга ботди›, деди — ва: ‹Роббим, мен гуноҳ қилдим — баъзан: ‹гуноҳга ботдим›, деди — бас, мени мағфират қил›, деди. Шунда Робби: ‹Бандам — ўзининг гуноҳни мағфират қиладиган ва гуноҳ учун (жазога) оладиган бир Робби борлигини билдими? Мен бандамни мағфират қилдим›, деди. Сўнг у Аллоҳ хоҳлаганча (вақт) турди (яшади), сўнг (яна) бир гуноҳ қилди ёки гуноҳга ботди-да: ‹Роббим, мен яна бир (гуноҳ) қилдим — ёки: гуноҳга ботдим — бас, уни мағфират қил›, деди. (Аллоҳ): ‹Бандам — ўзининг гуноҳни мағфират қиладиган ва гуноҳ учун (жазога) оладиган бир Робби борлигини билдими? Мен бандамни мағфират қилдим›, деди. Сўнг у Аллоҳ хоҳлаганча (вақт) турди, сўнг (яна) бир гуноҳ қилди — баъзан: ‹гуноҳга ботди›, деди — : ‹Роббим, мен яна бир (гуноҳ)га ботдим — ёки: гуноҳ қилдим — бас, уни менга мағфират қил›, деди. (Аллоҳ): ‹Бандам — ўзининг гуноҳни мағфират қиладиган ва гуноҳ учун (жазога) оладиган бир Робби борлигини билдими? Мен бандамни мағфират қилдим — уч марта — бас, у хоҳлаганини қилаверсин (тавбани давом эттираверсин)›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَبْدِ الْغَافِرِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّهُ ذَكَرَ رَجُلاً فِيمَنْ سَلَفَ ـ أَوْ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ قَالَ كَلِمَةً يَعْنِي ـ أَعْطَاهُ اللَّهُ مَالاً وَوَلَدًا ـ فَلَمَّا حَضَرَتِ الْوَفَاةُ قَالَ لِبَنِيهِ أَىَّ أَبٍ كُنْتُ لَكُمْ قَالُوا خَيْرَ أَبٍ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَبْتَئِرْ ـ أَوْ لَمْ يَبْتَئِزْ ـ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرًا، وَإِنْ يَقْدِرِ اللَّهُ عَلَيْهِ يُعَذِّبْهُ، فَانْظُرُوا إِذَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي حَتَّى إِذَا صِرْتُ فَحْمًا فَاسْحَقُونِي ـ أَوْ قَالَ فَاسْحَكُونِي ـ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ رِيحٍ عَاصِفٍ فَأَذْرُونِي فِيهَا ‏"‏ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَخَذَ مَوَاثِيقَهُمْ عَلَى ذَلِكَ وَرَبِّي، فَفَعَلُوا ثُمَّ أَذْرَوْهُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ، فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ كُنْ‏.‏ فَإِذَا هُوَ رَجُلٌ قَائِمٌ‏.‏ قَالَ اللَّهُ أَىْ عَبْدِي مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ فَعَلْتَ مَا فَعَلْتَ قَالَ مَخَافَتُكَ أَوْ فَرَقٌ مِنْكَ قَالَ فَمَا تَلاَفَاهُ أَنْ رَحِمَهُ عِنْدَهَا ـ وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى فَمَا تَلاَفَاهُ غَيْرُهَا ـ ‏"‏‏.‏ فَحَدَّثْتُ بِهِ أَبَا عُثْمَانَ فَقَالَ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ سَلْمَانَ غَيْرَ أَنَّهُ زَادَ فِيهِ أَذْرُونِي فِي الْبَحْرِ‏.‏ أَوْ كَمَا حَدَّثَ‏.‏ حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، وَقَالَ، لَمْ يَبْتَئِرْ‏.‏ وَقَالَ خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، وَقَالَ، لَمْ يَبْتَئِزْ‏.‏ فَسَّرَهُ قَتَادَةُ لَمْ يَدَّخِرْ‏.‏

(Abu Said (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot oʻtganlardan — yoki: sizlardan oldin boʻlganlardan — bir kishini zikr qildilar — (Qatoda): U zot bir soʻz (ishlatib) aytdilar, yaʼni: — Alloh unga mol va farzand bergan edi. Qachon vafot (oʻlimi) yetib kelganida, u oʻz oʻgʻillariga: ‹Men sizlarga qanday ota boʻldim?› dedi. Ular: ‹Eng yaxshi ota›, dedilar. U: ‹Lekin u (men) Alloh huzurida hech bir yaxshilik gʻamlamabdi (toʻplamabdi) — (yoki boshqa lahjada aytdi) — bas, agar Alloh menga qodir boʻlsa (qoʻlga olsa), meni azoblaydi. Bas, qarang: qachon men oʻlsam, meni kuydiringlar — toki men koʻmir boʻlganimda, meni yanchinglar (ezginglar); qachon shamolli (boʻronli) kun boʻlsa, meni unda sochinglar›, dedi.» Allohning Paygʻambari ﷺ: «Bas, Robbim bilan (qasamki,) u ulardan shu (ish) ustida ahd-paymon oldi; ular (shunday) qildilar, soʻng uni boʻronli bir kunda sochib yubordilar. Bas, Alloh azza va jalla: ‹Boʻl!› dedi — mana, u tik turgan bir kishi (boʻldi). Alloh: ‹Ey bandam, seni qilgan (ish)ingni qilishga nima undadi?› dedi. U: ‹Sendan qoʻrqqanim — yoki: Sendan hadiksiraganim›, dedi. (Alloh) buni — uni shu payt rahm qilgani(dan) boshqa (narsa bilan) qoplamadi (yaʼni faqat rahmati uni qutqardi)», dedilar. (Roviy:) Men buni Abu Usmonga (rivoyat qilib) aytdim; u: «Men buni Salmondan eshitganman; faqat u unda: ‹meni dengizga sochinglar› (degan)ni ziyoda qildi», dedi — yoki u (qanday) rivoyat qilgan boʻlsa. (Muso Muʼtamirdan: ‹lam yabtair›, dedi. Xalifa Muʼtamirdan: ‹lam yabtaiz›, dedi. Qatoda uni: ‹toʻplamadi (gʻamlamadi)›, deb tafsir qildi.)(Абу Саид (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот ўтганлардан — ёки: сизлардан олдин бўлганлардан — бир кишини зикр қилдилар — (Қатода): У зот бир сўз (ишлатиб) айтдилар, яъни: — Аллоҳ унга мол ва фарзанд берган эди. Қачон вафот (ўлими) етиб келганида, у ўз ўғилларига: ‹Мен сизларга қандай ота бўлдим?› деди. Улар: ‹Энг яхши ота›, дедилар. У: ‹Лекин у (мен) Аллоҳ ҳузурида ҳеч бир яхшилик ғамламабди (тўпламабди) — (ёки бошқа лаҳжада айтди) — бас, агар Аллоҳ менга қодир бўлса (қўлга олса), мени азоблайди. Бас, қаранг: қачон мен ўлсам, мени куйдиринглар — токи мен кўмир бўлганимда, мени янчинглар (эзгинглар); қачон шамолли (бўронли) кун бўлса, мени унда сочинглар›, деди.» Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Бас, Роббим билан (қасамки,) у улардан шу (иш) устида аҳд-паймон олди; улар (шундай) қилдилар, сўнг уни бўронли бир кунда сочиб юбордилар. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бўл!› деди — мана, у тик турган бир киши (бўлди). Аллоҳ: ‹Эй бандам, сени қилган (иш)ингни қилишга нима ундади?› деди. У: ‹Сендан қўрққаним — ёки: Сендан ҳадиксираганим›, деди. (Аллоҳ) буни — уни шу пайт раҳм қилгани(дан) бошқа (нарса билан) қопламади (яъни фақат раҳмати уни қутқарди)», дедилар. (Ровий:) Мен буни Абу Усмонга (ривоят қилиб) айтдим; у: «Мен буни Салмондан эшитганман; фақат у унда: ‹мени денгизга сочинглар› (деган)ни зиёда қилди», деди — ёки у (қандай) ривоят қилган бўлса. (Мусо Муътамирдан: ‹лам ябтаир›, деди. Халифа Муътамирдан: ‹лам ябтаиз›, деди. Қатода уни: ‹тўпламади (ғамламади)›, деб тафсир қилди.)

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ رَاشِدٍ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ شُفِّعْتُ، فَقُلْتُ يَا رَبِّ أَدْخِلِ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ خَرْدَلَةٌ‏.‏ فَيَدْخُلُونَ، ثُمَّ أَقُولُ أَدْخِلِ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ أَدْنَى شَىْءٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَنَسٌ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى أَصَابِعِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi: Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim:) «Qiyomat kuni boʻlganida, men shafoat (qilishga izn) berilaman; bas, men: ‹Yo Robbim, qalbida bir xardal (sapcha) (donasi)cha (iymon) boʻlgan kishini jannatga kirit›, deyman. Bas, ular kiradilar. Soʻng men: ‹Qalbida eng kichik (zarracha) narsa boʻlgan kishini (ham) jannatga kirit›, deyman.» Bas, Anas: «Goʻyo men Rasululloh ﷺning barmoqlariga qarab turgandekman», dedi.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим:) «Қиёмат куни бўлганида, мен шафоат (қилишга изн) бериламан; бас, мен: ‹Ё Роббим, қалбида бир хардал (сапча) (донаси)ча (иймон) бўлган кишини жаннатга кирит›, дейман. Бас, улар кирадилар. Сўнг мен: ‹Қалбида энг кичик (заррача) нарса бўлган кишини (ҳам) жаннатга кирит›, дейман.» Бас, Анас: «Гўё мен Расулуллоҳ ﷺнинг бармоқларига қараб тургандекман», деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا مَعْبَدُ بْنُ هِلاَلٍ الْعَنَزِيُّ، قَالَ اجْتَمَعْنَا نَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ فَذَهَبْنَا إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَذَهَبْنَا مَعَنَا بِثَابِتٍ إِلَيْهِ يَسْأَلُهُ لَنَا عَنْ حَدِيثِ الشَّفَاعَةِ، فَإِذَا هُوَ فِي قَصْرِهِ فَوَافَقْنَاهُ يُصَلِّي الضُّحَى، فَاسْتَأْذَنَّا، فَأَذِنَ لَنَا وَهْوَ قَاعِدٌ عَلَى فِرَاشِهِ فَقُلْنَا لِثَابِتٍ لاَ تَسْأَلْهُ عَنْ شَىْءٍ أَوَّلَ مِنْ حَدِيثِ الشَّفَاعَةِ فَقَالَ يَا أَبَا حَمْزَةَ هَؤُلاَءِ إِخْوَانُكَ مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ جَاءُوكَ يَسْأَلُونَكَ عَنْ حَدِيثِ الشَّفَاعَةِ‏.‏ فَقَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ مَاجَ النَّاسُ بَعْضُهُمْ فِي بَعْضٍ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ اشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّكَ‏.‏ فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِإِبْرَاهِيمَ فَإِنَّهُ خَلِيلُ الرَّحْمَنِ‏.‏ فَيَأْتُونَ إِبْرَاهِيمَ فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُوسَى فَإِنَّهُ كَلِيمُ اللَّهِ‏.‏ فَيَأْتُونَ مُوسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِعِيسَى فَإِنَّهُ رُوحُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ‏.‏ فَيَأْتُونَ عِيسَى فَيَقُولُ لَسْتُ لَهَا وَلَكِنْ عَلَيْكُمْ بِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَيَأْتُونِي فَأَقُولُ أَنَا لَهَا‏.‏ فَأَسْتَأْذِنُ عَلَى رَبِّي فَيُؤْذَنُ لِي وَيُلْهِمُنِي مَحَامِدَ أَحْمَدُهُ بِهَا لاَ تَحْضُرُنِي الآنَ، فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ وَأَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ، وَسَلْ تُعْطَ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ‏.‏ فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي‏.‏ فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ شَعِيرَةٍ مِنْ إِيمَانٍ‏.‏ فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَعُودُ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ، ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ، وَسَلْ تُعْطَ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ، فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي‏.‏ فَيُقَالُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مِنْهَا مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ أَوْ خَرْدَلَةٍ مِنْ إِيمَانٍ‏.‏ فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ثُمَّ أَعُودُ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ الْمَحَامِدِ، ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ، وَقُلْ يُسْمَعْ لَكَ، وَسَلْ تُعْطَ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ‏.‏ فَأَقُولُ يَا رَبِّ أُمَّتِي أُمَّتِي‏.‏ فَيَقُولُ انْطَلِقْ فَأَخْرِجْ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ أَدْنَى أَدْنَى أَدْنَى مِثْقَالِ حَبَّةِ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ، فَأَخْرِجْهُ مِنَ النَّارِ‏.‏ فَأَنْطَلِقُ فَأَفْعَلُ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا خَرَجْنَا مِنْ عِنْدِ أَنَسٍ قُلْتُ لِبَعْضِ أَصْحَابِنَا لَوْ مَرَرْنَا بِالْحَسَنِ وَهْوَ مُتَوَارٍ فِي مَنْزِلِ أَبِي خَلِيفَةَ فَحَدَّثَنَا بِمَا حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، فَأَتَيْنَاهُ فَسَلَّمْنَا عَلَيْهِ فَأَذِنَ لَنَا فَقُلْنَا لَهُ يَا أَبَا سَعِيدٍ جِئْنَاكَ مِنْ عِنْدِ أَخِيكَ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ فَلَمْ نَرَ مِثْلَ مَا حَدَّثَنَا فِي الشَّفَاعَةِ، فَقَالَ هِيهِ، فَحَدَّثْنَاهُ بِالْحَدِيثِ فَانْتَهَى إِلَى هَذَا الْمَوْضِعِ فَقَالَ هِيهِ، فَقُلْنَا لَمْ يَزِدْ لَنَا عَلَى هَذَا‏.‏ فَقَالَ لَقَدْ حَدَّثَنِي وَهْوَ جَمِيعٌ مُنْذُ عِشْرِينَ سَنَةً فَلاَ أَدْرِي أَنَسِيَ أَمْ كَرِهَ أَنْ تَتَّكِلُوا‏.‏ قُلْنَا يَا أَبَا سَعِيدٍ فَحَدِّثْنَا، فَضَحِكَ وَقَالَ خُلِقَ الإِنْسَانُ عَجُولاً مَا ذَكَرْتُهُ إِلاَّ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أُحَدِّثَكُمْ حَدَّثَنِي كَمَا حَدَّثَكُمْ بِهِ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ أَعُودُ الرَّابِعَةَ فَأَحْمَدُهُ بِتِلْكَ، ثُمَّ أَخِرُّ لَهُ سَاجِدًا فَيُقَالُ يَا مُحَمَّدُ ارْفَعْ رَأْسَكَ وَقُلْ يُسْمَعْ، وَسَلْ تُعْطَهْ، وَاشْفَعْ تُشَفَّعْ‏.‏ فَأَقُولُ يَا رَبِّ ائْذَنْ لِي فِيمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ فَيَقُولُ وَعِزَّتِي وَجَلاَلِي وَكِبْرِيَائِي وَعَظَمَتِي لأُخْرِجَنَّ مِنْهَا مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Maʼbad ibn Hilol al-Anaziy aytdi:) Biz — Basra ahlidan baʼzi kishilar — yigʻilib, Anas ibn Molikning oldiga bordik; oʻzimiz bilan (birga) Sobitni ham olib bordik — u biz uchun undan shafoat hadisini soʻrasin (deb). Mana, u (Anas) oʻz qasrida edi; biz unga — u zuho (chosht) namozini oʻqiyotgan paytda — toʻgʻri keldik. Bas, biz (kirishga) izn soʻradik; u bizga izn berdi — u oʻz toʻshagida oʻtirgan holda. Biz Sobitga: «Undan — shafoat hadisidan oldin — hech narsa soʻrama», dedik. Bas, u: «Ey Abu Hamza, mana bular — Basra ahlidan boʻlgan birodarlaring; senga — shafoat hadisini soʻragani — kelishdi», dedi. Shunda u (Anas): «Bizga Muhammad ﷺ (shunday) hadis aytdilar: ‹Qachon Qiyomat kuni boʻlsa, odamlar bir-birlariga (toʻlqindek) urilib (sarosimaga tushib) ketadilar; bas, ular Odamning oldiga kelib: ‹Biz uchun Robbing huzurida shafoat qil›, deydilar. U: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin sizlar Ibrohimning oldiga boringlar — chunki u Rahmonning xalili (doʻsti)dir›, deydi. Bas, ular Ibrohimning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin sizlar Musoning oldiga boringlar — chunki u Allohning kalimi (soʻzlashgan kishisi)dir›, deydi. Bas, ular Musoning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin sizlar Isoning oldiga boringlar — chunki u Allohning ruhi va kalimasidir›, deydi. Bas, ular Isoning oldiga keladilar; u: ‹Men u (martaba)da emasman; lekin sizlar Muhammad ﷺning oldiga boringlar›, deydi. Bas, ular mening oldimga keladilar; men: ‹Men u (martaba)dadirman›, deyman. Bas, men Robbim huzurida (kirishga) izn soʻrayman; menga izn beriladi va U menga — hozir menga hozir boʻlmagan (yodimga kelmaydigan) — bir necha hamdlarni ilhom qiladi; men Uni oʻsha hamdlar bilan hamd aytaman va Unga sajda qilib yiqilaman. Bas: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; ayt — sening (soʻzing) eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Men: ‹Yo Robbim, ummatim, ummatim!› deyman. Bas: ‹Bor-da, qalbida bir arpa (donasi) ogʻirligicha iymon boʻlgan kishini (doʻzaxdan) chiqar›, deyiladi. Bas, men borib (shunday) qilaman. Soʻng (yana) qaytib, Uni oʻsha hamdlar bilan hamd aytaman, soʻng Unga sajda qilib yiqilaman. Bas: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; ayt — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Men: ‹Yo Robbim, ummatim, ummatim!› deyman. Bas: ‹Bor-da, undan (doʻzaxdan) qalbida bir zarra yoki xardal (sapcha donasi) ogʻirligicha iymon boʻlgan kishini chiqar›, deyiladi. Bas, men borib (shunday) qilaman. Soʻng (yana) qaytib, Uni oʻsha hamdlar bilan hamd aytaman, soʻng Unga sajda qilib yiqilaman. Bas: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; ayt — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Men: ‹Yo Robbim, ummatim, ummatim!› deyman. Bas: ‹Bor-da, qalbida eng kichik, eng kichik, eng kichik bir xardal (sapcha) donasi ogʻirligicha iymon boʻlgan kishini doʻzaxdan chiqar›, deydi. Bas, men borib (shunday) qilaman›.» Bas, biz Anasning oldidan chiqqanimizda, men oʻz hamrohlarimizdan baʼzisiga: «Hasan (al-Basriy)ning oldidan oʻtsak — u Abu Xalifaning uyida (yashirinib) turibdi — u bizga Anas ibn Molik bizga aytgan (hadis)ni (ham) aytib bersa», dedim. Bas, biz uning oldiga keldik, unga salom berdik; u bizga izn berdi. Biz unga: «Ey Abu Said, biz sening birodaring Anas ibn Molikning oldidan keldik; shafoat haqida bizga aytgani kabi (hadis)ni (boshqa hech kimda) koʻrmadik», dedik. U: «Hiyh (davom etinglar)», dedi. Bas, biz unga hadisni aytdik; u mana shu joyga yetganida: «Hiyh», dedi. Biz: «(Anas) bizga bundan ortigʻini qoʻshmadi», dedik. U: «U menga — yigirma yil avval, u baquvvat (yosh) ekan — (shu hadisni) aytgan edi; bas, (qolganini) unutdimi yoki sizlar (faqat shunga) suyanib (amalni tashlab) qoʻyishingizni yoqtirmadimi — bilmayman», dedi. Biz: «Ey Abu Said, bizga (aytib) ber», dedik. Bas, u kulib: «Inson shoshqaloq (qilib) yaratilgan; men buni faqat — sizlarga aytishni istab — zikr qildim. U menga — sizlarga aytgani kabi — aytdi: ‹Soʻng men toʻrtinchi marta qaytaman-da, Uni oʻsha (hamdlar) bilan hamd aytaman, soʻng Unga sajda qilib yiqilaman. Bas: ‹Ey Muhammad, boshingni koʻtar; ayt — eshitiladi; soʻra — beriladi; shafoat qil — shafoating qabul qilinadi›, deyiladi. Men: ‹Yo Robbim, ‹La ilaha illalloh› degan kishi (haqi)da menga izn ber›, deyman. (Alloh): ‹Mening izzatim, jalolim, kibriyom va azamatim bilan (qasamki,) Men albatta undan (doʻzaxdan) ‹La ilaha illalloh› degan kishini chiqaraman›, deydi›.»(Маъбад ибн Ҳилол ал-Аназий айтди:) Биз — Басра аҳлидан баъзи кишилар — йиғилиб, Анас ибн Моликнинг олдига бордик; ўзимиз билан (бирга) Собитни ҳам олиб бордик — у биз учун ундан шафоат ҳадисини сўрасин (деб). Мана, у (Анас) ўз қасрида эди; биз унга — у зуҳо (чошт) намозини ўқиётган пайтда — тўғри келдик. Бас, биз (киришга) изн сўрадик; у бизга изн берди — у ўз тўшагида ўтирган ҳолда. Биз Собитга: «Ундан — шафоат ҳадисидан олдин — ҳеч нарса сўрама», дедик. Бас, у: «Эй Абу Ҳамза, мана булар — Басра аҳлидан бўлган биродарларинг; сенга — шафоат ҳадисини сўрагани — келишди», деди. Шунда у (Анас): «Бизга Муҳаммад ﷺ (шундай) ҳадис айтдилар: ‹Қачон Қиёмат куни бўлса, одамлар бир-бирларига (тўлқиндек) урилиб (саросимага тушиб) кетадилар; бас, улар Одамнинг олдига келиб: ‹Биз учун Роббинг ҳузурида шафоат қил›, дейдилар. У: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин сизлар Иброҳимнинг олдига боринглар — чунки у Раҳмоннинг халили (дўсти)дир›, дейди. Бас, улар Иброҳимнинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин сизлар Мусонинг олдига боринглар — чунки у Аллоҳнинг калими (сўзлашган кишиси)дир›, дейди. Бас, улар Мусонинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин сизлар Исонинг олдига боринглар — чунки у Аллоҳнинг руҳи ва калимасидир›, дейди. Бас, улар Исонинг олдига келадилар; у: ‹Мен у (мартаба)да эмасман; лекин сизлар Муҳаммад ﷺнинг олдига боринглар›, дейди. Бас, улар менинг олдимга келадилар; мен: ‹Мен у (мартаба)дадирман›, дейман. Бас, мен Роббим ҳузурида (киришга) изн сўрайман; менга изн берилади ва У менга — ҳозир менга ҳозир бўлмаган (ёдимга келмайдиган) — бир неча ҳамдларни илҳом қилади; мен Уни ўша ҳамдлар билан ҳамд айтаман ва Унга сажда қилиб йиқиламан. Бас: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; айт — сенинг (сўзинг) эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Мен: ‹Ё Роббим, умматим, умматим!› дейман. Бас: ‹Бор-да, қалбида бир арпа (донаси) оғирлигича иймон бўлган кишини (дўзахдан) чиқар›, дейилади. Бас, мен бориб (шундай) қиламан. Сўнг (яна) қайтиб, Уни ўша ҳамдлар билан ҳамд айтаман, сўнг Унга сажда қилиб йиқиламан. Бас: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; айт — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Мен: ‹Ё Роббим, умматим, умматим!› дейман. Бас: ‹Бор-да, ундан (дўзахдан) қалбида бир зарра ёки хардал (сапча донаси) оғирлигича иймон бўлган кишини чиқар›, дейилади. Бас, мен бориб (шундай) қиламан. Сўнг (яна) қайтиб, Уни ўша ҳамдлар билан ҳамд айтаман, сўнг Унга сажда қилиб йиқиламан. Бас: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; айт — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Мен: ‹Ё Роббим, умматим, умматим!› дейман. Бас: ‹Бор-да, қалбида энг кичик, энг кичик, энг кичик бир хардал (сапча) донаси оғирлигича иймон бўлган кишини дўзахдан чиқар›, дейди. Бас, мен бориб (шундай) қиламан›.» Бас, биз Анаснинг олдидан чиққанимизда, мен ўз ҳамроҳларимиздан баъзисига: «Ҳасан (ал-Басрий)нинг олдидан ўцак — у Абу Халифанинг уйида (яшириниб) турибди — у бизга Анас ибн Молик бизга айтган (ҳадис)ни (ҳам) айтиб берса», дедим. Бас, биз унинг олдига келдик, унга салом бердик; у бизга изн берди. Биз унга: «Эй Абу Саид, биз сенинг биродаринг Анас ибн Моликнинг олдидан келдик; шафоат ҳақида бизга айтгани каби (ҳадис)ни (бошқа ҳеч кимда) кўрмадик», дедик. У: «Ҳийҳ (давом этинглар)», деди. Бас, биз унга ҳадисни айтдик; у мана шу жойга етганида: «Ҳийҳ», деди. Биз: «(Анас) бизга бундан ортиғини қўшмади», дедик. У: «У менга — йигирма йил аввал, у бақувват (ёш) экан — (шу ҳадисни) айтган эди; бас, (қолганини) унутдими ёки сизлар (фақат шунга) суяниб (амални ташлаб) қўйишингизни ёқтирмадими — билмайман», деди. Биз: «Эй Абу Саид, бизга (айтиб) бер», дедик. Бас, у кулиб: «Инсон шошқалоқ (қилиб) яратилган; мен буни фақат — сизларга айтишни истаб — зикр қилдим. У менга — сизларга айтгани каби — айтди: ‹Сўнг мен тўртинчи марта қайтаман-да, Уни ўша (ҳамдлар) билан ҳамд айтаман, сўнг Унга сажда қилиб йиқиламан. Бас: ‹Эй Муҳаммад, бошингни кўтар; айт — эшитилади; сўра — берилади; шафоат қил — шафоатинг қабул қилинади›, дейилади. Мен: ‹Ё Роббим, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган киши (ҳақи)да менга изн бер›, дейман. (Аллоҳ): ‹Менинг иззатим, жалолим, кибриём ва азаматим билан (қасамки,) Мен албатта ундан (дўзахдан) ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган кишини чиқараман›, дейди›.»

