حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ الشَّعِيرِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ عَمَّارٍ - قَالَ حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ - قَالَ قَالَ أَنَسٌ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ خُلُقًا فَأَرْسَلَنِي يَوْمًا لِحَاجَةٍ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لاَ أَذْهَبُ ‏.‏ وَفِي نَفْسِي أَنْ أَذْهَبَ لِمَا أَمَرَنِي بِهِ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ فَخَرَجْتُ حَتَّى أَمُرَّ عَلَى صِبْيَانٍ وَهُمْ يَلْعَبُونَ فِي السُّوقِ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَابِضٌ بِقَفَاىَ مِنْ وَرَائِي فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقَالَ ‏"‏ يَا أُنَيْسُ اذْهَبْ حَيْثُ أَمَرْتُكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ أَنَا أَذْهَبُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ وَاللَّهِ لَقَدْ خَدَمْتُهُ سَبْعَ سِنِينَ أَوْ تِسْعَ سِنِينَ مَا عَلِمْتُ قَالَ لِشَىْءٍ صَنَعْتُ لِمَ فَعَلْتَ كَذَا وَكَذَا ‏.‏ وَلاَ لِشَىْءٍ تَرَكْتُ هَلاَّ فَعَلْتَ كَذَا وَكَذَا ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishilarning xulqi eng goʻzali edilar. Bir kuni meni biror ishga yubordilar. Men: «Vallohi, bormayman», dedim. Holbuki, ichimda Allohning Nabiysi ﷺ menga buyurgan ishni bajarish niyatim bor edi. (Anas) dedi: Shunday qilib, chiqib ketdim va bozorda oʻynayotgan bolalarning yoniga oʻtdim. Shu payt Rasululloh ﷺ orqamdan kelib boʻynimning ketidan ushlab oldilar. Men u zotga qarasam, kulib turardilar. Soʻng: «Ey Unays, seni buyurgan joyimga borgin», dedilar. Men: «Ha, boraman, ey Rasululloh!» dedim. Anas dedi: Vallohi, men u zotga yetti yil yoki toʻqqiz yil xizmat qildim. Bir ish qilsam, «Buni nega bunday qilding?» deganlarini bilmayman, biror ishni tark etsam, «Buni nega bunday qilmading?» deganlarini ham bilmayman.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кишиларнинг хулқи энг гўзали эдилар. Бир куни мени бирор ишга юбордилар. Мен: «Валлоҳи, бормайман», дедим. Ҳолбуки, ичимда Аллоҳнинг Набийси ﷺ менга буюрган ишни бажариш ниятим бор эди. (Анас) деди: Шундай қилиб, чиқиб кетдим ва бозорда ўйнаётган болаларнинг ёнига ўтдим. Шу пайт Расулуллоҳ ﷺ орқамдан келиб бўйнимнинг кетидан ушлаб олдилар. Мен у зотга қарасам, кулиб турардилар. Сўнг: «Эй Унайс, сени буюрган жойимга боргин», дедилар. Мен: «Ҳа, бораман, эй Расулуллоҳ!» дедим. Анас деди: Валлоҳи, мен у зотга етти йил ёки тўққиз йил хизмат қилдим. Бир иш қилсам, «Буни нега бундай қилдинг?» деганларини билмайман, бирор ишни тарк этсам, «Буни нега бундай қилмадинг?» деганларини ҳам билмайман.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ - عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ خَدَمْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَشْرَ سِنِينَ بِالْمَدِينَةِ وَأَنَا غُلاَمٌ لَيْسَ كُلُّ أَمْرِي كَمَا يَشْتَهِي صَاحِبِي أَنْ أَكُونَ عَلَيْهِ مَا قَالَ لِي فِيهَا أُفٍّ قَطُّ وَمَا قَالَ لِي لِمَ فَعَلْتَ هَذَا أَوْ أَلاَ فَعَلْتَ هَذَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Madinada oʻn yil Nabiy ﷺga xizmat qildim, oʻsha paytda men bola edim. Mening har bir ishim xojam istagandek boʻlavermasdi. Shunday boʻlsa-da, u zot menga hech qachon «uf» demadilar, «Buni nega qilding?» yoki «Buni nega qilmading?» deb ham aytmadilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Мадинада ўн йил Набий ﷺга хизмат қилдим, ўша пайтда мен бола эдим. Менинг ҳар бир ишим хожам истагандек бўлавермасди. Шундай бўлса-да, у зот менга ҳеч қачон «уф» демадилар, «Буни нега қилдинг?» ёки «Буни нега қилмадинг?» деб ҳам айтмадилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هِلاَلٍ، سَمِعَ أَبَاهُ، يُحَدِّثُ قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَهُوَ يُحَدِّثُنَا كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَجْلِسُ مَعَنَا فِي الْمَجْلِسِ يُحَدِّثُنَا فَإِذَا قَامَ قُمْنَا قِيَامًا حَتَّى نَرَاهُ قَدْ دَخَلَ بَعْضَ بُيُوتِ أَزْوَاجِهِ فَحَدَّثَنَا يَوْمًا فَقُمْنَا حِينَ قَامَ فَنَظَرْنَا إِلَى أَعْرَابِيٍّ قَدْ أَدْرَكَهُ فَجَبَذَهُ بِرِدَائِهِ فَحَمَّرَ رَقَبَتَهُ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَكَانَ رِدَاءً خَشِنًا فَالْتَفَتَ فَقَالَ لَهُ الأَعْرَابِيُّ احْمِلْ لِي عَلَى بَعِيرَىَّ هَذَيْنِ فَإِنَّكَ لاَ تَحْمِلُ لِي مِنْ مَالِكَ وَلاَ مِنْ مَالِ أَبِيكَ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لاَ وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لاَ وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لاَ أَحْمِلُ لَكَ حَتَّى تُقِيدَنِي مِنْ جَبْذَتِكَ الَّتِي جَبَذْتَنِي ‏"‏ ‏.‏ فَكُلُّ ذَلِكَ يَقُولُ لَهُ الأَعْرَابِيُّ وَاللَّهِ لاَ أَقِيدُكَهَا ‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ ثُمَّ دَعَا رَجُلاً فَقَالَ لَهُ ‏"‏ احْمِلْ لَهُ عَلَى بَعِيرَيْهِ هَذَيْنِ عَلَى بَعِيرٍ شَعِيرًا وَعَلَى الآخَرِ تَمْرًا ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَيْنَا فَقَالَ ‏"‏ انْصَرِفُوا عَلَى بَرَكَةِ اللَّهِ تَعَالَى ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U bizga soʻzlab berib aytdi: Nabiy ﷺ majlisda biz bilan oʻtirib, bizga soʻzlab berar edilar. Qachon u zot turganlarida, biz ham turardik va u zot ayollaridan birining uyiga kirganlarini koʻrgunimizcha tik turardik. Bir kuni bizga soʻzlab berdilar, u zot turganlarida biz ham turdik. Shunda bir aʼrobiy u zotga yetib olib, ridolaridan tortdi va boʻyinlari qizarib ketdi. Abu Hurayra dedi: Rido dagʻal edi. U zot oʻgirildilar, aʼrobiy esa unga: «Mana shu ikki tuyamga (yuk) ortib ber, sen menga oʻz molingdan ham, otangning molidan ham bermaysan-ku», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Yoʻq, Allohdan magʻfirat soʻrayman, yoʻq, Allohdan magʻfirat soʻrayman, yoʻq, Allohdan magʻfirat soʻrayman. Sen meni tortganing uchun mendan qasos olishimga imkon bermaguningcha senga (yuk) ortmayman», dedilar. Bularning hammasiga aʼrobiy unga: «Vallohi, men senga undan qasos olishga imkon bermayman», derdi. Soʻng (roviy) hadisni zikr qilib aytdi: Keyin u zot bir kishini chaqirib, unga: «Buning mana shu ikki tuyasiga (yuk) ort: bir tuyaga arpa, ikkinchisiga xurmo ort», dedilar. Soʻng bizga oʻgirilib: «Alloh taoloning barakasi bilan qaytinglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У бизга сўзлаб бериб айтди: Набий ﷺ мажлисда биз билан ўтириб, бизга сўзлаб берар эдилар. Қачон у зот турганларида, биз ҳам турардик ва у зот аёлларидан бирининг уйига кирганларини кўргунимизча тик турардик. Бир куни бизга сўзлаб бердилар, у зот турганларида биз ҳам турдик. Шунда бир аъробий у зотга етиб олиб, ридоларидан тортди ва бўйинлари қизариб кетди. Абу Ҳурайра деди: Ридо дағал эди. У зот ўгирилдилар, аъробий эса унга: «Мана шу икки туямга (юк) ортиб бер, сен менга ўз молингдан ҳам, отангнинг молидан ҳам бермайсан-ку», деди. Набий ﷺ унга: «Йўқ, Аллоҳдан мағфират сўрайман, йўқ, Аллоҳдан мағфират сўрайман, йўқ, Аллоҳдан мағфират сўрайман. Сен мени тортганинг учун мендан қасос олишимга имкон бермагунингча сенга (юк) ортмайман», дедилар. Буларнинг ҳаммасига аъробий унга: «Валлоҳи, мен сенга ундан қасос олишга имкон бермайман», дерди. Сўнг (ровий) ҳадисни зикр қилиб айтди: Кейин у зот бир кишини чақириб, унга: «Бунинг мана шу икки туясига (юк) орт: бир туяга арпа, иккинчисига хурмо орт», дедилар. Сўнг бизга ўгирилиб: «Аллоҳ таолонинг баракаси билан қайтинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا قَابُوسُ بْنُ أَبِي ظَبْيَانَ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الْهَدْىَ الصَّالِحَ وَالسَّمْتَ الصَّالِحَ وَالاِقْتِصَادَ جُزْءٌ مِنْ خَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Albatta, toʻgʻri yoʻl tutish, viqorli koʻrinish va meʼyorni saqlash (tejamkorlik) — paygʻambarlikning yigirma besh boʻlagidan bir boʻlagidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Албатта, тўғри йўл тутиш, виқорли кўриниш ва меъёрни сақлаш (тежамкорлик) — пайғамбарликнинг йигирма беш бўлагидан бир бўлагидир», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ سَعِيدٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي أَيُّوبَ - عَنْ أَبِي مَرْحُومٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ كَظَمَ غَيْظًا - وَهُوَ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُنْفِذَهُ - دَعَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى رُءُوسِ الْخَلاَئِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُخَيِّرَهُ اللَّهُ مِنَ الْحُورِ مَا شَاءَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ اسْمُ أَبِي مَرْحُومٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَيْمُونٍ ‏.‏

Muoz ibn Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim gʻazabini ichiga yutsa — holbuki uni amalga oshirishga qodir boʻlsa — Alloh azza va jalla qiyomat kuni uni barcha xaloyiqning boshi ustida chaqirib, Alloh uni hurlardan xohlaganini tanlashga ixtiyor beradi», dedilar.Муоз ибн Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ғазабини ичига ютса — ҳолбуки уни амалга оширишга қодир бўлса — Аллоҳ азза ва жалла қиёмат куни уни барча халойиқнинг боши устида чақириб, Аллоҳ уни ҳурлардан хоҳлаганини танлашга ихтиёр беради», дедилар.

حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - عَنْ بِشْرٍ، - يَعْنِي ابْنَ مَنْصُورٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَبْنَاءِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَبِيهِ قَالَ - قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ قَالَ ‏"‏ مَلأَهُ اللَّهُ أَمْنًا وَإِيمَانًا ‏"‏ ‏.‏ لَمْ يَذْكُرْ قِصَّةَ ‏"‏ دَعَاهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ ‏"‏ وَمَنْ تَرَكَ لُبْسَ ثَوْبِ جَمَالٍ وَهُوَ يَقْدِرُ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بِشْرٌ أَحْسِبُهُ قَالَ ‏"‏ تَوَاضُعًا كَسَاهُ اللَّهُ حُلَّةَ الْكَرَامَةِ وَمَنْ زَوَّجَ لِلَّهِ تَعَالَى تَوَّجَهُ اللَّهُ تَاجَ الْمُلْكِ ‏"‏ ‏.‏

Suvayd ibn Vahb (rahimahulloh) Nabiy ﷺ sahobalaridan birining oʻgʻlidan, u esa otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ shunga oʻxshash (hadis aytdilar). (Bu rivoyatda u zot:) «Alloh uning qalbini omonlik va iymon bilan toʻldiradi», dedilar. (Rovi) «Alloh uni chaqiradi» degan qissani zikr qilmadi. (Bu rivoyatda) ushbu ziyoda bor: «Kim koʻrkam libos kiyishga qodir boʻla turib, uni tark etsa, — Bishr aytdi: ‹Oʻylaymanki, u: kamtarlik yuzasidan, deb aytdi›, — Alloh unga karomat libosini kiydiradi. Kim Alloh taolo uchun (nikohga) uylantirib qoʻysa, Alloh unga mulk tojini kiydiradi».Сувайд ибн Ваҳб (раҳимаҳуллоҳ) Набий ﷺ саҳобаларидан бирининг ўғлидан, у эса отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ шунга ўхшаш (ҳадис айтдилар). (Бу ривоятда у зот:) «Аллоҳ унинг қалбини омонлик ва иймон билан тўлдиради», дедилар. (Рови) «Аллоҳ уни чақиради» деган қиссани зикр қилмади. (Бу ривоятда) ушбу зиёда бор: «Ким кўркам либос кийишга қодир бўла туриб, уни тарк этса, — Бишр айтди: ‹Ўйлайманки, у: камтарлик юзасидан, деб айтди›, — Аллоҳ унга каромат либосини кийдиради. Ким Аллоҳ таоло учун (никоҳга) уйлантириб қўйса, Аллоҳ унга мулк тожини кийдиради».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَعُدُّونَ الصُّرَعَةَ فِيكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا الَّذِي لاَ يَصْرَعُهُ الرِّجَالُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنَّهُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الْغَضَبِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oranglarda kimni pahlavon (kuchli kishi) deb hisoblaysizlar?» dedilar. (Sahobalar): «Erkaklar yiqitolmaydigan kishini», deyishdi. U zot: «Yoʻq, balki u — gʻazablanganda oʻzini tutib turoladigan kishidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Орангларда кимни паҳлавон (кучли киши) деб ҳисоблайсизлар?» дедилар. (Саҳобалар): «Эркаклар йиқитолмайдиган кишини», дейишди. У зот: «Йўқ, балки у — ғазабланганда ўзини тутиб туроладиган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ اسْتَبَّ رَجُلاَنِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَغَضِبَ أَحَدُهُمَا غَضَبًا شَدِيدًا حَتَّى خُيِّلَ إِلَىَّ أَنَّ أَنْفَهُ يَتَمَزَّعُ مِنْ شِدَّةِ غَضَبِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لأَعْلَمُ كَلِمَةً لَوْ قَالَهَا لَذَهَبَ عَنْهُ مَا يَجِدُهُ مِنَ الْغَضَبِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ مَا هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَعَلَ مُعَاذٌ يَأْمُرُهُ فَأَبَى وَمَحِكَ وَجَعَلَ يَزْدَادُ غَضَبًا ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlarida ikki kishi soʻkishib qoldi. Ulardan biri shu qadar qattiq gʻazablandiki, hatto menga uning gʻazabi zoʻridan burni yorilib ketadigandek tuyuldi. Shunda Nabiy ﷺ: «Albatta, men shunday bir kalimani bilamanki, agar uni aytsa, oʻzi sezayotgan gʻazab undan ketib qoladi», dedilar. (Biri): «U nima, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «U: ‹Allohumma, inni aʼuzu bika minash-shaytonir-rojim — Ey Alloh, men quvgʻin qilingan shaytondan Senga panoh tilayman› deb aytsin», dedilar. (Rovi) dedi: Muoz unga buni (aytishni) buyura boshladi, lekin u koʻnmadi, qaysarlik qildi va gʻazabi yanada ziyodalashaverdi.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларида икки киши сўкишиб қолди. Улардан бири шу қадар қаттиқ ғазабландики, ҳатто менга унинг ғазаби зўридан бурни ёрилиб кетадигандек туюлди. Шунда Набий ﷺ: «Албатта, мен шундай бир калимани биламанки, агар уни айтса, ўзи сезаётган ғазаб ундан кетиб қолади», дедилар. (Бири): «У нима, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «У: ‹Аллоҳумма, инни аъузу бика минаш-шайтонир-рожим — Эй Аллоҳ, мен қувғин қилинган шайтондан Сенга паноҳ тилайман› деб айтсин», дедилар. (Рови) деди: Муоз унга буни (айтишни) буюра бошлади, лекин у кўнмади, қайсарлик қилди ва ғазаби янада зиёдалашаверди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ صُرَدَ، قَالَ اسْتَبَّ رَجُلاَنِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ أَحَدُهُمَا تَحْمَرُّ عَيْنَاهُ وَتَنْتَفِخُ أَوْدَاجُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لأَعْرِفُ كَلِمَةً لَوْ قَالَهَا هَذَا لَذَهَبَ عَنْهُ الَّذِي يَجِدُ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ هَلْ تَرَى بِي مِنْ جُنُونٍ

Sulaymon ibn Surad (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlarida ikki kishi soʻkishib qoldi. Ulardan birining koʻzlari qizara va boʻyin tomirlari shisha boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, men shunday bir kalimani bilamanki, agar bu (kishi) uni aytsa, oʻzi sezayotgan (gʻazab) undan ketib qoladi: ‹Aʼuzu billahi minash-shaytonir-rojim — Quvgʻin qilingan shaytondan Allohga panoh tilayman›», dedilar. Shunda haligi kishi: «Sen menda jinnilik koʻryapsanmi?» dedi.Сулаймон ибн Сурад (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларида икки киши сўкишиб қолди. Улардан бирининг кўзлари қизара ва бўйин томирлари шиша бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мен шундай бир калимани биламанки, агар бу (киши) уни айтса, ўзи сезаётган (ғазаб) ундан кетиб қолади: ‹Аъузу биллаҳи минаш-шайтонир-рожим — Қувғин қилинган шайтондан Аллоҳга паноҳ тилайман›», дедилар. Шунда ҳалиги киши: «Сен менда жиннилик кўряпсанми?» деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَنَا ‏"‏ إِذَا غَضِبَ أَحَدُكُمْ وَهُوَ قَائِمٌ فَلْيَجْلِسْ فَإِنْ ذَهَبَ عَنْهُ الْغَضَبُ وَإِلاَّ فَلْيَضْطَجِعْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga: «Qachon birortangiz tik turgan holatda gʻazablansa, oʻtirsin. Agar gʻazab undan ketsa (yaxshi), boʻlmasa yonboshlab yotsin», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Қачон бирортангиз тик турган ҳолатда ғазабланса, ўтирсин. Агар ғазаб ундан кетса (яхши), бўлмаса ёнбошлаб ётсин», дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ دَاوُدَ، عَنْ بَكْرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ أَبَا ذَرٍّ بِهَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا أَصَحُّ الْحَدِيثَيْنِ ‏.‏

Bakr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Abu Zarrni (biror ish bilan) yubordilar. Soʻng u yuqorida zikr qilingan hadisni rivoyat qildi. Abu Dovud aytdi: Bu ikki hadisning aniqrogʻidir.Бакр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Абу Заррни (бирор иш билан) юбордилар. Сўнг у юқорида зикр қилинган ҳадисни ривоят қилди. Абу Довуд айтди: Бу икки ҳадиснинг аниқроғидир.

حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خَلَفٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو وَائِلٍ الْقَاصُّ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى عُرْوَةَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ السَّعْدِيِّ فَكَلَّمَهُ رَجُلٌ فَأَغْضَبَهُ فَقَامَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ رَجَعَ وَقَدْ تَوَضَّأَ فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّي عَطِيَّةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْغَضَبَ مِنَ الشَّيْطَانِ وَإِنَّ الشَّيْطَانَ خُلِقَ مِنَ النَّارِ وَإِنَّمَا تُطْفَأُ النَّارُ بِالْمَاءِ فَإِذَا غَضِبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَتَوَضَّأْ ‏"‏ ‏.‏

Atiyya as-Saʼdiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. Abu Voil al-Qoss aytdi: Biz Urva ibn Muhammad ibn as-Saʼdiyning huzuriga kirdik. Bir kishi unga gapirib, uni gʻazablantirib qoʻydi. Shunda u turib taharat oldi, soʻng taharat olgan holda qaytib keldi va aytdi: Otam menga bobom Atiyyadan soʻzlab berdi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, gʻazab shaytondandir, shayton esa olovdan yaratilgan, olov faqat suv bilan oʻchiriladi. Bas, qachon birortangiz gʻazablansa, taharat olsin», dedilar.Атийя ас-Саъдий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Абу Воил ал-Қосс айтди: Биз Урва ибн Муҳаммад ибн ас-Саъдийнинг ҳузурига кирдик. Бир киши унга гапириб, уни ғазаблантириб қўйди. Шунда у туриб таҳарат олди, сўнг таҳарат олган ҳолда қайтиб келди ва айтди: Отам менга бобом Атийядан сўзлаб берди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, ғазаб шайтондандир, шайтон эса оловдан яратилган, олов фақат сув билан ўчирилади. Бас, қачон бирортангиз ғазабланса, таҳарат олсин», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّهَا قَالَتْ مَا خُيِّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَمْرَيْنِ إِلاَّ اخْتَارَ أَيْسَرَهُمَا مَا لَمْ يَكُنْ إِثْمًا فَإِنْ كَانَ إِثْمًا كَانَ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنْهُ وَمَا انْتَقَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ إِلاَّ أَنْ تُنْتَهَكَ حُرْمَةُ اللَّهِ تَعَالَى فَيَنْتَقِمَ لِلَّهِ بِهَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺ ikki ish orasida ixtiyor berilganlarida, agar (biri) gunoh boʻlmasa, doimo ularning osonrogʻini tanlardilar. Agar gunoh boʻlsa, kishilarning undan eng yiroqrogʻi u zot edilar. Rasululloh ﷺ Alloh taoloning hurmati buzilib, u uchun qasos olgan holatdan boshqa hech qachon oʻzlari uchun qasos olmaganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺ икки иш орасида ихтиёр берилганларида, агар (бири) гуноҳ бўлмаса, доимо уларнинг осонроғини танлардилар. Агар гуноҳ бўлса, кишиларнинг ундан энг йироқроғи у зот эдилар. Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ таолонинг ҳурмати бузилиб, у учун қасос олган ҳолатдан бошқа ҳеч қачон ўзлари учун қасос олмаганлар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها، قَالَتْ مَا ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَادِمًا وَلاَ امْرَأَةً قَطُّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hech qachon biror xizmatkorni ham, ayolni ham urmaganlar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳеч қачон бирор хизматкорни ҳам, аёлни ҳам урмаганлар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ الزُّبَيْرِ - فِي قَوْلِهِ ‏{‏ خُذِ الْعَفْوَ ‏}‏ قَالَ أُمِرَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَأْخُذَ الْعَفْوَ مِنْ أَخْلاَقِ النَّاسِ ‏.‏