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ آخِرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ، وَآخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا مِنَ النَّارِ رَجُلٌ يَخْرُجُ حَبْوًا فَيَقُولُ لَهُ رَبُّهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ‏.‏ فَيَقُولُ رَبِّ الْجَنَّةُ مَلأَى‏.‏ فَيَقُولُ لَهُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ فَكُلُّ ذَلِكَ يُعِيدُ عَلَيْهِ الْجَنَّةُ مَلأَى‏.‏ فَيَقُولُ إِنَّ لَكَ مِثْلَ الدُّنْيَا عَشْرَ مِرَارٍ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannat ahlining jannatga eng oxiri kiruvchisi va doʻzax ahlining doʻzaxdan eng oxiri chiquvchisi — emaklab (sudralib) chiqadigan bir kishidir. Bas, Robbi unga: ‹Jannatga kir›, deydi. U: ‹Robbim, jannat toʻlibdi›, deydi. (Alloh) unga buni uch marta aytadi; har safar u (kishi) unga: ‹Jannat toʻlibdi›, deb takrorlaydi. Bas, (Alloh): ‹Albatta, senga — dunyoning oʻn baravari (qadaricha joy) — bordir›, deydi», dedilar.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннат аҳлининг жаннатга энг охири кирувчиси ва дўзах аҳлининг дўзахдан энг охири чиқувчиси — эмаклаб (судралиб) чиқадиган бир кишидир. Бас, Робби унга: ‹Жаннатга кир›, дейди. У: ‹Роббим, жаннат тўлибди›, дейди. (Аллоҳ) унга буни уч марта айтади; ҳар сафар у (киши) унга: ‹Жаннат тўлибди›, деб такрорлайди. Бас, (Аллоҳ): ‹Албатта, сенга — дунёнинг ўн баравари (қадарича жой) — бордир›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلاَّ سَيُكَلِّمُهُ رَبُّهُ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ تَرْجُمَانٌ، فَيَنْظُرُ أَيْمَنَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إِلاَّ مَا قَدَّمَ مِنْ عَمَلِهِ، وَيَنْظُرُ أَشْأَمَ مِنْهُ فَلاَ يَرَى إِلاَّ مَا قَدَّمَ، وَيَنْظُرُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلاَ يَرَى إِلاَّ النَّارَ تِلْقَاءَ وَجْهِهِ، فَاتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ الأَعْمَشُ وَحَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ عَنْ خَيْثَمَةَ مِثْلَهُ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ وَلَوْ بِكَلِمَةٍ طَيِّبَةٍ ‏"‏‏.‏

(Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sizlardan hech bir kishi (istisno) yoʻqki, magar Robbi u bilan (bevosita) soʻzlashadi — uning bilan Uning orasida tarjimon boʻlmaydi. Bas, u oʻngiga qaraydi — oʻzi (oldindan) qilgan amalidan boshqa narsani koʻrmaydi; chapiga qaraydi — oʻzi qilgan (amal)dan boshqa narsani koʻrmaydi; oldiga qaraydi — yuzi roʻparasida doʻzaxdan boshqa narsani koʻrmaydi. Bas, doʻzaxdan — bir boʻlak xurmo bilan boʻlsa-da — saqlaninglar», dedilar. (Aʼmash aytdi: Menga Amr ibn Murra Xaysamadan shuningdek (rivoyat qildi) va unda: «(Agar) bir chiroyli (yaxshi) soʻz bilan (boʻlsa-da)», deb ziyoda qildi.)(Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳеч бир киши (истисно) йўқки, магар Робби у билан (бевосита) сўзлашади — унинг билан Унинг орасида таржимон бўлмайди. Бас, у ўнгига қарайди — ўзи (олдиндан) қилган амалидан бошқа нарсани кўрмайди; чапига қарайди — ўзи қилган (амал)дан бошқа нарсани кўрмайди; олдига қарайди — юзи рўпарасида дўзахдан бошқа нарсани кўрмайди. Бас, дўзахдан — бир бўлак хурмо билан бўлса-да — сақланинглар», дедилар. (Аъмаш айтди: Менга Амр ибн Мурра Хайсамадан шунингдек (ривоят қилди) ва унда: «(Агар) бир чиройли (яхши) сўз билан (бўлса-да)», деб зиёда қилди.)

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ حَبْرٌ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَ إِنَّهُ إِذَا كَانَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ جَعَلَ اللَّهُ السَّمَوَاتِ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالأَرَضِينَ عَلَى إِصْبَعٍ، وَالْمَاءَ وَالثَّرَى عَلَى إِصْبَعٍ، وَالْخَلاَئِقَ عَلَى إِصْبَعٍ، ثُمَّ يَهُزُّهُنَّ ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَنَا الْمَلِكُ‏.‏ فَلَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَضْحَكُ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ تَعَجُّبًا وَتَصْدِيقًا، لِقَوْلِهِ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏[quran sura="6" aya_start="91" aya_end="91"]{‏وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏يُشْرِكُونَ‏}‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Yahudiylardan bir olim kelib: «Albatta, qachon Qiyomat kuni boʻlsa, Alloh osmonlarni bir barmoq ustida, yerlarni bir barmoq ustida, suv va (nam) tuproqni bir barmoq ustida va (barcha) maxluqotni bir barmoq ustida (joylab) qoʻyadi, soʻng ularni silkitadi-da: ‹Men — Podshohman, Men — Podshohman›, deydi», dedi. Bas, men Paygʻambar ﷺni — uning soʻzini tasdiqlab va taajjublanib, ozoriq (oxirgi) tishlari koʻringuncha — kulganlarini koʻrdim. Soʻng Paygʻambar ﷺ: ‹Ular Allohni — Uning haqiqiy qadriga koʻra — qadrlamadilar...› — ‹...sherik qilmoqdalar›gacha (Anʼom surasi, 91-oyat) (ni oʻqidilar).(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Яҳудийлардан бир олим келиб: «Албатта, қачон Қиёмат куни бўлса, Аллоҳ осмонларни бир бармоқ устида, ерларни бир бармоқ устида, сув ва (нам) тупроқни бир бармоқ устида ва (барча) махлуқотни бир бармоқ устида (жойлаб) қўяди, сўнг уларни силкитади-да: ‹Мен — Подшоҳман, Мен — Подшоҳман›, дейди», деди. Бас, мен Пайғамбар ﷺни — унинг сўзини тасдиқлаб ва таажжубланиб, озориқ (охирги) тишлари кўрингунча — кулганларини кўрдим. Сўнг Пайғамбар ﷺ: ‹Улар Аллоҳни — Унинг ҳақиқий қадрига кўра — қадрламадилар...› — ‹...шерик қилмоқдалар›гача (Анъом сураси, 91-оят) (ни ўқидилар).

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ ابْنَ عُمَرَ كَيْفَ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فِي النَّجْوَى قَالَ ‏"‏ يَدْنُو أَحَدُكُمْ مِنْ رَبِّهِ حَتَّى يَضَعَ كَنَفَهُ عَلَيْهِ فَيَقُولُ أَعَمِلْتَ كَذَا وَكَذَا فَيَقُولُ نَعَمْ‏.‏ وَيَقُولُ عَمِلْتَ كَذَا وَكَذَا فَيَقُولُ نَعَمْ‏.‏ فَيُقَرِّرُهُ، ثُمَّ يَقُولُ إِنِّي سَتَرْتُ عَلَيْكَ فِي الدُّنْيَا، وَأَنَا أَغْفِرُهَا لَكَ الْيَوْمَ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ آدَمُ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا صَفْوَانُ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم.

(Safvon ibn Muhriz (rivoyat qildiki,) Bir kishi Ibn Umardan: «Rasululloh ﷺning najvo (sirli suhbat) haqida nima deganlarini eshitgansan?» deb soʻradi. U: «(U zot:) ‹Biringiz Robbiga yaqinlashadi — toki (Alloh) oʻz panohini (kanafini) uning ustiga qoʻyguncha — bas, (Alloh): ‹Sen falon-falon (ish)ni qildingmi?› deydi. U: ‹Ha›, deydi. (Alloh): ‹Sen falon-falon (ish)ni qildingmi?› deydi. U: ‹Ha›, deydi. Bas, (Alloh) uni iqror qildiradi, soʻng: ‹Albatta, Men buni (gunohlaringni) dunyoda sening ustingda yashirgan edim; bugun esa Men uni senga magʻfirat qilaman›, deydi›, dedilar», dedi.)(Сафвон ибн Муҳриз (ривоят қилдики,) Бир киши Ибн Умардан: «Расулуллоҳ ﷺнинг нажво (сирли суҳбат) ҳақида нима деганларини эшитгансан?» деб сўради. У: «(У зот:) ‹Бирингиз Роббига яқинлашади — токи (Аллоҳ) ўз паноҳини (канафини) унинг устига қўйгунча — бас, (Аллоҳ): ‹Сен фалон-фалон (иш)ни қилдингми?› дейди. У: ‹Ҳа›, дейди. (Аллоҳ): ‹Сен фалон-фалон (иш)ни қилдингми?› дейди. У: ‹Ҳа›, дейди. Бас, (Аллоҳ) уни иқрор қилдиради, сўнг: ‹Албатта, Мен буни (гуноҳларингни) дунёда сенинг устингда яширган эдим; бугун эса Мен уни сенга мағфират қиламан›, дейди›, дедилар», деди.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنَا عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى، فَقَالَ مُوسَى أَنْتَ آدَمُ الَّذِي أَخْرَجْتَ ذُرِّيَّتَكَ مِنَ الْجَنَّةِ‏.‏ قَالَ آدَمُ أَنْتَ مُوسَى الَّذِي اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِرِسَالاَتِهِ وَكَلاَمِهِ، ثُمَّ تَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ قَدْ قُدِّرَ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ أُخْلَقَ‏.‏ فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Odam va Muso (oxiratda) bahslashdilar. Bas, Muso: ‹Sen — oʻz zurriyotingni jannatdan chiqargan Odamsan›, dedi. Odam: ‹Sen — Alloh seni oʻz risolatlari va kalomi bilan saralagan Musosan; soʻng (shunday tura turib) sen meni — men yaratilishimdan oldin menga taqdir qilingan bir ish ustida — malomat qilyapsanmi?› dedi. Bas, Odam Musoni (dalilda) yengdi (gʻolib keldi)», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Одам ва Мусо (охиратда) баҳслашдилар. Бас, Мусо: ‹Сен — ўз зурриётингни жаннатдан чиқарган Одамсан›, деди. Одам: ‹Сен — Аллоҳ сени ўз рисолатлари ва каломи билан саралаган Мусосан; сўнг (шундай тура туриб) сен мени — мен яратилишимдан олдин менга тақдир қилинган бир иш устида — маломат қиляпсанми?› деди. Бас, Одам Мусони (далилда) енгди (ғолиб келди)», дедилар.)

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُجْمَعُ الْمُؤْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُونَ لَوِ اسْتَشْفَعْنَا إِلَى رَبِّنَا، فَيُرِيحُنَا مِنْ مَكَانِنَا هَذَا‏.‏ فَيَأْتُونَ آدَمَ فَيَقُولُونَ لَهُ أَنْتَ آدَمُ أَبُو الْبَشَرِ خَلَقَكَ اللَّهُ بِيَدِهِ وَأَسْجَدَ لَكَ الْمَلاَئِكَةَ وَعَلَّمَكَ أَسْمَاءَ كُلِّ شَىْءٍ، فَاشْفَعْ لَنَا إِلَى رَبِّنَا حَتَّى يُرِيحَنَا‏.‏ فَيَقُولُ لَهُمْ لَسْتُ هُنَاكُمْ‏.‏ فَيَذْكُرُ لَهُمْ خَطِيئَتَهُ الَّتِي أَصَابَ ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Muʼminlar Qiyomat kuni toʻplanadilar-da: ‹Koshki, Robbimizga shafoatchi qilsak — toki U bizni mana shu joyimizdan rohatlantirsa!› deydilar. Bas, ular Odamning oldiga kelib, unga: ‹Sen — Odamsan, bashariyat (odamlar)ning otasi; Alloh seni Oʻz Qoʻli bilan yaratdi, farishtalarni senga sajda qildirdi va senga har bir narsaning ismlarini oʻrgatdi; (bas,) Robbimiz huzurida bizga shafoat qil — toki U bizni rohatlantirsa›, deydilar. U ularga: ‹Men u (martaba)da emasman›, deydi va ularga oʻzi qilgan xatosini zikr qiladi», dedilar.(Анас (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Муъминлар Қиёмат куни тўпланадилар-да: ‹Кошки, Роббимизга шафоатчи қилсак — токи У бизни мана шу жойимиздан роҳатлантирса!› дейдилар. Бас, улар Одамнинг олдига келиб, унга: ‹Сен — Одамсан, башарият (одамлар)нинг отаси; Аллоҳ сени Ўз Қўли билан яратди, фаришталарни сенга сажда қилдирди ва сенга ҳар бир нарсанинг исмларини ўргатди; (бас,) Роббимиз ҳузурида бизга шафоат қил — токи У бизни роҳатлантирса›, дейдилар. У уларга: ‹Мен у (мартаба)да эмасман›, дейди ва уларга ўзи қилган хатосини зикр қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّهُ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ مَالِكٍ، يَقُولُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ مَسْجِدِ الْكَعْبَةِ أَنَّهُ جَاءَهُ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ قَبْلَ أَنْ يُوحَى إِلَيْهِ وَهْوَ نَائِمٌ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ، فَقَالَ أَوَّلُهُمْ أَيُّهُمْ هُوَ فَقَالَ أَوْسَطُهُمْ هُوَ خَيْرُهُمْ‏.‏ فَقَالَ آخِرُهُمْ خُذُوا خَيْرَهُمْ‏.‏ فَكَانَتْ تِلْكَ اللَّيْلَةَ، فَلَمْ يَرَهُمْ حَتَّى أَتَوْهُ لَيْلَةً أُخْرَى فِيمَا يَرَى قَلْبُهُ، وَتَنَامُ عَيْنُهُ وَلاَ يَنَامُ قَلْبُهُ وَكَذَلِكَ الأَنْبِيَاءُ تَنَامُ أَعْيُنُهُمْ وَلاَ تَنَامُ قُلُوبُهُمْ، فَلَمْ يُكَلِّمُوهُ حَتَّى احْتَمَلُوهُ فَوَضَعُوهُ عِنْدَ بِئْرِ زَمْزَمَ فَتَوَلاَّهُ مِنْهُمْ جِبْرِيلُ فَشَقَّ جِبْرِيلُ مَا بَيْنَ نَحْرِهِ إِلَى لَبَّتِهِ حَتَّى فَرَغَ مِنْ صَدْرِهِ وَجَوْفِهِ، فَغَسَلَهُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ بِيَدِهِ، حَتَّى أَنْقَى جَوْفَهُ، ثُمَّ أُتِيَ بِطَسْتٍ مِنْ ذَهَبٍ فِيهِ تَوْرٌ مِنْ ذَهَبٍ مَحْشُوًّا إِيمَانًا وَحِكْمَةً، فَحَشَا بِهِ صَدْرَهُ وَلَغَادِيدَهُ ـ يَعْنِي عُرُوقَ حَلْقِهِ ـ ثُمَّ أَطْبَقَهُ ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا فَضَرَبَ بَابًا مِنْ أَبْوَابِهَا فَنَادَاهُ أَهْلُ السَّمَاءِ مَنْ هَذَا فَقَالَ جِبْرِيلُ‏.‏ قَالُوا وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مَعِي مُحَمَّدٌ‏.‏ قَالَ وَقَدْ بُعِثَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالُوا فَمَرْحَبًا بِهِ وَأَهْلاً‏.‏ فَيَسْتَبْشِرُ بِهِ أَهْلُ السَّمَاءِ، لاَ يَعْلَمُ أَهْلُ السَّمَاءِ بِمَا يُرِيدُ اللَّهُ بِهِ فِي الأَرْضِ حَتَّى يُعْلِمَهُمْ، فَوَجَدَ فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا آدَمَ فَقَالَ لَهُ جِبْرِيلُ هَذَا أَبُوكَفَسَلِّمْ عَلَيْهِ‏.‏ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ وَرَدَّ عَلَيْهِ آدَمُ وَقَالَ مَرْحَبًا وَأَهْلاً بِابْنِي، نِعْمَ الاِبْنُ أَنْتَ‏.‏ فَإِذَا هُوَ فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا بِنَهَرَيْنِ يَطَّرِدَانِ فَقَالَ مَا هَذَانِ النَّهَرَانِ يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا النِّيلُ وَالْفُرَاتُ عُنْصُرُهُمَا‏.‏ ثُمَّ مَضَى بِهِ فِي السَّمَاءِ فَإِذَا هُوَ بِنَهَرٍ آخَرَ عَلَيْهِ قَصْرٌ مِنْ لُؤْلُؤٍ وَزَبَرْجَدٍ فَضَرَبَ يَدَهُ فَإِذَا هُوَ مِسْكٌ قَالَ مَا هَذَا يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَذَا الْكَوْثَرُ الَّذِي خَبَأَ لَكَ رَبُّكَ‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ إِلَى السَّمَاءِ الثَّانِيَةِ فَقَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ لَهُ مِثْلَ مَا قَالَتْ لَهُ الأُولَى مَنْ هَذَا قَالَ جِبْرِيلُ‏.‏ قَالُوا وَمَنْ مَعَكَ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالُوا وَقَدْ بُعِثَ إِلَيْهِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالُوا مَرْحَبًا بِهِ وَأَهْلاً‏.‏ ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ الثَّالِثَةِ وَقَالُوا لَهُ مِثْلَ مَا قَالَتِ الأُولَى وَالثَّانِيَةُ، ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى الرَّابِعَةِ فَقَالُوا لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ الْخَامِسَةِ فَقَالُوا مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ السَّادِسَةِ فَقَالُوا لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ السَّابِعَةِ فَقَالُوا لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ، كُلُّ سَمَاءٍ فِيهَا أَنْبِيَاءُ قَدْ سَمَّاهُمْ فَأَوْعَيْتُ مِنْهُمْ إِدْرِيسَ فِي الثَّانِيَةِ، وَهَارُونَ فِي الرَّابِعَةِ، وَآخَرَ فِي الْخَامِسَةِ لَمْ أَحْفَظِ اسْمَهُ، وَإِبْرَاهِيمَ فِي السَّادِسَةِ، وَمُوسَى فِي السَّابِعَةِ بِتَفْضِيلِ كَلاَمِ اللَّهِ، فَقَالَ مُوسَى رَبِّ لَمْ أَظُنَّ أَنْ يُرْفَعَ عَلَىَّ أَحَدٌ‏.‏ ثُمَّ عَلاَ بِهِ فَوْقَ ذَلِكَ بِمَا لاَ يَعْلَمُهُ إِلاَّ اللَّهُ، حَتَّى جَاءَ سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى وَدَنَا الْجَبَّارُ رَبُّ الْعِزَّةِ فَتَدَلَّى حَتَّى كَانَ مِنْهُ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى فَأَوْحَى اللَّهُ فِيمَا أَوْحَى إِلَيْهِ خَمْسِينَ صَلاَةً عَلَى أُمَّتِكَ كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ‏.‏ ثُمَّ هَبَطَ حَتَّى بَلَغَ مُوسَى فَاحْتَبَسَهُ مُوسَى فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ مَاذَا عَهِدَ إِلَيْكَ رَبُّكَ قَالَ عَهِدَ إِلَىَّ خَمْسِينَ صَلاَةً كُلَّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ‏.‏ قَالَ إِنَّ أُمَّتَكَ لاَ تَسْتَطِيعُ ذَلِكَ فَارْجِعْ فَلْيُخَفِّفْ عَنْكَ رَبُّكَ وَعَنْهُمْ‏.‏ فَالْتَفَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى جِبْرِيلَ كَأَنَّهُ يَسْتَشِيرُهُ فِي ذَلِكَ، فَأَشَارَ إِلَيْهِ جِبْرِيلُ أَنْ نَعَمْ إِنْ شِئْتَ‏.‏ فَعَلاَ بِهِ إِلَى الْجَبَّارِ فَقَالَ وَهْوَ مَكَانَهُ يَا رَبِّ خَفِّفْ عَنَّا، فَإِنَّ أُمَّتِي لاَ تَسْتَطِيعُ هَذَا‏.‏ فَوَضَعَ عَنْهُ عَشْرَ صَلَوَاتٍ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى مُوسَى فَاحْتَبَسَهُ، فَلَمْ يَزَلْ يُرَدِّدُهُ مُوسَى إِلَى رَبِّهِ حَتَّى صَارَتْ إِلَى خَمْسِ صَلَوَاتٍ، ثُمَّ احْتَبَسَهُ مُوسَى عِنْدَ الْخَمْسِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ وَاللَّهِ لَقَدْ رَاوَدْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ قَوْمِي عَلَى أَدْنَى مِنْ هَذَا فَضَعُفُوا فَتَرَكُوهُ فَأُمَّتُكَ أَضْعَفُ أَجْسَادًا وَقُلُوبًا وَأَبْدَانًا وَأَبْصَارًا وَأَسْمَاعًا، فَارْجِعْ فَلْيُخَفِّفْ عَنْكَ رَبُّكَ، كُلَّ ذَلِكَ يَلْتَفِتُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى جِبْرِيلَ لِيُشِيرَ عَلَيْهِ وَلاَ يَكْرَهُ ذَلِكَ جِبْرِيلُ، فَرَفَعَهُ عِنْدَ الْخَامِسَةِ فَقَالَ يَا رَبِّ إِنَّ أُمَّتِي ضُعَفَاءُ أَجْسَادُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ وَأَسْمَاعُهُمْ وَأَبْدَانُهُمْ فَخَفِّفْ عَنَّا فَقَالَ الْجَبَّارُ يَا مُحَمَّدُ‏.‏ قَالَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ قَالَ إِنَّهُ لاَ يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَىَّ، كَمَا فَرَضْتُ عَلَيْكَ فِي أُمِّ الْكِتَابِ ـ قَالَ ـ فَكُلُّ حَسَنَةٍ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا، فَهْىَ خَمْسُونَ فِي أُمِّ الْكِتَابِ وَهْىَ خَمْسٌ عَلَيْكَ‏.‏ فَرَجَعَ إِلَى مُوسَى فَقَالَ كَيْفَ فَعَلْتَ فَقَالَ خَفَّفَ عَنَّا أَعْطَانَا بِكُلِّ حَسَنَةٍ عَشْرَ أَمْثَالِهَا‏.‏ قَالَ مُوسَى قَدْ وَاللَّهِ رَاوَدْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى أَدْنَى مِنْ ذَلِكَ فَتَرَكُوهُ، ارْجِعْ إِلَى رَبِّكَ فَلْيُخَفِّفْ عَنْكَ أَيْضًا‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا مُوسَى قَدْ وَاللَّهِ اسْتَحْيَيْتُ مِنْ رَبِّي مِمَّا اخْتَلَفْتُ إِلَيْهِ‏.‏ قَالَ فَاهْبِطْ بِاسْمِ اللَّهِ‏.‏ قَالَ وَاسْتَيْقَظَ وَهْوَ فِي مَسْجِدِ الْحَرَامِ‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytar edi: Rasululloh ﷺ Kaʼba masjididan (Isroga) tunda olib borilgan kechada — U zotga vahiy (yuborilishidan) oldin, U zot Masjidul-Haromda uxlab yotgan paytda — uning oldiga uch nafar (kishi) keldi. Bas, ularning birinchisi: ‹U (Muhammad) qaysi biri?› dedi. Oʻrtadagisi: ‹U — ularning (eng) yaxshisi›, dedi. Oxirgisi: ‹Ularning (eng) yaxshisini olinglar›, dedi. Bas, oʻsha kecha shu (boʻldi), xolos; U zot ularni (boshqa) koʻrmadilar — toki ular boshqa bir kecha U zotning oldiga — qalbi koʻradigan (holatda) — kelguncha; (chunki) U zotning koʻzi uxlaydi, qalbi uxlamaydi — paygʻambarlar (ham) shunday: koʻzlari uxlaydi, qalblari uxlamaydi. Bas, ular U zot bilan (hech) soʻzlashmadilar — toki Uni koʻtarib, Zamzam qudugʻi yoniga qoʻyguncha. Bas, ulardan Jibril Uni (oʻz zimmasiga) oldi-da, Jibril Uning boʻyin chuqurchasidan (koʻkragi pastigacha) yordi — toki koʻkragi va ichidan forigʻ boʻlguncha; soʻng uni Zamzam suvi bilan oʻz qoʻli bilan yuvdi — toki ichini tozaladi; soʻng oltindan (yasalgan) bir tos keltirildi — uning ichida oltindan (yasalgan), iymon va hikmat bilan toʻldirilgan bir idish (bor edi); bas, (Jibril) uni (Paygʻambarning) koʻkragi va halqumidagi tomirlariga toʻldirdi; soʻng uni yopdi. Soʻng Uni yaqin osmonga koʻtardi. Bas, (Jibril) uning eshiklaridan birini taqillatdi; osmon ahli unga: ‹Bu kim?› deb nido qildi. U: ‹Jibril›, dedi. Ular: ‹Sen bilan kim bor?› dedilar. U: ‹Men bilan Muhammad (bor)›, dedi. Ular: ‹Unga (paygʻambarlik) yuborilganmi?› dedilar. U: ‹Ha›, dedi. Ular: ‹Bas, unga marhabo va xush kelibdi!› dedilar. Osmon ahli unga shod boʻladilar; osmon ahli Alloh u haqida yerda nima iroda qilayotganini — toki (Alloh) ularga bildirmaguncha — bilmaydilar. Bas, U zot yaqin osmonda Odamni topdilar; Jibril unga: ‹Bu — sening otang; bas, unga salom ber›, dedi. U zot unga salom berdilar; Odam ham unga (alik) qaytardi va: ‹Marhabo va xush kelibdi, oʻgʻlim; sen — qanday yaxshi oʻgʻilsan!› dedi. Bas, mana, U zot yaqin osmonda — oqib turgan ikki daryoni (koʻrdilar). U zot: ‹Bu ikki daryo nima, ey Jibril?› dedilar. U: ‹Bu — Nil va Furot; (bu ikkisining) manbai (osmondadir)›, dedi. Soʻng (Jibril) Uni osmonda (yana) olib yurdi; bas, mana, U zot boshqa bir daryoni (koʻrdilar) — uning ustida durr va zabarjaddan (yasalgan) bir qasr (bor edi). U zot qoʻlini urdilar — mana, u — misk (edi). U zot: ‹Bu nima, ey Jibril?› dedilar. U: ‹Bu — Kavsar; Robbing uni sen uchun yashirib (saqlab) qoʻygan›, dedi. Soʻng (Jibril) Uni ikkinchi osmonga koʻtardi; bas, farishtalar unga — birinchisi unga aytgani kabi — ‹Bu kim?› dedilar. U: ‹Jibril›, dedi. Ular: ‹Sen bilan kim bor?› dedilar. U: ‹Muhammad ﷺ›, dedi. Ular: ‹Unga (paygʻambarlik) yuborilganmi?› dedilar. U: ‹Ha›, dedi. Ular: ‹Unga marhabo va xush kelibdi!› dedilar. Soʻng (Jibril) Uni uchinchi osmonga koʻtardi; ular ham unga birinchi va ikkinchisi aytgani kabi (dedilar); soʻng Uni toʻrtinchisiga koʻtardi — ular ham unga shunga oʻxshash (dedilar); soʻng Uni beshinchi osmonga koʻtardi — ular ham shunga oʻxshash (dedilar); soʻng Uni oltinchi osmonga koʻtardi — ular ham unga shunga oʻxshash (dedilar); soʻng Uni yettinchi osmonga koʻtardi — ular ham unga shunga oʻxshash (dedilar). Har bir osmonda — (Jibril) ismlarini aytgan — paygʻambarlar bor edi; men ulardan ikkinchisida Idrisni, toʻrtinchisida Horunni, beshinchisida — ismini yodlamaganim — boshqa (bir paygʻambar)ni, oltinchisida Ibrohimni va yettinchisida — Allohning kalomi (bilan sharaflangani) fazliga koʻra — Musoni (yodladim). Bas, Muso: ‹Robbim, men mendan ustun (koʻtarilgan) biror kishi boʻladi deb oʻylamasdim›, dedi. Soʻng (Jibril) Uni bundan ham yuqoriga — Allohdan boshqa hech kim bilmaydigan (bir martabaga) — koʻtardi, toki U zot Sidratul-Muntahoga keldilar va izzat Robbi boʻlmish Jabbor (Alloh) yaqinlashdi-da, (tajalliy bilan) yaqin keldi — toki (masofa) Undan ikki yoy oraligʻicha yoki undan-da yaqinroq boʻlguncha. Bas, Alloh — vahiy qilgan (narsalari) ichida — U zotga: ‹Har kecha-yu kunduzda ummatingga ellik namoz (farz)›, deb vahiy qildi. Soʻng U zot — toki Musoga yetguncha — (pastga) tushdilar; bas, Muso U zotni ushlab qoldi-da: ‹Ey Muhammad, Robbing senga nimani ahd qildi?› dedi. U zot: ‹Menga har kecha-yu kunduzda ellik namozni ahd qildi›, dedilar. (Muso): ‹Albatta, ummating bunga qodir boʻlolmaydi; bas, qayt — Robbing sendan va ulardan (bu yukni) yengillatsin›, dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ — goʻyo bu haqda u bilan maslahatlashayotgandek — Jibrilga oʻgirildilar; Jibril unga: ‹Ha, agar xohlasang (qayt)›, deb ishora qildi. Bas, (Jibril) Uni Jabborga (tomon) koʻtardi; U zot oʻz oʻrnida (turib): ‹Yo Robbim, bizdan yengillat; chunki ummatim bunga qodir boʻlolmaydi›, dedilar. Bas, (Alloh) undan oʻn namozni (soqit qilib) qoʻydi. Soʻng U zot Musoga qaytdilar; u Uni ushlab qoldi; Muso U zotni — toki (namoz) besh namozga aylanguncha — Robbiga qaytaraverdi. Soʻng Muso U zotni besh (namoz) (oldida) ushlab qolib: ‹Ey Muhammad, vallohi, men oʻz qavmim Bani Isroilni — bundan ham yengilrogʻiga — koʻndirmoqchi boʻldim; bas, ular ojizlik qilib, uni tark qildilar; sening ummating esa jasadlari, qalblari, badanlari, koʻzlari va quloqlari (jihatidan) (ulardan-da) ojizroqdir; bas, qayt — Robbing sendan yengillatsin›, dedi. Har safar Paygʻambar ﷺ — Jibril unga (maslahat) ishora qilishi uchun — unga oʻgirilar, Jibril esa buni yoqtirmas (man qilmas) edi. Bas, (Jibril) Uni beshinchi (marta) koʻtardi; U zot: ‹Yo Robbim, ummatim — jasadlari, qalblari, quloqlari va badanlari (jihatidan) — ojizdir; bas, bizdan yengillat›, dedilar. Bas, Jabbor: ‹Ey Muhammad!› dedi. U zot: ‹Labbayka va saʼdayka›, dedilar. (Alloh): ‹Albatta, Mening huzurimda soʻz oʻzgartirilmaydi — Men senga Ummul-Kitobda farz qilganimdek (boʻladi)›, dedi. (Alloh): ‹Bas, har bir yaxshilik oʻn baravari bilan(dir); demak, u — Ummul-Kitobda ellik(tir), senga esa besh(tir)›, dedi. Bas, U zot Musoga qaytdilar; u: ‹Qanday qilding?› dedi. U zot: ‹Bizdan yengillatdi — bizga har bir yaxshilikka oʻn baravarini berdi›, dedilar. Muso: ‹Vallohi, men Bani Isroilni bundan ham yengilrogʻiga koʻndirmoqchi boʻlgan edim, ular uni tark qildilar; Robbingga qayt, U sendan yana yengillatsin›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Ey Muso, vallohi, men — Unga (qayta-qayta) borganimdan — Robbimdan uyaldim›, dedilar. (Muso): ‹Bas, Alloh nomi bilan tush (pastga)›, dedi. (Anas:) Bas, U zot — Masjidul-Haromda (boʻlgan) holda — uygʻondilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтар эди: Расулуллоҳ ﷺ Каъба масжидидан (Исрога) тунда олиб борилган кечада — У зотга ваҳий (юборилишидан) олдин, У зот Масжидул-Ҳаромда ухлаб ётган пайтда — унинг олдига уч нафар (киши) келди. Бас, уларнинг биринчиси: ‹У (Муҳаммад) қайси бири?› деди. Ўртадагиси: ‹У — уларнинг (энг) яхшиси›, деди. Охиргиси: ‹Уларнинг (энг) яхшисини олинглар›, деди. Бас, ўша кеча шу (бўлди), холос; У зот уларни (бошқа) кўрмадилар — токи улар бошқа бир кеча У зотнинг олдига — қалби кўрадиган (ҳолатда) — келгунча; (чунки) У зотнинг кўзи ухлайди, қалби ухламайди — пайғамбарлар (ҳам) шундай: кўзлари ухлайди, қалблари ухламайди. Бас, улар У зот билан (ҳеч) сўзлашмадилар — токи Уни кўтариб, Замзам қудуғи ёнига қўйгунча. Бас, улардан Жибрил Уни (ўз зиммасига) олди-да, Жибрил Унинг бўйин чуқурчасидан (кўкраги пастигача) ёрди — токи кўкраги ва ичидан фориғ бўлгунча; сўнг уни Замзам суви билан ўз қўли билан ювди — токи ичини тозалади; сўнг олтиндан (ясалган) бир тос келтирилди — унинг ичида олтиндан (ясалган), иймон ва ҳикмат билан тўлдирилган бир идиш (бор эди); бас, (Жибрил) уни (Пайғамбарнинг) кўкраги ва ҳалқумидаги томирларига тўлдирди; сўнг уни ёпди. Сўнг Уни яқин осмонга кўтарди. Бас, (Жибрил) унинг эшикларидан бирини тақиллатди; осмон аҳли унга: ‹Бу ким?› деб нидо қилди. У: ‹Жибрил›, деди. Улар: ‹Сен билан ким бор?› дедилар. У: ‹Мен билан Муҳаммад (бор)›, деди. Улар: ‹Унга (пайғамбарлик) юборилганми?› дедилар. У: ‹Ҳа›, деди. Улар: ‹Бас, унга марҳабо ва хуш келибди!› дедилар. Осмон аҳли унга шод бўладилар; осмон аҳли Аллоҳ у ҳақида ерда нима ирода қилаётганини — токи (Аллоҳ) уларга билдирмагунча — билмайдилар. Бас, У зот яқин осмонда Одамни топдилар; Жибрил унга: ‹Бу — сенинг отанг; бас, унга салом бер›, деди. У зот унга салом бердилар; Одам ҳам унга (алик) қайтарди ва: ‹Марҳабо ва хуш келибди, ўғлим; сен — қандай яхши ўғилсан!› деди. Бас, мана, У зот яқин осмонда — оқиб турган икки дарёни (кўрдилар). У зот: ‹Бу икки дарё нима, эй Жибрил?› дедилар. У: ‹Бу — Нил ва Фурот; (бу иккисининг) манбаи (осмондадир)›, деди. Сўнг (Жибрил) Уни осмонда (яна) олиб юрди; бас, мана, У зот бошқа бир дарёни (кўрдилар) — унинг устида дурр ва забаржаддан (ясалган) бир қаср (бор эди). У зот қўлини урдилар — мана, у — миск (эди). У зот: ‹Бу нима, эй Жибрил?› дедилар. У: ‹Бу — Кавсар; Роббинг уни сен учун яшириб (сақлаб) қўйган›, деди. Сўнг (Жибрил) Уни иккинчи осмонга кўтарди; бас, фаришталар унга — биринчиси унга айтгани каби — ‹Бу ким?› дедилар. У: ‹Жибрил›, деди. Улар: ‹Сен билан ким бор?› дедилар. У: ‹Муҳаммад ﷺ›, деди. Улар: ‹Унга (пайғамбарлик) юборилганми?› дедилар. У: ‹Ҳа›, деди. Улар: ‹Унга марҳабо ва хуш келибди!› дедилар. Сўнг (Жибрил) Уни учинчи осмонга кўтарди; улар ҳам унга биринчи ва иккинчиси айтгани каби (дедилар); сўнг Уни тўртинчисига кўтарди — улар ҳам унга шунга ўхшаш (дедилар); сўнг Уни бешинчи осмонга кўтарди — улар ҳам шунга ўхшаш (дедилар); сўнг Уни олтинчи осмонга кўтарди — улар ҳам унга шунга ўхшаш (дедилар); сўнг Уни еттинчи осмонга кўтарди — улар ҳам унга шунга ўхшаш (дедилар). Ҳар бир осмонда — (Жибрил) исмларини айтган — пайғамбарлар бор эди; мен улардан иккинчисида Идрисни, тўртинчисида Ҳорунни, бешинчисида — исмини ёдламаганим — бошқа (бир пайғамбар)ни, олтинчисида Иброҳимни ва еттинчисида — Аллоҳнинг каломи (билан шарафлангани) фазлига кўра — Мусони (ёдладим). Бас, Мусо: ‹Роббим, мен мендан устун (кўтарилган) бирор киши бўлади деб ўйламасдим›, деди. Сўнг (Жибрил) Уни бундан ҳам юқорига — Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайдиган (бир мартабага) — кўтарди, токи У зот Сидратул-Мунтаҳога келдилар ва иззат Робби бўлмиш Жаббор (Аллоҳ) яқинлашди-да, (тажаллий билан) яқин келди — токи (масофа) Ундан икки ёй оралиғича ёки ундан-да яқинроқ бўлгунча. Бас, Аллоҳ — ваҳий қилган (нарсалари) ичида — У зотга: ‹Ҳар кеча-ю кундузда умматингга эллик намоз (фарз)›, деб ваҳий қилди. Сўнг У зот — токи Мусога етгунча — (пастга) тушдилар; бас, Мусо У зотни ушлаб қолди-да: ‹Эй Муҳаммад, Роббинг сенга нимани аҳд қилди?› деди. У зот: ‹Менга ҳар кеча-ю кундузда эллик намозни аҳд қилди›, дедилар. (Мусо): ‹Албатта, умматинг бунга қодир бўлолмайди; бас, қайт — Роббинг сендан ва улардан (бу юкни) енгиллацин›, деди. Бас, Пайғамбар ﷺ — гўё бу ҳақда у билан маслаҳатлашаётгандек — Жибрилга ўгирилдилар; Жибрил унга: ‹Ҳа, агар хоҳласанг (қайт)›, деб ишора қилди. Бас, (Жибрил) Уни Жабборга (томон) кўтарди; У зот ўз ўрнида (туриб): ‹Ё Роббим, биздан енгиллат; чунки умматим бунга қодир бўлолмайди›, дедилар. Бас, (Аллоҳ) ундан ўн намозни (соқит қилиб) қўйди. Сўнг У зот Мусога қайтдилар; у Уни ушлаб қолди; Мусо У зотни — токи (намоз) беш намозга айлангунча — Роббига қайтараверди. Сўнг Мусо У зотни беш (намоз) (олдида) ушлаб қолиб: ‹Эй Муҳаммад, валлоҳи, мен ўз қавмим Бани Исроилни — бундан ҳам енгилроғига — кўндирмоқчи бўлдим; бас, улар ожизлик қилиб, уни тарк қилдилар; сенинг умматинг эса жасадлари, қалблари, баданлари, кўзлари ва қулоқлари (жиҳатидан) (улардан-да) ожизроқдир; бас, қайт — Роббинг сендан енгиллацин›, деди. Ҳар сафар Пайғамбар ﷺ — Жибрил унга (маслаҳат) ишора қилиши учун — унга ўгирилар, Жибрил эса буни ёқтирмас (ман қилмас) эди. Бас, (Жибрил) Уни бешинчи (марта) кўтарди; У зот: ‹Ё Роббим, умматим — жасадлари, қалблари, қулоқлари ва баданлари (жиҳатидан) — ожиздир; бас, биздан енгиллат›, дедилар. Бас, Жаббор: ‹Эй Муҳаммад!› деди. У зот: ‹Лаббайка ва саъдайка›, дедилар. (Аллоҳ): ‹Албатта, Менинг ҳузуримда сўз ўзгартирилмайди — Мен сенга Уммул-Китобда фарз қилганимдек (бўлади)›, деди. (Аллоҳ): ‹Бас, ҳар бир яхшилик ўн баравари билан(дир); демак, у — Уммул-Китобда эллик(тир), сенга эса беш(тир)›, деди. Бас, У зот Мусога қайтдилар; у: ‹Қандай қилдинг?› деди. У зот: ‹Биздан енгиллатди — бизга ҳар бир яхшиликка ўн бараварини берди›, дедилар. Мусо: ‹Валлоҳи, мен Бани Исроилни бундан ҳам енгилроғига кўндирмоқчи бўлган эдим, улар уни тарк қилдилар; Роббингга қайт, У сендан яна енгиллацин›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Эй Мусо, валлоҳи, мен — Унга (қайта-қайта) борганимдан — Роббимдан уялдим›, дедилар. (Мусо): ‹Бас, Аллоҳ номи билан туш (пастга)›, деди. (Анас:) Бас, У зот — Масжидул-Ҳаромда (бўлган) ҳолда — уйғондилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ لأَهْلِ الْجَنَّةِ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ‏.‏ فَيَقُولُونَ لَبَّيْكَ رَبَّنَا وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ‏.‏ فَيَقُولُ هَلْ رَضِيتُمْ فَيَقُولُونَ وَمَا لَنَا لاَ نَرْضَى يَا رَبِّ وَقَدْ أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَلاَ أُعْطِيكُمْ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ فَيَقُولُونَ يَا رَبِّ وَأَىُّ شَىْءٍ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ فَيَقُولُ أُحِلُّ عَلَيْكُمْ رِضْوَانِي فَلاَ أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Alloh jannat ahliga: ‹Ey jannat ahli!› deydi. Bas, ular: ‹Labbayka, Robbimiz, va saʼdayka; (barcha) yaxshilik Sening Qoʻlingdadir›, deydilar. (Alloh): ‹Rozi boʻldingizmi?› deydi. Ular: ‹Bizga nima boʻldiki, rozi boʻlmasak, ey Robbim — holbuki Sen bizga oʻz xalqingdan hech kimga bermagan (neʼmat)ni berding?!› deydilar. (Alloh): ‹Sizlarga bundan afzalrogʻini bermaymi?› deydi. Ular: ‹Ey Robbim, bundan afzalroq qanday narsa boʻladi?!› deydilar. (Alloh): ‹Men sizlarga Oʻz rizvonimni (rizoligimni) halol (nozil) qilaman — bas, undan keyin sizlardan hech qachon gʻazablanmayman›, deydi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳ жаннат аҳлига: ‹Эй жаннат аҳли!› дейди. Бас, улар: ‹Лаббайка, Роббимиз, ва саъдайка; (барча) яхшилик Сенинг Қўлингдадир›, дейдилар. (Аллоҳ): ‹Рози бўлдингизми?› дейди. Улар: ‹Бизга нима бўлдики, рози бўлмасак, эй Роббим — ҳолбуки Сен бизга ўз халқингдан ҳеч кимга бермаган (неъмат)ни бердинг?!› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Сизларга бундан афзалроғини бермайми?› дейди. Улар: ‹Эй Роббим, бундан афзалроқ қандай нарса бўлади?!› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Мен сизларга Ўз ризвонимни (ризолигимни) ҳалол (нозил) қиламан — бас, ундан кейин сизлардан ҳеч қачон ғазабланмайман›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا هِلاَلٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَوْمًا يُحَدِّثُ وَعِنْدَهُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْبَادِيَةِ ‏"‏ أَنَّ رَجُلاً مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ اسْتَأْذَنَ رَبَّهُ فِي الزَّرْعِ فَقَالَ أَوَ لَسْتَ فِيمَا شِئْتَ‏.‏ قَالَ بَلَى وَلَكِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَزْرَعَ‏.‏ فَأَسْرَعَ وَبَذَرَ فَتَبَادَرَ الطَّرْفَ نَبَاتُهُ وَاسْتِوَاؤُهُ وَاسْتِحْصَادُهُ وَتَكْوِيرُهُ أَمْثَالَ الْجِبَالِ فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى دُونَكَ يَا ابْنَ آدَمَ فَإِنَّهُ لاَ يُشْبِعُكَ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الأَعْرَابِيُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ لاَ تَجِدُ هَذَا إِلاَّ قُرَشِيًّا أَوْ أَنْصَارِيًّا فَإِنَّهُمْ أَصْحَابُ زَرْعٍ، فَأَمَّا نَحْنُ فَلَسْنَا بِأَصْحَابِ زَرْعٍ‏.‏ فَضَحِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ bir kun — huzurlarida badiya (choʻl) ahlidan bir kishi (boʻlgan) holda — hadis aytar edilar: «Jannat ahlidan bir kishi Robbidan ekin (ekish) haqida izn soʻradi. Bas, (Alloh): ‹Sen oʻzing xohlagan (neʼmat) ichida emasmisan?› dedi. U: ‹Ha, lekin men ekin ekishni yaxshi koʻraman›, dedi. Bas, u tez (ekib), urugʻ sochdi; uning oʻsishi, tik boʻlishi, oʻrim-yigʻimi va togʻlardek (uyub) toʻplanishi — koʻz ochib yumguncha (boʻlib) yetdi. Bas, Alloh taolo: ‹Ol, ey Odam bolasi; chunki seni hech narsa toʻydirmaydi›, deydi», (dedilar).) Shunda aʼrobiy: «Yo Rasululloh, buni (ekinchini) faqat qurayshlik yoki ansoriy (kishi)da topasiz — chunki ular ekin egalaridir; biz esa ekin egalari emasmiz», dedi. Bas, Rasululloh ﷺ kuldilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ бир кун — ҳузурларида бадия (чўл) аҳлидан бир киши (бўлган) ҳолда — ҳадис айтар эдилар: «Жаннат аҳлидан бир киши Роббидан экин (экиш) ҳақида изн сўради. Бас, (Аллоҳ): ‹Сен ўзинг хоҳлаган (неъмат) ичида эмасмисан?› деди. У: ‹Ҳа, лекин мен экин экишни яхши кўраман›, деди. Бас, у тез (экиб), уруғ сочди; унинг ўсиши, тик бўлиши, ўрим-йиғими ва тоғлардек (уюб) тўпланиши — кўз очиб юмгунча (бўлиб) етди. Бас, Аллоҳ таоло: ‹Ол, эй Одам боласи; чунки сени ҳеч нарса тўйдирмайди›, дейди», (дедилар).) Шунда аъробий: «Ё Расулуллоҳ, буни (экинчини) фақат қурайшлик ёки ансорий (киши)да топасиз — чунки улар экин эгаларидир; биз эса экин эгалари эмасмиз», деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ кулдилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الذَّنْبِ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَجْعَلَ لِلَّهِ نِدًّا وَهْوَ خَلَقَكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ إِنَّ ذَلِكَ لَعَظِيمٌ‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَىّ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ تَخَافُ أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَىّ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ أَنْ تُزَانِيَ بِحَلِيلَةِ جَارِكَ ‏"‏‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺdan: «Alloh huzurida qaysi gunoh eng ulugʻ (katta)?» deb soʻradim. U zot: «Allohga — U seni yaratgan boʻla turib — tenglar (sheriklar) qilishing», dedilar. Men: «Albatta, bu — ulugʻ (gunoh)dir», dedim. Men: «Soʻng qaysi?» dedim. U zot: «Soʻng — sen bilan birga taom yeydi degan (qoʻrquv)dan — farzandingni oʻldirishing», dedilar. Men: «Soʻng qaysi?» dedim. U zot: «Soʻng — qoʻshningning juft(xotini) bilan zino qilishing», dedilar.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺдан: «Аллоҳ ҳузурида қайси гуноҳ энг улуғ (катта)?» деб сўрадим. У зот: «Аллоҳга — У сени яратган бўла туриб — тенглар (шериклар) қилишинг», дедилар. Мен: «Албатта, бу — улуғ (гуноҳ)дир», дедим. Мен: «Сўнг қайси?» дедим. У зот: «Сўнг — сен билан бирга таом ейди деган (қўрқув)дан — фарзандингни ўлдиришинг», дедилар. Мен: «Сўнг қайси?» дедим. У зот: «Сўнг — қўшнингнинг жуфт(хотини) билан зино қилишинг», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ اجْتَمَعَ عِنْدَ الْبَيْتِ ثَقَفِيَّانِ وَقُرَشِيٌّ، أَوْ قُرَشِيَّانِ وَثَقَفِيٌّ، كَثِيرَةٌ شَحْمُ بُطُونِهِمْ قَلِيلَةٌ فِقْهُ قُلُوبِهِمْ فَقَالَ أَحَدُهُمْ أَتَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ يَسْمَعُ مَا نَقُولُ قَالَ الآخَرُ يَسْمَعُ إِنْ جَهَرْنَا وَلاَ يَسْمَعُ إِنْ أَخْفَيْنَا وَقَالَ الآخَرُ إِنْ كَانَ يَسْمَعُ إِذَا جَهَرْنَا فَإِنَّهُ يَسْمَعُ إِذَا أَخْفَيْنَا‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="41" aya_start="22" aya_end="22"]{‏وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلاَ أَبْصَارُكُمْ وَلاَ جُلُودُكُمْ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Bayt (Kaʼba) yonida ikki saqifiy va bir qurashiy — yoki ikki qurashiy va bir saqifiy — yigʻildi; (ular) qorinlari yogʻi koʻp, qalblari fiqhi (anglashi) oz (kishilar) edi. Bas, ulardan biri: «Alloh biz aytayotgan (gap)ni eshitadi deb oʻylaysizlarmi?» dedi. Boshqasi: «Agar jahriy (baland) aytsak, eshitadi; agar yashirsak, eshitmaydi», dedi. Yana biri: «Agar jahriy aytganimizda eshitsa, bas, albatta yashirganimizda ham eshitadi», dedi. Bas, Alloh taolo: ‹Sizlar — quloqlaringiz, koʻzlaringiz va terilaringiz sizga qarshi guvohlik berishidan — yashirinmas (ehtiyot boʻlmas) edingiz...› (Fussilat surasi, 22-oyat) — oyatni — nozil qildi.(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Байт (Каъба) ёнида икки сақифий ва бир қураший — ёки икки қураший ва бир сақифий — йиғилди; (улар) қоринлари ёғи кўп, қалблари фиқҳи (англаши) оз (кишилар) эди. Бас, улардан бири: «Аллоҳ биз айтаётган (гап)ни эшитади деб ўйлайсизларми?» деди. Бошқаси: «Агар жаҳрий (баланд) айцак, эшитади; агар яширсак, эшитмайди», деди. Яна бири: «Агар жаҳрий айтганимизда эшица, бас, албатта яширганимизда ҳам эшитади», деди. Бас, Аллоҳ таоло: ‹Сизлар — қулоқларингиз, кўзларингиз ва териларингиз сизга қарши гувоҳлик беришидан — яширинмас (эҳтиёт бўлмас) эдингиз...› (Фуссилат сураси, 22-оят) — оятни — нозил қилди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ وَرْدَانَ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَيْفَ تَسْأَلُونَ أَهْلَ الْكِتَابِ عَنْ كُتُبِهِمْ وَعِنْدَكُمْ كِتَابُ اللَّهِ أَقْرَبُ الْكُتُبِ عَهْدًا بِاللَّهِ، تَقْرَءُونَهُ مَحْضًا لَمْ يُشَبْ