Abdulloh ibn az-Zubayr (roziyallohu anhumo)dan Allohning {Avf yoʻlini tut} degan oyati haqida rivoyat qilinadi: «Allohning Nabiysi ﷺ kishilarning xulqlaridan avfni (kechirimlilikni) olishga buyurildilar», dedi.Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр (розияллоҳу анҳумо)дан Аллоҳнинг {Авф йўлини тут} деган ояти ҳақида ривоят қилинади: «Аллоҳнинг Набийси ﷺ кишиларнинг хулқларидан авфни (кечиримлиликни) олишга буюрилдилар», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ، - يَعْنِي الْحِمَّانِيَّ - حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا بَلَغَهُ عَنِ الرَّجُلِ الشَّىْءُ لَمْ يَقُلْ مَا بَالُ فُلاَنٍ يَقُولُ وَلَكِنْ يَقُولُ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَقُولُونَ كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ ga biror kishi haqida (yoqimsiz) bir narsa yetib kelsa, ‹Falonchiga nima boʻldi, bunday deydi?› deb aytmas edilar, balki: «Qavmlarga nima boʻldiki, bunday-bunday deyishadi?» der edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ га бирор киши ҳақида (ёқимсиз) бир нарса етиб келса, ‹Фалончига нима бўлди, бундай дейди?› деб айтмас эдилар, балки: «Қавмларга нима бўлдики, бундай-бундай дейишади?» дер эдилар», деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا سَلْمٌ الْعَلَوِيُّ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، دَخَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ أَثَرُ صُفْرَةٍ - وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَلَّمَا يُوَاجِهُ رَجُلاً فِي وَجْهِهِ بِشَىْءٍ يَكْرَهُهُ - فَلَمَّا خَرَجَ قَالَ ‏"‏ لَوْ أَمَرْتُمْ هَذَا أَنْ يَغْسِلَ ذَا عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَلْمٌ لَيْسَ هُوَ عَلَوِيًّا كَانَ يُبْصِرُ فِي النُّجُومِ وَشَهِدَ عِنْدَ عَدِيِّ بْنِ أَرْطَاةَ عَلَى رُؤْيَةِ الْهِلاَلِ فَلَمْ يُجِزْ شَهَادَتَهُ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi ustida sariq (boʻyoq) izi boʻlgan holda Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kirdi. Rasululloh ﷺ biror kishining yuziga uning yoqtirmaydigan narsasini kamdan-kam aytar edilar. U chiqib ketgach: «Bu kishiga buni yuvib tashlashni buyursangiz boʻlmasmidi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Salm alaviy (Alining avlodidan) emas, u yulduzlarga qarab (folbinlik) qilar edi va Adiy ibn Artoning huzurida hilolni koʻrganligi haqida guvohlik bergan edi, biroq uning guvohligi qabul qilinmadi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши устида сариқ (бўёқ) изи бўлган ҳолда Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига кирди. Расулуллоҳ ﷺ бирор кишининг юзига унинг ёқтирмайдиган нарсасини камдан-кам айтар эдилар. У чиқиб кетгач: «Бу кишига буни ювиб ташлашни буюрсангиз бўлмасмиди», дедилар. Абу Довуд айтди: Салм алавий (Алининг авлодидан) эмас, у юлдузларга қараб (фолбинлик) қилар эди ва Адий ибн Артонинг ҳузурида ҳилолни кўрганлиги ҳақида гувоҳлик берган эди, бироқ унинг гувоҳлиги қабул қилинмади.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ فُرَافِصَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُتَوَكِّلِ الْعَسْقَلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا بِشْرُ بْنُ رَافِعٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رَفَعَاهُ جَمِيعًا قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمُؤْمِنُ غِرٌّ كَرِيمٌ وَالْفَاجِرُ خِبٌّ لَئِيمٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin sodda va saxiy boʻladi, fojir esa ayyor va past (razil) boʻladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин содда ва сахий бўлади, фожир эса айёр ва паст (разил) бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اسْتَأْذَنَ رَجُلٌ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ بِئْسَ ابْنُ الْعَشِيرَةِ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ ‏"‏ بِئْسَ رَجُلُ الْعَشِيرَةِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ ائْذَنُوا لَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلَ أَلاَنَ لَهُ الْقَوْلَ فَقَالَتْ عَائِشَةُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَنْتَ لَهُ الْقَوْلَ وَقَدْ قُلْتَ لَهُ مَا قُلْتَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ وَدَعَهُ - أَوْ تَرَكَهُ - النَّاسُ لاِتِّقَاءِ فُحْشِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ ning huzurlariga kirishga izn soʻradi. Shunda u zot: «U qabilaning yomon farzandidir», yoki: «U qabilaning yomon kishisidir», dedilar. Soʻng: «Unga izn beringlar», dedilar. U kirgach, unga yumshoq soʻz bilan muomala qildilar. Oisha: «Yo Rasululloh, siz unga shunday-shunday degan edingizu, soʻng unga yumshoq soʻz bilan muomala qildingiz?» dedi. U zot: «Qiyomat kunida Alloh huzurida martabasi eng yomon kishi shunday odamki, uning qoʻpolligidan saqlanish uchun odamlar uni tark etadilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ нинг ҳузурларига киришга изн сўради. Шунда у зот: «У қабиланинг ёмон фарзандидир», ёки: «У қабиланинг ёмон кишисидир», дедилар. Сўнг: «Унга изн беринглар», дедилар. У киргач, унга юмшоқ сўз билан муомала қилдилар. Оиша: «Ё Расулуллоҳ, сиз унга шундай-шундай деган эдингизу, сўнг унга юмшоқ сўз билан муомала қилдингиз?» деди. У зот: «Қиёмат кунида Аллоҳ ҳузурида мартабаси энг ёмон киши шундай одамки, унинг қўполлигидан сақланиш учун одамлар уни тарк этадилар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَجُلاً، اسْتَأْذَنَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بِئْسَ أَخُو الْعَشِيرَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلَ انْبَسَطَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَلَّمَهُ فَلَمَّا خَرَجَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمَّا اسْتَأْذَنَ قُلْتَ ‏"‏ بِئْسَ أَخُو الْعَشِيرَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلَ انْبَسَطْتَ إِلَيْهِ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْفَاحِشَ الْمُتَفَحِّشَ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ ning huzurlariga kirishga izn soʻradi. Shunda Nabiy ﷺ: «U qabilaning yomon birodaridir», dedilar. U kirgach, Rasululloh ﷺ unga ochiq yuz bilan muomala qildilar va u bilan suhbatlashdilar. U chiqib ketgach, men: «Yo Rasululloh, u izn soʻraganida siz ‹U qabilaning yomon birodaridir› dedingiz, u kirgach esa unga ochiq yuz bilan muomala qildingiz?» dedim. Shunda u zot: «Ey Oisha, albatta, Alloh qoʻpol va behayolik qiluvchi kishini sevmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ нинг ҳузурларига киришга изн сўради. Шунда Набий ﷺ: «У қабиланинг ёмон биродаридир», дедилар. У киргач, Расулуллоҳ ﷺ унга очиқ юз билан муомала қилдилар ва у билан суҳбатлашдилар. У чиқиб кетгач, мен: «Ё Расулуллоҳ, у изн сўраганида сиз ‹У қабиланинг ёмон биродаридир› дедингиз, у киргач эса унга очиқ юз билан муомала қилдингиз?» дедим. Шунда у зот: «Эй Оиша, албатта, Аллоҳ қўпол ва беҳаёлик қилувчи кишини севмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَتْ فَقَالَ تَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَائِشَةُ إِنَّ مِنْ شِرَارِ النَّاسِ الَّذِينَ يُكْرَمُونَ اتِّقَاءَ أَلْسِنَتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan shu qissa haqida rivoyat qilinadi: U (Oisha) aytdiki, Nabiy ﷺ: «Ey Oisha, albatta, odamlarning eng yomonlaridan biri tillaridan saqlanish uchun hurmat qilinadigan kishilardir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан шу қисса ҳақида ривоят қилинади: У (Оиша) айтдики, Набий ﷺ: «Эй Оиша, албатта, одамларнинг энг ёмонларидан бири тилларидан сақланиш учун ҳурмат қилинадиган кишилардир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو قَطَنٍ، أَخْبَرَنَا مُبَارَكٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ مَا رَأَيْتُ رَجُلاً الْتَقَمَ أُذُنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيُنَحِّي رَأْسَهُ حَتَّى يَكُونَ الرَّجُلُ هُوَ الَّذِي يُنَحِّي رَأْسَهُ وَمَا رَأَيْتُ رَجُلاً أَخَذَ بِيَدِهِ فَتَرَكَ يَدَهُ حَتَّى يَكُونَ الرَّجُلُ هُوَ الَّذِي يَدَعُ يَدَهُ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men birorta kishini Rasululloh ﷺ ning quloqlariga ogʻiz qoʻyib (sirlashganda) kishining oʻzi boshini tortmaguncha, u zot boshlarini tortganlarini koʻrmadim. Yana birorta kishini uning qoʻlidan ushlaganda, kishining oʻzi qoʻlini qoʻyib yubormaguncha, u zot qoʻllarini qoʻyib yuborganlarini koʻrmadim», dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен бирорта кишини Расулуллоҳ ﷺ нинг қулоқларига оғиз қўйиб (сирлашганда) кишининг ўзи бошини тортмагунча, у зот бошларини тортганларини кўрмадим. Яна бирорта кишини унинг қўлидан ушлаганда, кишининг ўзи қўлини қўйиб юбормагунча, у зот қўлларини қўйиб юборганларини кўрмадим», деди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مَرَّ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الأَنْصَارِ وَهُوَ يَعِظُ أَخَاهُ فِي الْحَيَاءِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعْهُ فَإِنَّ الْحَيَاءَ مِنَ الإِيمَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ansorlardan boʻlgan bir kishining yonidan oʻtdilar, u oʻz birodarini hayo haqida (uni juda koʻp hayo qiladi deb) tanbeh berayotgan edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni qoʻyib yubor, chunki hayo iymondandir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ансорлардан бўлган бир кишининг ёнидан ўтдилар, у ўз биродарини ҳаё ҳақида (уни жуда кўп ҳаё қилади деб) танбеҳ бераётган эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қўйиб юбор, чунки ҳаё иймондандир», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ كُنَّا مَعَ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَثَمَّ بُشَيْرُ بْنُ كَعْبٍ فَحَدَّثَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْحَيَاءُ خَيْرٌ كُلُّهُ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ الْحَيَاءُ كُلُّهُ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ بُشَيْرُ بْنُ كَعْبٍ إِنَّا نَجِدُ فِي بَعْضِ الْكُتُبِ أَنَّ مِنْهُ سَكِينَةً وَوَقَارًا وَمِنْهُ ضَعْفًا ‏.‏ فَأَعَادَ عِمْرَانُ الْحَدِيثَ وَأَعَادَ بُشَيْرٌ الْكَلاَمَ قَالَ فَغَضِبَ عِمْرَانُ حَتَّى احْمَرَّتْ عَيْنَاهُ وَقَالَ أَلاَ أَرَانِي أُحَدِّثُكَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتُحَدِّثُنِي عَنْ كُتُبِكَ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا يَا أَبَا نُجَيْدٍ إِيهٍ إِيهٍ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) bilan birga edik, oʻsha yerda Bushayr ibn Kaʼb ham bor edi. Imron ibn Husayn rivoyat qilib aytdiki, Rasululloh ﷺ: «Hayo butunlay yaxshidir», yoki: «Hayoning hammasi yaxshidir», dedilar. Shunda Bushayr ibn Kaʼb: «Biz baʼzi kitoblarda hayoning bir qismi vazminlik va salobat keltirishini, bir qismi esa zaiflik keltirishini topamiz», dedi. Imron hadisni qaytardi, Bushayr ham gapini qaytardi. (Rovi) aytdiki: Shunda Imron gʻazablanib, hatto koʻzlari qizarib ketdi va: «Men senga Rasululloh ﷺ dan hadis aytib turibman-u, sen menga oʻz kitoblaringdan gapirasanmi?» dedi. Biz: «Ey Abu Nujayd, boʻldi, boʻldi (yetar)», dedik.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) билан бирга эдик, ўша ерда Бушайр ибн Каъб ҳам бор эди. Имрон ибн Ҳусайн ривоят қилиб айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳаё бутунлай яхшидир», ёки: «Ҳаёнинг ҳаммаси яхшидир», дедилар. Шунда Бушайр ибн Каъб: «Биз баъзи китобларда ҳаёнинг бир қисми вазминлик ва салобат келтиришини, бир қисми эса заифлик келтиришини топамиз», деди. Имрон ҳадисни қайтарди, Бушайр ҳам гапини қайтарди. (Рови) айтдики: Шунда Имрон ғазабланиб, ҳатто кўзлари қизариб кетди ва: «Мен сенга Расулуллоҳ ﷺ дан ҳадис айтиб турибман-у, сен менга ўз китобларингдан гапирасанми?» деди. Биз: «Эй Абу Нужайд, бўлди, бўлди (етар)», дедик.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلاَمِ النُّبُوَّةِ الأُولَى إِذَا لَمْ تَسْتَحِ فَافْعَلْ مَا شِئْتَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, odamlar avvalgi paygʻambarlik soʻzlaridan idrok etgan narsalardan biri: ‹Hayo qilmasang, xohlaganingni qil› (degan soʻzdir)», dedilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, одамлар аввалги пайғамбарлик сўзларидан идрок этган нарсалардан бири: ‹Ҳаё қилмасанг, хоҳлаганингни қил› (деган сўздир)», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - يَعْنِي الإِسْكَنْدَرَانِيَّ - عَنْ عَمْرٍو، عَنِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ عَائِشَةَ، رَحِمَهَا اللَّهُ قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَيُدْرِكُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ دَرَجَةَ الصَّائِمِ الْقَائِمِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, moʻmin oʻzining goʻzal xulqi bilan kechasi (nafl) namoz oʻqib, kunduzi roʻza tutuvchi kishining darajasiga erishadi›, deganlarini eshitdim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, мўмин ўзининг гўзал хулқи билан кечаси (нафл) намоз ўқиб, кундузи рўза тутувчи кишининг даражасига эришади›, деганларини эшитдим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، وَحَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالاَ حَدَّثَنَا ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ أَبِي بَزَّةَ، عَنْ عَطَاءٍ الْكَيْخَارَانِيِّ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ شَىْءٍ أَثْقَلُ فِي الْمِيزَانِ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً الْكَيْخَارَانِيَّ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ عَطَاءُ بْنُ يَعْقُوبَ وَهُوَ خَالُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَافِعٍ يُقَالُ كَيْخَارَانِيٌّ وَكَوْخَارَانِيٌّ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadiki, u zot: «(Qiyomat kunida) tarozida goʻzal xulqdan ogʻirroq boʻladigan hech narsa yoʻq», dedilar. Abu Dovud aytdi: Uning ismi Ato ibn Yaʼqubdir. U Ibrohim ibn Nofiʼning togʻasidir. Unga Kayxoroniy va Kavxoroniy deyiladi.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинадики, у зот: «(Қиёмат кунида) тарозида гўзал хулқдан оғирроқ бўладиган ҳеч нарса йўқ», дедилар. Абу Довуд айтди: Унинг исми Ато ибн Яъқубдир. У Иброҳим ибн Нофиънинг тоғасидир. Унга Кайхороний ва Кавхороний дейилади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ الدِّمَشْقِيُّ أَبُو الْجَمَاهِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو كَعْبٍ، أَيُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ السَّعْدِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ حَبِيبٍ الْمُحَارِبِيُّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَا زَعِيمٌ بِبَيْتٍ فِي رَبَضِ الْجَنَّةِ لِمَنْ تَرَكَ الْمِرَاءَ وَإِنْ كَانَ مُحِقًّا وَبِبَيْتٍ فِي وَسَطِ الْجَنَّةِ لِمَنْ تَرَكَ الْكَذِبَ وَإِنْ كَانَ مَازِحًا وَبِبَيْتٍ فِي أَعْلَى الْجَنَّةِ لِمَنْ حَسَّنَ خُلُقَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men haq boʻlsa ham janjalni tark etgan kishi uchun jannat chekkasida bir uyni, hazillashayotgan boʻlsa ham yolgʻonni tark etgan kishi uchun jannat oʻrtasida bir uyni va xulqini goʻzal qilgan kishi uchun jannatning eng yuqorisida bir uyni kafolat beraman», dedilar.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ҳақ бўлса ҳам жанжални тарк этган киши учун жаннат чеккасида бир уйни, ҳазиллашаётган бўлса ҳам ёлғонни тарк этган киши учун жаннат ўртасида бир уйни ва хулқини гўзал қилган киши учун жаннатнинг энг юқорисида бир уйни кафолат бераман», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، وَعُثْمَانُ، ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَعْبَدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ الْجَوَّاظُ وَلاَ الْجَعْظَرِيُّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَالْجَوَّاظُ الْغَلِيظُ الْفَظُّ ‏.‏

Abu Bakr va Usmon — Abu Shayba oʻgʻillari — bizga aytib berdilar: Bizga Vakiʼ Sufyondan, u Maʼbad ibn Xoliddan, u Horisa ibn Vahbdan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ: «Jannatga javvoz ham, jaʼzariy ham kirmaydi», dedilar. (Roviy) aytdi: Javvoz — qoʻpol va badjahl odamdir.Абу Бакр ва Усмон — Абу Шайба ўғиллари — бизга айтиб бердилар: Бизга Вакиъ Суфёндан, у Маъбад ибн Холиддан, у Ҳориса ибн Ваҳбдан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатга жаввоз ҳам, жаъзарий ҳам кирмайди», дедилар. (Ровий) айтди: Жаввоз — қўпол ва баджаҳл одамдир.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَتِ الْعَضْبَاءُ لاَ تُسْبَقُ فَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ عَلَى قَعُودٍ لَهُ فَسَابَقَهَا فَسَبَقَهَا الأَعْرَابِيُّ فَكَأَنَّ ذَلِكَ شَقَّ عَلَى أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لاَ يَرْفَعَ شَيْئًا مِنَ الدُّنْيَا إِلاَّ وَضَعَهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Azbo (degan tuyani) hech narsa ortda qoldira olmas edi. Bir aʼrobiy oʻzining yosh tuyasi ustida kelib, u bilan poyga qildi va aʼrobiy uni ortda qoldirdi. Bu narsa Rasululloh ﷺ ning ashoblariga ogʻir botganday boʻldi. Shunda u zot: «Aziz va jalil boʻlmish Allohning haqqidirki, dunyodagi har bir narsani koʻtarsa, albatta uni (yana) pastga tushiradi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Азбо (деган туяни) ҳеч нарса ортда қолдира олмас эди. Бир аъробий ўзининг ёш туяси устида келиб, у билан пойга қилди ва аъробий уни ортда қолдирди. Бу нарса Расулуллоҳ ﷺ нинг ашобларига оғир ботгандай бўлди. Шунда у зот: «Азиз ва жалил бўлмиш Аллоҳнинг ҳаққидирки, дунёдаги ҳар бир нарсани кўтарса, албатта уни (яна) пастга туширади», дедилар.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، بِهَذِهِ الْقِصَّةِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ حَقًّا عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لاَ يَرْتَفِعَ شَىْءٌ مِنَ الدُّنْيَا إِلاَّ وَضَعَهُ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan shu qissa Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi. U zot: «Albatta, aziz va jalil boʻlmish Allohning haqqidirki, dunyodagi biror narsa yuksalsa, albatta uni (yana) pastga tushiradi», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан шу қисса Набий ﷺ дан ривоят қилинади. У зот: «Албатта, азиз ва жалил бўлмиш Аллоҳнинг ҳаққидирки, дунёдаги бирор нарса юксалса, албатта уни (яна) пастга туширади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ فَأَثْنَى عَلَى عُثْمَانَ فِي وَجْهِهِ فَأَخَذَ الْمِقْدَادُ بْنُ الأَسْوَدِ تُرَابًا فَحَثَا فِي وَجْهِهِ وَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا لَقِيتُمُ الْمَدَّاحِينَ فَاحْثُوا فِي وُجُوهِهِمُ التُّرَابَ ‏"‏ ‏.‏

Hammom (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi kelib, Usmonni yuziga maqtadi. Shunda Miqdod ibn al-Asvad tuproq olib, uning yuziga sochdi va: «Rasululloh ﷺ: ‹Maqtovchilarni koʻrsangiz, yuzlariga tuproq soching›, dedilar», dedi.Ҳаммом (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши келиб, Усмонни юзига мақтади. Шунда Миқдод ибн ал-Асвад тупроқ олиб, унинг юзига сочди ва: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мақтовчиларни кўрсангиз, юзларига тупроқ сочинг›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَثْنَى عَلَى رَجُلٍ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ ‏"‏ قَطَعْتَ عُنُقَ صَاحِبِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِذَا مَدَحَ أَحَدُكُمْ صَاحِبَهُ لاَ مَحَالَةَ فَلْيَقُلْ إِنِّي أَحْسِبُهُ كَمَا يُرِيدُ أَنْ يَقُولَ وَلاَ أُزَكِّيهِ عَلَى اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ ning huzurlarida boshqa bir kishini maqtadi. Shunda u zot unga: «Sen oshnangning boʻynini uzding», deb (buni) uch marta aytdilar. Soʻngra: «Sizlardan biri oshnasini maqtamasdan iloji boʻlmasa, ‹Men uni shunday deb hisoblayman›, desin — qanday demoqchi boʻlsa, (shunday); ‹Lekin men uni Allohning huzurida pok deb daʼvo qilmayman› (desin)», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ нинг ҳузурларида бошқа бир кишини мақтади. Шунда у зот унга: «Сен ошнангнинг бўйнини уздинг», деб (буни) уч марта айтдилар. Сўнгра: «Сизлардан бири ошнасини мақтамасдан иложи бўлмаса, ‹Мен уни шундай деб ҳисоблайман›, десин — қандай демоқчи бўлса, (шундай); ‹Лекин мен уни Аллоҳнинг ҳузурида пок деб даъво қилмайман› (десин)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ - حَدَّثَنَا أَبُو مَسْلَمَةَ، سَعِيدُ بْنُ يَزِيدَ عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ مُطَرِّفٍ، قَالَ قَالَ أَبِي انْطَلَقْتُ فِي وَفْدِ بَنِي عَامِرٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْنَا أَنْتَ سَيِّدُنَا ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ السَّيِّدُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا وَأَفْضَلُنَا فَضْلاً وَأَعْظَمُنَا طَوْلاً ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ قُولُوا بِقَوْلِكُمْ أَوْ بَعْضِ قَوْلِكُمْ وَلاَ يَسْتَجْرِيَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn ash-Shixxir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Banu Omir vakillari bilan Rasululloh ﷺ ning huzurlariga bordim. «Sen bizning sayyidimizsan», dedik. U zot: «Sayyid (xojayin) tabarak va taolo boʻlmish Allohdir», dedilar. «Sen fazl jihatidan eng afzalimiz, saxovat jihatidan eng ulugʻimizsan», dedik. U zot: «Oʻz soʻzingizni, yoki soʻzingizning baʼzisini ayting; shayton sizlarni oʻziga ish boqar qilib olmasin», dedilar.Абдуллоҳ ибн аш-Шиххир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Бану Омир вакиллари билан Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига бордим. «Сен бизнинг саййидимизсан», дедик. У зот: «Саййид (хожайин) табарак ва таоло бўлмиш Аллоҳдир», дедилар. «Сен фазл жиҳатидан энг афзалимиз, саховат жиҳатидан энг улуғимизсан», дедик. У зот: «Ўз сўзингизни, ёки сўзингизнинг баъзисини айтинг; шайтон сизларни ўзига иш боқар қилиб олмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ يُونُسَ، وَحُمَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ رَفِيقٌ يُحِبُّ الرِّفْقَ وَيُعْطِي عَلَيْهِ مَا لاَ يُعْطِي عَلَى الْعُنْفِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh mehribondir, mehribonlikni sevadi va u uchun shunday narsani beradiki, qoʻpollik uchun bermaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ меҳрибондир, меҳрибонликни севади ва у учун шундай нарсани берадики, қўполлик учун бермайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، وَأَبُو بَكْرٍ ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ وَمُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ قَالُوا حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنِ الْبَدَاوَةِ، فَقَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَبْدُو إِلَى هَذِهِ التِّلاَعِ وَإِنَّهُ أَرَادَ الْبَدَاوَةَ مَرَّةً فَأَرْسَلَ إِلَىَّ نَاقَةً مُحَرَّمَةً مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ فَقَالَ لِي ‏"‏ يَا عَائِشَةُ ارْفُقِي فَإِنَّ الرِّفْقَ لَمْ يَكُنْ فِي شَىْءٍ قَطُّ إِلاَّ زَانَهُ وَلاَ نُزِعَ مِنْ شَىْءٍ قَطُّ إِلاَّ شَانَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ الصَّبَّاحِ فِي حَدِيثِهِ مُحَرَّمَةٌ يَعْنِي لَمْ تُرْكَبْ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ ana shu soylarga (sahroga) chiqar edilar. Bir marta sahroga chiqishni xohlab, menga sadaqa tuyalaridan minilmagan bir tuyani yubordilar va menga: ‹Ey Oisha, muloyim boʻl, zero muloyimlik biror narsada boʻlsa, albatta uni bezaydi va biror narsadan olib tashlansa, albatta uni nuqsonli qiladi›, dedilar». Ibn as-Sabboh oʻz hadisida: «‹Muharrama› — yaʼni minilmagan, degani», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ана шу сойларга (саҳрога) чиқар эдилар. Бир марта саҳрога чиқишни хоҳлаб, менга садақа туяларидан минилмаган бир туяни юбордилар ва менга: ‹Эй Оиша, мулойим бўл, зеро мулойимлик бирор нарсада бўлса, албатта уни безайди ва бирор нарсадан олиб ташланса, албатта уни нуқсонли қилади›, дедилар». Ибн ас-Саббоҳ ўз ҳадисида: «‹Муҳаррама› — яъни минилмаган, дегани», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، وَوَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يُحْرَمِ الرِّفْقَ يُحْرَمِ الْخَيْرَ كُلَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Jarir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimki muloyimlikdan mahrum qilinsa, butun yaxshilikdan mahrum qilinibdi», dedilar.Жарир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки мулойимликдан маҳрум қилинса, бутун яхшиликдан маҳрум қилинибди», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحَارِثِ، - قَالَ الأَعْمَشُ وَقَدْ سَمِعْتُهُمْ يَذْكُرُونَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ الأَعْمَشُ - وَلاَ أَعْلَمُهُ إِلاَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ التُّؤَدَةُ فِي كُلِّ شَىْءٍ إِلاَّ فِي عَمَلِ الآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏

Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Oxirat amalidan boshqa har bir narsada (shoshmasdan) tadbir bilan ish tutish (yaxshidir)», dedilar.Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Охират амалидан бошқа ҳар бир нарсада (шошмасдан) тадбир билан иш тутиш (яхшидир)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَشْكُرُ اللَّهَ مَنْ لاَ يَشْكُرُ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Odamlarga shukr qilmagan kishi Allohga shukr qilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Одамларга шукр қилмаган киши Аллоҳга шукр қилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ الْمُهَاجِرِينَ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَهَبَتِ الأَنْصَارُ بِالأَجْرِ كُلِّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ مَا دَعَوْتُمُ اللَّهَ لَهُمْ وَأَثْنَيْتُمْ عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhojirlar: «Ey Rasululloh, ansorlar butun ajrni olib ketishdi (oldi)», dedilar. U zot: «Yoʻq, modomiki sizlar ular uchun Allohga duo qilsangiz va ularni maqtasangiz (sizlar ham ajr olasiz)», dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳожирлар: «Эй Расулуллоҳ, ансорлар бутун ажрни олиб кетишди (олди)», дедилар. У зот: «Йўқ, модомики сизлар улар учун Аллоҳга дуо қилсангиз ва уларни мақтасангиз (сизлар ҳам ажр оласиз)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ، مِنْ قَوْمِي عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أُعْطِيَ عَطَاءً فَوَجَدَ فَلْيَجْزِ بِهِ فَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَلْيُثْنِ بِهِ فَمَنْ أَثْنَى بِهِ فَقَدْ شَكَرَهُ وَمَنْ كَتَمَهُ فَقَدْ كَفَرَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ عَنْ شُرَحْبِيلَ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهُوَ شُرَحْبِيلُ يَعْنِي رَجُلاً مِنْ قَوْمِي كَأَنَّهُمْ كَرِهُوهُ فَلَمْ يُسَمُّوهُ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga bir narsa (inʼom) berilsa-yu, (qaytarishga) imkon topsa, uning evaziga (qaytarib) bersin; agar topa olmasa, uni (beruvchini) maqtasin. Kim uni maqtasa, albatta shukr qilibdi; kim uni yashirsa, albatta uni inkor (kufron) qilibdi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Yahyo ibn Ayyub Umora ibn Gʻaziyyadan, u Shurahbildan, u Jobirdan rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: «Qavmimdan bir kishi» deganda nazarda tutilgan kishi Shurahbildir; goʻyo ular uni yomon koʻrgani uchun ismini aytmagan koʻrinadi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга бир нарса (инъом) берилса-ю, (қайтаришга) имкон топса, унинг эвазига (қайтариб) берсин; агар топа олмаса, уни (берувчини) мақтасин. Ким уни мақтаса, албатта шукр қилибди; ким уни яширса, албатта уни инкор (куфрон) қилибди», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Яҳё ибн Айюб Умора ибн Ғазийядан, у Шураҳбилдан, у Жобирдан ривоят қилган. Абу Довуд айтди: «Қавмимдан бир киши» деганда назарда тутилган киши Шураҳбилдир; гўё улар уни ёмон кўргани учун исмини айтмаган кўринади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْجَرَّاحِ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي سُفْيَانَ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَبْلَى بَلاَءً فَذَكَرَهُ فَقَدْ شَكَرَهُ وَإِنْ كَتَمَهُ فَقَدْ كَفَرَهُ ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimga bir yaxshilik qilinsa-yu, uni (tilga olib) zikr qilsa, albatta unga shukr qilibdi; agar uni yashirsa, albatta uni inkor (kufron) qilibdi», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимга бир яхшилик қилинса-ю, уни (тилга олиб) зикр қилса, албатта унга шукр қилибди; агар уни яширса, албатта уни инкор (куфрон) қилибди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ زَيْدٍ، - يَعْنِي ابْنَ أَسْلَمَ - عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالْجُلُوسَ بِالطُّرُقَاتِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا بُدٌّ لَنَا مِنْ مَجَالِسِنَا نَتَحَدَّثُ فِيهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنْ أَبَيْتُمْ فَأَعْطُوا الطَّرِيقَ حَقَّهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَمَا حَقُّ الطَّرِيقِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ غَضُّ الْبَصَرِ وَكَفُّ الأَذَى وَرَدُّ السَّلاَمِ وَالأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّهْىُ عَنِ الْمُنْكَرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Yoʻllarda oʻtirishdan saqlaninglar!» dedilar. Shunda (sahobalar): «Yo Rasululloh, biz oʻzaro suhbatlashadigan oʻtiradigan joylarimizsiz iloj yoʻq», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Agar (oʻtirmasdan) qochsangiz, unda yoʻlning haqqini berib qoʻyinglar!» dedilar. Ular: «Yoʻlning haqqi nima, yo Rasululloh?» deyishdi. U zot: «Koʻzni (harom narsadan) tiyish, ozor berishdan saqlanish, salomga alik olish, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarishdir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Йўлларда ўтиришдан сақланинглар!» дедилар. Шунда (саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, биз ўзаро суҳбатлашадиган ўтирадиган жойларимизсиз илож йўқ», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Агар (ўтирмасдан) қочсангиз, унда йўлнинг ҳаққини бериб қўйинглар!» дедилар. Улар: «Йўлнинг ҳаққи нима, ё Расулуллоҳ?» дейишди. У зот: «Кўзни (ҳаром нарсадан) тийиш, озор беришдан сақланиш, саломга алик олиш, яхшиликка буюриш ва ёмонликдан қайтаришдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ - حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ ‏"‏ وَإِرْشَادُ السَّبِيلِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan shu qissa haqida rivoyat qilinadi: U zot: «Va yoʻl koʻrsatishdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан шу қисса ҳақида ривоят қилинади: У зот: «Ва йўл кўрсатишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى النَّيْسَابُورِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنِ ابْنِ حُجَيْرٍ الْعَدَوِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ ‏"‏ وَتُغِيثُوا الْمَلْهُوفَ وَتَهْدُوا الضَّالَّ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Hujayr al-Adaviy aytadi: Men Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan eshitdim, u Nabiy ﷺdan shu qissa haqida rivoyat qilib: U zot: «Va dod soʻraganga yordam beringlar, hamda adashganga toʻgʻri yoʻlni koʻrsatinglar», dedilar, deydi.Ибн Ҳужайр ал-Адавий айтади: Мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан эшитдим, у Набий ﷺдан шу қисса ҳақида ривоят қилиб: У зот: «Ва дод сўраганга ёрдам беринглар, ҳамда адашганга тўғри йўлни кўрсатинглар», дедилар, дейди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ الطَّبَّاعِ، وَكَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، - قَالَ ابْنُ عِيسَى قَالَ - حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي إِلَيْكَ حَاجَةً ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ يَا أُمَّ فُلاَنٍ اجْلِسِي فِي أَىِّ نَوَاحِي السِّكَكِ شِئْتِ حَتَّى أَجْلِسَ إِلَيْكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَلَسَتْ فَجَلَسَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْهَا حَتَّى قَضَتْ حَاجَتَهَا ‏.‏ وَلَمْ يَذْكُرِ ابْنُ عِيسَى حَتَّى قَضَتْ حَاجَتَهَا ‏.‏ وَقَالَ كَثِيرٌ عَنْ حُمَيْدٍ عَنْ أَنَسٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadi: Bir ayol Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, mening sizdan bir hojatim bor», dedi. U zot unga: «Ey falonchining onasi, koʻchalardan qaysi tarafni xohlasang, oʻsha yerda oʻtir, men sening oldingga oʻtiraman», dedilar. (Anas) aytadi: Shunda u ayol oʻtirdi, Nabiy ﷺ ham uning oldiga oʻtirdilar, toki u ayol hojatini bitirgunicha. Ibn Iyso «toki u hojatini bitirgunicha» degan soʻzni zikr qilmadi. Kasir esa: Humayddan, u Anasdan rivoyat qildi, dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтади: Бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, менинг сиздан бир ҳожатим бор», деди. У зот унга: «Эй фалончининг онаси, кўчалардан қайси тарафни хоҳласанг, ўша ерда ўтир, мен сенинг олдингга ўтираман», дедилар. (Анас) айтади: Шунда у аёл ўтирди, Набий ﷺ ҳам унинг олдига ўтирдилар, токи у аёл ҳожатини битиргунича. Ибн Ийсо «токи у ҳожатини битиргунича» деган сўзни зикр қилмади. Касир эса: Ҳумайддан, у Анасдан ривоят қилди, деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ امْرَأَةً، كَانَ فِي عَقْلِهَا شَىْءٌ بِمَعْنَاهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan shu maʼnoda (boshqa isnod bilan) rivoyat qilinadi. Bunda: aqlida (zaiflik) bor ayol, deb qoʻshildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан шу маънода (бошқа иснод билан) ривоят қилинади. Бунда: ақлида (заифлик) бор аёл, деб қўшилди.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الْمَوَالِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ خَيْرُ الْمَجَالِسِ أَوْسَعُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرَةَ الأَنْصَارِيُّ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺning: «Eng yaxshi oʻtiriladigan joylar — eng kengidir», deganlarini eshitdim. Abu Dovud aytdi: U Abdurrahmon ibn Amr ibn Abu Amra al-Ansoriydir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Энг яхши ўтириладиган жойлар — энг кенгидир», деганларини эшитдим. Абу Довуд айтди: У Абдурраҳмон ибн Амр ибн Абу Амра ал-Ансорийдир.

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، وَمَخْلَدُ بْنُ خَالِدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ فِي الشَّمْسِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ مَخْلَدٌ ‏"‏ فِي الْفَىْءِ ‏"‏ ‏.‏ ‏"‏ فَقَلَصَ عَنْهُ الظِّلُّ وَصَارَ بَعْضُهُ فِي الشَّمْسِ وَبَعْضُهُ فِي الظِّلِّ فَلْيَقُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan eshitgan kishi rivoyat qiladi: Abul-Qosim ﷺ: «Sizlardan biriningiz quyoshda (Maxlad: ‹soyada› dedi) boʻlganida, soya undan torayib, badanining bir qismi quyoshda, bir qismi soyada qoladigan boʻlsa, oʻrnidan tursin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан эшитган киши ривоят қилади: Абул-Қосим ﷺ: «Сизлардан биринингиз қуёшда (Махлад: ‹сояда› деди) бўлганида, соя ундан торайиб, баданининг бир қисми қуёшда, бир қисми сояда қоладиган бўлса, ўрнидан турсин», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنِي قَيْسٌ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ جَاءَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فَقَامَ فِي الشَّمْسِ فَأَمَرَ بِهِ فَحُوِّلَ إِلَى الظِّلِّ ‏.‏

Qays otasidan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ xutba qilayotganlarida u (otasi) keldi va quyoshda turdi. Shunda u zot uni (koʻchirishni) buyurdilar, u soyaga koʻchirildi.Қайс отасидан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилаётганларида у (отаси) келди ва қуёшда турди. Шунда у зот уни (кўчиришни) буюрдилар, у сояга кўчирилди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ حَدَّثَنِي الْمُسَيَّبُ بْنُ رَافِعٍ، عَنْ تَمِيمِ بْنِ طَرَفَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَسْجِدَ وَهُمْ حِلَقٌ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي أَرَاكُمْ عِزِينَ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ masjidga kirdilar, (sahobalar) toʻp-toʻp boʻlib oʻtirishgan edi. Shunda u zot: «Nega men sizlarni ayri-ayri guruh boʻlib oʻtirgan koʻraman?» dedilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ масжидга кирдилар, (саҳобалар) тўп-тўп бўлиб ўтиришган эди. Шунда у зот: «Нега мен сизларни айри-айри гуруҳ бўлиб ўтирган кўраман?» дедилар.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنِ ابْنِ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا قَالَ كَأَنَّهُ يُحِبُّ الْجَمَاعَةَ ‏.‏

Aʼmash shu (rivoyat) bilan rivoyat qilib: Goʻyo u (zot) jamoa boʻlib (toʻplanib) oʻtirishni yaxshi koʻrar edilar, dedi.Аъмаш шу (ривоят) билан ривоят қилиб: Гўё у (зот) жамоа бўлиб (тўпланиб) ўтиришни яхши кўрар эдилар, деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْوَرْكَانِيُّ، وَهَنَّادٌ، أَنَّ شَرِيكًا، أَخْبَرَهُمْ عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كُنَّا إِذَا أَتَيْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَلَسَ أَحَدُنَا حَيْثُ يَنْتَهِي ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Nabiy ﷺning oldilariga kelganimizda, har birimiz (majlisning) oxiri qayerda tugasa, oʻsha yerga oʻtirardik.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Набий ﷺнинг олдиларига келганимизда, ҳар биримиз (мажлиснинг) охири қаерда тугаса, ўша ерга ўтирардик.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو مِجْلَزٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَعَنَ مَنْ جَلَسَ وَسْطَ الْحَلْقَةِ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ halqaning oʻrtasiga oʻtirgan kishini laʼnatladilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳалқанинг ўртасига ўтирган кишини лаънатладилар.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، مَوْلَى آلِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي الْحَسَنِ، قَالَ جَاءَنَا أَبُو بَكْرَةَ فِي شَهَادَةٍ فَقَامَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ مَجْلِسِهِ فَأَبَى أَنْ يَجْلِسَ فِيهِ وَقَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ذَا وَنَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَمْسَحَ الرَّجُلُ يَدَهُ بِثَوْبِ مَنْ لَمْ يَكْسُهُ ‏.‏

Said ibn Abul-Hasan aytadi: Abu Bakra (roziyallohu anhu) bizning oldimizga bir guvohlik berish uchun keldi. Shunda bir kishi oʻz oʻrnidan unga (joy berish uchun) turdi, ammo u oʻsha joyga oʻtirishdan bosh tortib: «Nabiy ﷺ bundan qaytarganlar, hamda Nabiy ﷺ kishi oʻzi kiydirmagan kishining kiyimiga qoʻlini artishidan ham qaytarganlar», dedi.Саид ибн Абул-Ҳасан айтади: Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) бизнинг олдимизга бир гувоҳлик бериш учун келди. Шунда бир киши ўз ўрнидан унга (жой бериш учун) турди, аммо у ўша жойга ўтиришдан бош тортиб: «Набий ﷺ бундан қайтарганлар, ҳамда Набий ﷺ киши ўзи кийдирмаган кишининг кийимига қўлини артишидан ҳам қайтарганлар», деди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جَعْفَرٍ، حَدَّثَهُمْ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ عَقِيلِ بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْخَصِيبِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ مَجْلِسِهِ فَذَهَبَ لِيَجْلِسَ فِيهِ فَنَهَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو الْخَصِيبِ اسْمُهُ زِيَادُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Bir kishi Rasululloh ﷺning oldilariga keldi. Shunda bir kishi oʻz oʻrnidan unga (joy berish uchun) turdi, u esa oʻsha joyga oʻtirgani bordi. Lekin Rasululloh ﷺ uni (bundan) qaytardilar. Abu Dovud aytdi: Abul-Xasibning ismi Ziyod ibn Abdurrahmondir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келди. Шунда бир киши ўз ўрнидан унга (жой бериш учун) турди, у эса ўша жойга ўтиргани борди. Лекин Расулуллоҳ ﷺ уни (бундан) қайтардилар. Абу Довуд айтди: Абул-Хасибнинг исми Зиёд ибн Абдурраҳмондир.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ مَثَلُ الأُتْرُجَّةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا طَيِّبٌ وَمَثَلُ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ التَّمْرَةِ طَعْمُهَا طَيِّبٌ وَلاَ رِيحَ لَهَا وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الرَّيْحَانَةِ رِيحُهَا طَيِّبٌ وَطَعْمُهَا مُرٌّ وَمَثَلُ الْفَاجِرِ الَّذِي لاَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ كَمَثَلِ الْحَنْظَلَةِ طَعْمُهَا مُرٌّ وَلاَ رِيحَ لَهَا وَمَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ كَمَثَلِ صَاحِبِ الْمِسْكِ إِنْ لَمْ يُصِبْكَ مِنْهُ شَىْءٌ أَصَابَكَ مِنْ رِيحِهِ وَمَثَلُ جَلِيسِ السُّوءِ كَمَثَلِ صَاحِبِ الْكِيرِ إِنْ لَمْ يُصِبْكَ مِنْ سَوَادِهِ أَصَابَكَ مِنْ دُخَانِهِ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼon oʻqiydigan moʻminning misoli toʻrunj (sitrus) mevasiga oʻxshaydi: hidi ham yoqimli, taʼmi ham yoqimli. Qurʼon oʻqimaydigan moʻminning misoli xurmoga oʻxshaydi: taʼmi yoqimli, lekin hidi yoʻq. Qurʼon oʻqiydigan fojirning misoli rayhonga oʻxshaydi: hidi yoqimli, lekin taʼmi achchiq. Qurʼon oʻqimaydigan fojirning misoli esa hanzal (achchiq qovoq)ga oʻxshaydi: taʼmi achchiq va hidi ham yoʻq. Yaxshi hamsuhbatning misoli mushk egasiga oʻxshaydi: undan senga biron narsa tegmasa ham, hididan tegadi. Yomon hamsuhbatning misoli esa bosqon (temirchi koʻrigi) egasiga oʻxshaydi: uning qorasidan senga tegmasa ham, tutunidan tegadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон ўқийдиган мўминнинг мисоли тўрунж (ситрус) мевасига ўхшайди: ҳиди ҳам ёқимли, таъми ҳам ёқимли. Қуръон ўқимайдиган мўминнинг мисоли хурмога ўхшайди: таъми ёқимли, лекин ҳиди йўқ. Қуръон ўқийдиган фожирнинг мисоли райҳонга ўхшайди: ҳиди ёқимли, лекин таъми аччиқ. Қуръон ўқимайдиган фожирнинг мисоли эса ҳанзал (аччиқ қовоқ)га ўхшайди: таъми аччиқ ва ҳиди ҳам йўқ. Яхши ҳамсуҳбатнинг мисоли мушк эгасига ўхшайди: ундан сенга бирон нарса тегмаса ҳам, ҳидидан тегади. Ёмон ҳамсуҳбатнинг мисоли эса босқон (темирчи кўриги) эгасига ўхшайди: унинг қорасидан сенга тегмаса ҳам, тутунидан тегади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - الْمَعْنَى - ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا الْكَلاَمِ الأَوَّلِ إِلَى قَوْلِهِ ‏"‏ وَطَعْمُهَا مُرٌّ ‏"‏ ‏.‏ وَزَادَ ابْنُ مُعَاذٍ قَالَ قَالَ أَنَسٌ وَكُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ مَثَلَ جَلِيسِ الصَّالِحِ وَسَاقَ بَقِيَّةَ الْحَدِيثِ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali yuqoridagi birinchi hadis «…taʼmi achchiq» degan soʻzlarigacha rivoyat qilingan. Ibn Muʼoz oʻz rivoyatida shu ziyodani keltirdi: Anas dedi: «Biz yaxshi hamsuhbatning misoli (haqida) bir-birimizga gapirib turardik», deb hadisning qolgan qismini keltirdi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали юқоридаги биринчи ҳадис «…таъми аччиқ» деган сўзларигача ривоят қилинган. Ибн Муъоз ўз ривоятида шу зиёдани келтирди: Анас деди: «Биз яхши ҳамсуҳбатнинг мисоли (ҳақида) бир-биримизга гапириб турардик», деб ҳадиснинг қолган қисмини келтирди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّبَّاحِ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، عَنْ شُبَيْلِ بْنِ عَزْرَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَثَلُ الْجَلِيسِ الصَّالِحِ ‏"‏ ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ orqali yuqoridagi hadis boshqa sanad bilan ham rivoyat qilingan. U zot ﷺ: «Yaxshi hamsuhbatning misoli…» dedilar, deb shunga oʻxshashini zikr qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ орқали юқоридаги ҳадис бошқа санад билан ҳам ривоят қилинган. У зот ﷺ: «Яхши ҳамсуҳбатнинг мисоли…» дедилар, деб шунга ўхшашини зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ غَيْلاَنَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَوْ عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تُصَاحِبْ إِلاَّ مُؤْمِنًا وَلاَ يَأْكُلْ طَعَامَكَ إِلاَّ تَقِيٌّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Faqat moʻmin kishi bilan hamsuhbat boʻl va taomingni faqat taqvodor kishi yesin», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Фақат мўмин киши билан ҳамсуҳбат бўл ва таомингни фақат тақводор киши есин», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، وَأَبُو دَاوُدَ قَالاَ حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ وَرْدَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الرَّجُلُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ فَلْيَنْظُرْ أَحَدُكُمْ مَنْ يُخَالِلُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kishi oʻz doʻstining dini (yoʻli) ustidadir. Bas, sizlardan har biringiz kim bilan doʻstlashayotganiga qarab koʻrsin», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Киши ўз дўстининг дини (йўли) устидадир. Бас, сизлардан ҳар бирингиз ким билан дўстлашаётганига қараб кўрсин», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا جَعْفَرٌ، - يَعْنِي ابْنَ بُرْقَانَ - عَنْ يَزِيدَ، - يَعْنِي ابْنَ الأَصَمِّ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَرْفَعُهُ قَالَ ‏"‏ الأَرْوَاحُ جُنُودٌ مُجَنَّدَةٌ فَمَا تَعَارَفَ مِنْهَا ائْتَلَفَ وَمَا تَنَاكَرَ مِنْهَا اخْتَلَفَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) buni Nabiy ﷺ ga marfuʼ qilib (koʻtarib) rivoyat qiladi: «Ruhlar saf tortgan qoʻshinlardir. Ulardan bir-birini taniganlari (oʻzaro) inoq boʻladi, bir-birini tanimaganlari esa (oʻzaro) ixtilof qiladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) буни Набий ﷺ га марфуъ қилиб (кўтариб) ривоят қилади: «Руҳлар саф тортган қўшинлардир. Улардан бир-бирини таниганлари (ўзаро) иноқ бўлади, бир-бирини танимаганлари эса (ўзаро) ихтилоф қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا بُرَيْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا بَعَثَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ فِي بَعْضِ أَمْرِهِ قَالَ ‏"‏ بَشِّرُوا وَلاَ تُنَفِّرُوا وَيَسِّرُوا وَلاَ تُعَسِّرُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ashoblaridan birortasini biron ishi yuzasidan (biror yumush bilan) joʻnatganlarida: «Suyunchlanglar (yaxshi xabar beringlar) va nafratlantirmanglar, osonlashtiringlar va qiyinlashtirmanglar», deb (tayinlab) aytar edilar.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ашобларидан бирортасини бирон иши юзасидан (бирор юмуш билан) жўнатганларида: «Суюнчланглар (яхши хабар беринглар) ва нафратлантирманглар, осонлаштиринглар ва қийинлаштирманглар», деб (тайинлаб) айтар эдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ قَائِدِ السَّائِبِ، عَنِ السَّائِبِ، قَالَ أَتَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلُوا يُثْنُونَ عَلَىَّ وَيَذْكُرُونِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَا أَعْلَمُكُمْ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي بِهِ ‏.‏ قُلْتُ صَدَقْتَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي كُنْتَ شَرِيكِي فَنِعْمَ الشَّرِيكُ كُنْتَ لاَ تُدَارِي وَلاَ تُمَارِي ‏.‏

Soyib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning huzurlariga keldim. (Atrofdagilar) meni maqtab, taʼriflay boshlashdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men sizlardan uni yaxshiroq bilaman», dedilar, yaʼni uni (Soyibni) koʻzda tutib aytdilar. Men: «Rost aytdingiz, otam-onam sizga fido boʻlsin! Siz mening (savdoda) sherigim edingiz, naqadar yaxshi sherik edingiz! Na qarshilik qilardingiz, na janjallashardingiz», dedim.Сойиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг ҳузурларига келдим. (Атрофдагилар) мени мақтаб, таърифлай бошлашди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизлардан уни яхшироқ биламан», дедилар, яъни уни (Сойибни) кўзда тутиб айтдилар. Мен: «Рост айтдингиз, отам-онам сизга фидо бўлсин! Сиз менинг (савдода) шеригим эдингиз, нақадар яхши шерик эдингиз! На қаршилик қилардингиз, на жанжаллашардингиз», дедим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا جَلَسَ يَتَحَدَّثُ يُكْثِرُ أَنْ يَرْفَعَ طَرْفَهُ إِلَى السَّمَاءِ ‏.‏

Abdulloh ibn Salom (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻtirib suhbatlashayotganlarida koʻp marta nigohlarini osmonga koʻtarar edilar.Абдуллоҳ ибн Салом (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўтириб суҳбатлашаётганларида кўп марта нигоҳларини осмонга кўтарар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ مِسْعَرٍ، قَالَ سَمِعْتُ شَيْخًا، فِي الْمَسْجِدِ يَقُولُ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، يَقُولُ كَانَ فِي كَلاَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرْتِيلٌ أَوْ تَرْسِيلٌ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺ ning soʻzlarida tartil (yoki tarsil), yaʼni dona-dona, shoshilmay soʻzlash bor edi», der edi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺ нинг сўзларида тартил (ёки тарсил), яъни дона-дона, шошилмай сўзлаш бор эди», дер эди.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، وَأَبُو بَكْرٍ ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رَحِمَهَا اللَّهُ قَالَتْ كَانَ كَلاَمُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَلاَمًا فَصْلاً يَفْهَمُهُ كُلُّ مَنْ سَمِعَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytdilar: Rasululloh ﷺ ning soʻzlari dona-dona, ravshan soʻz boʻlib, uni eshitgan har bir kishi tushunib olardi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ нинг сўзлари дона-дона, равшан сўз бўлиб, уни эшитган ҳар бир киши тушуниб оларди.

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ، قَالَ زَعَمَ الْوَلِيدُ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ قُرَّةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ كَلاَمٍ لاَ يُبْدَأُ فِيهِ بِـ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَهُوَ أَجْذَمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ يُونُسُ وَعُقَيْلٌ وَشُعَيْبٌ وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Boshida ‹Alhamdulillah› (Allohga hamd) aytilmagan har bir (muhim) soʻz nuqsonli (kesik) boʻladi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Yunus, ʼUqayl, Shuʼayb va Said ibn Abdulaziz az-Zuhriydan, u Nabiy ﷺ dan mursal (sahobiy halqasi tushib qolgan) holatda rivoyat qilishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бошида ‹Алҳамдулиллаҳ› (Аллоҳга ҳамд) айтилмаган ҳар бир (муҳим) сўз нуқсонли (кесик) бўлади», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Юнус, ъУқайл, Шуъайб ва Саид ибн Абдулазиз аз-Зуҳрийдан, у Набий ﷺ дан мурсал (саҳобий ҳалқаси тушиб қолган) ҳолатда ривоят қилишган.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ خُطْبَةٍ لَيْسَ فِيهَا تَشَهُّدٌ فَهِيَ كَالْيَدِ الْجَذْمَاءِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Tarkibida tashahhud boʻlmagan har bir xutba kesilgan qoʻlga oʻxshaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Таркибида ташаҳҳуд бўлмаган ҳар бир хутба кесилган қўлга ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ، أَنَّ يَحْيَى بْنَ الْيَمَانِ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، أَنَّ عَائِشَةَ [رضى الله عنها] مَرَّ بِهَا سَائِلٌ فَأَعْطَتْهُ كِسْرَةً وَمَرَّ بِهَا رَجُلٌ عَلَيْهِ ثِيَابٌ وَهَيْئَةٌ فَأَقْعَدَتْهُ فَأَكَلَ فَقِيلَ لَهَا فِي ذَلِكَ فَقَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنْزِلُوا النَّاسَ مَنَازِلَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ يَحْيَى مُخْتَصَرٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ مَيْمُونٌ لَمْ يُدْرِكْ عَائِشَةَ ‏.‏

Maymun ibn Abu Shabib (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Oishaning (roziyallohu anho) yonidan bir gado oʻtib qoldi, u kishi unga bir burda non berdilar. Soʻng yonidan ustida (chiroyli) kiyim va koʻrki bor bir kishi oʻtib qoldi, u kishi uni oʻtqazib, (u) taom yedi. Oishadan bu haqda soʻralganda, u: Rasululloh ﷺ: «Odamlarni oʻz mavqeyiga (martabasiga) qarab joylanglar», dedilar, deb javob berdilar. Abu Dovud aytdi: Yahyoning hadisi qisqartirilgandir. Abu Dovud (yana) aytdi: Maymun Oishaga yetishmagan (uni koʻrmagan).Маймун ибн Абу Шабиб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Оишанинг (розияллоҳу анҳо) ёнидан бир гадо ўтиб қолди, у киши унга бир бурда нон бердилар. Сўнг ёнидан устида (чиройли) кийим ва кўрки бор бир киши ўтиб қолди, у киши уни ўтқазиб, (у) таом еди. Оишадан бу ҳақда сўралганда, у: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларни ўз мавқейига (мартабасига) қараб жойланглар», дедилар, деб жавоб бердилар. Абу Довуд айтди: Яҳёнинг ҳадиси қисқартирилгандир. Абу Довуд (яна) айтди: Маймун Оишага етишмаган (уни кўрмаган).