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Sizlar — huzuringizda Allohning Kitobi — kitoblarning Allohga (nozil boʻlishi jihatidan) eng yaqin ahdlisi — boʻla turib, qanday qilib ahli kitobdan oʻz kitoblari haqida soʻraysizlar?! Sizlar uni — (boshqa narsa) aralashtirilmagan sof (holida) — oʻqiysizlar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Сизлар — ҳузурингизда Аллоҳнинг Китоби — китобларнинг Аллоҳга (нозил бўлиши жиҳатидан) энг яқин аҳдлиси — бўла туриб, қандай қилиб аҳли китобдан ўз китоблари ҳақида сўрайсизлар?! Сизлар уни — (бошқа нарса) аралаштирилмаган соф (ҳолида) — ўқийсизлар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ كَيْفَ تَسْأَلُونَ أَهْلَ الْكِتَابِ عَنْ شَىْءٍ وَكِتَابُكُمُ الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم أَحْدَثُ الأَخْبَارِ بِاللَّهِ مَحْضًا لَمْ يُشَبْ وَقَدْ حَدَّثَكُمُ اللَّهُ أَنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ بَدَّلُوا مِنْ كُتُبِ اللَّهِ وَغَيَّرُوا فَكَتَبُوا بِأَيْدِيهِمْ، قَالُوا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ‏.‏ لِيَشْتَرُوا بِذَلِكَ ثَمَنًا قَلِيلاً، أَوَ لاَ يَنْهَاكُمْ مَا جَاءَكُمْ مِنَ الْعِلْمِ عَنْ مَسْأَلَتِهِمْ، فَلاَ وَاللَّهِ مَا رَأَيْنَا رَجُلاً مِنْهُمْ يَسْأَلُكُمْ عَنِ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَيْكُمْ‏.‏

(Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Ey musulmonlar jamoasi! Qanday qilib ahli kitobdan bir narsa haqida soʻraysizlar — holbuki Alloh oʻz Paygʻambaringiz ﷺga nozil qilgan Kitobingiz — Alloh haqida eng yangi xabarlar — sof (holida), (boshqa narsa) aralashtirilmagan (boʻla turib)?! Alloh esa sizlarga — ahli kitob Allohning kitoblaridan (baʼzisini) almashtirib, oʻzgartirib, oʻz qoʻllari bilan yozib: ‹Bu — Alloh huzuridandir›, deganlarini — oz bahoga sotish uchun — xabar bergan. Sizlarga kelgan ilm sizlarni ulardan (soʻrashdan) qaytarmaydimi?! Yoʻq, vallohi, biz ulardan birorta kishini — sizlarga nozil qilingan (narsa) haqida sizlardan soʻrayotganini — koʻrmadik.(Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Эй мусулмонлар жамоаси! Қандай қилиб аҳли китобдан бир нарса ҳақида сўрайсизлар — ҳолбуки Аллоҳ ўз Пайғамбарингиз ﷺга нозил қилган Китобингиз — Аллоҳ ҳақида энг янги хабарлар — соф (ҳолида), (бошқа нарса) аралаштирилмаган (бўла туриб)?! Аллоҳ эса сизларга — аҳли китоб Аллоҳнинг китобларидан (баъзисини) алмаштириб, ўзгартириб, ўз қўллари билан ёзиб: ‹Бу — Аллоҳ ҳузуридандир›, деганларини — оз баҳога сотиш учун — хабар берган. Сизларга келган илм сизларни улардан (сўрашдан) қайтармайдими?! Йўқ, валлоҳи, биз улардан бирорта кишини — сизларга нозил қилинган (нарса) ҳақида сизлардан сўраётганини — кўрмадик.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قَوْلِهِ تَعَالَى ‏[quran sura="75" aya_start="16" aya_end="16"]{‏لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ‏}‏ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعَالِجُ مِنَ التَّنْزِيلِ شِدَّةً، وَكَانَ يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ ـ فَقَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ أُحَرِّكُهُمَا لَكَ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَرِّكُهُمَا فَقَالَ سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُهُمَا كَمَا كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُهُمَا فَحَرَّكَ شَفَتَيْهِ ـ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏[quran sura="75" aya_start="16" aya_end="17"]{‏لاَ تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ * إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ‏}‏ قَالَ جَمْعُهُ فِي صَدْرِكَ ثُمَّ تَقْرَؤُهُ‏.‏ ‏[quran sura="75" aya_start="18" aya_end="18"]{‏فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ‏}‏ قَالَ فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ‏.‏ قَالَ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَتَاهُ جِبْرِيلُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ اسْتَمَعَ فَإِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم كَمَا أَقْرَأَهُ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) — Alloh taoloning ‹Uni (Qurʼonni) shoshilib (qabul qilish) uchun tilingni qimirlatma› (Qiyomat surasi, 16-oyat) (degan) soʻzi haqida — aytdi:) Paygʻambar ﷺ vahiy (nozil boʻlishi)dan (uni yodlashga shoshilib) qattiq mashaqqat tortar va (yodda saqlash uchun) labllarini qimirlatar edilar. — Ibn Abbos menga: «Men ularni (lablarni) — Rasululloh ﷺ qanday qimirlatgan boʻlsalar — shunday qilib senga qimirlataman», dedi. Bas, Said (ibn Jubayr): «Men ularni — Ibn Abbos qanday qimirlatgan boʻlsa — shunday qimirlataman», dedi-da, oʻz lablarini qimirlatdi. — Bas, Alloh azza va jalla: ‹Uni shoshilib (qabul qilish) uchun tilingni qimirlatma. Albatta, uni (qalbingga) jamlash va (tilingda) uni oʻqitish Bizning zimmamizdadir› (Qiyomat surasi, 16-17-oyatlar) (ni) nozil qildi. (Ibn Abbos): «(Yaʼni) uni koʻkragingda jamlash, soʻng uni oʻqishing (Bizning zimmamizda)», dedi. ‹Bas, qachon Biz uni oʻqisak, uning qiroatiga ergash› (Qiyomat surasi, 18-oyat). (Ibn Abbos): «(Yaʼni) unga quloq sol va jim tur; soʻng, albatta, uni (tilingda) oʻqitish Bizning zimmamizda», dedi. (Ibn Abbos:) Bas, Rasululloh ﷺ — qachon Jibril alayhissalom ularning oldilariga kelsa — quloq solar; qachon Jibril ketsa, Paygʻambar ﷺ uni — (Jibril) qanday oʻqitgan boʻlsa — (shunday) oʻqir edilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) — Аллоҳ таолонинг ‹Уни (Қуръонни) шошилиб (қабул қилиш) учун тилингни қимирлатма› (Қиёмат сураси, 16-оят) (деган) сўзи ҳақида — айтди:) Пайғамбар ﷺ ваҳий (нозил бўлиши)дан (уни ёдлашга шошилиб) қаттиқ машаққат тортар ва (ёдда сақлаш учун) лаблларини қимирлатар эдилар. — Ибн Аббос менга: «Мен уларни (лабларни) — Расулуллоҳ ﷺ қандай қимирлатган бўлсалар — шундай қилиб сенга қимирлатаман», деди. Бас, Саид (ибн Жубайр): «Мен уларни — Ибн Аббос қандай қимирлатган бўлса — шундай қимирлатаман», деди-да, ўз лабларини қимирлатди. — Бас, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Уни шошилиб (қабул қилиш) учун тилингни қимирлатма. Албатта, уни (қалбингга) жамлаш ва (тилингда) уни ўқитиш Бизнинг зиммамиздадир› (Қиёмат сураси, 16-17-оятлар) (ни) нозил қилди. (Ибн Аббос): «(Яъни) уни кўкрагингда жамлаш, сўнг уни ўқишинг (Бизнинг зиммамизда)», деди. ‹Бас, қачон Биз уни ўқисак, унинг қироатига эргаш› (Қиёмат сураси, 18-оят). (Ибн Аббос): «(Яъни) унга қулоқ сол ва жим тур; сўнг, албатта, уни (тилингда) ўқитиш Бизнинг зиммамизда», деди. (Ибн Аббос:) Бас, Расулуллоҳ ﷺ — қачон Жибрил алайҳиссалом уларнинг олдиларига келса — қулоқ солар; қачон Жибрил кеца, Пайғамбар ﷺ уни — (Жибрил) қандай ўқитган бўлса — (шундай) ўқир эдилар.

حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، عَنْ هُشَيْمٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى ‏[quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{‏وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا‏}‏ قَالَ نَزَلَتْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُخْتَفٍ بِمَكَّةَ، فَكَانَ إِذَا صَلَّى بِأَصْحَابِهِ رَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ، فَإِذَا سَمِعَهُ الْمُشْرِكُونَ سَبُّوا الْقُرْآنَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ وَمَنْ جَاءَ بِهِ، فَقَالَ اللَّهُ لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏[quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{‏وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ‏}‏ أَىْ بِقِرَاءَتِكَ، فَيَسْمَعَ الْمُشْرِكُونَ، فَيَسُبُّوا الْقُرْآنَ ‏[quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{‏وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا‏}‏ عَنْ أَصْحَابِكَ فَلاَ تُسْمِعُهُمْ ‏[quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{‏وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً‏}‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) — Alloh taoloning ‹Namozingni jahriy oʻqima va uni sirli ham qilma...› (Isro surasi, 110-oyat) (degan) soʻzi haqida — aytdi:) U — Rasululloh ﷺ Makkada yashiringan (holatda) ekan, nozil boʻldi. U zot sahobalariga (imom boʻlib) namoz oʻqiganlarida, Qurʼonni jahriy (baland ovozda) oʻqir edilar. Bas, mushriklar uni eshitsalar, Qurʼonni, uni nozil qilgan (Zot)ni va uni (olib) kelgan (Jibril)ni soʻkar edilar. Shunda Alloh oʻz Paygʻambari ﷺga: ‹Namozingni jahriy oʻqima...› — yaʼni: qiroatingni (jahriy oʻqima), bas, mushriklar eshitib, Qurʼonni soʻkmasinlar; ‹...va uni sirli ham qilma...› — sahobalaringdan (yashirib), bas, ularga eshittirmay qoʻyma; ‹...va shu (ikkisi) orasida bir yoʻl izla› (Isro surasi, 110-oyat) (dedi).(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) — Аллоҳ таолонинг ‹Намозингни жаҳрий ўқима ва уни сирли ҳам қилма...› (Исро сураси, 110-оят) (деган) сўзи ҳақида — айтди:) У — Расулуллоҳ ﷺ Маккада яширинган (ҳолатда) экан, нозил бўлди. У зот саҳобаларига (имом бўлиб) намоз ўқиганларида, Қуръонни жаҳрий (баланд овозда) ўқир эдилар. Бас, мушриклар уни эшицалар, Қуръонни, уни нозил қилган (Зот)ни ва уни (олиб) келган (Жибрил)ни сўкар эдилар. Шунда Аллоҳ ўз Пайғамбари ﷺга: ‹Намозингни жаҳрий ўқима...› — яъни: қироатингни (жаҳрий ўқима), бас, мушриклар эшитиб, Қуръонни сўкмасинлар; ‹...ва уни сирли ҳам қилма...› — саҳобаларингдан (яшириб), бас, уларга эшиттирмай қўйма; ‹...ва шу (иккиси) орасида бир йўл изла› (Исро сураси, 110-оят) (деди).

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏[quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{‏وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا‏}‏ فِي الدُّعَاءِ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Mana shu oyat — ‹Namozingni jahriy oʻqima va uni sirli ham qilma...› (Isro surasi, 110-oyat) — duo haqida nozil boʻldi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мана шу оят — ‹Намозингни жаҳрий ўқима ва уни сирли ҳам қилма...› (Исро сураси, 110-оят) — дуо ҳақида нозил бўлди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَتَغَنَّ بِالْقُرْآنِ ‏"‏‏.‏ وَزَادَ غَيْرُهُ ‏"‏ يَجْهَرُ بِهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni chiroyli (ovoz) bilan tilovat qilmagan (kishi) bizdan emas», dedilar. Boshqasi: «(yaʼni) uni jahriy (ovoz chiqarib oʻqiydigan)», deb ziyoda qildi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни чиройли (овоз) билан тиловат қилмаган (киши) биздан эмас», дедилар. Бошқаси: «(яъни) уни жаҳрий (овоз чиқариб ўқийдиган)», деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَحَاسُدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ الْقُرْآنَ فَهْوَ يَتْلُوهُ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ، فَهْوَ يَقُولُ لَوْ أُوتِيتُ مِثْلَ مَا أُوتِيَ هَذَا، لَفَعَلْتُ كَمَا يَفْعَلُ‏.‏ وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَهْوَ يُنْفِقُهُ فِي حَقِّهِ فَيَقُولُ لَوْ أُوتِيتُ مِثْلَ مَا أُوتِيَ عَمِلْتُ فِيهِ مِثْلَ مَا يَعْمَلُ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Hasad (qilish) — faqat ikki (xislat)da (joiz)dir: bir kishiki, Alloh unga Qurʼon bergan, bas, u uni kechasi (turli) soatlarida va kunduzi (turli) soatlarida tilovat qiladi — bas, (boshqasi): ‹Koshki, menga ham mana shunga berilgan (narsa) berilganda edi, men ham u qilayotgan kabi qilardim›, deydi; va bir kishiki, Alloh unga mol bergan, bas, u uni oʻz haqqida (haqli yoʻlda) infoq qiladi — bas, (boshqasi): ‹Koshki, menga ham (shunga) berilgan (narsa) berilganda edi, men ham unda u qilayotgan kabi qilardim›, deydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳасад (қилиш) — фақат икки (хислат)да (жоиз)дир: бир кишики, Аллоҳ унга Қуръон берган, бас, у уни кечаси (турли) соатларида ва кундузи (турли) соатларида тиловат қилади — бас, (бошқаси): ‹Кошки, менга ҳам мана шунга берилган (нарса) берилганда эди, мен ҳам у қилаётган каби қилардим›, дейди; ва бир кишики, Аллоҳ унга мол берган, бас, у уни ўз ҳаққида (ҳақли йўлда) инфоқ қилади — бас, (бошқаси): ‹Кошки, менга ҳам (шунга) берилган (нарса) берилганда эди, мен ҳам унда у қилаётган каби қилардим›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ حَسَدَ إِلاَّ فِي اثْنَتَيْنِ رَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ الْقُرْآنَ فَهْوَ يَتْلُوهُ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ، وَرَجُلٌ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً فَهْوَ يُنْفِقُهُ آنَاءَ اللَّيْلِ وَآنَاءَ النَّهَارِ ‏"‏‏.‏ سَمِعْتُ سُفْيَانَ مِرَارًا لَمْ أَسْمَعْهُ يَذْكُرُ الْخَبَرَ وَهْوَ مِنْ صَحِيحِ حَدِيثِهِ‏.‏

(Solimning otasi (Ibn Umar) (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Hasad — faqat ikki (xislat)da (joiz)dir: bir kishiki, Alloh unga Qurʼon bergan, bas, u uni kechasi (turli) soatlarida va kunduzi (turli) soatlarida tilovat qiladi; va bir kishiki, Alloh unga mol bergan, bas, u uni kechasi (turli) soatlarida va kunduzi (turli) soatlarida infoq qiladi», dedilar.) (Ali ibn Abdulloh aytdi: Men Sufyondan bir necha marta (eshitdim); uning ‹axbarana› (deb) xabar zikr qilganini eshitmadim — holbuki u (bu hadis) uning sahih hadisidandir.)(Солимнинг отаси (Ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Ҳасад — фақат икки (хислат)да (жоиз)дир: бир кишики, Аллоҳ унга Қуръон берган, бас, у уни кечаси (турли) соатларида ва кундузи (турли) соатларида тиловат қилади; ва бир кишики, Аллоҳ унга мол берган, бас, у уни кечаси (турли) соатларида ва кундузи (турли) соатларида инфоқ қилади», дедилар.) (Али ибн Абдуллоҳ айтди: Мен Суфёндан бир неча марта (эшитдим); унинг ‹ахбарана› (деб) хабар зикр қилганини эшитмадим — ҳолбуки у (бу ҳадис) унинг саҳиҳ ҳадисидандир.)

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ، قَالَ الْمُغِيرَةُ أَخْبَرَنَا نَبِيُّنَا، صلى الله عليه وسلم عَنْ رِسَالَةِ، رَبِّنَا ‏"‏ أَنَّهُ مَنْ قُتِلَ مِنَّا صَارَ إِلَى الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

(al-Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) aytdi:) Bizning Paygʻambarimiz ﷺ bizga Robbimizning risolatidan (xabar berib): «Bizdan kim oʻldirilsa, jannatga boradi», deb xabar berdilar.(ал-Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бизнинг Пайғамбаримиз ﷺ бизга Роббимизнинг рисолатидан (хабар бериб): «Биздан ким ўлдирилса, жаннатга боради», деб хабар бердилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَنْ حَدَّثَكَ أَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم كَتَمَ شَيْئًا وَقَالَ مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ مَنْ حَدَّثَكَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَتَمَ شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ، فَلاَ تُصَدِّقْهُ، إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ ‏[quran sura="5" aya_start="67" aya_end="67"]{‏يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ‏}‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Kim senga Muhammad ﷺ (vahiydan) bir narsani yashirgan deb aytsa, (uni tasdiqlama). — (Muhammad (ibn Yusuf) boshqa sanad bilan ham keltirdi:) Oisha aytdi: Kim senga Paygʻambar ﷺ vahiydan bir narsani yashirgan deb aytsa, uni tasdiqlama; albatta, Alloh taolo: ‹Ey Paygʻambar! Senga Robbingdan nozil qilingan (narsani) yetkaz; agar (shunday) qilmasang, Uning risolatini yetkazmagan boʻlasan...› (Moida surasi, 67-oyat) deydi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Ким сенга Муҳаммад ﷺ (ваҳийдан) бир нарсани яширган деб айца, (уни тасдиқлама). — (Муҳаммад (ибн Юсуф) бошқа санад билан ҳам келтирди:) Оиша айтди: Ким сенга Пайғамбар ﷺ ваҳийдан бир нарсани яширган деб айца, уни тасдиқлама; албатта, Аллоҳ таоло: ‹Эй Пайғамбар! Сенга Роббингдан нозил қилинган (нарсани) етказ; агар (шундай) қилмасанг, Унинг рисолатини етказмаган бўласан...› (Моида сураси, 67-оят) дейди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُرَحْبِيلَ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الذَّنْبِ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ أَنْ تَدْعُوَ لِلَّهِ نِدًّا، وَهْوَ خَلَقَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ ثُمَّ أَىّ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ أَنْ تَقْتُلَ وَلَدَكَ، أَنْ يَطْعَمَ مَعَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ ثُمَّ أَىّ قَالَ ‏"‏ أَنْ تُزَانِيَ حَلِيلَةَ جَارِكَ ‏"‏‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَصْدِيقَهَا ‏[quran sura="25" aya_start="68" aya_end="68"]{‏وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ وَلاَ يَزْنُونَ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ‏}‏ الآيَةَ‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kishi: «Yo Rasululloh, Alloh huzurida qaysi gunoh eng katta?» dedi. U zot: «Allohga — U seni yaratgan boʻla turib — teng (sherik) (qilib) duo qilishing», dedilar. U: «Soʻng qaysi?» dedi. U zot: «Soʻng — sen bilan birga taom yeydi degan (qoʻrquv)da — farzandingni oʻldirishing», dedilar. U: «Soʻng qaysi?» dedi. U zot: «Qoʻshningning jufti (xotini) bilan zino qilishing», dedilar. Bas, Alloh uning tasdigʻini nozil qildi: ‹Va ular (Rahmonning bandalari) Alloh bilan birga boshqa ilohga duo (ibodat) qilmaydilar, Alloh harom qilgan jonni — haq (asos) bilan boʻlmasa — oʻldirmaydilar va zino qilmaydilar; kim shularni qilsa...› (Furqon surasi, 68-oyat) — oyatni (nozil qildi).(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ ҳузурида қайси гуноҳ энг катта?» деди. У зот: «Аллоҳга — У сени яратган бўла туриб — тенг (шерик) (қилиб) дуо қилишинг», дедилар. У: «Сўнг қайси?» деди. У зот: «Сўнг — сен билан бирга таом ейди деган (қўрқув)да — фарзандингни ўлдиришинг», дедилар. У: «Сўнг қайси?» деди. У зот: «Қўшнингнинг жуфти (хотини) билан зино қилишинг», дедилар. Бас, Аллоҳ унинг тасдиғини нозил қилди: ‹Ва улар (Раҳмоннинг бандалари) Аллоҳ билан бирга бошқа илоҳга дуо (ибодат) қилмайдилар, Аллоҳ ҳаром қилган жонни — ҳақ (асос) билан бўлмаса — ўлдирмайдилар ва зино қилмайдилар; ким шуларни қилса...› (Фурқон сураси, 68-оят) — оятни (нозил қилди).