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الصَّوَّافُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حُمْرَانَ، أَخْبَرَنَا عَوْفُ بْنُ أَبِي جَمِيلَةَ، عَنْ زِيَادِ بْنِ مِخْرَاقٍ، عَنْ أَبِي كِنَانَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ إِجْلاَلِ اللَّهِ إِكْرَامَ ذِي الشَّيْبَةِ الْمُسْلِمِ وَحَامِلِ الْقُرْآنِ غَيْرِ الْغَالِي فِيهِ وَالْجَافِي عَنْهُ وَإِكْرَامَ ذِي السُّلْطَانِ الْمُقْسِطِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sochi oqargan musulmonni, (Qurʼonda) haddan oshmaydigan va undan yuz oʻgirmaydigan Qurʼon sohibini hamda adolatli hukmdorni izzat-ikrom qilish Allohni ulugʻlashning (bir koʻrinishi)dir», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сочи оқарган мусулмонни, (Қуръонда) ҳаддан ошмайдиган ва ундан юз ўгирмайдиган Қуръон соҳибини ҳамда адолатли ҳукмдорни иззат-икром қилиш Аллоҳни улуғлашнинг (бир кўриниши)дир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا عَامِرٌ الأَحْوَلُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، - قَالَ ابْنُ عَبْدَةَ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يُجْلَسُ بَيْنَ رَجُلَيْنِ إِلاَّ بِإِذْنِهِمَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki kishining oʻrtasiga ularning ruxsatisiz oʻtirilmaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки кишининг ўртасига уларнинг рухсатисиз ўтирилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ اللَّيْثِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنَ اثْنَيْنِ إِلاَّ بِإِذْنِهِمَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bir kishining ikki kishining ruxsatisiz ularning oʻrtasini ajratishi halol emas», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир кишининг икки кишининг рухсатисиз уларнинг ўртасини ажратиши ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الأَنْصَارِيُّ، عَنْ رُبَيْحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا جَلَسَ احْتَبَى بِيَدِهِ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِبْرَاهِيمَ شَيْخٌ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻtirganlarida, qoʻllari bilan (tizzalarini quchoqlab) ihtibo qilib oʻtirar edilar. Abu Dovud aytadi: Abdulloh ibn Ibrohim hadisi rad etilgan keksa shayx edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўтирганларида, қўллари билан (тиззаларини қучоқлаб) иҳтибо қилиб ўтирар эдилар. Абу Довуд айтади: Абдуллоҳ ибн Иброҳим ҳадиси рад этилган кекса шайх эди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، وَمُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ حَسَّانَ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَتْنِي جَدَّتَاىَ، صَفِيَّةُ وَدُحَيْبَةُ ابْنَتَا عُلَيْبَةَ - قَالَ مُوسَى بِنْتُ حَرْمَلَةَ - وَكَانَتَا رَبِيبَتَىْ قَيْلَةَ بِنْتِ مَخْرَمَةَ وَكَانَتْ جَدَّةَ أَبِيهِمَا أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُمَا أَنَّهَا، رَأَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ قَاعِدٌ الْقُرْفُصَاءَ فَلَمَّا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمُخْتَشِعَ - وَقَالَ مُوسَى الْمُتَخَشِّعَ فِي الْجِلْسَةِ - أُرْعِدْتُ مِنَ الْفَرَقِ ‏.‏

Qayla binti Maxrama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺni qurfiso qilib (tizzalarini tikka tutib, ularni qoʻllari bilan quchoqlab) oʻtirgan holatlarida koʻrdi. (U ayol aytadi:) «Rasululloh ﷺni oʻtirishlarida shu qadar (Allohga) tavoze qilgan holatda koʻrganimda, qoʻrquvdan titrab ketdim», dedi.Қайла бинти Махрама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺни қурфисо қилиб (тиззаларини тикка тутиб, уларни қўллари билан қучоқлаб) ўтирган ҳолатларида кўрди. (У аёл айтади:) «Расулуллоҳ ﷺни ўтиришларида шу қадар (Аллоҳга) тавозе қилган ҳолатда кўрганимда, қўрқувдан титраб кетдим», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الشَّرِيدِ، عَنْ أَبِيهِ الشَّرِيدِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ مَرَّ بِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا جَالِسٌ هَكَذَا وَقَدْ وَضَعْتُ يَدِيَ الْيُسْرَى خَلْفَ ظَهْرِي وَاتَّكَأْتُ عَلَى أَلْيَةِ يَدِي فَقَالَ ‏"‏ أَتَقْعُدُ قِعْدَةَ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Amr ibn ash-Sharid otasi Sharid ibn Suvayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U aytadi: Men mana bunday, chap qoʻlimni orqamga qoʻyib, qoʻlimning kafti orqasiga suyanib oʻtirgan edim, Rasululloh ﷺ yonimdan oʻtib qoldilar va: «Sen gʻazabga uchraganlarning oʻtirishidek oʻtiribsanmi?» dedilar.Амр ибн аш-Шарид отаси Шарид ибн Сувайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У айтади: Мен мана бундай, чап қўлимни орқамга қўйиб, қўлимнинг кафти орқасига суяниб ўтирган эдим, Расулуллоҳ ﷺ ёнимдан ўтиб қолдилар ва: «Сен ғазабга учраганларнинг ўтиришидек ўтирибсанми?» дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عَوْفٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الْمِنْهَالِ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنِ النَّوْمِ قَبْلَهَا وَالْحَدِيثِ بَعْدَهَا ‏.‏

Abu Barza (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Rasululloh ﷺ undan (xufton namozidan) oldin uxlashdan va undan keyin (suhbatlashib) gaplashishdan qaytarardilar.Абу Барза (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Расулуллоҳ ﷺ ундан (хуфтон намозидан) олдин ухлашдан ва ундан кейин (суҳбатлашиб) гаплашишдан қайтарардилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى الْفَجْرَ تَرَبَّعَ فِي مَجْلِسِهِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ حَسْنَاءَ ‏.‏

Jobir ibn Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Paygʻambar ﷺ bomdod namozini oʻqib boʻlganlarida, quyosh chiroyli (baland) koʻtarilguncha oʻz oʻrinlarida chordana qurib oʻtirar edilar.Жобир ибн Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Пайғамбар ﷺ бомдод намозини ўқиб бўлганларида, қуёш чиройли (баланд) кўтарилгунча ўз ўринларида чордана қуриб ўтирар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ - عَنِ الأَعْمَشِ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَنْتَجِي اثْنَانِ دُونَ الثَّالِثِ فَإِنَّ ذَلِكَ يُحْزِنُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Rasululloh ﷺ: «Uchinchi kishini qoldirib, ikki kishi (oʻzaro) pichirlashib gaplashmasin, chunki bu uni xafa qiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Учинчи кишини қолдириб, икки киши (ўзаро) пичирлашиб гаплашмасин, чунки бу уни хафа қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو صَالِحٍ فَقُلْتُ لاِبْنِ عُمَرَ فَأَرْبَعَةٌ قَالَ لاَ يَضُرُّكَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Rasululloh ﷺ shunga oʻxshash (hadis)ni aytdilar. Abu Solih aytadi: Men Ibn Umarga: «Toʻrtta boʻlsa-chi?» dedim. U: «Bunda senga zarari yoʻq», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтади: Расулуллоҳ ﷺ шунга ўхшаш (ҳадис)ни айтдилар. Абу Солиҳ айтади: Мен Ибн Умарга: «Тўртта бўлса-чи?» дедим. У: «Бунда сенга зарари йўқ», деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَالِسًا وَعِنْدَهُ غُلاَمٌ فَقَامَ ثُمَّ رَجَعَ فَحَدَّثَ أَبِي، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا قَامَ الرَّجُلُ مِنْ مَجْلِسٍ ثُمَّ رَجَعَ إِلَيْهِ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ ‏"‏ ‏.‏

Suhayl ibn Abu Solih (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Men otamning yonida oʻtirgan edim, uning yonida bir bola ham bor edi. U (bola) oʻrnidan turib, soʻng (oʻrniga) qaytdi. Shunda otam Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u esa Paygʻambar ﷺdan hadis aytib berdi. U zot: «Kishi oʻtirgan oʻrnidan turib, soʻng yana unga qaytsa, u (oʻsha oʻrniga) haqliroqdir», dedilar.Суҳайл ибн Абу Солиҳ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: У айтади: Мен отамнинг ёнида ўтирган эдим, унинг ёнида бир бола ҳам бор эди. У (бола) ўрнидан туриб, сўнг (ўрнига) қайтди. Шунда отам Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у эса Пайғамбар ﷺдан ҳадис айтиб берди. У зот: «Киши ўтирган ўрнидан туриб, сўнг яна унга қайтса, у (ўша ўрнига) ҳақлироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا مُبَشِّرٌ الْحَلَبِيُّ، عَنْ تَمَّامِ بْنِ نَجِيحٍ، عَنْ كَعْبٍ الإِيَادِيِّ، قَالَ كُنْتُ أَخْتَلِفُ إِلَى أَبِي الدَّرْدَاءِ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا جَلَسَ وَجَلَسْنَا حَوْلَهُ فَقَامَ فَأَرَادَ الرُّجُوعَ نَزَعَ نَعْلَيْهِ أَوْ بَعْضَ مَا يَكُونُ عَلَيْهِ فَيَعْرِفُ ذَلِكَ أَصْحَابُهُ فَيَثْبُتُونَ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Rasululloh ﷺ oʻtirar edilar, biz ham u zotning atroflarida oʻtirar edik. Agar u zot oʻrinlaridan turib, (yana) qaytmoqchi boʻlsalar, oyoq kiyimlarini yoki ustlaridagi biror narsani yechib qoʻyar edilar. Shunda ashoblari buni (u zot qaytishini) bilib, oʻz oʻrinlarida turaverardilar.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Расулуллоҳ ﷺ ўтирар эдилар, биз ҳам у зотнинг атрофларида ўтирар эдик. Агар у зот ўринларидан туриб, (яна) қайтмоқчи бўлсалар, оёқ кийимларини ёки устларидаги бирор нарсани ечиб қўяр эдилар. Шунда ашоблари буни (у зот қайтишини) билиб, ўз ўринларида тураверардилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ قَوْمٍ يَقُومُونَ مِنْ مَجْلِسٍ لاَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ فِيهِ إِلاَّ قَامُوا عَنْ مِثْلِ جِيفَةِ حِمَارٍ وَكَانَ لَهُمْ حَسْرَةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi qavm bir majlisda Allohni zikr qilmasdan turib ketsalar, xuddi eshakning oʻligidan turgandek (savobsiz) boʻladi va bu ular uchun (qiyomatda) hasrat-nadomat boʻlur», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси қавм бир мажлисда Аллоҳни зикр қилмасдан туриб кетсалар, худди эшакнинг ўлигидан тургандек (савобсиз) бўлади ва бу улар учун (қиёматда) ҳасрат-надомат бўлур», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ قَعَدَ مَقْعَدًا لَمْ يَذْكُرِ اللَّهَ فِيهِ كَانَتْ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ تِرَةً وَمَنِ اضْطَجَعَ مَضْجَعًا لاَ يَذْكُرُ اللَّهَ فِيهِ كَانَتْ عَلَيْهِ مِنَ اللَّهِ تِرَةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim bir joyda oʻtirib, unda Allohni zikr qilmasa, bu uning zimmasiga Alloh tomonidan bir nuqson boʻlur; va kim bir joyda yotib, unda Allohni zikr qilmasa, bu ham uning zimmasiga Alloh tomonidan bir nuqson boʻlur», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир жойда ўтириб, унда Аллоҳни зикр қилмаса, бу унинг зиммасига Аллоҳ томонидан бир нуқсон бўлур; ва ким бир жойда ётиб, унда Аллоҳни зикр қилмаса, бу ҳам унинг зиммасига Аллоҳ томонидан бир нуқсон бўлур», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ أَبِي هِلاَلٍ، حَدَّثَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيَّ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، أَنَّهُ قَالَ كَلِمَاتٌ لاَ يَتَكَلَّمُ بِهِنَّ أَحَدٌ فِي مَجْلِسِهِ عِنْدَ قِيَامِهِ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ إِلاَّ كُفِّرَ بِهِنَّ عَنْهُ وَلاَ يَقُولُهُنَّ فِي مَجْلِسِ خَيْرٍ وَمَجْلِسِ ذِكْرٍ إِلاَّ خُتِمَ لَهُ بِهِنَّ عَلَيْهِ كَمَا يُخْتَمُ بِالْخَاتَمِ عَلَى الصَّحِيفَةِ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Shunday kalimalar borki, kishi oʻz majlisidan turayotganda ularni uch marta aytsa, ular sababli oʻsha (majlisida) sodir boʻlgan narsalari kechiriladi. Va ularni biror yaxshilik majlisi yoki zikr majlisida aytmaydiki, magar oʻsha kalimalar bilan unga muhrlanadi, xuddi sahifaga uzuk bilan muhr bosilgani kabi. Ular: ‹Subhonaka-Llohumma va bihamdika, lo ilaha illa anta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Ey Alloh, Seni poklab va Senga hamd aytib, ulugʻlayman; Sendan oʻzga iloh yoʻq; Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)›», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Шундай калималар борки, киши ўз мажлисидан тураётганда уларни уч марта айтса, улар сабабли ўша (мажлисида) содир бўлган нарсалари кечирилади. Ва уларни бирор яхшилик мажлиси ёки зикр мажлисида айтмайдики, магар ўша калималар билан унга муҳрланади, худди саҳифага узук билан муҳр босилгани каби. Улар: ‹Субҳонака-Ллоҳумма ва биҳамдика, ло илаҳа илла анта, астағфирука ва атубу илайк (Эй Аллоҳ, Сени поклаб ва Сенга ҳамд айтиб, улуғлайман; Сендан ўзга илоҳ йўқ; Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)›», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ قَالَ عَمْرٌو وَحَدَّثَنِي بِنَحْوِ، ذَلِكَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي عَمْرٍو عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan ham yuqoridagiga oʻxshash hadis boshqa sanad bilan rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ҳам юқоридагига ўхшаш ҳадис бошқа санад билан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْجَرْجَرَائِيُّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - الْمَعْنَى - أَنَّ عَبْدَةَ بْنَ سُلَيْمَانَ، أَخْبَرَهُمْ عَنِ الْحَجَّاجِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ بِأَخَرَةٍ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَقُومَ مِنَ الْمَجْلِسِ ‏"‏ سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ لَتَقُولُ قَوْلاً مَا كُنْتَ تَقُولُهُ فِيمَا مَضَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَفَّارَةٌ لِمَا يَكُونُ فِي الْمَجْلِسِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ umrlarining oxirida majlisdan turmoqchi boʻlganlarida: «Subhonaka-Llohumma va bihamdika, ashhadu an lo ilaha illa anta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Ey Alloh, Seni poklab va Senga hamd aytib, ulugʻlayman; Sendan oʻzga iloh yoʻq deb guvohlik beraman; Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Shunda bir kishi: «Ey Rasululloh, siz hozir ilgari aytmagan bir soʻzni aytyapsiz?» dedi. U zot: «(Bu) majlisda sodir boʻladigan narsalarga kafforatdir», dedilar.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ умрларининг охирида мажлисдан турмоқчи бўлганларида: «Субҳонака-Ллоҳумма ва биҳамдика, ашҳаду ан ло илаҳа илла анта, астағфирука ва атубу илайк (Эй Аллоҳ, Сени поклаб ва Сенга ҳамд айтиб, улуғлайман; Сендан ўзга илоҳ йўқ деб гувоҳлик бераман; Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Шунда бир киши: «Эй Расулуллоҳ, сиз ҳозир илгари айтмаган бир сўзни айтяпсиз?» деди. У зот: «(Бу) мажлисда содир бўладиган нарсаларга каффоратдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ الْوَلِيدِ، - قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَنَسَبَهُ لَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ - عَنْ حُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، فِي هَذَا الْحَدِيثِ - قَالَ الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي هِشَامٍ - عَنْ زَيْدِ بْنِ زَائِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُبَلِّغْنِي أَحَدٌ مِنْ أَصْحَابِي عَنْ أَحَدٍ شَيْئًا فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَخْرُجَ إِلَيْكُمْ وَأَنَا سَلِيمُ الصَّدْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ashobimdan birortasi menga (boshqa) birov haqida hech narsa yetkazmasin. Chunki men sizlarning oldingizga koʻngʻlim toza holda chiqishni yoqtiraman», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ашобимдан бирортаси менга (бошқа) биров ҳақида ҳеч нарса етказмасин. Чунки мен сизларнинг олдингизга кўнғлим тоза ҳолда чиқишни ёқтираман», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ سَيَّارٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِيهِ ابْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عِيسَى بْنِ مَعْمَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْفَغْوَاءِ الْخُزَاعِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَعَانِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ أَرَادَ أَنْ يَبْعَثَنِي بِمَالٍ إِلَى أَبِي سُفْيَانَ يَقْسِمُهُ فِي قُرَيْشٍ بِمَكَّةَ بَعْدَ الْفَتْحِ فَقَالَ ‏"‏ الْتَمِسْ صَاحِبًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَنِي عَمْرُو بْنُ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيُّ فَقَالَ بَلَغَنِي أَنَّكَ تُرِيدُ الْخُرُوجَ وَتَلْتَمِسُ صَاحِبًا ‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَجَلْ ‏.‏ قَالَ فَأَنَا لَكَ صَاحِبٌ ‏.‏ قَالَ فَجِئْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ قَدْ وَجَدْتُ صَاحِبًا ‏.‏ قَالَ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ عَمْرَو بْنَ أُمَيَّةَ الضَّمْرِيَّ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا هَبَطْتَ بِلاَدَ قَوْمِهِ فَاحْذَرْهُ فَإِنَّهُ قَدْ قَالَ الْقَائِلُ أَخُوكَ الْبِكْرِيُّ وَلاَ تَأْمَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَخَرَجْنَا حَتَّى إِذَا كُنْتُ بِالأَبْوَاءِ قَالَ إِنِّي أُرِيدُ حَاجَةً إِلَى قَوْمِي بِوَدَّانَ فَتَلْبَثُ لِي قُلْتُ رَاشِدًا فَلَمَّا وَلَّى ذَكَرْتُ قَوْلَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَشَدَدْتُ عَلَى بَعِيرِي حَتَّى خَرَجْتُ أُوضِعُهُ حَتَّى إِذَا كُنْتُ بِالأَصَافِرِ إِذَا هُوَ يُعَارِضُنِي فِي رَهْطٍ قَالَ وَأَوْضَعْتُ فَسَبَقْتُهُ فَلَمَّا رَآنِي قَدْ فُتُّهُ انْصَرَفُوا وَجَاءَنِي فَقَالَ كَانَتْ لِي إِلَى قَوْمِي حَاجَةٌ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَجَلْ وَمَضَيْنَا حَتَّى قَدِمْنَا مَكَّةَ فَدَفَعْتُ الْمَالَ إِلَى أَبِي سُفْيَانَ ‏.‏

Amr ibn al-Fagʻvo al-Xuzoiy (roziyallohu anhu)dan, otasidan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ meni chaqirdilar. U zot fath (Makka fathi)dan keyin Makkadagi Quraysh orasida taqsimlash uchun Abu Sufyonga bir mol-mulk bilan meni joʻnatmoqchi edilar. U zot: «Oʻzingga bir hamroh izlab top», dedilar. (Amr aytadi:) Shunda menga Amr ibn Umayya az-Zamriy keldi va: «Eshitishimcha, sen safarga chiqmoqchi ekansan va hamroh izlayapsan», dedi. Men: «Ha», dedim. U: «Men senga hamroh boʻlaman», dedi. Men Rasululloh ﷺning oldilariga keldim va: «Hamroh topdim», dedim. U zot: «Kim u?» dedilar. Men: «Amr ibn Umayya az-Zamriy», dedim. U zot: «Uning qavmi yurtiga tushganingda undan ehtiyot boʻl. Zero, naql qiluvchi: ‹Birga oshini yegan birodaringga ham ishonma› degan», dedilar. Soʻng yoʻlga chiqdik. Abvoga yetganimizda u: «Vaddondagi qavmimga ozgina ishim bor edi, meni biroz kutib turasan», dedi. Men: «Ishing oʻngidan kelsin», dedim. U ortga burilib ketganida Nabiy ﷺning soʻzlari yodimga tushdi-da, tuyamni qattiq haydab, jadal yoʻl yurdim. Asofirga yetganimda, qarasam, u bir guruh (odamlar) bilan menga roʻbaru kelyapti. Men tuyamni tezlatib, undan oʻzib ketdim. U meni oʻzib ketganimni koʻrgach, (hamrohlari) qaytib ketishdi, oʻzi esa oldimga kelib: «Qavmimga bir ishim bor edi», dedi. Men: «Ha», dedim. Soʻng yoʻl davom etib, Makkaga yetib keldik va men molni Abu Sufyonga topshirdim.Амр ибн ал-Фағво ал-Хузоий (розияллоҳу анҳу)дан, отасидан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ мени чақирдилар. У зот фатҳ (Макка фатҳи)дан кейин Маккадаги Қурайш орасида тақсимлаш учун Абу Суфёнга бир мол-мулк билан мени жўнатмоқчи эдилар. У зот: «Ўзингга бир ҳамроҳ излаб топ», дедилар. (Амр айтади:) Шунда менга Амр ибн Умайя аз-Замрий келди ва: «Эшитишимча, сен сафарга чиқмоқчи экансан ва ҳамроҳ излаяпсан», деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «Мен сенга ҳамроҳ бўламан», деди. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келдим ва: «Ҳамроҳ топдим», дедим. У зот: «Ким у?» дедилар. Мен: «Амр ибн Умайя аз-Замрий», дедим. У зот: «Унинг қавми юртига тушганингда ундан эҳтиёт бўл. Зеро, нақл қилувчи: ‹Бирга ошини еган биродарингга ҳам ишонма› деган», дедилар. Сўнг йўлга чиқдик. Абвога етганимизда у: «Ваддондаги қавмимга озгина ишим бор эди, мени бироз кутиб турасан», деди. Мен: «Ишинг ўнгидан келсин», дедим. У ортга бурилиб кетганида Набий ﷺнинг сўзлари ёдимга тушди-да, туямни қаттиқ ҳайдаб, жадал йўл юрдим. Асофирга етганимда, қарасам, у бир гуруҳ (одамлар) билан менга рўбару келяпти. Мен туямни тезлатиб, ундан ўзиб кетдим. У мени ўзиб кетганимни кўргач, (ҳамроҳлари) қайтиб кетишди, ўзи эса олдимга келиб: «Қавмимга бир ишим бор эди», деди. Мен: «Ҳа», дедим. Сўнг йўл давом этиб, Маккага етиб келдик ва мен молни Абу Суфёнга топширдим.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ لاَ يُلْدَغُ الْمُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ وَاحِدٍ مَرَّتَيْنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Moʻmin bir inining teshigidan ikki marta chaqilmaydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Мўмин бир инининг тешигидан икки марта чақилмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا وَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا مَشَى كَأَنَّهُ يَتَوَكَّأُ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yurganlarida, goʻyo (oldinga) engashayotgandek koʻrinardilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ юрганларида, гўё (олдинга) энгашаётгандек кўринардилар.

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُعَاذِ بْنِ خُلَيْفٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قُلْتُ كَيْفَ رَأَيْتَهُ قَالَ كَانَ أَبْيَضَ مَلِيحًا إِذَا مَشَى كَأَنَّمَا يَهْوِي فِي صَبُوبٍ ‏.‏

Abu Tufayldan rivoyat qilinadiki, u: «Rasululloh ﷺni koʻrganman», dedi. (Said al-Jurayriy aytadi:) «U zotni qanday koʻrdingiz?» dedim. U: «U zot oppoq, koʻrkam edilar; yurganlarida, goʻyo pastlikka qarab tushib borayotgandek koʻrinardilar», dedi.Абу Туфайлдан ривоят қилинадики, у: «Расулуллоҳ ﷺни кўрганман», деди. (Саид ал-Журайрий айтади:) «У зотни қандай кўрдингиз?» дедим. У: «У зот оппоқ, кўркам эдилар; юрганларида, гўё пастликка қараб тушиб бораётгандек кўринардилар», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَضَعَ - وَقَالَ قُتَيْبَةُ يَرْفَعَ الرَّجُلُ إِحْدَى - رِجْلَيْهِ عَلَى الأُخْرَى - زَادَ قُتَيْبَةُ - وَهُوَ مُسْتَلْقٍ عَلَى ظَهْرِهِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kishining bir oyogʻini ikkinchisining ustiga qoʻyishidan — Qutayba (rivoyatida): koʻtarishidan — qaytardilar. Qutayba (rivoyatida shuni) ziyoda qildi: chalqancha yotgan holida (yaʼni shu holatda oyoqlarini bir-birining ustiga qoʻyishidan).Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кишининг бир оёғини иккинчисининг устига қўйишидан — Қутайба (ривоятида): кўтаришидан — қайтардилар. Қутайба (ривоятида шуни) зиёда қилди: чалқанча ётган ҳолида (яъни шу ҳолатда оёқларини бир-бирининг устига қўйишидан).

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِيمٍ، عَنْ عَمِّهِ، أَنَّهُ رَأَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُسْتَلْقِيًا - قَالَ الْقَعْنَبِيُّ - فِي الْمَسْجِدِ وَاضِعًا إِحْدَى رِجْلَيْهِ عَلَى الأُخْرَى ‏.‏

Abbod ibn Tamim (rahimahulloh)dan, amakisidan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺni — Qaʼnabiy (rivoyatida): masjidda — chalqancha yotgan, bir oyoqlarini ikkinchisining ustiga qoʻygan holda koʻrgan.Аббод ибн Тамим (раҳимаҳуллоҳ)дан, амакисидан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺни — Қаънабий (ривоятида): масжидда — чалқанча ётган, бир оёқларини иккинчисининг устига қўйган ҳолда кўрган.

حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رضى الله عنه وَعُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ كَانَا يَفْعَلاَنِ ذَلِكَ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) va Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) shunday qilishar edi (yaʼni bir oyoqni ikkinchisining ustiga qoʻyishardi).Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) ва Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) шундай қилишар эди (яъни бир оёқни иккинчисининг устига қўйишарди).