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَالِمٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا بَقَاؤُكُمْ فِيمَنْ سَلَفَ مِنَ الأُمَمِ كَمَا بَيْنَ صَلاَةِ الْعَصْرِ إِلَى غُرُوبِ الشَّمْسِ، أُوتِيَ أَهْلُ التَّوْرَاةِ التَّوْرَاةَ فَعَمِلُوا بِهَا حَتَّى انْتَصَفَ النَّهَارُ، ثُمَّ عَجَزُوا فَأُعْطُوا قِيرَاطًا قِيرَاطًا، ثُمَّ أُوتِيَ أَهْلُ الإِنْجِيلِ الإِنْجِيلَ فَعَمِلُوا بِهِ حَتَّى صُلِّيَتِ الْعَصْرُ، ثُمَّ عَجَزُوا فَأُعْطُوا قِيرَاطًا قِيرَاطًا، ثُمَّ أُوتِيتُمُ الْقُرْآنَ فَعَمِلْتُمْ بِهِ حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ، فَأُعْطِيتُمْ قِيرَاطَيْنِ قِيرَاطَيْنِ، فَقَالَ أَهْلُ الْكِتَابِ هَؤُلاَءِ أَقَلُّ مِنَّا عَمَلاً وَأَكْثَرُ أَجْرًا‏.‏ قَالَ اللَّهُ هَلْ ظَلَمْتُكُمْ مِنْ حَقِّكُمْ شَيْئًا قَالُوا لاَ‏.‏ قَالَ فَهْوَ فَضْلِي أُوتِيهِ مَنْ أَشَاءُ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlarning (umringiz) boqiyligi — oʻtgan ummatlarga nisbatan — xuddi asr namozidan quyosh botguncha (boʻlgan vaqt) kabidir. Tavrot ahliga Tavrot berildi; ular u bilan amal qildilar — toki kunduz yarimlaguncha; soʻng ojiz qoldilar; bas, ularga bir qiyrotdan berildi. Soʻng Injil ahliga Injil berildi; ular u bilan amal qildilar — toki asr (namozi) oʻqilguncha; soʻng ojiz qoldilar; bas, ularga bir qiyrotdan berildi. Soʻng sizlarga Qurʼon berildi; sizlar u bilan amal qildingiz — toki quyosh botguncha; bas, sizlarga ikki qiyrotdan berildi. Shunda ahli kitob: ‹Mana bular — bizdan amali kamroq, ajri koʻproq?!› dedi. (Alloh): ‹Men sizlarga haqqingizdan biror narsani zulm qildimmi?› dedi. Ular: ‹Yoʻq›, dedilar. (Alloh): ‹Bas, u — Mening fazlim; uni istagan kishimga beraman›, dedi», dedilar.)(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизларнинг (умрингиз) боқийлиги — ўтган умматларга нисбатан — худди аср намозидан қуёш ботгунча (бўлган вақт) кабидир. Таврот аҳлига Таврот берилди; улар у билан амал қилдилар — токи кундуз яримлагунча; сўнг ожиз қолдилар; бас, уларга бир қийротдан берилди. Сўнг Инжил аҳлига Инжил берилди; улар у билан амал қилдилар — токи аср (намози) ўқилгунча; сўнг ожиз қолдилар; бас, уларга бир қийротдан берилди. Сўнг сизларга Қуръон берилди; сизлар у билан амал қилдингиз — токи қуёш ботгунча; бас, сизларга икки қийротдан берилди. Шунда аҳли китоб: ‹Мана булар — биздан амали камроқ, ажри кўпроқ?!› деди. (Аллоҳ): ‹Мен сизларга ҳаққингиздан бирор нарсани зулм қилдимми?› деди. Улар: ‹Йўқ›, дедилар. (Аллоҳ): ‹Бас, у — Менинг фазлим; уни истаган кишимга бераман›, деди», дедилар.)

حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْوَلِيدِ،‏.‏ وَحَدَّثَنِي عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ الأَسَدِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبَّادُ بْنُ الْعَوَّامِ، عَنِ الشَّيْبَانِيِّ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ الْعَيْزَارِ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الأَعْمَالِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ لِوَقْتِهَا، وَبِرُّ الْوَالِدَيْنِ، ثُمَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) (rivoyat qildiki,) Bir kishi Paygʻambar ﷺdan: «Qaysi amallar afzal?» deb soʻradi. U zot: «Namozni oʻz vaqtida (oʻqish), ota-onaga yaxshilik (qilish), soʻng Alloh yoʻlida jihod (qilish)», dedilar.)(Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) (ривоят қилдики,) Бир киши Пайғамбар ﷺдан: «Қайси амаллар афзал?» деб сўради. У зот: «Намозни ўз вақтида (ўқиш), ота-онага яхшилик (қилиш), сўнг Аллоҳ йўлида жиҳод (қилиш)», дедилар.)

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنِ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ تَغْلِبَ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَالٌ فَأَعْطَى قَوْمًا وَمَنَعَ آخَرِينَ فَبَلَغَهُ أَنَّهُمْ عَتَبُوا فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي أُعْطِي الرَّجُلَ وَأَدَعُ الرَّجُلَ، وَالَّذِي أَدَعُ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنَ الَّذِي أُعْطِي، أُعْطِي أَقْوَامًا لِمَا فِي قُلُوبِهِمْ مِنَ الْجَزَعِ وَالْهَلَعِ، وَأَكِلُ أَقْوَامًا إِلَى مَا جَعَلَ اللَّهُ فِي قُلُوبِهِمْ مِنَ الْغِنَى وَالْخَيْرِ مِنْهُمْ عَمْرُو بْنُ تَغْلِبَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عَمْرٌو مَا أُحِبُّ أَنَّ لِي بِكَلِمَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حُمْرَ النَّعَمِ‏.‏

(Amr ibn Tagʻlib (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺning oldilariga (bir) mol keldi; bas, U zot bir qavmga berdilar, boshqalarga bermadilar. Shunda ular taʼna qilganlari U zotga yetdi. Bas, U zot: «Albatta, men bir kishiga beraman, bir kishini (bermay) qoldiraman; men qoldiradigan (kishi) menga — beradigan (kishi)dan — koʻra mahbubroqdir. Men baʼzi qavmlarga — qalblarida (boʻlgan) joʻshqinlik (sabrsizlik) va xirslik (ochkoʻzlik) sababli — beraman; baʼzi qavmlarni esa — Alloh qalblariga solgan boylik (qanoat) va yaxshilikka — havola qilaman; ulardan (biri) — Amr ibn Tagʻlibdir», dedilar. Bas, Amr: «Rasululloh ﷺning (mana shu) soʻzlari menga — qizil tuyalar (eng qimmat mol)dan — koʻra mahbubroqdir», dedi.(Амр ибн Тағлиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига (бир) мол келди; бас, У зот бир қавмга бердилар, бошқаларга бермадилар. Шунда улар таъна қилганлари У зотга етди. Бас, У зот: «Албатта, мен бир кишига бераман, бир кишини (бермай) қолдираман; мен қолдирадиган (киши) менга — берадиган (киши)дан — кўра маҳбуброқдир. Мен баъзи қавмларга — қалбларида (бўлган) жўшқинлик (сабрсизлик) ва хирслик (очкўзлик) сабабли — бераман; баъзи қавмларни эса — Аллоҳ қалбларига солган бойлик (қаноат) ва яхшиликка — ҳавола қиламан; улардан (бири) — Амр ибн Тағлибдир», дедилар. Бас, Амр: «Расулуллоҳ ﷺнинг (мана шу) сўзлари менга — қизил туялар (энг қиммат мол)дан — кўра маҳбуброқдир», деди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا أَبُو زَيْدٍ، سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ الْهَرَوِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَرْوِيهِ عَنْ رَبِّهِ، قَالَ ‏"‏ إِذَا تَقَرَّبَ الْعَبْدُ إِلَىَّ شِبْرًا تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ ذِرَاعًا، وَإِذَا تَقَرَّبَ مِنِّي ذِرَاعًا تَقَرَّبْتُ مِنْهُ بَاعًا، وَإِذَا أَتَانِي مَشْيًا أَتَيْتُهُ هَرْوَلَةً ‏"‏‏.‏

(Anas (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan — U zot uni Robbisidan rivoyat qilgan holda — (rivoyat qildiki,) (Alloh): «Qachon banda Menga bir qarich yaqinlashsa, Men unga bir tirsak (ziro) yaqinlashaman; qachon u Menga bir tirsak yaqinlashsa, Men unga bir quloch (boʻy) yaqinlashaman; qachon u Menga yurib kelsa, Men unga shoshilib (yugurib) kelaman», dedi.)(Анас (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан — У зот уни Роббисидан ривоят қилган ҳолда — (ривоят қилдики,) (Аллоҳ): «Қачон банда Менга бир қарич яқинлашса, Мен унга бир тирсак (зиро) яқинлашаман; қачон у Менга бир тирсак яқинлашса, Мен унга бир қулоч (бўй) яқинлашаман; қачон у Менга юриб келса, Мен унга шошилиб (югуриб) келаман», деди.)

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنِ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ ـ رُبَّمَا ذَكَرَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ـ قَالَ ‏"‏ إِذَا تَقَرَّبَ الْعَبْدُ مِنِّي شِبْرًا تَقَرَّبْتُ مِنْهُ ذِرَاعًا وَإِذَا تَقَرَّبَ مِنِّي ذِرَاعًا تَقَرَّبْتُ مِنْهُ بَاعًا أَوْ بُوعًا ‏"‏‏.‏ وَقَالَ مُعْتَمِرٌ سَمِعْتُ أَبِي، سَمِعْتُ أَنَسًا، ‏{‏عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ،‏}‏ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَرْوِيهِ عَنْ رَبِّهِ، عَزَّ وَجَلَّ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi — baʼzan u Paygʻambar ﷺni zikr qildi (marfuʼ qildi) — : (Alloh): «Qachon banda Menga bir qarich yaqinlashsa, Men unga bir tirsak (ziro) yaqinlashaman; qachon u Menga bir tirsak yaqinlashsa, Men unga bir quloch yaqinlashaman», dedi.) (Muʼtamir aytdi: Men otamdan eshitdim, (u): Men Anasdan eshitdim, (u) Abu Hurayradan, (u) Paygʻambar ﷺdan — U zot uni Robbisi azza va jalladan rivoyat qilgan holda — (rivoyat qildi).)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди — баъзан у Пайғамбар ﷺни зикр қилди (марфуъ қилди) — : (Аллоҳ): «Қачон банда Менга бир қарич яқинлашса, Мен унга бир тирсак (зиро) яқинлашаман; қачон у Менга бир тирсак яқинлашса, Мен унга бир қулоч яқинлашаман», деди.) (Муътамир айтди: Мен отамдан эшитдим, (у): Мен Анасдан эшитдим, (у) Абу Ҳурайрадан, (у) Пайғамбар ﷺдан — У зот уни Роббиси азза ва жалладан ривоят қилган ҳолда — (ривоят қилди).)

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَرْوِيهِ عَنْ رَبِّكُمْ، قَالَ ‏"‏ لِكُلِّ عَمَلٍ كَفَّارَةٌ، وَالصَّوْمُ لِي وَأَنَا أَجْزِي بِهِ، وَلَخَلُوفُ فَمِ الصَّائِمِ أَطْيَبُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ رِيحِ الْمِسْكِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan — U zot uni Robbingizdan rivoyat qilgan holda — (rivoyat qildiki,) (Alloh): «Har bir amal uchun bir kafforat bor; roʻza esa — Men uchundir va uning (ajrini) Men beraman; roʻzadorning ogʻzi hidi — Allohning huzurida misk hididan koʻra xushboʻyroqdir», dedi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан — У зот уни Роббингиздан ривоят қилган ҳолда — (ривоят қилдики,) (Аллоҳ): «Ҳар бир амал учун бир каффорат бор; рўза эса — Мен учундир ва унинг (ажрини) Мен бераман; рўзадорнинг оғзи ҳиди — Аллоҳнинг ҳузурида миск ҳидидан кўра хушбўйроқдир», деди.)

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ،‏.‏ وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا يَرْوِيهِ عَنْ رَبِّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ يَنْبَغِي لِعَبْدٍ أَنْ يَقُولَ إِنَّهُ خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى ‏"‏‏.‏ وَنَسَبَهُ إِلَى أَبِيهِ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan — U zot Robbisidan rivoyat qilgan (narsa) ichida — (rivoyat qildiki,) U zot: «Bir banda uchun: ‹Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman›, deyishi loyiq emas», dedilar.) Va uni (Yunusni) otasiga nisbat berdi (Mattoning oʻgʻli dedi).(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан — У зот Роббисидан ривоят қилган (нарса) ичида — (ривоят қилдики,) У зот: «Бир банда учун: ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман›, дейиши лойиқ эмас», дедилар.) Ва уни (Юнусни) отасига нисбат берди (Маттонинг ўғли деди).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي سُرَيْجٍ، أَخْبَرَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ قُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ الْمُزَنِيِّ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ عَلَى نَاقَةٍ لَهُ يَقْرَأُ سُورَةَ الْفَتْحِ، أَوْ مِنْ سُورَةِ الْفَتْحِ ـ قَالَ ـ فَرَجَّعَ فِيهَا ـ قَالَ ـ ثُمَّ قَرَأَ مُعَاوِيَةُ يَحْكِي قِرَاءَةَ ابْنِ مُغَفَّلٍ وَقَالَ ‏"‏ لَوْلاَ أَنْ يَجْتَمِعَ النَّاسُ عَلَيْكُمْ لَرَجَّعْتُ كَمَا رَجَّعَ ابْنُ مُغَفَّلٍ ‏"‏‏.‏ يَحْكِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لِمُعَاوِيَةَ كَيْفَ كَانَ تَرْجِيعُهُ قَالَ آ آ آ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ‏.‏

(Abdulloh ibn Mugʻaffal al-Muzaniy (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺni Fath kuni — oʻz tuyalari ustida, Fath surasini — yoki Fath surasidan (bir qismni) — oʻqiyotgan holda — koʻrdim. Bas, U zot unda tarjiʼ (ovozni qaytarib, choʻzib oʻqish) qildilar. Soʻng Muoviya (ibn Qurra) Ibn Mugʻaffalning qiroatini hikoya qilib oʻqidi va (U zot): «Agar odamlar sizning ustingizga (toʻplanib) yigʻilib qolishidan (qoʻrqmaganimda) edi, men ham — Ibn Mugʻaffal tarjiʼ qilgani kabi — tarjiʼ qilardim», dedilar — Muoviya Paygʻambar ﷺning (qiroatini) hikoya qilib. Bas, men Muoviyaga: «Uning tarjiʼi qanday edi?» dedim. U: «Aa, aa, aa — uch marta (shunday choʻzgan)», dedi.(Абдуллоҳ ибн Муғаффал ал-Музаний (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺни Фатҳ куни — ўз туялари устида, Фатҳ сурасини — ёки Фатҳ сурасидан (бир қисмни) — ўқиётган ҳолда — кўрдим. Бас, У зот унда таржиъ (овозни қайтариб, чўзиб ўқиш) қилдилар. Сўнг Муовия (ибн Қурра) Ибн Муғаффалнинг қироатини ҳикоя қилиб ўқиди ва (У зот): «Агар одамлар сизнинг устингизга (тўпланиб) йиғилиб қолишидан (қўрқмаганимда) эди, мен ҳам — Ибн Муғаффал таржиъ қилгани каби — таржиъ қилардим», дедилар — Муовия Пайғамбар ﷺнинг (қироатини) ҳикоя қилиб. Бас, мен Муовияга: «Унинг таржиъи қандай эди?» дедим. У: «Аа, аа, аа — уч марта (шундай чўзган)», деди.

وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ بْنُ حَرْبٍ، أَنَّ هِرَقْلَ، دَعَا تَرْجُمَانَهُ، ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَهُ ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ، وَ‏{‏يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ ‏}‏‏"‏ الآيَةَ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Menga Abu Sufyon ibn Harb xabar berdiki,) Hiraql (Rim qaysari) oʻz tarjimonini chaqirdi, soʻng Paygʻambar ﷺning maktubini keltirib (soʻrab), uni oʻqidi: «Bismillahir-rahmanir-rahiym. Allohning bandasi va rasuli Muhammaddan Hiraqlga... ‹Ey ahli kitob! Biz va sizlar orasidagi bir teng (adolatli) kalimaga kelinglar...› (Oli Imron surasi, 64-oyat)» — oyat(ni oxirigacha) (yozilgan edi).(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Менга Абу Суфён ибн Ҳарб хабар бердики,) Ҳирақл (Рим қайсари) ўз таржимонини чақирди, сўнг Пайғамбар ﷺнинг мактубини келтириб (сўраб), уни ўқиди: «Бисмиллаҳир-раҳманир-раҳийм. Аллоҳнинг бандаси ва расули Муҳаммаддан Ҳирақлга... ‹Эй аҳли китоб! Биз ва сизлар орасидаги бир тенг (адолатли) калимага келинглар...› (Оли Имрон сураси, 64-оят)» — оят(ни охиригача) (ёзилган эди).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَقْرَءُونَ التَّوْرَاةَ بِالْعِبْرَانِيَّةِ، وَيُفَسِّرُونَهَا بِالْعَرَبِيَّةِ لأَهْلِ الإِسْلاَمِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُصَدِّقُوا أَهْلَ الْكِتَابِ، وَلاَ تُكَذِّبُوهُمْ وَ‏[quran sura="2" aya_start="136" aya_end="136"]{‏قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ‏}‏ الآيَةَ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Ahli kitob Tavrotni ibroniy (tilida) oʻqib, uni islom ahliga arabiy (tilda) tafsir qilar edilar. Bas, Rasululloh ﷺ: «Ahli kitobni na tasdiqlanglar, na ularni yolgʻonchiga chiqaringlar; balki: ‹Biz Allohga va bizga nozil qilingan (narsa)ga... iymon keltirdik› (Baqara surasi, 136-oyat) — oyatni — aytinglar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Аҳли китоб Тавротни иброний (тилида) ўқиб, уни ислом аҳлига арабий (тилда) тафсир қилар эдилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ: «Аҳли китобни на тасдиқланглар, на уларни ёлғончига чиқаринглар; балки: ‹Биз Аллоҳга ва бизга нозил қилинган (нарса)га... иймон келтирдик› (Бақара сураси, 136-оят) — оятни — айтинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرَجُلٍ وَامْرَأَةٍ مِنَ الْيَهُودِ قَدْ زَنَيَا فَقَالَ لِلْيَهُودِ ‏"‏ مَا تَصْنَعُونَ بِهِمَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا نُسَخِّمُ وُجُوهَهُمَا وَنُخْزِيهِمَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ ‏[quran sura="3" aya_start="93" aya_end="93"]{‏فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ‏}‏ ‏"‏‏.‏ فَجَاءُوا فَقَالُوا لِرَجُلٍ مِمَّنْ يَرْضَوْنَ يَا أَعْوَرُ اقْرَأْ‏.‏ فَقَرَأَ حَتَّى انْتَهَى عَلَى مَوْضِعٍ مِنْهَا فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَيْهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ارْفَعْ يَدَكَ ‏"‏‏.‏ فَرَفَعَ يَدَهُ فَإِذَا فِيهِ آيَةُ الرَّجْمِ تَلُوحُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ عَلَيْهِمَا الرَّجْمَ‏.‏ وَلَكِنَّا نُكَاتِمُهُ بَيْنَنَا‏.‏ فَأَمَرَ بِهِمَا فَرُجِمَا، فَرَأَيْتُهُ يُجَانِئُ عَلَيْهَا الْحِجَارَةَ‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺning oldilariga yahudiylardan zino qilgan bir erkak va bir ayol keltirildi. Bas, U zot yahudiylarga: «Sizlar bu ikkovini nima qilasizlar?» dedilar. Ular: «Biz ularning yuzlarini qoraytiramiz va ularni sharmanda qilamiz», dedilar. U zot: «‹Bas, agar rost soʻzlovchi boʻlsangiz, Tavrotni keltirib, uni tilovat qilinglar› (Oli Imron surasi, 93-oyat)», dedilar. Bas, ular (Tavrotni) keltirib, oʻzlari rozi boʻlgan kishilardan biriga: «Ey koʻr (bir koʻzli), oʻqi!» dedilar. Bas, u oʻqidi — toki undagi bir joyga yetganida, qoʻlini uning ustiga qoʻydi. U zot: «Qoʻlingni koʻtar!» dedilar. Bas, u qoʻlini koʻtardi — mana, unda rajm oyati yarqirab turardi. Shunda u (qori): «Ey Muhammad, albatta ular ikkoviga rajm (toshboʻron) bor; lekin biz uni oʻzaro yashirar edik», dedi. Bas, U zot ular ikkoviga (rajmni) buyurdilar; ular toshboʻron qilindi. Bas, men uni (erkakni) — (ayolning) ustiga (egilib) toshlardan (himoya qilib) panalaganini — koʻrdim.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига яҳудийлардан зино қилган бир эркак ва бир аёл келтирилди. Бас, У зот яҳудийларга: «Сизлар бу икковини нима қиласизлар?» дедилар. Улар: «Биз уларнинг юзларини қорайтирамиз ва уларни шарманда қиламиз», дедилар. У зот: «‹Бас, агар рост сўзловчи бўлсангиз, Тавротни келтириб, уни тиловат қилинглар› (Оли Имрон сураси, 93-оят)», дедилар. Бас, улар (Тавротни) келтириб, ўзлари рози бўлган кишилардан бирига: «Эй кўр (бир кўзли), ўқи!» дедилар. Бас, у ўқиди — токи ундаги бир жойга етганида, қўлини унинг устига қўйди. У зот: «Қўлингни кўтар!» дедилар. Бас, у қўлини кўтарди — мана, унда ражм ояти ярқираб турарди. Шунда у (қори): «Эй Муҳаммад, албатта улар икковига ражм (тошбўрон) бор; лекин биз уни ўзаро яширар эдик», деди. Бас, У зот улар икковига (ражмни) буюрдилар; улар тошбўрон қилинди. Бас, мен уни (эркакни) — (аёлнинг) устига (эгилиб) тошлардан (ҳимоя қилиб) паналаганини — кўрдим.

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَا أَذِنَ اللَّهُ لِشَىْءٍ مَا أَذِنَ لِنَبِيٍّ حَسَنِ الصَّوْتِ بِالْقُرْآنِ يَجْهَرُ بِهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Alloh hech narsaga — Qurʼonni chiroyli ovoz bilan jahriy (oʻqiydigan) paygʻambarga izn (quloq solgani) kabi — izn bermagan».)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Аллоҳ ҳеч нарсага — Қуръонни чиройли овоз билан жаҳрий (ўқийдиган) пайғамбарга изн (қулоқ солгани) каби — изн бермаган».)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا ـ وَكُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ ـ قَالَتْ فَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي، وَأَنَا حِينَئِذٍ أَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ يُبَرِّئُنِي، وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ يُنْزِلُ فِي شَأْنِي وَحْيًا يُتْلَى، وَلَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ يُتْلَى، وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏[quran sura="24" aya_start="11" aya_end="11"]{‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ‏}‏ الْعَشْرَ الآيَاتِ كُلَّهَا‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) — uning hadisidan: ifk (boʻhton) ahli unga oʻzlari deganni deganida (boʻlgan voqea) — (aytdiki): Men toʻshagimga yotdim — men oʻsha paytda oʻzimning pok ekanligimni va Alloh meni oqlashini bilardim; lekin, vallohi, men Alloh mening pokligim haqida tilovat qilinadigan bir vahiy nozil qiladi deb oʻylamasdim; oʻz nafsimda men — Alloh men haqimda tilovat qilinadigan bir ish (oyat) bilan soʻzlashidan — koʻra haqirroq (kichikroq) edim. Bas, Alloh azza va jalla: ‹Albatta, boʻhtonni keltirganlar...› (Nur surasi, 11-oyat) — oʻn oyatni, barchasini — nozil qildi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) — унинг ҳадисидан: ифк (бўҳтон) аҳли унга ўзлари деганни деганида (бўлган воқеа) — (айтдики): Мен тўшагимга ётдим — мен ўша пайтда ўзимнинг пок эканлигимни ва Аллоҳ мени оқлашини билардим; лекин, валлоҳи, мен Аллоҳ менинг поклигим ҳақида тиловат қилинадиган бир ваҳий нозил қилади деб ўйламасдим; ўз нафсимда мен — Аллоҳ мен ҳақимда тиловат қилинадиган бир иш (оят) билан сўзлашидан — кўра ҳақирроқ (кичикроқ) эдим. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Албатта, бўҳтонни келтирганлар...› (Нур сураси, 11-оят) — ўн оятни, барчасини — нозил қилди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، أُرَاهُ عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْعِشَاءِ [quran sura="95" aya_start="1" aya_end="1"]‏{‏وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ‏}‏ فَمَا سَمِعْتُ أَحَدًا أَحْسَنَ صَوْتًا أَوْ قِرَاءَةً مِنْهُ‏.‏

(Baroʼ (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning xufton (namozi)da ‹Vat-tini vaz-zaytun (Tin va Zaytunga qasam)› (Tiyn surasi, 1-oyat)ni oʻqiganlarini eshitdim; bas, men U zotdan koʻra chiroyliroq ovozli — yoki chiroyliroq qiroatli — biror kishini eshitmaganman.(Барў (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг хуфтон (намози)да ‹Ват-тини ваз-зайтун (Тин ва Зайтунга қасам)› (Тийн сураси, 1-оят)ни ўқиганларини эшитдим; бас, мен У зотдан кўра чиройлироқ овозли — ёки чиройлироқ қироатли — бирор кишини эшитмаганман.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُتَوَارِيًا بِمَكَّةَ، وَكَانَ يَرْفَعُ صَوْتَهُ، فَإِذَا سَمِعَ الْمُشْرِكُونَ سَبُّوا الْقُرْآنَ وَمَنْ جَاءَ بِهِ، فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه وسلم ‏[quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{‏وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا‏}‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Makkada yashiringan (holatda) edilar va ovozlarini koʻtarar edilar; bas, mushriklar (uni) eshitsalar, Qurʼonni va uni (olib) kelgan (Jibril)ni soʻkar edilar. Shunda Alloh azza va jalla oʻz Paygʻambari ﷺga: ‹Namozingni jahriy oʻqima va uni sirli ham qilma...› (Isro surasi, 110-oyat) (dedi).(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Маккада яширинган (ҳолатда) эдилар ва овозларини кўтарар эдилар; бас, мушриклар (уни) эшицалар, Қуръонни ва уни (олиб) келган (Жибрил)ни сўкар эдилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла ўз Пайғамбари ﷺга: ‹Намозингни жаҳрий ўқима ва уни сирли ҳам қилма...› (Исро сураси, 110-оят) (деди).

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَهُ ‏"‏ إِنِّي أَرَاكَ تُحِبُّ الْغَنَمَ وَالْبَادِيَةَ، فَإِذَا كُنْتَ فِي غَنَمِكَ أَوْ بَادِيَتِكَ فَأَذَّنْتَ لِلصَّلاَةِ فَارْفَعْ صَوْتَكَ بِالنِّدَاءِ، فَإِنَّهُ لاَ يَسْمَعُ مَدَى صَوْتِ الْمُؤَذِّنِ جِنٌّ وَلاَ إِنْسٌ وَلاَ شَىْءٌ، إِلاَّ شَهِدَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) (Abdurrahmonning otasiga shunday) dedi:) «Men seni qoʻy va badiya (choʻl)ni yaxshi koʻrasan deb bilaman; bas, qachon oʻz qoʻylaring (orasi)da yoki badiyangda boʻlsang-da, namozga azon aytsang, ovozingni nido (azon) bilan koʻtar; chunki azon aytuvchining ovozi yetadigan (masofa)dagi jin, ins (inson) yoki (boshqa) hech narsa — magar Qiyomat kuni uning uchun guvohlik beradi». Abu Said: «Men buni Rasululloh ﷺdan eshitganman», dedi.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) (Абдурраҳмоннинг отасига шундай) деди:) «Мен сени қўй ва бадия (чўл)ни яхши кўрасан деб биламан; бас, қачон ўз қўйларинг (ораси)да ёки бадиянгда бўлсанг-да, намозга азон айцанг, овозингни нидо (азон) билан кўтар; чунки азон айтувчининг овози етадиган (масофа)даги жин, инс (инсон) ёки (бошқа) ҳеч нарса — магар Қиёмат куни унинг учун гувоҳлик беради». Абу Саид: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَرَأْسُهُ فِي حَجْرِي وَأَنَا حَائِضٌ‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ — boshlari mening bagʻrimda (qoʻynimda), men esa hayzli (boʻlgan) holda — Qurʼon oʻqir edilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ — бошлари менинг бағримда (қўйнимда), мен эса ҳайзли (бўлган) ҳолда — Қуръон ўқир эдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ، وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَبْدٍ الْقَارِيَّ، حَدَّثَاهُ أَنَّهُمَا، سَمِعَا عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ حَكِيمٍ، يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَاسْتَمَعْتُ لِقِرَاءَتِهِ، فَإِذَا هُوَ يَقْرَأُ عَلَى حُرُوفٍ كَثِيرَةٍ لَمْ يُقْرِئْنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَكِدْتُ أُسَاوِرُهُ فِي الصَّلاَةِ، فَتَصَبَّرْتُ حَتَّى سَلَّمَ، فَلَبَبْتُهُ بِرِدَائِهِ فَقُلْتُ مَنْ أَقْرَأَكَ هَذِهِ السُّورَةَ الَّتِي سَمِعْتُكَ تَقْرَأُ قَالَ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ كَذَبْتَ، أَقْرَأَنِيهَا عَلَى غَيْرِ مَا قَرَأْتَ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ بِهِ أَقُودُهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ إِنِّي سَمِعْتُ هَذَا يَقْرَأُ سُورَةَ الْفُرْقَانِ عَلَى حُرُوفٍ لَمْ تُقْرِئْنِيهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَرْسِلْهُ، اقْرَأْ يَا هِشَامُ ‏"‏‏.‏ فَقَرَأَ الْقِرَاءَةَ الَّتِي سَمِعْتُهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَذَلِكَ أُنْزِلَتْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اقْرَأْ يَا عُمَرُ ‏"‏‏.‏ فَقَرَأْتُ الَّتِي أَقْرَأَنِي فَقَالَ ‏"‏ كَذَلِكَ أُنْزِلَتْ، إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ أُنْزِلَ عَلَى سَبْعَةِ أَحْرُفٍ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ‏"‏‏.‏

(Umar ibn Xattob (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Hishom ibn Hakimni — Rasululloh ﷺ hayotlik (paytlari)da — Furqon surasini oʻqiyotganini eshitdim; bas, men uning qiroatiga quloq soldim — mana, u (Hishom) Rasululloh ﷺ menga oʻqitmagan koʻp harflar (qiroatlar) ustida oʻqiyotgan edi. Bas, men namozda unga tashlanishimga (yopishishimga) sal qoldim; lekin sabr qildim — toki u salom berguncha. Soʻng men uning ridosidan (boʻynidan) tutamladim-da: «Bu — men seni oʻqiyotgan(ingni) eshitgan surani — kim senga oʻqitdi?» dedim. U: «Uni menga Rasululloh ﷺ oʻqitdilar», dedi. Men: «Yolgʻon aytding; uni menga — sen oʻqiganidan boshqacha (tarzda) — oʻqitgan edilar», dedim. Bas, men uni — yetaklab — Rasululloh ﷺning oldilariga olib bordim-da: «Men buni Furqon surasini — Sen menga oʻqitmagan harflar ustida — oʻqiyotganini eshitdim», dedim. U zot: «Uni qoʻyib yubor. Ey Hishom, oʻqi!» dedilar. Bas, u men eshitgan qiroatni oʻqidi. Rasululloh ﷺ: «Mana shunday nozil boʻlgan», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ey Umar, oʻqi!» dedilar. Bas, men U zot menga oʻqitgan (qiroat)ni oʻqidim. U zot: «Mana shunday nozil boʻlgan. Albatta, mana shu Qurʼon yetti harf (qiroat) ustida nozil qilingan; bas, undan oson boʻlganini oʻqinglar», dedilar.(Умар ибн Хаттоб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Ҳишом ибн Ҳакимни — Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлик (пайтлари)да — Фурқон сурасини ўқиётганини эшитдим; бас, мен унинг қироатига қулоқ солдим — мана, у (Ҳишом) Расулуллоҳ ﷺ менга ўқитмаган кўп ҳарфлар (қироатлар) устида ўқиётган эди. Бас, мен намозда унга ташланишимга (ёпишишимга) сал қолдим; лекин сабр қилдим — токи у салом бергунча. Сўнг мен унинг ридосидан (бўйнидан) тутамладим-да: «Бу — мен сени ўқиётган(ингни) эшитган сурани — ким сенга ўқитди?» дедим. У: «Уни менга Расулуллоҳ ﷺ ўқитдилар», деди. Мен: «Ёлғон айтдинг; уни менга — сен ўқиганидан бошқача (тарзда) — ўқитган эдилар», дедим. Бас, мен уни — етаклаб — Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига олиб бордим-да: «Мен буни Фурқон сурасини — Сен менга ўқитмаган ҳарфлар устида — ўқиётганини эшитдим», дедим. У зот: «Уни қўйиб юбор. Эй Ҳишом, ўқи!» дедилар. Бас, у мен эшитган қироатни ўқиди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мана шундай нозил бўлган», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Умар, ўқи!» дедилар. Бас, мен У зот менга ўқитган (қироат)ни ўқидим. У зот: «Мана шундай нозил бўлган. Албатта, мана шу Қуръон етти ҳарф (қироат) устида нозил қилинган; бас, ундан осон бўлганини ўқинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ يَزِيدُ حَدَّثَنِي مُطَرِّفُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِمْرَانَ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِيمَا يَعْمَلُ الْعَامِلُونَ قَالَ ‏"‏ كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ ‏"‏‏.‏

(Imron (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men: «Yo Rasululloh, amal qiluvchilar nimada (nima uchun) amal qiladilar?» dedim. U zot: «Har bir (kishi) — nima uchun yaratilgan boʻlsa, oʻshanga (osonlashtirib) muyassar qilingan», dedilar.(Имрон (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен: «Ё Расулуллоҳ, амал қилувчилар нимада (нима учун) амал қиладилар?» дедим. У зот: «Ҳар бир (киши) — нима учун яратилган бўлса, ўшанга (осонлаштириб) муяссар қилинган», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَالأَعْمَشِ، سَمِعَا سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ فِي جِنَازَةٍ فَأَخَذَ عُودًا فَجَعَلَ يَنْكُتُ فِي الأَرْضِ فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ أَوْ مِنَ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا أَلاَ نَتَّكِلُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ ‏[quran sura="92" aya_start="5" aya_end="5"]{‏فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى‏}‏ ‏"‏‏.‏ الآيَةَ‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot bir janoza (dafni)da edilar; bas, bir choʻp olib, yerni chizishga (kovlashga) tushdilar-da: «Sizlardan hech bir kishi (istisno) yoʻqki, magar uning doʻzaxdagi yoki jannatdagi oʻrni yozib qoʻyilgan», dedilar. Ular: «(Unda) tavakkal qilib (amalni tashlab) qoʻyaqolmaymizmi?» dedilar. U zot: «(Yoʻq,) amal qilinglar; har bir (kishi oʻzi uchun) muyassar qilingan: ‹Bas, kim (Alloh yoʻlida) bersa va taqvo qilsa...› (Layl surasi, 5-oyat) — oyat(ni oʻqidilar)», dedilar.(Али (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот бир жаноза (дафни)да эдилар; бас, бир чўп олиб, ерни чизишга (ковлашга) тушдилар-да: «Сизлардан ҳеч бир киши (истисно) йўқки, магар унинг дўзахдаги ёки жаннатдаги ўрни ёзиб қўйилган», дедилар. Улар: «(Унда) таваккал қилиб (амални ташлаб) қўяқолмаймизми?» дедилар. У зот: «(Йўқ,) амал қилинглар; ҳар бир (киши ўзи учун) муяссар қилинган: ‹Бас, ким (Аллоҳ йўлида) берса ва тақво қилса...› (Лайл сураси, 5-оят) — оят(ни ўқидилар)», дедилар.

وَقَالَ لِي خَلِيفَةُ بْنُ خَيَّاطٍ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، سَمِعْتُ أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَمَّا قَضَى اللَّهُ الْخَلْقَ كَتَبَ كِتَابًا عِنْدَهُ غَلَبَتْ ـ أَوْ قَالَ سَبَقَتْ ـ رَحْمَتِي غَضَبِي‏.‏ فَهْوَ عِنْدَهُ فَوْقَ الْعَرْشِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Qachon Alloh xalqni (yaratishni) hukm qildi (yaratdi), oʻz huzurida bir kitob yozdi: ‹Mening rahmatim gʻazabimdan oʻzib ketdi (gʻolib keldi)›; bas, u (kitob) Uning huzurida — Arsh ustida(dir)», dedilar.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Қачон Аллоҳ халқни (яратишни) ҳукм қилди (яратди), ўз ҳузурида бир китоб ёзди: ‹Менинг раҳматим ғазабимдан ўзиб кетди (ғолиб келди)›; бас, у (китоб) Унинг ҳузурида — Арш устида(дир)», дедилар.)