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ جَابِرِ بْنِ عَتِيكٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا حَدَّثَ الرَّجُلُ بِالْحَدِيثِ ثُمَّ الْتَفَتَ فَهِيَ أَمَانَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi bir gapni aytib, soʻng (atrofiga) oʻgirilib qarasa, u (gap) omonatdir», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши бир гапни айтиб, сўнг (атрофига) ўгирилиб қараса, у (гап) омонатдир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نَافِعٍ قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ ابْنِ أَخِي، جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْمَجَالِسُ بِالأَمَانَةِ إِلاَّ ثَلاَثَةَ مَجَالِسَ سَفْكُ دَمٍ حَرَامٍ أَوْ فَرْجٌ حَرَامٌ أَوِ اقْتِطَاعُ مَالٍ بِغَيْرِ حَقٍّ ‏"‏ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Majlislar omonatdir, magar uch majlis bundan mustasno: nohaq qon toʻkish, harom fioʻx, yoki birovning molini nohaq egallab olish (majlislari)», dedilar.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мажлислар омонатдир, магар уч мажлис бундан мустасно: ноҳақ қон тўкиш, ҳаром фиўх, ёки бировнинг молини ноҳақ эгаллаб олиш (мажлислари)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى الرَّازِيُّ، قَالاَ أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُمَرَ، - قَالَ إِبْرَاهِيمُ هُوَ عُمَرُ بْنُ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعُمَرِيُّ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَعْظَمِ الأَمَانَةِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الرَّجُلَ يُفْضِي إِلَى امْرَأَتِهِ وَتُفْضِي إِلَيْهِ ثُمَّ يَنْشُرُ سِرَّهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida Alloh huzurida eng ogʻir xiyonatlardan biri — erkak kishining xotini bilan qoʻshilib, xotini ham u bilan qoʻshilgach, soʻng uning sirini yoyishidir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида Аллоҳ ҳузурида энг оғир хиёнатлардан бири — эркак кишининг хотини билан қўшилиб, хотини ҳам у билан қўшилгач, сўнг унинг сирини ёйишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Chaqimchi (gʻiybat tarqatib, odamlar orasini buzuvchi) jannatga kirmaydi», dedilar.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Чақимчи (ғийбат тарқатиб, одамлар орасини бузувчи) жаннатга кирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مِنْ شَرِّ النَّاسِ ذُو الْوَجْهَيْنِ الَّذِي يَأْتِي هَؤُلاَءِ بِوَجْهٍ وَهَؤُلاَءِ بِوَجْهٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Odamlarning eng yomoni ikkiyuzlamachi kishidir, u bularning oldiga bir yuz bilan, anavilarning oldiga boshqa yuz bilan keladi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Одамларнинг энг ёмони иккиюзламачи кишидир, у буларнинг олдига бир юз билан, анавиларнинг олдига бошқа юз билан келади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنِ الرُّكَيْنِ بْنِ الرَّبِيعِ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ حَنْظَلَةَ، عَنْ عَمَّارٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَ لَهُ وَجْهَانِ فِي الدُّنْيَا كَانَ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لِسَانَانِ مِنْ نَارٍ ‏"‏ ‏.‏

Ammor (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bu dunyoda ikkiyuzlamachi boʻlsa, Qiyomat kunida unga oʻtdan ikkita til boʻladi», dedilar.Аммор (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бу дунёда иккиюзламачи бўлса, Қиёмат кунида унга ўтдан иккита тил бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْغِيبَةُ قَالَ ‏"‏ ذِكْرُكَ أَخَاكَ بِمَا يَكْرَهُ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ أَفَرَأَيْتَ إِنْ كَانَ فِي أَخِي مَا أَقُولُ قَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدِ اغْتَبْتَهُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِيهِ مَا تَقُولُ فَقَدْ بَهَتَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan: «Ey Allohning Rasuli, gʻiybat nima?» deb soʻraldi. U zot: «Birodaringni u yoqtirmaydigan narsa bilan tilga olishingdir», dedilar. «Aytib bering-chi, agar birodarimda men aytayotgan narsa boʻlsa-chi?» deyildi. U zot: «Agar unda sen aytayotgan narsa boʻlsa, demak, sen uning gʻiybatini qilibsan, agar unda sen aytayotgan narsa boʻlmasa, demak, sen unga boʻhton qilibsan», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан: «Эй Аллоҳнинг Расули, ғийбат нима?» деб сўралди. У зот: «Биродарингни у ёқтирмайдиган нарса билан тилга олишингдир», дедилар. «Айтиб беринг-чи, агар биродаримда мен айтаётган нарса бўлса-чи?» дейилди. У зот: «Агар унда сен айтаётган нарса бўлса, демак, сен унинг ғийбатини қилибсан, агар унда сен айтаётган нарса бўлмаса, демак, сен унга бўҳтон қилибсан», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الأَقْمَرِ، عَنْ أَبِي حُذَيْفَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَسْبُكَ مِنْ صَفِيَّةَ كَذَا وَكَذَا قَالَ غَيْرُ مُسَدَّدٍ تَعْنِي قَصِيرَةً ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لَقَدْ قُلْتِ كَلِمَةً لَوْ مُزِجَتْ بِمَاءِ الْبَحْرِ لَمَزَجَتْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ وَحَكَيْتُ لَهُ إِنْسَانًا فَقَالَ ‏"‏ مَا أُحِبُّ أَنِّي حَكَيْتُ إِنْسَانًا وَأَنَّ لِي كَذَا وَكَذَا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺga: «Safiyya haqida sizga shu kifoya — u ana shunday, mana shunday», dedim — Musaddaddan boshqasi: «U ‹pakana› demoqchi edi», degan. Shunda u zot: «Sen shunday bir soʻz aytdingki, agar u dengiz suviga aralashtirilsa, uni oʻzgartirib yuborar edi», dedilar. (Oisha) dedi: Men u zotning oldida bir kishini (uning qiliqlarini) taqlid qilib koʻrsatdim. Shunda u zot: «Menga bir kishini taqlid qilib koʻrsatishim, hatto evaziga shuncha-shuncha narsa berilsa-da, yoqmaydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺга: «Сафийя ҳақида сизга шу кифоя — у ана шундай, мана шундай», дедим — Мусаддаддан бошқаси: «У ‹пакана› демоқчи эди», деган. Шунда у зот: «Сен шундай бир сўз айтдингки, агар у денгиз сувига аралаштирилса, уни ўзгартириб юборар эди», дедилар. (Оиша) деди: Мен у зотнинг олдида бир кишини (унинг қилиқларини) тақлид қилиб кўрсатдим. Шунда у зот: «Менга бир кишини тақлид қилиб кўрсатишим, ҳатто эвазига шунча-шунча нарса берилса-да, ёқмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، حَدَّثَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي حُسَيْنٍ، حَدَّثَنَا نَوْفَلُ بْنُ مُسَاحِقٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَرْبَى الرِّبَا الاِسْتِطَالَةَ فِي عِرْضِ الْمُسْلِمِ بِغَيْرِ حَقٍّ ‏"‏ ‏.‏

Said ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Riboning eng ogʻiri musulmon kishining nomusiga nohaq tarzda til uzatishdir», dedilar.Саид ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Рибонинг энг оғири мусулмон кишининг номусига ноҳақ тарзда тил узатишдир», дедилар.

حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُسَافِرٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَكْبَرِ الْكَبَائِرِ اسْتِطَالَةَ الْمَرْءِ فِي عِرْضِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ بِغَيْرِ حَقٍّ وَمِنَ الْكَبَائِرِ السَّبَّتَانِ بِالسَّبَّةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, eng katta gunohlardan biri kishining musulmon kishining nomusiga nohaq tarzda til uzatishidir. Va bir soʻkishga ikki marta soʻkish bilan javob qaytarish ham katta gunohlardandir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, энг катта гуноҳлардан бири кишининг мусулмон кишининг номусига ноҳақ тарзда тил узатишидир. Ва бир сўкишга икки марта сўкиш билан жавоб қайтариш ҳам катта гуноҳлардандир», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُصَفَّى، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، وَأَبُو الْمُغِيرَةِ، قَالاَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي رَاشِدُ بْنُ سَعْدٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَمَّا عُرِجَ بِي مَرَرْتُ بِقَوْمٍ لَهُمْ أَظْفَارٌ مِنْ نُحَاسٍ يَخْمِشُونَ وُجُوهَهُمْ وَصُدُورَهُمْ فَقُلْتُ مَنْ هَؤُلاَءِ يَا جِبْرِيلُ قَالَ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ لُحُومَ النَّاسِ وَيَقَعُونَ فِي أَعْرَاضِهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَاهُ يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ عَنْ بَقِيَّةَ لَيْسَ فِيهِ أَنَسٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men meʼrojga koʻtarilganimda misdan tirnoqlari bor, oʻz yuzlari va koʻkraklarini tirnayotgan bir qavmning oldidan oʻtdim. Men: ‹Ey Jibril, bular kimlar?› dedim. U: ‹Bular odamlarning goʻshtini yeydigan (gʻiybat qiladigan) va ularning nomuslarini tahqirlaydigan kimsalardir›, dedi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni bizga Yahyo ibn Usmon Baqiyyadan rivoyat qildi, unda Anas (zikr qilingani) yoʻq.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен меърожга кўтарилганимда мисдан тирноқлари бор, ўз юзлари ва кўкракларини тирнаётган бир қавмнинг олдидан ўтдим. Мен: ‹Эй Жибрил, булар кимлар?› дедим. У: ‹Булар одамларнинг гўштини ейдиган (ғийбат қиладиган) ва уларнинг номусларини таҳқирлайдиган кимсалардир›, деди», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни бизга Яҳё ибн Усмон Бақийядан ривоят қилди, унда Анас (зикр қилингани) йўқ.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ أَبِي عِيسَى السَّيْلَحِينِيُّ، عَنْ أَبِي الْمُغِيرَةِ، كَمَا قَالَ ابْنُ الْمُصَفَّى ‏.‏

Bu hadisni Iso ibn Abu Iso as-Saylahiniy ham Abul-Mugʻiyradan, Ibnul-Musaffo aytganidek rivoyat qilgan.Бу ҳадисни Исо ибн Абу Исо ас-Сайлаҳиний ҳам Абул-Муғийрадан, Ибнул-Мусаффо айтганидек ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا الأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا مَعْشَرَ مَنْ آمَنَ بِلِسَانِهِ وَلَمْ يَدْخُلِ الإِيمَانُ قَلْبَهُ لاَ تَغْتَابُوا الْمُسْلِمِينَ وَلاَ تَتَّبِعُوا عَوْرَاتِهِمْ فَإِنَّهُ مَنِ اتَّبَعَ عَوْرَاتِهِمْ يَتَّبِعِ اللَّهُ عَوْرَتَهُ وَمَنْ يَتَّبِعِ اللَّهُ عَوْرَتَهُ يَفْضَحْهُ فِي بَيْتِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Barza al-Aslamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ey tili bilan iymon keltirib, iymon qalbiga kirmagan jamoa! Musulmonlarning gʻiybatini qilmanglar va ularning aybu nuqsonlarini qidirmanglar. Zero, kim ularning ayblarini qidirsa, Alloh ham uning aybini qidiradi, Alloh kimning aybini qidirsa, uni oʻz uyida sharmanda qiladi», dedilar.Абу Барза ал-Асламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Эй тили билан иймон келтириб, иймон қалбига кирмаган жамоа! Мусулмонларнинг ғийбатини қилманглар ва уларнинг айбу нуқсонларини қидирманглар. Зеро, ким уларнинг айбларини қидирса, Аллоҳ ҳам унинг айбини қидиради, Аллоҳ кимнинг айбини қидирса, уни ўз уйида шарманда қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَكْحُولٍ، عَنْ وَقَّاصِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنِ الْمُسْتَوْرِدِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَكَلَ بِرَجُلٍ مُسْلِمٍ أَكْلَةً فَإِنَّ اللَّهَ يُطْعِمُهُ مِثْلَهَا مِنْ جَهَنَّمَ وَمَنْ كُسِيَ ثَوْبًا بِرَجُلٍ مُسْلِمٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَكْسُوهُ مِثْلَهُ مِنْ جَهَنَّمَ وَمَنْ قَامَ بِرَجُلٍ مَقَامَ سُمْعَةٍ وَرِيَاءٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَقُومُ بِهِ مَقَامَ سُمْعَةٍ وَرِيَاءٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Al-Mustavrid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim bir musulmon kishining (nomusi) hisobiga bir taom yesa, Alloh unga jahannamdan oʻshanga oʻxshashini yedirur. Kim bir musulmon kishining (nomusi) hisobiga bir kiyim kiysa, Alloh unga jahannamdan oʻshanga oʻxshashini kiydirur. Kim shuhrat va riyo maqsadida bir maqomda tursa, Alloh Qiyomat kunida uni shuhrat va riyo maqomida turgʻizur», dedilar.Ал-Муставрид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким бир мусулмон кишининг (номуси) ҳисобига бир таом еса, Аллоҳ унга жаҳаннамдан ўшанга ўхшашини едирур. Ким бир мусулмон кишининг (номуси) ҳисобига бир кийим кийса, Аллоҳ унга жаҳаннамдан ўшанга ўхшашини кийдирур. Ким шуҳрат ва риё мақсадида бир мақомда турса, Аллоҳ Қиёмат кунида уни шуҳрат ва риё мақомида турғизур», дедилар.

حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ مَالُهُ وَعِرْضُهُ وَدَمُهُ حَسْبُ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning hamma narsasi musulmon uchun haromdir: uning moli, nomusi va qoni. Kishiga yomonlik sifatida shuning oʻzi kifoyaki, u musulmon birodarini mensimasa (kamsitsa)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг ҳамма нарсаси мусулмон учун ҳаромдир: унинг моли, номуси ва қони. Кишига ёмонлик сифатида шунинг ўзи кифояки, у мусулмон биродарини менсимаса (камситса)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ بْنِ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ يَحْيَى الْمَعَافِرِيِّ، عَنْ سَهْلِ بْنِ مُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ الْجُهَنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ حَمَى مُؤْمِنًا مِنْ مُنَافِقٍ ‏"‏ ‏.‏ أُرَاهُ قَالَ ‏"‏ بَعَثَ اللَّهُ مَلَكًا يَحْمِي لَحْمَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ نَارِ جَهَنَّمَ وَمَنْ رَمَى مُسْلِمًا بِشَىْءٍ يُرِيدُ شَيْنَهُ بِهِ حَبَسَهُ اللَّهُ عَلَى جِسْرِ جَهَنَّمَ حَتَّى يَخْرُجَ مِمَّا قَالَ ‏"‏ ‏.‏

Muoz ibn Anas (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bir moʻminni munofiqdan himoya qilsa, — gumonimcha u zot: — Alloh Qiyomat kunida bir farishta yuboradiki, u uning goʻshtini jahannam oʻtidan himoya qiladi. Kim bir musulmonga uni sharmanda qilishni istab biror narsa (toʻhmat) toʻnkasa, Alloh uni jahannam koʻprigida, oʻzi aytgan narsadan qutulgunga qadar ushlab turadi», dedilar.Муоз ибн Анас (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бир мўминни мунофиқдан ҳимоя қилса, — гумонимча у зот: — Аллоҳ Қиёмат кунида бир фаришта юборадики, у унинг гўштини жаҳаннам ўтидан ҳимоя қилади. Ким бир мусулмонга уни шарманда қилишни истаб бирор нарса (тўҳмат) тўнкаса, Аллоҳ уни жаҳаннам кўпригида, ўзи айтган нарсадан қутулгунга қадар ушлаб туради», дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ الصَّبَّاحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، أَنَّهُ سَمِعَ إِسْمَاعِيلَ بْنَ بَشِيرٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، وَأَبَا، طَلْحَةَ بْنَ سَهْلٍ الأَنْصَارِيَّ يَقُولاَنِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنِ امْرِئٍ يَخْذُلُ امْرَأً مُسْلِمًا فِي مَوْضِعٍ تُنْتَهَكُ فِيهِ حُرْمَتُهُ وَيُنْتَقَصُ فِيهِ مِنْ عِرْضِهِ إِلاَّ خَذَلَهُ اللَّهُ فِي مَوْطِنٍ يُحِبُّ فِيهِ نُصْرَتَهُ وَمَا مِنِ امْرِئٍ يَنْصُرُ مُسْلِمًا فِي مَوْضِعٍ يُنْتَقَصُ فِيهِ مِنْ عِرْضِهِ وَيُنْتَهَكُ فِيهِ مِنْ حُرْمَتِهِ إِلاَّ نَصَرَهُ اللَّهُ فِي مَوْطِنٍ يُحِبُّ نُصْرَتَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى وَحَدَّثَنِيهِ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَعُقْبَةُ بْنُ شَدَّادٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ هَذَا هُوَ ابْنُ زَيْدٍ مَوْلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ بَشِيرٍ مَوْلَى بَنِي مَغَالَةَ وَقَدْ قِيلَ عُتْبَةُ بْنُ شَدَّادٍ مَوْضِعَ عُقْبَةَ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi musulmon kishini hurmati buzilib, nomusiga til tegizilayotgan bir joyda yolgʻiz qoldirib, yordamsiz tashlab qoʻysa, Alloh ham uni oʻzi yordam istagan bir joyda yolgʻiz qoldiradi. Qaysi bir kishi musulmonga nomusiga til tegizilib, hurmati buzilayotgan bir joyda yordam bersa, Alloh ham unga oʻzi yordam istagan bir joyda yordam beradi», dedilar. Yahyo aytdi: Buni menga Ubaydulloh ibn Abdulloh ibn Umar va Uqba ibn Shaddod ham rivoyat qildilar. Abu Dovud aytdi: Bu Yahyo ibn Sulaym — u Nabiy ﷺning ozod qilingan quli Zaydning oʻgʻlidir, Ismoil ibn Bashir esa Banu Magʻola xojalaridandir. Uqbaning oʻrnida Utba ibn Shaddod, deb ham aytilgan.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши мусулмон кишини ҳурмати бузилиб, номусига тил тегизилаётган бир жойда ёлғиз қолдириб, ёрдамсиз ташлаб қўйса, Аллоҳ ҳам уни ўзи ёрдам истаган бир жойда ёлғиз қолдиради. Қайси бир киши мусулмонга номусига тил тегизилиб, ҳурмати бузилаётган бир жойда ёрдам берса, Аллоҳ ҳам унга ўзи ёрдам истаган бир жойда ёрдам беради», дедилар. Яҳё айтди: Буни менга Убайдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умар ва Уқба ибн Шаддод ҳам ривоят қилдилар. Абу Довуд айтди: Бу Яҳё ибн Сулайм — у Набий ﷺнинг озод қилинган қули Зайднинг ўғлидир, Исмоил ибн Башир эса Бану Мағола хожаларидандир. Уқбанинг ўрнида Утба ибн Шаддод, деб ҳам айтилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، مِنْ كِتَابِهِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجُشَمِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا جُنْدُبٌ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ فَأَنَاخَ رَاحِلَتَهُ ثُمَّ عَقَلَهَا ثُمَّ دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَصَلَّى خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَتَى رَاحِلَتَهُ فَأَطْلَقَهَا ثُمَّ رَكِبَ ثُمَّ نَادَى اللَّهُمَّ ارْحَمْنِي وَمُحَمَّدًا وَلاَ تُشْرِكْ فِي رَحْمَتِنَا أَحَدًا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَتَقُولُونَ هُوَ أَضَلُّ أَمْ بَعِيرُهُ أَلَمْ تَسْمَعُوا إِلَى مَا قَالَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى ‏.‏

Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Bir aʼrobiy kelib, ulovini choʻktirdi, soʻng uni boylab qoʻydi, keyin masjidga kirib, Rasululloh ﷺ ning orqalarida namoz oʻqidi. Rasululloh ﷺ salom berganlaridan soʻng, u ulovining oldiga keldi-da, uni boʻshatdi, soʻng minib oldi, keyin baland ovozda: «Allohim, menga va Muhammadga rahm qilgin, rahmatingga bizdan boshqa hech kimni sherik qilmagin!» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizningcha, bu odam koʻproq adashganmi yoki uning tuyasimi? Uning nima deganini eshitmadingizmi?» dedilar. Ular: «Ha (eshitdik)», dedilar.Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Бир аъробий келиб, уловини чўктирди, сўнг уни бойлаб қўйди, кейин масжидга кириб, Расулуллоҳ ﷺ нинг орқаларида намоз ўқиди. Расулуллоҳ ﷺ салом берганларидан сўнг, у уловининг олдига келди-да, уни бўшатди, сўнг миниб олди, кейин баланд овозда: «Аллоҳим, менга ва Муҳаммадга раҳм қилгин, раҳматингга биздан бошқа ҳеч кимни шерик қилмагин!» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизнингча, бу одам кўпроқ адашганми ёки унинг туясими? Унинг нима деганини эшитмадингизми?» дедилар. Улар: «Ҳа (эшитдик)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ ثَوْرٍ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ أَيَعْجَزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَكُونَ، مِثْلَ أَبِي ضَيْغَمٍ - أَوْ ضَمْضَمٍ شَكَّ ابْنُ عُبَيْدٍ - كَانَ إِذَا أَصْبَحَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي قَدْ تَصَدَّقْتُ بِعِرْضِي عَلَى عِبَادِكَ ‏.‏

Qatoda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Birortangiz Abu Zaygʻam — yoki Zamzam (roviy Ibn Ubayd shubha qildi) — kabi boʻlishga ojizlik qiladimi? U tongga chiqqanida: «Allohim, men oʻz obroʻyimni bandalaringga sadaqa qildim», der edi.Қатода (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Бирортангиз Абу Зайғам — ёки Замзам (ровий Ибн Убайд шубҳа қилди) — каби бўлишга ожизлик қиладими? У тонгга чиққанида: «Аллоҳим, мен ўз обрўйимни бандаларингга садақа қилдим», дер эди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَجْلاَنَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيَعْجَزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَكُونَ مِثْلَ أَبِي ضَمْضَمٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَمَنْ أَبُو ضَمْضَمٍ قَالَ ‏"‏ رَجُلٌ فِيمَنْ كَانَ مِنْ قَبْلِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ بِمَعْنَاهُ قَالَ ‏"‏ عِرْضِي لِمَنْ شَتَمَنِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ قَالَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَمِّيِّ عَنْ ثَابِتٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسٌ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدِيثُ حَمَّادٍ أَصَحُّ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Ajlon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Birortangiz Abu Zamzam kabi boʻlishga ojizlik qiladimi?» dedilar. Ular: «Abu Zamzam kim?» deyishdi. U zot: «Sizlardan oldin oʻtgan kishilardan biri», dedilar. Shu maʼnoda (davom etib): «(U) ‹Obroʻyim meni soʻkkan kishiga (sadaqadir)› der edi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Hoshim ibn Qosim Muhammad ibn Abdulloh al-Ammiydan, u Sobitdan, u Anasdan, u Nabiy ﷺ dan shu maʼnoda rivoyat qilgan. Abu Dovud aytdi: Hammodning hadisi sahihroqdir.Абдурраҳмон ибн Ажлон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангиз Абу Замзам каби бўлишга ожизлик қиладими?» дедилар. Улар: «Абу Замзам ким?» дейишди. У зот: «Сизлардан олдин ўтган кишилардан бири», дедилар. Шу маънода (давом этиб): «(У) ‹Обрўйим мени сўккан кишига (садақадир)› дер эди», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Ҳошим ибн Қосим Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ал-Аммийдан, у Собитдан, у Анасдан, у Набий ﷺ дан шу маънода ривоят қилган. Абу Довуд айтди: Ҳаммоднинг ҳадиси саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّمْلِيُّ، وَابْنُ، عَوْفٍ - وَهَذَا لَفْظُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا الْفِرْيَابِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ رَاشِدِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّكَ إِنِ اتَّبَعْتَ عَوْرَاتِ النَّاسِ أَفْسَدْتَهُمْ أَوْ كِدْتَ أَنْ تُفْسِدَهُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ كَلِمَةٌ سَمِعَهَا مُعَاوِيَةُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفَعَهُ اللَّهُ تَعَالَى بِهَا ‏.‏