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي غَالِبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، سَمِعْتُ أَبِي يَقُولُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّ أَبَا رَافِعٍ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ كِتَابًا قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ الْخَلْقَ إِنَّ رَحْمَتِي سَبَقَتْ غَضَبِي‏.‏ فَهْوَ مَكْتُوبٌ عِنْدَهُ فَوْقَ الْعَرْشِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Albatta, Alloh — xalqni yaratishidan oldin — bir kitob yozdi: ‹Albatta, Mening rahmatim gʻazabimdan oʻzib ketdi›; bas, u Uning huzurida — Arsh ustida — yozilgandir».)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Албатта, Аллоҳ — халқни яратишидан олдин — бир китоб ёзди: ‹Албатта, Менинг раҳматим ғазабимдан ўзиб кетди›; бас, у Унинг ҳузурида — Арш устида — ёзилгандир».)

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، وَالْقَاسِمِ التَّمِيمِيِّ، عَنْ زَهْدَمٍ، قَالَ كَانَ بَيْنَ هَذَا الْحَىِّ مِنْ جُرْمٍ وَبَيْنَ الأَشْعَرِيِّينَ وُدٌّ وَإِخَاءٌ، فَكُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ فَقُرِّبَ إِلَيْهِ الطَّعَامُ فِيهِ لَحْمُ دَجَاجٍ، وَعِنْدَهُ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَيْمِ اللَّهِ كَأَنَّهُ مِنَ الْمَوَالِي، فَدَعَاهُ إِلَيْهِ فَقَالَ إِنِّي رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ شَيْئًا فَقَذِرْتُهُ، فَحَلَفْتُ لاَ آكُلُهُ‏.‏ فَقَالَ هَلُمَّ فَلأُحَدِّثْكَ عَنْ ذَاكَ، إِنِّي أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي نَفَرٍ مِنَ الأَشْعَرِيِّينَ نَسْتَحْمِلُهُ قَالَ ‏"‏ وَاللَّهِ لاَ أَحْمِلُكُمْ وَمَا عِنْدِي مَا أَحْمِلُكُمْ ‏"‏‏.‏ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِنَهْبِ إِبِلٍ فَسَأَلَ عَنَّا فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ النَّفَرُ الأَشْعَرِيُّونَ ‏"‏‏.‏ فَأَمَرَ لَنَا بِخَمْسِ ذَوْدٍ غُرِّ الذُّرَى، ثُمَّ انْطَلَقْنَا قُلْنَا مَا صَنَعْنَا حَلَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَحْمِلُنَا، وَمَا عِنْدَهُ مَا يَحْمِلُنَا، ثُمَّ حَمَلَنَا، تَغَفَّلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَمِينَهُ، وَاللَّهِ لاَ نُفْلِحُ أَبَدًا، فَرَجَعْنَا إِلَيْهِ فَقُلْنَا لَهُ فَقَالَ ‏"‏ لَسْتُ أَنَا أَحْمِلُكُمْ، وَلَكِنَّ اللَّهَ حَمَلَكُمْ، إِنِّي وَاللَّهِ لاَ أَحْلِفُ عَلَى يَمِينٍ فَأَرَى غَيْرَهَا خَيْرًا مِنْهَا، إِلاَّ أَتَيْتُ الَّذِي هُوَ خَيْرٌ مِنْهُ، وَتَحَلَّلْتُهَا ‏"‏‏.‏

(Zahdam aytdi:) Mana shu Jurm qabilasi bilan ashʼariylar orasida doʻstlik va birodarlik bor edi. Bas, biz Abu Muso al-Ashʼariyning huzurida edik; unga taom yaqinlashtirildi — uning ichida tovuq goʻshti bor edi; uning yonida Bani Taymulloh(dan) bir kishi — goʻyo mavoliydan (ozod qilingan qul) — bor edi. Bas, (Abu Muso) uni (taomga) chaqirdi; u: «Men uni (tovuqni) bir (yaramas) narsani yeyayotganini koʻrdim-da, undan iyrandim; bas, uni yemaslikka qasam ichdim», dedi. (Abu Muso): «Kel, men senga u (qasam) haqida (bir narsa) aytib beray: men ashʼariylardan bir necha (kishi) bilan Paygʻambar ﷺning oldilariga — bizni (ulovga) mindirishini soʻrab — keldik. U zot: ‹Vallohi, men sizlarni mindirmayman va menda sizlarni mindiradigan narsa (ulov) ham yoʻq›, dedilar. Soʻng Paygʻambar ﷺning oldilariga (gʻanimat) tuyalar oʻljasi keltirildi; bas, U zot biz haqimizda soʻrab: ‹Ashʼariylar (qani)?› dedilar-da, bizga — boshlari oqargan (semiz) beshta tuya buyurdilar. Soʻng biz ketdik; biz: ‹Biz nima qilib qoʻydik?! Rasululloh ﷺ bizni mindirmaslikka qasam ichgan, unda bizni mindiradigan (narsa) ham yoʻq edi; soʻng bizni mindirdi; biz Rasululloh ﷺni oʻz qasamlaridan gʻofil qoldirdik (eslatmadik); vallohi, biz hech qachon najot topmaymiz!› dedik. Bas, biz U zotga qaytib, unga (shuni) aytdik. U zot: ‹Sizlarni men mindirmadim, balki Alloh sizlarni mindirdi. Albatta, men — vallohi, inshaalloh — bir qasam ustida qasam ichsam-da, soʻng undan boshqasini undan yaxshiroq deb koʻrsam, albatta oʻsha yaxshiroq (ish)ni qilaman va u (qasam)dan chiqaman (kafforatini beraman)›, dedilar.»(Заҳдам айтди:) Мана шу Журм қабиласи билан ашъарийлар орасида дўстлик ва биродарлик бор эди. Бас, биз Абу Мусо ал-Ашъарийнинг ҳузурида эдик; унга таом яқинлаштирилди — унинг ичида товуқ гўшти бор эди; унинг ёнида Бани Таймуллоҳ(дан) бир киши — гўё маволийдан (озод қилинган қул) — бор эди. Бас, (Абу Мусо) уни (таомга) чақирди; у: «Мен уни (товуқни) бир (ярамас) нарсани еяётганини кўрдим-да, ундан ийрандим; бас, уни емасликка қасам ичдим», деди. (Абу Мусо): «Кел, мен сенга у (қасам) ҳақида (бир нарса) айтиб берай: мен ашъарийлардан бир неча (киши) билан Пайғамбар ﷺнинг олдиларига — бизни (уловга) миндиришини сўраб — келдик. У зот: ‹Валлоҳи, мен сизларни миндирмайман ва менда сизларни миндирадиган нарса (улов) ҳам йўқ›, дедилар. Сўнг Пайғамбар ﷺнинг олдиларига (ғанимат) туялар ўлжаси келтирилди; бас, У зот биз ҳақимизда сўраб: ‹Ашъарийлар (қани)?› дедилар-да, бизга — бошлари оқарган (семиз) бешта туя буюрдилар. Сўнг биз кетдик; биз: ‹Биз нима қилиб қўйдик?! Расулуллоҳ ﷺ бизни миндирмасликка қасам ичган, унда бизни миндирадиган (нарса) ҳам йўқ эди; сўнг бизни миндирди; биз Расулуллоҳ ﷺни ўз қасамларидан ғофил қолдирдик (эслатмадик); валлоҳи, биз ҳеч қачон нажот топмаймиз!› дедик. Бас, биз У зотга қайтиб, унга (шуни) айтдик. У зот: ‹Сизларни мен миндирмадим, балки Аллоҳ сизларни миндирди. Албатта, мен — валлоҳи, иншааллоҳ — бир қасам устида қасам ичсам-да, сўнг ундан бошқасини ундан яхшироқ деб кўрсам, албатта ўша яхшироқ (иш)ни қиламан ва у (қасам)дан чиқаман (каффоратини бераман)›, дедилар.»

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا قُرَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو جَمْرَةَ الضُّبَعِيُّ، قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ قَدِمَ وَفْدُ عَبْدِ الْقَيْسِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِنَّ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ الْمُشْرِكِينَ مِنْ مُضَرَ، وَإِنَّا لاَ نَصِلُ إِلَيْكَ إِلاَّ فِي أَشْهُرٍ حُرُمٍ، فَمُرْنَا بِجُمَلٍ مِنَ الأَمْرِ، إِنْ عَمِلْنَا بِهِ دَخَلْنَا الْجَنَّةَ، وَنَدْعُو إِلَيْهَا مَنْ وَرَاءَنَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، آمُرُكُمْ بِالإِيمَانِ بِاللَّهِ، وَهَلْ تَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ بِاللَّهِ شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَإِقَامُ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ، وَتُعْطُوا مِنَ الْمَغْنَمِ الْخُمُسَ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ لاَ تَشْرَبُوا فِي الدُّبَّاءِ، وَالنَّقِيرِ، وَالظُّرُوفِ الْمُزَفَّتَةِ، وَالْحَنْتَمَةِ ‏"‏‏.‏

(Abu Jamra ad-Dubaiy aytdi: Men Ibn Abbosga (savol) aytdim; bas, u (Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)) aytdi:) Abdulqays elchilari (vakillari) Rasululloh ﷺning oldilariga keldilar-da: «Albatta, biz bilan sening orangda Muzar (qabilasi)dan boʻlgan mushriklar (bor); biz senga faqat harom (urush taqiqlangan) oylardagina yetib (kela) olamiz; bas, bizga bir jamlangan (qatʼiy) ish buyur — agar biz unga amal qilsak, jannatga kiramiz va ortimizdagi (qavmlarni) ham unga chaqiramiz», dedilar. U zot: «Men sizlarni toʻrt (narsa)ga buyuraman va toʻrt (narsa)dan qaytaraman: sizlarni Allohga iymon keltirishga buyuraman — Allohga iymon nima (ekanini) bilasizlarmi? — ‹La ilaha illalloh› (deb) guvohlik berish, namozni toʻla ado etish, zakot berish va gʻanimatdan beshdan birini (xums) berishingiz(dir); va sizlarni toʻrt (narsa)dan qaytaraman: dubbo (qovoq idish), naqir (oʻyilgan yogʻoch), muzaffat (qatron surilgan idish) va hantam (sopol idish)da (xamr achitib) ichishdan», dedilar.(Абу Жамра ад-Дубаий айтди: Мен Ибн Аббосга (савол) айтдим; бас, у (Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)) айтди:) Абдулқайс элчилари (вакиллари) Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдилар-да: «Албатта, биз билан сенинг орангда Музар (қабиласи)дан бўлган мушриклар (бор); биз сенга фақат ҳаром (уруш тақиқланган) ойлардагина етиб (кела) оламиз; бас, бизга бир жамланган (қатъий) иш буюр — агар биз унга амал қилсак, жаннатга кирамиз ва ортимиздаги (қавмларни) ҳам унга чақирамиз», дедилар. У зот: «Мен сизларни тўрт (нарса)га буюраман ва тўрт (нарса)дан қайтараман: сизларни Аллоҳга иймон келтиришга буюраман — Аллоҳга иймон нима (эканини) биласизларми? — ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› (деб) гувоҳлик бериш, намозни тўла адо этиш, закот бериш ва ғаниматдан бешдан бирини (хумс) беришингиз(дир); ва сизларни тўрт (нарса)дан қайтараман: дуббо (қовоқ идиш), нақир (ўйилган ёғоч), музаффат (қатрон сурилган идиш) ва ҳантам (сопол идиш)да (хамр ачитиб) ичишдан», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَصْحَابَ هَذِهِ الصُّوَرِ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَيُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Albatta, mana shu suratlar(ni yasagan) egalari Qiyomat kuni azoblanadilar; ularga: ‹Oʻzlaringiz yaratgan (suratlar)ga jon beringlar (tiriltiringlar)!› deyiladi», dedilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мана шу суратлар(ни ясаган) эгалари Қиёмат куни азобланадилар; уларга: ‹Ўзларингиз яратган (суратлар)га жон беринглар (тирилтиринглар)!› дейилади», дедилар.)

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَصْحَابَ هَذِهِ الصُّوَرِ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَيُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Albatta, mana shu suratlar(ni yasagan) egalari Qiyomat kuni azoblanadilar; ularga: ‹Oʻzlaringiz yaratgan (suratlar)ga jon beringlar!› deyiladi», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Албатта, мана шу суратлар(ни ясаган) эгалари Қиёмат куни азобланадилар; уларга: ‹Ўзларингиз яратган (суратлар)га жон беринглар!› дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذَهَبَ يَخْلُقُ كَخَلْقِي، فَلْيَخْلُقُوا ذَرَّةً، أَوْ لِيَخْلُقُوا حَبَّةً أَوْ شَعِيرَةً ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim:) «Alloh azza va jalla: ‹Mening yaratishimdek yaratmoqchi boʻlib ketgan kishidan koʻra zolimroq kim bor?! Bas, ular bir zarra yaratsinlar-chi; yoki bir don, yoki bir arpa yaratsinlar-chi!› dedi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим:) «Аллоҳ азза ва жалла: ‹Менинг яратишимдек яратмоқчи бўлиб кетган кишидан кўра золимроқ ким бор?! Бас, улар бир зарра ярацинлар-чи; ёки бир дон, ёки бир арпа ярацинлар-чи!› деди», дедилар.

حَدَّثَنَا هُدْبَةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَالأُتْرُجَّةِ، طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَرِيحُهَا طَيِّبٌ، وَالَّذِي لاَ يَقْرَأُ كَالتَّمْرَةِ، طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَلاَ رِيحَ لَهَا، وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ، رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ، وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ، طَعْمُهَا مُرٌّ وَلاَ رِيحَ لَهَا ‏"‏‏.‏

(Abu Muso (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Qurʼon oʻqiydigan muʼminning misoli — utrujja (sitruss meva)ga oʻxshaydi: taʼmi (mazasi) yoqimli, hidi (ham) yoqimli; Qurʼon oʻqimaydigan (muʼmin)ning (misoli) — xurmoga oʻxshaydi: taʼmi yoqimli, lekin hidi yoʻq. Qurʼon oʻqiydigan fojirning misoli — rayhonga oʻxshaydi: hidi yoqimli, lekin taʼmi achchiq; Qurʼon oʻqimaydigan fojirning misoli esa — hanzal (achchiq qovoq)ga oʻxshaydi: taʼmi achchiq, hidi (ham) yoʻq», dedilar.)(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Қуръон ўқийдиган муъминнинг мисоли — утружжа (ситрусс мева)га ўхшайди: таъми (мазаси) ёқимли, ҳиди (ҳам) ёқимли; Қуръон ўқимайдиган (муъмин)нинг (мисоли) — хурмога ўхшайди: таъми ёқимли, лекин ҳиди йўқ. Қуръон ўқийдиган фожирнинг мисоли — райҳонга ўхшайди: ҳиди ёқимли, лекин таъми аччиқ; Қуръон ўқимайдиган фожирнинг мисоли эса — ҳанзал (аччиқ қовоқ)га ўхшайди: таъми аччиқ, ҳиди (ҳам) йўқ», дедилар.)

حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ سَأَلَ أُنَاسٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْكُهَّانِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِشَىْءٍ ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّهُمْ يُحَدِّثُونَ بِالشَّىْءِ يَكُونُ حَقًّا‏.‏ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تِلْكَ الْكَلِمَةُ مِنَ الْحَقِّ يَخْطَفُهَا الْجِنِّيُّ فَيُقَرْقِرُهَا فِي أُذُنِ وَلِيِّهِ كَقَرْقَرَةِ الدَّجَاجَةِ، فَيَخْلِطُونَ فِيهِ أَكْثَرَ مِنْ مِائَةِ كَذْبَةٍ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Baʼzi kishilar Paygʻambar ﷺdan kohinlar haqida soʻradilar. Bas, U zot: «Ular hech narsa emas (ularning gapida asos yoʻq)», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, lekin ular baʼzan haq (rost) boʻladigan bir narsani aytadilar-ku?!» dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Mana shu kalima — haqdandir; uni jinniy (jin) oʻgʻirlab oladi-da, uni oʻz doʻstining (kohinning) qulogʻiga — tovuqning qaqillashidek — qaqillab (tashlaydi); bas, ular unga yuzta yolgʻondan koʻproq aralashtiradilar», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Баъзи кишилар Пайғамбар ﷺдан коҳинлар ҳақида сўрадилар. Бас, У зот: «Улар ҳеч нарса эмас (уларнинг гапида асос йўқ)», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, лекин улар баъзан ҳақ (рост) бўладиган бир нарсани айтадилар-ку?!» дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Мана шу калима — ҳақдандир; уни жинний (жин) ўғирлаб олади-да, уни ўз дўстининг (коҳиннинг) қулоғига — товуқнинг қақиллашидек — қақиллаб (ташлайди); бас, улар унга юзта ёлғондан кўпроқ аралаштирадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ سِيرِينَ، يُحَدِّثُ عَنْ مَعْبَدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَخْرُجُ نَاسٌ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ وَيَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، ثُمَّ لاَ يَعُودُونَ فِيهِ حَتَّى يَعُودَ السَّهْمُ إِلَى فُوقِهِ ‏"‏‏.‏ قِيلَ مَا سِيمَاهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سِيمَاهُمُ التَّحْلِيقُ ‏"‏‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ التَّسْبِيدُ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Mashriq tomonidan baʼzi kishilar chiqadi; ular Qurʼon oʻqiydilar, (lekin u) ularning halqumlaridan (oʻtib) oʻtmaydi (qalblariga yetmaydi). Ular dindan — oʻq ovdan (otilgan hayvondan) chiqib ketganidek — chiqib ketadilar, soʻng unga (dinga) qaytmaydilar — toki oʻq oʻz (kamon) ipiga qaytmaguncha», dedilar. «Ularning alomati (belgisi) nima?» deyildi. U zot: «Ularning alomati — (boshni) qirib (taqir) qilish», — yoki: «sochni butunlay yoʻqotish», — dedilar.)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Машриқ томонидан баъзи кишилар чиқади; улар Қуръон ўқийдилар, (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан (ўтиб) ўтмайди (қалбларига етмайди). Улар диндан — ўқ овдан (отилган ҳайвондан) чиқиб кетганидек — чиқиб кетадилар, сўнг унга (динга) қайтмайдилар — токи ўқ ўз (камон) ипига қайтмагунча», дедилар. «Уларнинг аломати (белгиси) нима?» дейилди. У зот: «Уларнинг аломати — (бошни) қириб (тақир) қилиш», — ёки: «сочни бутунлай йўқотиш», — дедилар.)

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ إِشْكَابٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَلِمَتَانِ حَبِيبَتَانِ إِلَى الرَّحْمَنِ، خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ، ثَقِيلَتَانِ فِي الْمِيزَانِ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ، سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Ikki kalima (bor)ki, ular Rahmonga mahbub (suyukli), tilda yengil, tarozuda ogʻir(dir): ‹Subhanallohi va bihamdihi, subhanallohil-aziym (Allohni Oʻz hamdi bilan poklab yod etaman; Ulugʻ Allohni poklab yod etaman)›», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Икки калима (бор)ки, улар Раҳмонга маҳбуб (суюкли), тилда енгил, тарозуда оғир(дир): ‹Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи, субҳаналлоҳил-азийм (Аллоҳни Ўз ҳамди билан поклаб ёд этаман; Улуғ Аллоҳни поклаб ёд этаман)›», дедилар.