Muoviya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Agar sen odamlarning aybu nuqsonlarini izlasang, ularni buzasan yoki buzishga oz qolasan», deyayotganlarini eshitdim. Shunda Abu Dardo: «Bu Muoviya Rasululloh ﷺ dan eshitgan bir kalimadir, Alloh taolo uni shu bilan manfaatdor qildi», dedi.Муовия (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Агар сен одамларнинг айбу нуқсонларини изласанг, уларни бузасан ёки бузишга оз қоласан», деяётганларини эшитдим. Шунда Абу Дардо: «Бу Муовия Расулуллоҳ ﷺ дан эшитган бир калимадир, Аллоҳ таоло уни шу билан манфаатдор қилди», деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَمْرٍو الْحَضْرَمِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا ضَمْضَمُ بْنُ زُرْعَةَ، عَنْ شُرَيْحِ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، وَكَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ، وَعَمْرِو بْنِ الأَسْوَدِ، وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، وَأَبِي، أُمَامَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ الأَمِيرَ إِذَا ابْتَغَى الرِّيبَةَ فِي النَّاسِ أَفْسَدَهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Miqdom ibn Maʼdiykarib (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: «Albatta, amir odamlar orasida ayb-gumon izlasa, ularni buzadi», dedilar.Миқдом ибн Маъдийкариб (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилади: «Албатта, амир одамлар орасида айб-гумон изласа, уларни бузади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، قَالَ أُتِيَ ابْنُ مَسْعُودٍ فَقِيلَ هَذَا فُلاَنٌ تَقْطُرُ لِحْيَتُهُ خَمْرًا فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ إِنَّا قَدْ نُهِينَا عَنِ التَّجَسُّسِ وَلَكِنْ إِنْ يَظْهَرْ لَنَا شَىْءٌ نَأْخُذْ بِهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. Zayd ibn Vahb aytdi: Ibn Masʼudning oldiga (bir kishi) keltirildi va: «Mana bu falonchining soqolidan xamr tomib turibdi», deyildi. Shunda Abdulloh: «Bizga (odamlarning aybini) izlash (tajassus) man etilgan. Lekin agar bizga biror narsa oshkor boʻlsa, uni (asos qilib) ushlaymiz», dedi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Зайд ибн Ваҳб айтди: Ибн Масъуднинг олдига (бир киши) келтирилди ва: «Мана бу фалончининг соқолидан хамр томиб турибди», дейилди. Шунда Абдуллоҳ: «Бизга (одамларнинг айбини) излаш (тажассус) ман этилган. Лекин агар бизга бирор нарса ошкор бўлса, уни (асос қилиб) ушлаймиз», деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ نَشِيطٍ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عَلْقَمَةَ، عَنْ أَبِي الْهَيْثَمِ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ رَأَى عَوْرَةً فَسَتَرَهَا كَانَ كَمَنْ أَحْيَا مَوْءُودَةً ‏"‏ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: «Kim (yashirin tutilishi kerak boʻlgan) bir aybni koʻrib, uni yashirsa, u tiriklayin koʻmilgan qizni (oʻlimdan) tiriltirgan kishi kabidir», dedilar.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ дан ривоят қилади: «Ким (яширин тутилиши керак бўлган) бир айбни кўриб, уни яширса, у тириклайин кўмилган қизни (ўлимдан) тирилтирган киши кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَشِيطٍ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عَلْقَمَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا الْهَيْثَمِ، يَذْكُرُ أَنَّهُ سَمِعَ دُخَيْنًا، كَاتِبَ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ قَالَ كَانَ لَنَا جِيرَانٌ يَشْرَبُونَ الْخَمْرَ فَنَهَيْتُهُمْ فَلَمْ يَنْتَهُوا فَقُلْتُ لِعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ إِنَّ جِيرَانَنَا هَؤُلاَءِ يَشْرَبُونَ الْخَمْرَ وَإِنِّي نَهَيْتُهُمْ فَلَمْ يَنْتَهُوا فَأَنَا دَاعٍ لَهُمُ الشُّرَطَ ‏.‏ فَقَالَ دَعْهُمْ ‏.‏ ثُمَّ رَجَعْتُ إِلَى عُقْبَةَ مَرَّةً أُخْرَى فَقُلْتُ إِنَّ جِيرَانَنَا قَدْ أَبَوْا أَنْ يَنْتَهُوا عَنْ شُرْبِ الْخَمْرِ وَأَنَا دَاعٍ لَهُمُ الشُّرَطَ ‏.‏ قَالَ وَيْحَكَ دَعْهُمْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مَعْنَى حَدِيثِ مُسْلِمٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ لَيْثٍ فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ لاَ تَفْعَلْ وَلَكِنْ عِظْهُمْ وَتَهَدَّدْهُمْ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. Abul-Haysam, Uqba ibn Omirning kotibi Duxayndan eshitganini zikr qildi. (Duxayn) aytdi: Bizning xamr ichadigan qoʻshnilarimiz bor edi. Men ularni qaytardim, lekin ular toʻxtamadilar. Shunda Uqba ibn Omirga: «Mana bu qoʻshnilarimiz xamr ichadilar, men ularni qaytardim, lekin toʻxtamadilar, endi men ularga (qarshi) shurtani (politsiyani) chaqirmoqchiman», dedim. U: «Ularni qoʻyib qoʻy», dedi. Soʻng yana bir bor Uqbaning oldiga qaytib bordim va: «Qoʻshnilarimiz xamr ichishdan toʻxtashdan bosh tortdilar, men ularga (qarshi) shurtani chaqirmoqchiman», dedim. U: «Voy senga! Ularni qoʻyib qoʻy, chunki men Rasululloh ﷺ dan eshitganman», dedi-da, Muslimning hadisi maʼnosini zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Hoshim ibn Qosim Laysdan (rivoyat qilib) bu hadisda: «Bunday qilma, balki ularga vaʼz-nasihat qil va dagʻdagʻa qil», dedi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. Абул-Ҳайсам, Уқба ибн Омирнинг котиби Духайндан эшитганини зикр қилди. (Духайн) айтди: Бизнинг хамр ичадиган қўшниларимиз бор эди. Мен уларни қайтардим, лекин улар тўхтамадилар. Шунда Уқба ибн Омирга: «Мана бу қўшниларимиз хамр ичадилар, мен уларни қайтардим, лекин тўхтамадилар, энди мен уларга (қарши) шуртани (политсияни) чақирмоқчиман», дедим. У: «Уларни қўйиб қўй», деди. Сўнг яна бир бор Уқбанинг олдига қайтиб бордим ва: «Қўшниларимиз хамр ичишдан тўхташдан бош тортдилар, мен уларга (қарши) шуртани чақирмоқчиман», дедим. У: «Вой сенга! Уларни қўйиб қўй, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ дан эшитганман», деди-да, Муслимнинг ҳадиси маъносини зикр қилди. Абу Довуд айтди: Ҳошим ибн Қосим Лайсдан (ривоят қилиб) бу ҳадисда: «Бундай қилма, балки уларга ваъз-насиҳат қил ва дағдаға қил», деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لاَ يَظْلِمُهُ وَلاَ يُسْلِمُهُ مَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ فَإِنَّ اللَّهَ فِي حَاجَتِهِ وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللَّهُ عَنْهُ بِهَا كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladi: «Musulmon musulmonning birodaridir. Unga zulm qilmaydi va uni (dushmaniga) tashlab qoʻymaydi. Kim birodarining hojatini (chiqarish) yoʻlida boʻlsa, Alloh uning hojati(ni chiqarish) yoʻlida boʻladi. Kim bir musulmonning bir gʻam-tashvishini ketkazsa, Alloh uning shu sababli qiyomat kuni gʻamlaridan bir gʻamini ketkazadi. Kim bir musulmonning (aybini) yashirsa, Alloh qiyomat kuni uning (aybini) yashiradi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺ дан ривоят қилади: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Унга зулм қилмайди ва уни (душманига) ташлаб қўймайди. Ким биродарининг ҳожатини (чиқариш) йўлида бўлса, Аллоҳ унинг ҳожати(ни чиқариш) йўлида бўлади. Ким бир мусулмоннинг бир ғам-ташвишини кетказса, Аллоҳ унинг шу сабабли қиёмат куни ғамларидан бир ғамини кетказади. Ким бир мусулмоннинг (айбини) яширса, Аллоҳ қиёмат куни унинг (айбини) яширади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنِ الْعَلاَءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُسْتَبَّانِ مَا قَالاَ فَعَلَى الْبَادِي مِنْهُمَا مَا لَمْ يَعْتَدِ الْمَظْلُومُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bir-birini soʻkishgan ikki kishining aytgan (soʻzlari) — agar mazlum haddan oshmasa — ulardan (gapni) boshlaganining boʻyniga (gunoh boʻlib) tushadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир-бирини сўкишган икки кишининг айтган (сўзлари) — агар мазлум ҳаддан ошмаса — улардан (гапни) бошлаганининг бўйнига (гуноҳ бўлиб) тушади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ حِمَارٍ، أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَوْحَى إِلَىَّ أَنْ تَوَاضَعُوا حَتَّى لاَ يَبْغِيَ أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ وَلاَ يَفْخَرَ أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ ‏"‏ ‏.‏

Iyoz ibn Himor al-Mujoshiiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh menga: ‹Hech kim hech kimga zulm qilmasligi va hech kim hech kimning ustidan faxrlanmasligi uchun, kamtar boʻlinglar›, deb vahiy qildi», dedilar.Иёз ибн Ҳимор ал-Мужошиий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ менга: ‹Ҳеч ким ҳеч кимга зулм қилмаслиги ва ҳеч ким ҳеч кимнинг устидан фахрланмаслиги учун, камтар бўлинглар›, деб ваҳий қилди», дедилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ الْمُحَرَّرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، أَنَّهُ قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ وَمَعَهُ أَصْحَابُهُ وَقَعَ رَجُلٌ بِأَبِي بَكْرٍ فَآذَاهُ فَصَمَتَ عنه أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ آذَاهُ الثَّانِيَةَ فَصَمَتَ عَنْهُ أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ آذَاهُ الثَّالِثَةَ فَانْتَصَرَ مِنْهُ أَبُو بَكْرٍ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ انْتَصَرَ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَوَجَدْتَ عَلَىَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَزَلَ مَلَكٌ مِنَ السَّمَاءِ يُكَذِّبُهُ بِمَا قَالَ لَكَ فَلَمَّا انْتَصَرْتَ وَقَعَ الشَّيْطَانُ فَلَمْ أَكُنْ لأَجْلِسَ إِذْ وَقَعَ الشَّيْطَانُ ‏"‏ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ sahobalari bilan birga oʻtirgan paytlarida, bir kishi Abu Bakrga (dashnom berib) tegajogʻlik qildi va uni ranjitdi. Abu Bakr unga jim turdi. Soʻng u ikkinchi marta ranjitdi, Abu Bakr yana jim turdi. Soʻng u uchinchi marta ranjitdi, shunda Abu Bakr undan (javob qaytarib) gʻolib chiqdi. Abu Bakr gʻolib chiqqanida Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turib ketdilar. Abu Bakr: «Ey Allohning Rasuli, mendan ranjidingizmi?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Osmondan bir farishta tushib, u senga aytgan (soʻz)ni yolgʻonga chiqarayotgan edi. Sen (javob qaytarib) gʻolib chiqqaningda esa, shayton (yetib) keldi. Shayton kelganda esa, men oʻtirmas edim», dedilar.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ саҳобалари билан бирга ўтирган пайтларида, бир киши Абу Бакрга (дашном бериб) тегажоғлик қилди ва уни ранжитди. Абу Бакр унга жим турди. Сўнг у иккинчи марта ранжитди, Абу Бакр яна жим турди. Сўнг у учинчи марта ранжитди, шунда Абу Бакр ундан (жавоб қайтариб) ғолиб чиқди. Абу Бакр ғолиб чиққанида Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан туриб кетдилар. Абу Бакр: «Эй Аллоҳнинг Расули, мендан ранжидингизми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Осмондан бир фаришта тушиб, у сенга айтган (сўз)ни ёлғонга чиқараётган эди. Сен (жавоб қайтариб) ғолиб чиққанингда эса, шайтон (етиб) келди. Шайтон келганда эса, мен ўтирмас эдим», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، كَانَ يَسُبُّ أَبَا بَكْرٍ وَسَاقَ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ صَفْوَانُ بْنُ عِيسَى عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، كَمَا قَالَ سُفْيَانُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Abu Bakrni soʻkar edi, deb (yuqoridagi hadisga) oʻxshashini keltirdi. Abu Dovud aytdi: Buni Safvon ibn Iso ham Ibn Ajlondan, Sufyon aytganidek rivoyat qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Абу Бакрни сўкар эди, деб (юқоридаги ҳадисга) ўхшашини келтирди. Абу Довуд айтди: Буни Сафвон ибн Исо ҳам Ибн Ажлондан, Суфён айтганидек ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ مُعَاذٍ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ - قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، قَالَ كُنْتُ أَسْأَلُ عَنْ الاِنْتِصَارِ، ‏{‏ وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَئِكَ مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ ‏}‏ فَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ عَنْ أُمِّ مُحَمَّدٍ امْرَأَةِ أَبِيهِ قَالَ ابْنُ عَوْنٍ وَزَعَمُوا أَنَّهَا كَانَتْ تَدْخُلُ عَلَى أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ قَالَتْ قَالَتْ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَنَا زَيْنَبُ بِنْتُ جَحْشٍ فَجَعَلَ يَصْنَعُ شَيْئًا بِيَدِهِ فَقُلْتُ بِيَدِهِ حَتَّى فَطَنْتُهُ لَهَا فَأَمْسَكَ وَأَقْبَلَتْ زَيْنَبُ تَقْحَمُ لِعَائِشَةَ رضى الله عنها فَنَهَاهَا فَأَبَتْ أَنْ تَنْتَهِيَ فَقَالَ لِعَائِشَةَ ‏"‏ سُبِّيهَا ‏"‏ فَسَبَّتْهَا فَغَلَبَتْهَا فَانْطَلَقَتْ زَيْنَبُ إِلَى عَلِيٍّ رضى الله عنه فَقَالَتْ إِنَّ عَائِشَةَ رضى الله عنها وَقَعَتْ بِكُمْ وَفَعَلَتْ ‏.‏ فَجَاءَتْ فَاطِمَةُ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ إِنَّهَا حِبَّةُ أَبِيكِ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَانْصَرَفَتْ فَقَالَتْ لَهُمْ إِنِّي قُلْتُ لَهُ كَذَا وَكَذَا فَقَالَ لِي كَذَا وَكَذَا ‏.‏ قَالَ وَجَاءَ عَلِيٌّ رضى الله عنه إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَلَّمَهُ فِي ذَلِكَ ‏.‏

Oisha — muminlar onasi (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. Ibn Avn aytdi: Men {Albatta, oʻziga zulm qilingandan keyin (zolimdan) haqini olib gʻolib chiqqan kishilarga — ana oʻshalarga (malomat qilish uchun) hech qanday yoʻl yoʻqdir} (Shoʻro 41) (oyatidagi) intisor (haqni himoya qilib qasos olish) haqida soʻrar edim. Shunda Ali ibn Zayd ibn Judʼon menga otasining xotini Ummu Muhammaddan (rivoyat qilib) gapirib berdi. Ibn Avn aytdi: Ularning daʼvolaricha, u (ayol) muminlar onasining huzuriga kirib turar ekan. U (ayol) aytdi: Muminlar onasi shunday dedi: Rasululloh ﷺ huzurimga kirdilar, oldimizda esa Zaynab binti Jahsh bor edi. U zot qoʻllari bilan biror ish qila boshladilar. Men: «Qoʻlingiz bilan (ehtiyot boʻling)», deb, uni (Zaynabni) u zotga sezdirgunimcha (ishora qildim), shunda u zot toʻxtadilar. Zaynab esa kelib, Oisha (roziyallohu anho)ga (achchiq soʻzlar bilan) tashlana boshladi. U zot uni qaytardilar, ammo u toʻxtashdan bosh tortdi. Shunda u zot Oishaga: «Uni soʻkkin», dedilar. Bas, u (Oisha) uni soʻkib, ustidan gʻolib chiqdi. Soʻng Zaynab Alining oldiga borib: «Oisha (roziyallohu anho) sizlarga (yomon soʻzlar bilan) tashlandi va shunday-shunday qildi», dedi. Soʻng Fotima keldi, u zot unga: «U otangning suyuklisidir, Kaʼbaning Rabbiga qasam!» dedilar. Bas, u qaytib borib, ularga: «Men unga shunday-shunday dedim, u esa menga shunday-shunday dedi», dedi. (Roviy) aytdi: Soʻng Ali (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺ ning oldiga kelib, bu haqda u zot bilan gaplashdi.Оиша — муминлар онаси (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. Ибн Авн айтди: Мен {Албатта, ўзига зулм қилингандан кейин (золимдан) ҳақини олиб ғолиб чиққан кишиларга — ана ўшаларга (маломат қилиш учун) ҳеч қандай йўл йўқдир} (Шўро 41) (оятидаги) интисор (ҳақни ҳимоя қилиб қасос олиш) ҳақида сўрар эдим. Шунда Али ибн Зайд ибн Жудъон менга отасининг хотини Умму Муҳаммаддан (ривоят қилиб) гапириб берди. Ибн Авн айтди: Уларнинг даъволарича, у (аёл) муминлар онасининг ҳузурига кириб турар экан. У (аёл) айтди: Муминлар онаси шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримга кирдилар, олдимизда эса Зайнаб бинти Жаҳш бор эди. У зот қўллари билан бирор иш қила бошладилар. Мен: «Қўлингиз билан (эҳтиёт бўлинг)», деб, уни (Зайнабни) у зотга сездиргунимча (ишора қилдим), шунда у зот тўхтадилар. Зайнаб эса келиб, Оиша (розияллоҳу анҳо)га (аччиқ сўзлар билан) ташлана бошлади. У зот уни қайтардилар, аммо у тўхташдан бош тортди. Шунда у зот Оишага: «Уни сўккин», дедилар. Бас, у (Оиша) уни сўкиб, устидан ғолиб чиқди. Сўнг Зайнаб Алининг олдига бориб: «Оиша (розияллоҳу анҳо) сизларга (ёмон сўзлар билан) ташланди ва шундай-шундай қилди», деди. Сўнг Фотима келди, у зот унга: «У отангнинг суюклисидир, Каъбанинг Раббига қасам!» дедилар. Бас, у қайтиб бориб, уларга: «Мен унга шундай-шундай дедим, у эса менга шундай-шундай деди», деди. (Ровий) айтди: Сўнг Али (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺ нинг олдига келиб, бу ҳақда у зот билан гаплашди.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا مَاتَ صَاحِبُكُمْ فَدَعُوهُ لاَ تَقَعُوا فِيهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sheriklaringiz (yaqinlaringiz) vafot etsa, ularni qoʻyib qoʻyinglar, ularni yomonlamanglar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Шерикларингиз (яқинларингиз) вафот этса, уларни қўйиб қўйинглар, уларни ёмонламанглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَنَسٍ الْمَكِّيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اذْكُرُوا مَحَاسِنَ مَوْتَاكُمْ وَكُفُّوا عَنْ مَسَاوِيهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vafot etganlaringizning yaxshiliklarini eslanglar va ularning yomonliklaridan tilingizni tiyinglar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Вафот этганларингизнинг яхшиликларини эсланглар ва уларнинг ёмонликларидан тилингизни тийинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ سُفْيَانَ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي ضَمْضَمُ بْنُ جَوْسٍ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كَانَ رَجُلاَنِ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ مُتَآخِيَيْنِ فَكَانَ أَحَدُهُمَا يُذْنِبُ وَالآخَرُ مُجْتَهِدٌ فِي الْعِبَادَةِ فَكَانَ لاَ يَزَالُ الْمُجْتَهِدُ يَرَى الآخَرَ عَلَى الذَّنْبِ فَيَقُولُ أَقْصِرْ ‏.‏ فَوَجَدَهُ يَوْمًا عَلَى ذَنْبٍ فَقَالَ لَهُ أَقْصِرْ فَقَالَ خَلِّنِي وَرَبِّي أَبُعِثْتَ عَلَىَّ رَقِيبًا فَقَالَ وَاللَّهِ لاَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكَ أَوْ لاَ يُدْخِلُكَ اللَّهُ الْجَنَّةَ ‏.‏ فَقُبِضَ أَرْوَاحُهُمَا فَاجْتَمَعَا عِنْدَ رَبِّ الْعَالَمِينَ فَقَالَ لِهَذَا الْمُجْتَهِدِ أَكُنْتَ بِي عَالِمًا أَوْ كُنْتَ عَلَى مَا فِي يَدِي قَادِرًا وَقَالَ لِلْمُذْنِبِ اذْهَبْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِي وَقَالَ لِلآخَرِ اذْهَبُوا بِهِ إِلَى النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَتَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ أَوْبَقَتْ دُنْيَاهُ وَآخِرَتَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytadilar: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganman: «Bani Isroildan ikki kishi bir-biriga birodar edi. Ulardan biri gunoh qilar, ikkinchisi esa ibodatda gʻayrat koʻrsatar edi. Gʻayratli kishi narigisini doimo gunoh ustida koʻrar va: ‹Buni boshla(b qoʻyma)!› der edi. Bir kuni uni gunoh ustida topib qoldi-da, unga: ‹Bas qil!› dedi. U: ‹Meni Robbim bilan qoʻyib qoʻy. Sen menga nazoratchi qilib yuborilganmiding?!› dedi. (Gʻayratli kishi) esa: ‹Vallohi, Alloh seni magʻfirat qilmaydi›, yoki: ‹Alloh seni jannatga kiritmaydi›, dedi. Soʻng ikkovining ham joni olindi va ular olamlarning Robbi huzurida toʻplandilar. (Alloh) bu gʻayratli kishiga: ‹Sen Meni biluvchi miding, yoki Mening qoʻlimdagiga (rahmatimga) qodir miding?!› dedi. Gunohkorga esa: ‹Bor, rahmatim bilan jannatga kir›, dedi. Boshqasiga (gʻayratliga): ‹Buni doʻzaxga olib boringlar!› dedi». Abu Hurayra (roziyallohu anhu): «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, u oʻz dunyosi va oxiratini halok qiluvchi bir soʻzni aytib qoʻydi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтадилар: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганман: «Бани Исроилдан икки киши бир-бирига биродар эди. Улардан бири гуноҳ қилар, иккинчиси эса ибодатда ғайрат кўрсатар эди. Ғайратли киши наригисини доимо гуноҳ устида кўрар ва: ‹Буни бошла(б қўйма)!› дер эди. Бир куни уни гуноҳ устида топиб қолди-да, унга: ‹Бас қил!› деди. У: ‹Мени Роббим билан қўйиб қўй. Сен менга назоратчи қилиб юборилганмидинг?!› деди. (Ғайратли киши) эса: ‹Валлоҳи, Аллоҳ сени мағфират қилмайди›, ёки: ‹Аллоҳ сени жаннатга киритмайди›, деди. Сўнг икковининг ҳам жони олинди ва улар оламларнинг Робби ҳузурида тўпландилар. (Аллоҳ) бу ғайратли кишига: ‹Сен Мени билувчи мидинг, ёки Менинг қўлимдагига (раҳматимга) қодир мидинг?!› деди. Гуноҳкорга эса: ‹Бор, раҳматим билан жаннатга кир›, деди. Бошқасига (ғайратлига): ‹Буни дўзахга олиб боринглар!› деди». Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу): «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, у ўз дунёси ва охиратини ҳалок қилувчи бир сўзни айтиб қўйди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ عُيَيْنَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي بَكْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ ذَنْبٍ أَجْدَرُ أَنْ يُعَجِّلَ اللَّهُ تَعَالَى لِصَاحِبِهِ الْعُقُوبَةَ فِي الدُّنْيَا - مَعَ مَا يَدَّخِرُ لَهُ فِي الآخِرَةِ - مِثْلُ الْبَغْىِ وَقَطِيعَةِ الرَّحِمِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo egasiga oxiratda zaxira qilib qoʻygan (jazo) bilan birga, dunyoda ham jazosini tezlatishga zulm va qarindoshlik aloqasini uzishdan koʻra munosibroq boshqa biror gunoh yoʻq», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло эгасига охиратда захира қилиб қўйган (жазо) билан бирга, дунёда ҳам жазосини тезлатишга зулм ва қариндошлик алоқасини узишдан кўра муносиброқ бошқа бирор гуноҳ йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ صَالِحٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ، - يَعْنِي عَبْدَ الْمَلِكِ بْنَ عَمْرٍو - حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي أَسِيدٍ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالْحَسَدَ فَإِنَّ الْحَسَدَ يَأْكُلُ الْحَسَنَاتِ كَمَا تَأْكُلُ النَّارُ الْحَطَبَ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ الْعُشْبَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Hasaddan saqlaninglar! Chunki hasad olov oʻtinni yeb yuborgani kabi yaxshiliklarni yeb yuboradi», dedilar. Yoki: «oʻtni (oʻt-oʻlanni)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ҳасаддан сақланинглар! Чунки ҳасад олов ўтинни еб юборгани каби яхшиликларни еб юборади», дедилар. Ёки: «ўтни (ўт-ўланни)», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي الْعَمْيَاءِ، أَنَّ سَهْلَ بْنَ أَبِي أُمَامَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، دَخَلَ هُوَ وَأَبُوهُ عَلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ بِالْمَدِينَةِ فِي زَمَانِ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَهُوَ أَمِيرُ الْمَدِينَةِ فَإِذَا هُوَ يُصَلِّي صَلاَةً خَفِيفَةً دَقِيقَةً كَأَنَّهَا صَلاَةُ مُسَافِرٍ أَوْ قَرِيبًا مِنْهَا فَلَمَّا سَلَّمَ قَالَ أَبِي يَرْحَمُكَ اللَّهُ أَرَأَيْتَ هَذِهِ الصَّلاَةَ الْمَكْتُوبَةَ أَوْ شَىْءٌ تَنَفَّلْتَهُ قَالَ إِنَّهَا الْمَكْتُوبَةُ وَإِنَّهَا لَصَلاَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَخْطَأْتُ إِلاَّ شَيْئًا سَهَوْتُ عَنْهُ - فَقَالَ - إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُشَدِّدُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ فَيُشَدَّدَ عَلَيْكُمْ فَإِنَّ قَوْمًا شَدَّدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ فَشَدَّدَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فَتِلْكَ بَقَايَاهُمْ فِي الصَّوَامِعِ وَالدِّيَارِ ‏{‏ رَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ ‏}‏ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ غَدَا مِنَ الْغَدِ فَقَالَ أَلاَ تَرْكَبُ لِتَنْظُرَ وَلِتَعْتَبِرَ قَالَ نَعَمْ فَرَكِبُوا جَمِيعًا فَإِذَا هُمْ بِدِيَارٍ بَادَ أَهْلُهَا وَانْقَضَوْا وَفَنَوْا خَاوِيَةً عَلَى عُرُوشِهَا فَقَالَ ‏"‏ أَتَعْرِفُ هَذِهِ الدِّيَارَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ مَا أَعْرَفَنِي بِهَا وَبِأَهْلِهَا هَذِهِ دِيَارُ قَوْمٍ أَهْلَكَهُمُ الْبَغْىُ وَالْحَسَدُ إِنَّ الْحَسَدَ يُطْفِئُ نُورَ الْحَسَنَاتِ وَالْبَغْىُ يُصَدِّقُ ذَلِكَ أَوْ يُكَذِّبُهُ وَالْعَيْنُ تَزْنِي وَالْكَفُّ وَالْقَدَمُ وَالْجَسَدُ وَاللِّسَانُ وَالْفَرْجُ يُصَدِّقُ ذَلِكَ أَوْ يُكَذِّبُهُ ‏.‏

Sahl ibn Abu Umoma rivoyat qilishicha, u va otasi Umar ibn Abdulaziz Madinaga amir boʻlgan zamonda Madinada Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdilar. Shu payt u zot xuddi musofirning namoziday yoki shunga yaqin, juda yengil va qisqa namoz oʻqiyotgan edilar. Salom bergach, otam: «Alloh sizga rahm qilsin, ayting-chi, bu namoz farz namozmidi, yoki nafl qilib oʻqigan biror narsamidi?» dedi. U: «Bu farz namoz edi va bu Rasululloh ﷺ ning namozlari edi. Men faqat oʻzim unutgan bir narsadagina xato qildim, xolos», dedilar. Soʻng: «Rasululloh ﷺ: ‹Oʻzlaringizga qattiqchilik qilmanglar, aks holda sizlarga ham qattiqchilik qilinadi. Zero bir qavm oʻzlariga qattiqchilik qilgan edilar, Alloh ham ularga qattiqchilik qildi. Manavi ibodatxonalar va makonlardagilar oʻshalarning qoldiqlaridir: {ular oʻzlari toʻqib chiqargan tarki dunyochilik – Biz uni ularga farz qilmagan edik}›, der edilar», dedilar. Soʻng ertasi kuni erta yoʻlga chiqib: «Bir koʻrib, ibrat olishing uchun ulovga minmaysanmi?» dedilar. (U) «ha» dedi-da, hammalari ulovga mindilar. Shu payt ular ahli halok boʻlib, oʻtib, tugab ketgan, tomlari uvada boʻlib qulagan makonlarga duch keldilar. (Anas) «Bu makonlarni bilasanmi?» dedilar. Men: «Bu makonlarni ham, ular ahlini ham yaxshi bilaman. Bular zulm va hasad halok qilgan bir qavmning makonlaridir. Albatta hasad yaxshiliklarning nurini oʻchiradi, zulm esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi. Koʻz zino qiladi, kaft, oyoq, jasad, til va avrat esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi», dedim.Саҳл ибн Абу Умома ривоят қилишича, у ва отаси Умар ибн Абдулазиз Мадинага амир бўлган замонда Мадинада Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдилар. Шу пайт у зот худди мусофирнинг намозидай ёки шунга яқин, жуда енгил ва қисқа намоз ўқиётган эдилар. Салом бергач, отам: «Аллоҳ сизга раҳм қилсин, айтинг-чи, бу намоз фарз намозмиди, ёки нафл қилиб ўқиган бирор нарсамиди?» деди. У: «Бу фарз намоз эди ва бу Расулуллоҳ ﷺ нинг намозлари эди. Мен фақат ўзим унутган бир нарсадагина хато қилдим, холос», дедилар. Сўнг: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ўзларингизга қаттиқчилик қилманглар, акс ҳолда сизларга ҳам қаттиқчилик қилинади. Зеро бир қавм ўзларига қаттиқчилик қилган эдилар, Аллоҳ ҳам уларга қаттиқчилик қилди. Манави ибодатхоналар ва маконлардагилар ўшаларнинг қолдиқларидир: {улар ўзлари тўқиб чиқарган тарки дунёчилик – Биз уни уларга фарз қилмаган эдик}›, дер эдилар», дедилар. Сўнг эртаси куни эрта йўлга чиқиб: «Бир кўриб, ибрат олишинг учун уловга минмайсанми?» дедилар. (У) «ҳа» деди-да, ҳаммалари уловга миндилар. Шу пайт улар аҳли ҳалок бўлиб, ўтиб, тугаб кетган, томлари увада бўлиб қулаган маконларга дуч келдилар. (Анас) «Бу маконларни биласанми?» дедилар. Мен: «Бу маконларни ҳам, улар аҳлини ҳам яхши биламан. Булар зулм ва ҳасад ҳалок қилган бир қавмнинг маконларидир. Албатта ҳасад яхшиликларнинг нурини ўчиради, зулм эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради. Кўз зино қилади, кафт, оёқ, жасад, тил ва аврат эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради», дедим.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ رَبَاحٍ، قَالَ سَمِعْتُ نِمْرَانَ، يَذْكُرُ عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، قَالَتْ سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْعَبْدَ إِذَا لَعَنَ شَيْئًا صَعِدَتِ اللَّعْنَةُ إِلَى السَّمَاءِ فَتُغْلَقُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ دُونَهَا ثُمَّ تَهِبْطُ إِلَى الأَرْضِ فَتُغْلَقُ أَبْوَابُهَا دُونَهَا ثُمَّ تَأْخُذُ يَمِينًا وَشِمَالاً فَإِذَا لَمْ تَجِدْ مَسَاغًا رَجَعَتْ إِلَى الَّذِي لُعِنَ فَإِنْ كَانَ لِذَلِكَ أَهْلاً وَإِلاَّ رَجَعَتْ إِلَى قَائِلِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ هُوَ رَبَاحُ بْنُ الْوَلِيدِ سَمِعَ مِنْهُ وَذَكَرَ أَنَّ يَحْيَى بْنَ حَسَّانَ وَهِمَ فِيهِ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdilar: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Albatta banda biror narsani laʼnatlasa, laʼnat osmonga koʻtariladi, soʻng osmonning eshiklari uning yuziga yopiladi. Soʻng yerga tushadi va yerning eshiklari ham uning yuziga yopiladi. Soʻng oʻngga va chapga yuradi. Agar oʻtadigan joy topmasa, laʼnatlangan kishiga qaytadi. Agar u (laʼnatga) loyiq boʻlsa (kiradi), boʻlmasa, aytuvchisiga qaytadi».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Албатта банда бирор нарсани лаънатласа, лаънат осмонга кўтарилади, сўнг осмоннинг эшиклари унинг юзига ёпилади. Сўнг ерга тушади ва ернинг эшиклари ҳам унинг юзига ёпилади. Сўнг ўнгга ва чапга юради. Агар ўтадиган жой топмаса, лаънатланган кишига қайтади. Агар у (лаънатга) лойиқ бўлса (киради), бўлмаса, айтувчисига қайтади».

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَلاَعَنُوا بِلَعْنَةِ اللَّهِ وَلاَ بِغَضَبِ اللَّهِ وَلاَ بِالنَّارِ ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan, u kishi Nabiy ﷺ dan rivoyat qiladilar: «Bir-biringizni Allohning laʼnati bilan, Allohning gʻazabi bilan va doʻzax bilan laʼnatlamanglar», dedilar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан, у киши Набий ﷺ дан ривоят қиладилар: «Бир-бирингизни Аллоҳнинг лаънати билан, Аллоҳнинг ғазаби билан ва дўзах билан лаънатламанглар», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، وَزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ أُمَّ الدَّرْدَاءِ، قَالَتْ سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَكُونُ اللَّعَّانُونَ شُفَعَاءَ وَلاَ شُهَدَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu) aytdilar: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Koʻp laʼnatlovchilar (qiyomatda) shafoatchi ham, guvoh ham boʻla olmaydilar».Абу Дардо (розияллоҳу анҳу) айтдилар: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Кўп лаънатловчилар (қиёматда) шафоатчи ҳам, гувоҳ ҳам бўла олмайдилар».

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، ح وَحَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، - قَالَ زَيْدٌ - عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، لَعَنَ الرِّيحَ - وَقَالَ مُسْلِمٌ إِنَّ رَجُلاً نَازَعَتْهُ الرِّيحُ رِدَاءَهُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَعَنَهَا - فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَلْعَنْهَا فَإِنَّهَا مَأْمُورَةٌ وَإِنَّهُ مَنْ لَعَنَ شَيْئًا لَيْسَ لَهُ بِأَهْلٍ رَجَعَتِ اللَّعْنَةُ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, bir kishi shamolni laʼnatladi. Muslim (degan rovaiy)ning rivoyatida esa: Nabiy ﷺ zamonida bir kishining ridosini shamol tortib ketgan edi, shunda u shamolni laʼnatladi. Nabiy ﷺ: «Uni laʼnatlama, chunki u (Allohga) amr qilingandir. Kim biror narsani noloyiq boʻla turib laʼnatlasa, laʼnat oʻziga qaytadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, бир киши шамолни лаънатлади. Муслим (деган роваий)нинг ривоятида эса: Набий ﷺ замонида бир кишининг ридосини шамол тортиб кетган эди, шунда у шамолни лаънатлади. Набий ﷺ: «Уни лаънатлама, чунки у (Аллоҳга) амр қилингандир. Ким бирор нарсани нолойиқ бўла туриб лаънатласа, лаънат ўзига қайтади», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ سُرِقَ لَهَا شَىْءٌ فَجَعَلَتْ تَدْعُو عَلَيْهِ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُسَبِّخِي عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Uning biror narsasi oʻgʻirlanib, u (oʻgʻrining) yomonligini tilab, qargʻay boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Uning (gunohini) yengillatib yuborma», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Унинг бирор нарсаси ўғирланиб, у (ўғрининг) ёмонлигини тилаб, қарғай бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Унинг (гуноҳини) енгиллатиб юборма», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَبَاغَضُوا وَلاَ تَحَاسَدُوا وَلاَ تَدَابَرُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا وَلاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثِ لَيَالٍ ‏"‏ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Bir-biringizga adovat qilmanglar, bir-biringizga hasad qilmanglar, bir-biringizga orqa oʻgirmanglar va Allohning bandalari boʻlib, oʻzaro birodar boʻlinglar. Bir musulmonga oʻz birodaridan uch kechadan ortiq ajralib (qahrlanib) yurishi halol emas», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бир-бирингизга адоват қилманглар, бир-бирингизга ҳасад қилманглар, бир-бирингизга орқа ўгирманглар ва Аллоҳнинг бандалари бўлиб, ўзаро биродар бўлинглар. Бир мусулмонга ўз биродаридан уч кечадан ортиқ ажралиб (қаҳрланиб) юриши ҳалол эмас», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ يَلْتَقِيَانِ فَيُعْرِضُ هَذَا وَيُعْرِضُ هَذَا وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلاَمِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Bir musulmonga oʻz birodaridan uch kundan ortiq ajralib (qahrlanib) yurishi halol emas. Ular uchrashib qolganda, biri yuz oʻgiradi, ikkinchisi ham yuz oʻgiradi. Ularning yaxshirogʻi esa avval salom berishni boshlaganidir», dedilar.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Бир мусулмонга ўз биродаридан уч кундан ортиқ ажралиб (қаҳрланиб) юриши ҳалол эмас. Улар учрашиб қолганда, бири юз ўгиради, иккинчиси ҳам юз ўгиради. Уларнинг яхшироғи эса аввал салом беришни бошлаганидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، وَأَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ السَّرْخَسِيُّ، أَنَّ أَبَا عَامِرٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَهْجُرَ مُؤْمِنًا فَوْقَ ثَلاَثٍ فَإِنْ مَرَّتْ بِهِ ثَلاَثٌ فَلْيَلْقَهُ فَلْيُسَلِّمْ عَلَيْهِ فَإِنْ رَدَّ عَلَيْهِ السَّلاَمَ فَقَدِ اشْتَرَكَا فِي الأَجْرِ وَإِنْ لَمْ يَرُدَّ عَلَيْهِ فَقَدْ بَاءَ بِالإِثْمِ ‏"‏ ‏.‏ زَادَ أَحْمَدُ ‏"‏ وَخَرَجَ الْمُسَلِّمُ مِنَ الْهِجْرَةِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Bir moʻminga boshqa moʻmindan uchdan ortiq (kun) ajralib (qahrlanib) yurishi halol emas. Agar uch kun oʻtsa, uni uchratib, unga salom bersin. Agar u salomga javob qaytarsa, ikkovi ham (yaxshilik) ajrida sherik boʻladilar. Agar javob qaytarmasa, gunohga botgan boʻladi», dedilar. Ahmad (degan rovaiy) oʻz rivoyatida: «Salom bergan kishi esa qahrlilikdan (gunohidan) chiqdi», deb ziyoda qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бир мўминга бошқа мўминдан учдан ортиқ (кун) ажралиб (қаҳрланиб) юриши ҳалол эмас. Агар уч кун ўтса, уни учратиб, унга салом берсин. Агар у саломга жавоб қайтарса, иккови ҳам (яхшилик) ажрида шерик бўладилар. Агар жавоб қайтармаса, гуноҳга ботган бўлади», дедилар. Аҳмад (деган роваий) ўз ривоятида: «Салом берган киши эса қаҳрлиликдан (гуноҳидан) чиқди», деб зиёда қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ عَثْمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُنِيبِ، - يَعْنِي الْمَدَنِيَّ - قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَكُونُ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ مُسْلِمًا فَوْقَ ثَلاَثَةٍ فَإِذَا لَقِيَهُ سَلَّمَ عَلَيْهِ ثَلاَثَ مِرَارٍ كُلُّ ذَلِكَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ فَقَدْ بَاءَ بِإِثْمِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Musulmon kishiga oʻz birodaridan uch kundan ortiq yuz oʻgirib yurish (joiz) boʻlmaydi. Qachon uni uchratganida, unga uch marta salom bersa-yu, har gal salomiga alik olmasa, u kishi (alik olmagan kishi) oʻz gunohiga botadi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мусулмон кишига ўз биродаридан уч кундан ортиқ юз ўгириб юриш (жоиз) бўлмайди. Қачон уни учратганида, унга уч марта салом берса-ю, ҳар гал саломига алик олмаса, у киши (алик олмаган киши) ўз гуноҳига ботади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّازُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثٍ فَمَنْ هَجَرَ فَوْقَ ثَلاَثٍ فَمَاتَ دَخَلَ النَّارَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Musulmon kishiga oʻz birodaridan uch kundan ortiq yuz oʻgirib yurish halol boʻlmaydi. Kim uch kundan ortiq yuz oʻgirib yurib, (shu holatda) oʻlsa, doʻzaxga kiradi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мусулмон кишига ўз биродаридан уч кундан ортиқ юз ўгириб юриш ҳалол бўлмайди. Ким уч кундан ортиқ юз ўгириб юриб, (шу ҳолатда) ўлса, дўзахга киради».

حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ حَيْوَةَ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي الْوَلِيدِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي أَنَسٍ، عَنْ أَبِي خِرَاشٍ السُّلَمِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ هَجَرَ أَخَاهُ سَنَةً فَهُوَ كَسَفْكِ دَمِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Xirosh as-Sulamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Kim oʻz birodaridan bir yil yuz oʻgirib yursa, u xuddi uning qonini toʻkkanga oʻxshaydi».Абу Хирош ас-Суламий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Ким ўз биродаридан бир йил юз ўгириб юрса, у худди унинг қонини тўкканга ўхшайди».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تُفْتَحُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ كُلَّ يَوْمِ اثْنَيْنِ وَخَمِيسٍ فَيُغْفَرُ فِي ذَلِكَ الْيَوْمَيْنِ لِكُلِّ عَبْدٍ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا إِلاَّ مَنْ بَيْنَهُ وَبَيْنَ أَخِيهِ شَحْنَاءُ فَيُقَالُ أَنْظِرُوا هَذَيْنِ حَتَّى يَصْطَلِحَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم هَجَرَ بَعْضَ نِسَائِهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا وَابْنُ عُمَرَ هَجَرَ ابْنًا لَهُ إِلَى أَنْ مَاتَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِذَا كَانَتِ الْهِجْرَةُ لِلَّهِ فَلَيْسَ مِنْ هَذَا بِشَىْءٍ وَإِنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ غَطَّى وَجْهَهُ عَنْ رَجُلٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u zot Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot ﷺ shunday dedilar: «Jannat eshiklari har dushanba va payshanba kunlari ochiladi. Shu ikki kunda Allohga hech narsani sherik qilmaydigan har bir bandaning gunohi magʻfirat qilinadi. Faqat oʻzi bilan birodari oʻrtasida adovat (kek) boʻlgan kishi bundan mustasno. ‹Bu ikkovini, toki yarashguncha, kechiktiringlar›, deyiladi». Abu Dovud aytdi: Nabiy ﷺ baʼzi ayollaridan qirq kun yuz oʻgirib yurganlar, Ibn Umar esa oʻgʻlidan, to u oʻlguniga qadar, yuz oʻgirib yurgan. Abu Dovud aytdi: Agar yuz oʻgirish Alloh uchun boʻlsa, bu (yuqoridagi taqiqdan) hech narsa emas. Darhaqiqat, Umar ibn Abdulaziz bir kishidan yuzini yopib (yashirib) yurar edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у зот Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот ﷺ шундай дедилар: «Жаннат эшиклари ҳар душанба ва пайшанба кунлари очилади. Шу икки кунда Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган ҳар бир банданинг гуноҳи мағфират қилинади. Фақат ўзи билан биродари ўртасида адоват (кек) бўлган киши бундан мустасно. ‹Бу икковини, токи ярашгунча, кечиктиринглар›, дейилади». Абу Довуд айтди: Набий ﷺ баъзи аёлларидан қирқ кун юз ўгириб юрганлар, Ибн Умар эса ўғлидан, то у ўлгунига қадар, юз ўгириб юрган. Абу Довуд айтди: Агар юз ўгириш Аллоҳ учун бўлса, бу (юқоридаги тақиқдан) ҳеч нарса эмас. Дарҳақиқат, Умар ибн Абдулазиз бир кишидан юзини ёпиб (яшириб) юрар эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ وَلاَ تَحَسَّسُوا وَلاَ تَجَسَّسُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Gumondan (suiziandan) saqlaninglar! Chunki gumon eng yolgʻon soʻzdir. Bir-birovingizning ayb-nuqsonini qidirmang, bir-birovingizni poylab josuslik qilmang».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Гумондан (суизиандан) сақланинглар! Чунки гумон энг ёлғон сўздир. Бир-бировингизнинг айб-нуқсонини қидирманг, бир-бировингизни пойлаб жосуслик қилманг».

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْمُؤَذِّنُ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ مِرْآةُ الْمُؤْمِنِ وَالْمُؤْمِنُ أَخُو الْمُؤْمِنِ يَكُفُّ عَلَيْهِ ضَيْعَتَهُ وَيَحُوطُهُ مِنْ وَرَائِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u zot Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi. U zot ﷺ shunday dedilar: «Moʻmin moʻminning koʻzgusidir. Moʻmin moʻminning birodaridir, uning yoʻqotgan narsasidan (zararidan) saqlaydi va u yoʻqligida uni (ortidan) himoya qiladi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у зот Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади. У зот ﷺ шундай дедилар: «Мўмин мўминнинг кўзгусидир. Мўмин мўминнинг биродаридир, унинг йўқотган нарсасидан (зараридан) сақлайди ва у йўқлигида уни (ортидан) ҳимоя қилади».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَفْضَلَ مِنْ دَرَجَةِ الصِّيَامِ وَالصَّلاَةِ وَالصَّدَقَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِصْلاَحُ ذَاتِ الْبَيْنِ وَفَسَادُ ذَاتِ الْبَيْنِ الْحَالِقَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlarga roʻza, namoz va sadaqaning darajasidan ham afzalroq narsani aytib bermaymi?» Ular: «Ha (ayting), ey Allohning Paygʻambari!» — dedilar. U zot ﷺ: «(U) odamlar oʻrtasini isloh qilishdir. Odamlar oʻrtasini buzish esa (savobni) qirib tashlovchidir», — dedilar.Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизларга рўза, намоз ва садақанинг даражасидан ҳам афзалроқ нарсани айтиб бермайми?» Улар: «Ҳа (айтинг), эй Аллоҳнинг Пайғамбари!» — дедилар. У зот ﷺ: «(У) одамлар ўртасини ислоҳ қилишдир. Одамлар ўртасини бузиш эса (савобни) қириб ташловчидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، ح وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شَبُّويَةَ الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أُمِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَمْ يَكْذِبْ مَنْ نَمَى بَيْنَ اثْنَيْنِ لِيُصْلِحَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَمُسَدَّدٌ ‏"‏ لَيْسَ بِالْكَاذِبِ مَنْ أَصْلَحَ بَيْنَ النَّاسِ فَقَالَ خَيْرًا أَوْ نَمَى خَيْرًا ‏"‏ ‏.‏

Humayd ibn Abdurrahmon (rahimahulloh) onasidan rivoyat qiladi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Ikki kishi oʻrtasini isloh qilish uchun (yaxshi soʻzni) yetkazgan kishi yolgʻon gapirmagan boʻladi». Ahmad ibn Muhammad va Musaddad (rivoyatida): «Odamlar oʻrtasini isloh qilib, yaxshi soʻz aytgan yoki yaxshilikni yetkazgan kishi yolgʻonchi emas», — degan (lafz bor).Ҳумайд ибн Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ) онасидан ривоят қилади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Икки киши ўртасини ислоҳ қилиш учун (яхши сўзни) етказган киши ёлғон гапирмаган бўлади». Аҳмад ибн Муҳаммад ва Мусаддад (ривоятида): «Одамлар ўртасини ислоҳ қилиб, яхши сўз айтган ёки яхшиликни етказган киши ёлғончи эмас», — деган (лафз бор).

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْجِيزِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَسْوَدِ، عَنْ نَافِعٍ، - يَعْنِي ابْنَ يَزِيدَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، أَنَّ عَبْدَ الْوَهَّابِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أُمِّهِ أُمِّ كُلْثُومٍ بِنْتِ عُقْبَةَ، قَالَتْ مَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرَخِّصُ فِي شَىْءٍ مِنَ الْكَذِبِ إِلاَّ فِي ثَلاَثٍ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ أَعُدُّهُ كَاذِبًا الرَّجُلُ يُصْلِحُ بَيْنَ النَّاسِ يَقُولُ الْقَوْلَ وَلاَ يُرِيدُ بِهِ إِلاَّ الإِصْلاَحَ وَالرَّجُلُ يَقُولُ فِي الْحَرْبِ وَالرَّجُلُ يُحَدِّثُ امْرَأَتَهُ وَالْمَرْأَةُ تُحَدِّثُ زَوْجَهَا ‏"‏ ‏.‏

Humayd ibn Abdurrahmonning onasi Ummu Kulsum binti Uqba (roziyallohu anho) aytdi: Men Rasululloh ﷺning yolgʻonning biron turiga ruxsat berganlarini eshitmadim, faqat uch narsada (ruxsat berdilar). Rasululloh ﷺ shunday der edilar: «Men quyidagilarni yolgʻonchi deb hisoblamayman: odamlar oʻrtasini isloh qilayotgan kishi (shu maqsadda) bir soʻzni aytsa-yu, bundan faqat islohni koʻzlasa; urushda (dushmanni chalgʻitish uchun) biror soʻz aytgan kishi; xotiniga (xushomad qilib) soʻz aytgan er va eriga (xushomad qilib) soʻz aytgan ayol».Ҳумайд ибн Абдурраҳмоннинг онаси Умму Кулсум бинти Уқба (розияллоҳу анҳо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ёлғоннинг бирон турига рухсат берганларини эшитмадим, фақат уч нарсада (рухсат бердилар). Расулуллоҳ ﷺ шундай дер эдилар: «Мен қуйидагиларни ёлғончи деб ҳисобламайман: одамлар ўртасини ислоҳ қилаётган киши (шу мақсадда) бир сўзни айтса-ю, бундан фақат ислоҳни кўзласа; урушда (душманни чалғитиш учун) бирор сўз айтган киши; хотинига (хушомад қилиб) сўз айтган эр ва эрига (хушомад қилиб) сўз айтган аёл».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، عَنْ خَالِدِ بْنِ ذَكْوَانَ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذِ بْنِ عَفْرَاءَ، قَالَتْ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ عَلَىَّ صَبِيحَةَ بُنِيَ بِي فَجَلَسَ عَلَى فِرَاشِي كَمَجْلِسِكَ مِنِّي فَجَعَلَتْ جُوَيْرِيَاتٌ يَضْرِبْنَ بِدُفٍّ لَهُنَّ وَيَنْدُبْنَ مَنْ قُتِلَ مِنْ آبَائِي يَوْمَ بَدْرٍ إِلَى أَنْ قَالَتْ إِحْدَاهُنَّ وَفِينَا نَبِيُّ يَعْلَمُ مَا فِي غَدٍ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ دَعِي هَذِهِ وَقُولِي الَّذِي كُنْتِ تَقُولِينَ ‏"‏ ‏.‏

Rubayyiʼ binti Muavviz ibn Afro (roziyallohu anho) aytdi: Men kuyovga uzatilgan kunimning ertasi tongida Rasululloh ﷺ kelib, mening huzurimga kirdilar va xuddi sen mening yonimda oʻtirganingdek, toʻshagimga oʻtirdilar. (Shunda) qizchalar oʻzlarining childirmalarini chalib, Badr kuni shahid boʻlgan ota-bobolarimni marsiya bilan eslay boshladilar. Toki ulardan biri: «Bizning ichimizda ertaga nima boʻlishini biladigan bir Paygʻambar bor», — degunicha (davom etdilar). Shunda u zot ﷺ: «Buni qoʻy, oldin aytayotganingni ayt», — dedilar.Рубаййиъ бинти Муаввиз ибн Афро (розияллоҳу анҳо) айтди: Мен куёвга узатилган кунимнинг эртаси тонгида Расулуллоҳ ﷺ келиб, менинг ҳузуримга кирдилар ва худди сен менинг ёнимда ўтирганингдек, тўшагимга ўтирдилар. (Шунда) қизчалар ўзларининг чилдирмаларини чалиб, Бадр куни шаҳид бўлган ота-боболаримни марсия билан эслай бошладилар. Токи улардан бири: «Бизнинг ичимизда эртага нима бўлишини биладиган бир Пайғамбар бор», — дегунича (давом этдилар). Шунда у зот ﷺ: «Буни қўй, олдин айтаётганингни айт», — дедилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ لَعِبَتِ الْحَبَشَةُ لِقُدُومِهِ فَرَحًا بِذَلِكَ لَعِبُوا بِحِرَابِهِمْ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, habashliklar u zotning kelishlaridan xursand boʻlib, oʻyin koʻrsatdilar — nayzalari bilan oʻynadilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, ҳабашликлар у зотнинг келишларидан хурсанд бўлиб, ўйин кўрсатдилар — найзалари билан ўйнадилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْغُدَانِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ سَمِعَ ابْنُ عُمَرَ، مِزْمَارًا - قَالَ - فَوَضَعَ أُصْبُعَيْهِ عَلَى أُذُنَيْهِ وَنَأَى عَنِ الطَّرِيقِ وَقَالَ لِي يَا نَافِعُ هَلْ تَسْمَعُ شَيْئًا قَالَ فَقُلْتُ لاَ ‏.‏ قَالَ فَرَفَعَ أُصْبُعَيْهِ مِنْ أُذُنَيْهِ وَقَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعَ مِثْلَ هَذَا فَصَنَعَ مِثْلَ هَذَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عَلِيٍّ اللُّؤْلُؤِيُّ سَمِعْتُ أَبَا دَاوُدَ يَقُولُ هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ ‏.‏

Nofeʼ aytadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) (choʻponning) surnay (chalganini) eshitib qoldi-da, ikki barmogʻini ikki qulogʻiga tiqdi va yoʻldan chetga chiqdi. Soʻng menga: «Ey Nofeʼ, biror narsa eshityapsanmi?» — dedi. Men: «Yoʻq», — dedim. Shunda u barmoqlarini quloqlaridan oldi-da, dedi: «Men Nabiy ﷺ bilan birga edim. U zot shunga oʻxshash (ovozni) eshitganlarida, mana shunday qilgan edilar». Abu Ali al-Luʼluiy aytdi: Men Abu Dovudning: «Bu munkar (rad etilgan) hadis», — deganini eshitdim.Нофеъ айтади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) (чўпоннинг) сурнай (чалганини) эшитиб қолди-да, икки бармоғини икки қулоғига тиқди ва йўлдан четга чиқди. Сўнг менга: «Эй Нофеъ, бирор нарса эшитяпсанми?» — деди. Мен: «Йўқ», — дедим. Шунда у бармоқларини қулоқларидан олди-да, деди: «Мен Набий ﷺ билан бирга эдим. У зот шунга ўхшаш (овозни) эшитганларида, мана шундай қилган эдилар». Абу Али ал-Луълуий айтди: Мен Абу Довуднинг: «Бу мункар (рад этилган) ҳадис», — деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُطْعِمُ بْنُ الْمِقْدَامِ، قَالَ حَدَّثَنَا نَافِعٌ، قَالَ كُنْتُ رِدْفَ ابْنِ عُمَرَ إِذْ مَرَّ بِرَاعٍ يَزْمُرُ فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ أُدْخِلَ بَيْنَ مُطْعِمٍ وَنَافِعٍ سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى ‏.‏

Nofeʼ aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning ortida (ulovda) mingashib ketayotgan edim. Shu payt u surnay chalayotgan bir choʻponning yonidan oʻtdi. Soʻng (oldingi hadisga) oʻxshash (voqeani) zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Mutʼim bilan Nofeʼ oʻrtasiga Sulaymon ibn Muso (degan roviy) kiritilgan.Нофеъ айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ортида (уловда) мингашиб кетаётган эдим. Шу пайт у сурнай чалаётган бир чўпоннинг ёнидан ўтди. Сўнг (олдинги ҳадисга) ўхшаш (воқеани) зикр қилди. Абу Довуд айтди: Мутъим билан Нофеъ ўртасига Сулаймон ибн Мусо (деган ровий) киритилган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْمَلِيحِ، عَنْ مَيْمُونٍ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ ابْنِ عُمَرَ فَسَمِعَ صَوْتَ، زَامِرٍ فَذَكَرَ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا أَنْكَرُهَا ‏.‏

Nofeʼ aytadi: Biz Ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan birga edik. Shunda u surnay chaluvchining ovozini eshitib qoldi. Soʻng (oldingi hadisga) oʻxshash (voqeani) zikr qildi. Abu Dovud aytdi: Bu (rivoyat) yanada munkarroqdir.Нофеъ айтади: Биз Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бирга эдик. Шунда у сурнай чалувчининг овозини эшитиб қолди. Сўнг (олдинги ҳадисга) ўхшаш (воқеани) зикр қилди. Абу Довуд айтди: Бу (ривоят) янада мункарроқдир.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا سَلاَّمُ بْنُ مِسْكِينٍ، عَنْ شَيْخٍ، شَهِدَ أَبَا وَائِلٍ فِي وَلِيمَةٍ فَجَعَلُوا يَلْعَبُونَ يَتَلَعَّبُونَ يُغَنُّونَ فَحَلَّ أَبُو وَائِلٍ حَبْوَتَهُ وَقَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْغِنَاءُ يُنْبِتُ النِّفَاقَ فِي الْقَلْبِ ‏"‏ ‏.‏

Sallom ibn Miskin (rahimahulloh) bir keksa kishidan rivoyat qiladi: U kishi Abu Voil bilan bir toʻy ziyofatida hozir boʻlgan ekan, (odamlar) oʻynay, ermak qila va qoʻshiq ayta boshlashibdi. Shunda Abu Voil tizzasini quchoqlab oʻtirgan holatini yozib (qaddini rostlab) dedi: «Men Abdulloh (ibn Masʼud roziyallohu anhu)ni: ‹Men Rasululloh ﷺ ‹Qoʻshiq qalbda munofiqlikni undirib chiqaradi›, deb aytganlarini eshitdim›, deb aytganlarini eshitdim».Саллом ибн Мискин (раҳимаҳуллоҳ) бир кекса кишидан ривоят қилади: У киши Абу Воил билан бир тўй зиёфатида ҳозир бўлган экан, (одамлар) ўйнай, эрмак қила ва қўшиқ айта бошлашибди. Шунда Абу Воил тиззасини қучоқлаб ўтирган ҳолатини ёзиб (қаддини ростлаб) деди: «Мен Абдуллоҳ (ибн Масъуд розияллоҳу анҳу)ни: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺ ‹Қўшиқ қалбда мунофиқликни ундириб чиқаради›, деб айтганларини эшитдим›, деб айтганларини эшитдим».

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَنَّ أَبَا أُسَامَةَ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ يُونُسَ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ أَبِي يَسَارٍ الْقُرَشِيِّ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِمُخَنَّثٍ قَدْ خَضَبَ يَدَيْهِ وَرِجْلَيْهِ بِالْحِنَّاءِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا بَالُ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ يَتَشَبَّهُ بِالنِّسَاءِ ‏.‏ فَأُمِرَ بِهِ فَنُفِيَ إِلَى النَّقِيعِ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ نَقْتُلُهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي نُهِيتُ عَنْ قَتْلِ الْمُصَلِّينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو أُسَامَةَ وَالنَّقِيعُ نَاحِيَةٌ عَنِ الْمَدِينَةِ وَلَيْسَ بِالْبَقِيعِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ huzurlariga qoʻllari va oyoqlarini xina bilan boʻyagan bir muxannas (ayollarga oʻxshashga urinuvchi erkak) keltirildi. Shunda Nabiy ﷺ: «Bunga nima boʻlgan?» dedilar. «Ey Rasululloh, u ayollarga oʻxshashga urinmoqda», deyildi. Bas, uning haqida buyruq berildilar va u Naqeʼga surgun qilindi. Odamlar: «Ey Rasululloh, uni oʻldirmaylikmi?» deyishdi. U zot: «Men namoz oʻqiydiganlarni oʻldirishdan qaytarilganman», dedilar. Abu Usoma aytdi: «Naqeʼ Madinaning bir tomonidagi joy boʻlib, u Baqeʼ emasdir».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ҳузурларига қўллари ва оёқларини хина билан бўяган бир муханнас (аёлларга ўхшашга уринувчи эркак) келтирилди. Шунда Набий ﷺ: «Бунга нима бўлган?» дедилар. «Эй Расулуллоҳ, у аёлларга ўхшашга уринмоқда», дейилди. Бас, унинг ҳақида буйруқ берилдилар ва у Нақеъга сургун қилинди. Одамлар: «Эй Расулуллоҳ, уни ўлдирмайликми?» дейишди. У зот: «Мен намоз ўқийдиганларни ўлдиришдан қайтарилганман», дедилар. Абу Усома айтди: «Нақеъ Мадинанинг бир томонидаги жой бўлиб, у Бақеъ эмасдир».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامٍ، - يَعْنِي ابْنَ عُرْوَةَ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا مُخَنَّثٌ وَهُوَ يَقُولُ لِعَبْدِ اللَّهِ أَخِيهَا إِنْ يَفْتَحِ اللَّهُ الطَّائِفَ غَدًا دَلَلْتُكَ عَلَى امْرَأَةٍ تُقْبِلُ بِأَرْبَعٍ وَتُدْبِرُ بِثَمَانٍ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْمَرْأَةُ كَانَ لَهَا أَرْبَعُ عُكَنٍ فِي بَطْنِهَا ‏.‏

Ummu Salama (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uning huzuriga kirdilar. Uning yonida bir muxannas bor edi va u (Ummu Salamaning) akasi Abdulloh (ibn Abu Umayya)ga: «Agar Alloh ertaga senga Toifni fath qilib bersa, men senga oldidan toʻrt buklam, orqasidan sakkiz buklam boʻlib keladigan bir ayolni koʻrsatib qoʻyaman», der edi. Shunda Nabiy ﷺ: «Ularni uylaringizdan chiqarib yuboringlar!» dedilar. Abu Dovud aytdi: «U ayolning qornida toʻrtta buklam (yogʻ qatlami) bor edi».Умму Салама (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унинг ҳузурига кирдилар. Унинг ёнида бир муханнас бор эди ва у (Умму Саламанинг) акаси Абдуллоҳ (ибн Абу Умайя)га: «Агар Аллоҳ эртага сенга Тоифни фатҳ қилиб берса, мен сенга олдидан тўрт буклам, орқасидан саккиз буклам бўлиб келадиган бир аёлни кўрсатиб қўяман», дер эди. Шунда Набий ﷺ: «Уларни уйларингиздан чиқариб юборинглар!» дедилар. Абу Довуд айтди: «У аёлнинг қорнида тўртта буклам (ёғ қатлами) бор эди».

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَعَنَ الْمُخَنَّثِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالْمُتَرَجِّلاَتِ مِنَ النِّسَاءِ وَقَالَ ‏"‏ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ وَأَخْرِجُوا فُلاَنًا وَفُلاَنًا ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْمُخَنَّثِينَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ erkaklardan muxannaslarni (ayollarga oʻxshashga urinuvchilarni) va ayollardan erkaklarga oʻxshashga urinuvchilarni laʼnatladilar va: «Ularni uylaringizdan chiqarib yuboringlar, falonchi bilan falonchini chiqarib yuboringlar!» dedilar. Bunda muxannaslarni nazarda tutdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ эркаклардан муханнасларни (аёлларга ўхшашга уринувчиларни) ва аёллардан эркакларга ўхшашга уринувчиларни лаънатладилар ва: «Уларни уйларингиздан чиқариб юборинглар, фалончи билан фалончини чиқариб юборинглар!» дедилар. Бунда муханнасларни назарда тутдилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَلْعَبُ بِالْبَنَاتِ فَرُبَّمَا دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدِي الْجَوَارِي فَإِذَا دَخَلَ خَرَجْنَ وَإِذَا خَرَجَ دَخَلْنَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: «Men qoʻgʻirchoqlar bilan oʻynar edim. Baʼzan Rasululloh ﷺ huzurimga kirib kelar, yonimda esa qizlar boʻlardi. U zot kirsalar, ular chiqib ketishar, u zot chiqib ketsalar, ular kirishardi».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: «Мен қўғирчоқлар билан ўйнар эдим. Баъзан Расулуллоҳ ﷺ ҳузуримга кириб келар, ёнимда эса қизлар бўларди. У зот кирсалар, улар чиқиб кетишар, у зот чиқиб кетсалар, улар киришарди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنِي عُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَةِ تَبُوكَ أَوْ خَيْبَرَ وَفِي سَهْوَتِهَا سِتْرٌ فَهَبَّتْ رِيحٌ فَكَشَفَتْ نَاحِيَةَ السِّتْرِ عَنْ بَنَاتٍ لِعَائِشَةَ لُعَبٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا يَا عَائِشَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ بَنَاتِي ‏.‏ وَرَأَى بَيْنَهُنَّ فَرَسًا لَهُ جَنَاحَانِ مِنْ رِقَاعٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا هَذَا الَّذِي أَرَى وَسْطَهُنَّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَرَسٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَا هَذَا الَّذِي عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ جَنَاحَانِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَرَسٌ لَهُ جَنَاحَانِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ أَمَا سَمِعْتَ أَنَّ لِسُلَيْمَانَ خَيْلاً لَهَا أَجْنِحَةٌ قَالَتْ فَضَحِكَ حَتَّى رَأَيْتُ نَوَاجِذَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: «Rasululloh ﷺ Tabuk yoki Xaybar gʻazotidan qaytib keldilar. Uning xonasi tokchasida bir parda osigʻliq edi. Shamol esib, parda chetini koʻtarib yubordi va Oishaning qoʻgʻirchoqlari — oʻyinchoqlari koʻrinib qoldi. U zot: ‹Bu nima, ey Oisha?› dedilar. ‹Mening qoʻgʻirchoqlarim›, dedim. U zot ular orasida latta-puttadan qilingan ikki qanotli bir otni koʻrdilar-da: ‹Ularning oʻrtasida koʻrib turganim bu nima?› dedilar. ‹Bir ot›, dedim. ‹Uning ustidagi bu narsa nima?› dedilar. ‹Ikki qanot›, dedim. ‹Ikki qanotli ot-a?!› dedilar. ‹Sulaymonning qanotli otlari boʻlganini eshitmaganmidingiz?› dedim». (Oisha) aytadi: «Shunda u zot oziq tishlari koʻrinib ketguncha kulib yubordilar».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: «Расулуллоҳ ﷺ Табук ёки Хайбар ғазотидан қайтиб келдилар. Унинг хонаси токчасида бир парда осиғлиқ эди. Шамол эсиб, парда четини кўтариб юборди ва Оишанинг қўғирчоқлари — ўйинчоқлари кўриниб қолди. У зот: ‹Бу нима, эй Оиша?› дедилар. ‹Менинг қўғирчоқларим›, дедим. У зот улар орасида латта-путтадан қилинган икки қанотли бир отни кўрдилар-да: ‹Уларнинг ўртасида кўриб турганим бу нима?› дедилар. ‹Бир от›, дедим. ‹Унинг устидаги бу нарса нима?› дедилар. ‹Икки қанот›, дедим. ‹Икки қанотли от-а?!› дедилар. ‹Сулаймоннинг қанотли отлари бўлганини эшитмаганмидингиз?› дедим». (Оиша) айтади: «Шунда у зот озиқ тишлари кўриниб кетгунча кулиб юбордилар».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، ح وَحَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَنِي وَأَنَا بِنْتُ سَبْعِ سِنِينَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ أَتَيْنَ نِسْوَةٌ - وَقَالَ بِشْرٌ فَأَتَتْنِي أُمُّ رُومَانَ - وَأَنَا عَلَى أُرْجُوحَةٍ فَذَهَبْنَ بِي وَهَيَّأْنَنِي وَصَنَعْنَنِي فَأُتِيَ بِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَنَى بِي وَأَنَا ابْنَةُ تِسْعٍ فَوَقَفَتْ بِي عَلَى الْبَابِ فَقُلْتُ هِيهْ هِيهْ - قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَىْ تَنَفَّسَتْ - فَأُدْخِلْتُ بَيْتًا فَإِذَا فِيهِ نِسْوَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقُلْنَ عَلَى الْخَيْرِ وَالْبَرَكَةِ ‏.‏ دَخَلَ حَدِيثُ أَحَدِهِمَا فِي الآخَرِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: «Rasululloh ﷺ men yetti yoshli qiz ekanimda menga uylandilar. Madinaga kelganimizda ayollar kelishdi». Bishrning rivoyatida: «Men salinchakda turganimda Ummu Ruman huzurimga keldi» (deyilgan). «Ular meni olib ketishdi, taraddudimni koʻrib, bezatishdi. Soʻng meni Rasululloh ﷺ huzurlariga olib borishdi va u zot men toʻqqiz yoshli qiz ekanimda men bilan qovushdilar. (Ummu Ruman) meni eshik oldida toʻxtatib qoʻydi, men ‹hih, hih› dedim — Abu Dovud aytdi: yaʼni nafas oldim — soʻng bir uyga kiritildim, qarasam, unda ansorlardan bir qancha ayollar bor ekan. Ular: ‹Yaxshilik va barakaga (kelding)!› deyishdi». Bu ikki rivoyatchining birining hadisi ikkinchisining ichiga aralashdi (qoʻshilib ketdi).Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: «Расулуллоҳ ﷺ мен етти ёшли қиз эканимда менга уйландилар. Мадинага келганимизда аёллар келишди». Бишрнинг ривоятида: «Мен салинчакда турганимда Умму Руман ҳузуримга келди» (дейилган). «Улар мени олиб кетишди, тараддудимни кўриб, безатишди. Сўнг мени Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб боришди ва у зот мен тўққиз ёшли қиз эканимда мен билан қовушдилар. (Умму Руман) мени эшик олдида тўхтатиб қўйди, мен ‹ҳиҳ, ҳиҳ› дедим — Абу Довуд айтди: яъни нафас олдим — сўнг бир уйга киритилдим, қарасам, унда ансорлардан бир қанча аёллар бор экан. Улар: ‹Яхшилик ва баракага (келдинг)!› дейишди». Бу икки ривоятчининг бирининг ҳадиси иккинчисининг ичига аралашди (қўшилиб кетди).

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، مِثْلَهُ قَالَ عَلَى خَيْرِ طَائِرٍ فَسَلَّمَتْنِي إِلَيْهِنَّ فَغَسَلْنَ رَأْسِي وَأَصْلَحْنَنِي فَلَمْ يَرُعْنِي إِلاَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضُحًى فَأَسْلَمْنَنِي إِلَيْهِ ‏.‏

Ibrohim ibn Said, Abu Usoma (rahimahulloh)dan shu (yuqoridagi hadis)ning oʻxshashini rivoyat qildi. U (rivoyatida) shunday dedi: «Yaxshi qut bilan (kelding!)». (Ummu Ruman) meni ularga topshirdi, ular boshimni yuvib, meni bezatishdi. Kunduzi chosh paytida Rasululloh ﷺdan boshqa hech kim menga toʻsatdan kelmadilar. Bas, ular meni u zotga topshirishdi.Иброҳим ибн Саид, Абу Усома (раҳимаҳуллоҳ)дан шу (юқоридаги ҳадис)нинг ўхшашини ривоят қилди. У (ривоятида) шундай деди: «Яхши қут билан (келдинг!)». (Умму Руман) мени уларга топширди, улар бошимни ювиб, мени безатишди. Кундузи чош пайтида Расулуллоҳ ﷺдан бошқа ҳеч ким менга тўсатдан келмадилар. Бас, улар мени у зотга топширишди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها، قَالَتْ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ جَاءَنِي نِسْوَةٌ وَأَنَا أَلْعَبُ عَلَى أُرْجُوحَةٍ وَأَنَا مُجَمَّمَةٌ فَذَهَبْنَ بِي فَهَيَّأْنَنِي وَصَنَّعْنَنِي ثُمَّ أَتَيْنَ بِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَنَى بِي وَأَنَا ابْنَةُ تِسْعِ سِنِينَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: «Madinaga kelganimizda men salinchakda oʻynab turgan, sochlarim (quloqlarimgacha) kalta boʻlgan paytimda huzurimga ayollar kelishdi. Ular meni olib ketishdi, taraddudimni koʻrib, bezatishdi. Soʻng meni Rasululloh ﷺ huzurlariga olib borishdi va u zot men toʻqqiz yoshli qiz ekanimda men bilan qovushdilar».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: «Мадинага келганимизда мен салинчакда ўйнаб турган, сочларим (қулоқларимгача) калта бўлган пайтимда ҳузуримга аёллар келишди. Улар мени олиб кетишди, тараддудимни кўриб, безатишди. Сўнг мени Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига олиб боришди ва у зот мен тўққиз ёшли қиз эканимда мен билан қовушдилар».

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، بِإِسْنَادِهِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَتْ وَأَنَا عَلَى الأُرْجُوحَةِ، وَمَعِي، صَوَاحِبَاتِي فَأَدْخَلْنَنِي بَيْتًا فَإِذَا نِسْوَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقُلْنَ عَلَى الْخَيْرِ وَالْبَرَكَةِ ‏.‏

Hishom ibn Urva (rahimahulloh) oʻz isnodi bilan ushbu hadisni rivoyat qildi. Unda (Oisha) aytadi: «Men salinchakda edim, yonimda dugonalarim bor edi. Ular meni bir uyga kiritishdi, qarasam, ansorlardan bir qancha ayollar bor ekan. Ular: ‹Yaxshilik va barakaga (kelding)!› deyishdi».Ҳишом ибн Урва (раҳимаҳуллоҳ) ўз исноди билан ушбу ҳадисни ривоят қилди. Унда (Оиша) айтади: «Мен салинчакда эдим, ёнимда дугоналарим бор эди. Улар мени бир уйга киритишди, қарасам, ансорлардан бир қанча аёллар бор экан. Улар: ‹Яхшилик ва баракага (келдинг)!› дейишди».

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو - عَنْ يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَاطِبٍ - قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ رضى الله عنها فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَنَزَلْنَا فِي بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ - قَالَتْ - فَوَاللَّهِ إِنِّي لَعَلَى أُرْجُوحَةٍ بَيْنَ عَذْقَيْنِ فَجَاءَتْنِي أُمِّي فَأَنْزَلَتْنِي وَلِي جُمَيْمَةٌ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) aytadi: «Madinaga kelib, Banu Horis ibn Xazraj (mahallasi)ga tushdik». (Oisha) aytadi: «Allohga qasamki, men ikki xurmo daraxti orasidagi salinchakda edim. Shunda onam kelib meni (salinchakdan) tushirdi, sochlarim esa kalta edi». Soʻng (rovi) hadisni davom ettirdi.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: «Мадинага келиб, Бану Ҳорис ибн Хазраж (маҳалласи)га тушдик». (Оиша) айтади: «Аллоҳга қасамки, мен икки хурмо дарахти орасидаги салинчакда эдим. Шунда онам келиб мени (салинчакдан) туширди, сочларим эса калта эди». Сўнг (рови) ҳадисни давом эттирди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدِ فَقَدْ عَصَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kimki nard (zar) oʻyini bilan oʻynasa, batahqiq Alloh va Uning Rasuliga osiy boʻlibdi», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кимки нард (зар) ўйини билан ўйнаса, батаҳқиқ Аллоҳ ва Унинг Расулига осий бўлибди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدَشِيرِ فَكَأَنَّمَا غَمَسَ يَدَهُ فِي لَحْمِ خِنْزِيرٍ وَدَمِهِ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Kimki nardashir (zar) oʻyini bilan oʻynasa, goʻyo qoʻlini choʻchqaning goʻshti va qoniga botirgan boʻladi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Кимки нардашир (зар) ўйини билан ўйнаса, гўё қўлини чўчқанинг гўшти ва қонига ботирган бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يَتْبَعُ حَمَامَةً فَقَالَ ‏"‏ شَيْطَانٌ يَتْبَعُ شَيْطَانَةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishining kaptar ortidan quvib yurganini koʻrib: «Bir shayton urgʻochi shaytonning ortidan quvyapti», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг каптар ортидан қувиб юрганини кўриб: «Бир шайтон урғочи шайтоннинг ортидан қувяпти», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُسَدَّدٌ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي قَابُوسَ، مَوْلًى لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ ارْحَمُوا أَهْلَ الأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ ‏"‏ ‏.‏ لَمْ يَقُلْ مُسَدَّدٌ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Rahmdillarga ar-Rahmon rahm qiladi. Yerdagilarga rahm qilinglar, osmondagi Zot sizlarga rahm qiladi».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Раҳмдилларга ар-Раҳмон раҳм қилади. Ердагиларга раҳм қилинглар, осмондаги Зот сизларга раҳм қилади».

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ مَنْصُورٌ - قَالَ ابْنُ كَثِيرٍ فِي حَدِيثِهِ وَقَرَأْتُهُ عَلَيْهِ وَقُلْتُ أَقُولُ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ فَقَالَ إِذَا قَرَأْتَهُ عَلَىَّ فَقَدْ حَدَّثْتُكَ بِهِ ثُمَّ اتَّفَقَا - عَنْ أَبِي عُثْمَانَ مَوْلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْقَاسِمِ الصَّادِقَ الْمَصْدُوقَ صلى الله عليه وسلم صَاحِبَ هَذِهِ الْحُجْرَةِ يَقُولُ ‏"‏ لاَ تُنْزَعُ الرَّحْمَةُ إِلاَّ مِنْ شَقِيٍّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Abulqosim — sodiq va tasdiqlangan, ushbu hujraning sohibi ﷺ shunday deyayotganlarini eshitdim: «Rahmat faqat baxtiqaro kishidangina tortib olinadi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Абулқосим — содиқ ва тасдиқланган, ушбу ҳужранинг соҳиби ﷺ шундай деяётганларини эшитдим: «Раҳмат фақат бахтиқаро кишидангина тортиб олинади».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ السَّرْحِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنِ ابْنِ عَامِرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، يَرْوِيهِ - قَالَ ابْنُ السَّرْحِ - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا وَيَعْرِفْ حَقَّ كَبِيرِنَا فَلَيْسَ مِنَّا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Kimki bizning kichiklarimizga rahm qilmasa va kattalarimizning haqqini bilmasa, u bizdan emas».Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Кимки бизнинг кичикларимизга раҳм қилмаса ва катталаримизнинг ҳаққини билмаса, у биздан эмас».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ تَمِيمٍ الدَّارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الدِّينَ النَّصِيحَةُ إِنَّ الدِّينَ النَّصِيحَةُ إِنَّ الدِّينَ النَّصِيحَةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لِمَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لِلَّهِ وَكِتَابِهِ وَرَسُولِهِ وَأَئِمَّةِ الْمُؤْمِنِينَ وَعَامَّتِهِمْ وَأَئِمَّةِ الْمُسْلِمِينَ وَعَامَّتِهِمْ ‏"‏ ‏.‏

Tamim ad-Doriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, din nasihatdir. Albatta, din nasihatdir. Albatta, din nasihatdir», dedilar. «Kim uchun, ey Rasululloh?» deyishdi. U zot: «Alloh uchun, Uning Kitobi uchun, Uning Rasuli uchun, muminlarning imomlari va ularning ommasi uchun», dedilar.Тамим ад-Дорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, дин насиҳатдир. Албатта, дин насиҳатдир. Албатта, дин насиҳатдир», дедилар. «Ким учун, эй Расулуллоҳ?» дейишди. У зот: «Аллоҳ учун, Унинг Китоби учун, Унинг Расули учун, муминларнинг имомлари ва уларнинг оммаси учун», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ يُونُسَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ بْنِ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، عَنْ جَرِيرٍ، قَالَ بَايَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَأَنْ أَنْصَحَ لِكُلِّ مُسْلِمٍ - قَالَ - وَكَانَ إِذَا بَاعَ الشَّىْءَ أَوِ اشْتَرَاهُ قَالَ ‏"‏ أَمَا إِنَّ الَّذِي أَخَذْنَا مِنْكَ أَحَبُّ إِلَيْنَا مِمَّا أَعْطَيْنَاكَ فَاخْتَرْ ‏"‏ ‏.‏

Jarir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺga (amrlarini) eshitish va itoat qilish, har bir musulmonga samimiy nasihat qilish ustiga bayʼat berdim. (Roviy) aytadi: U (Jarir) biron narsani sotsa yoki sotib olsa: «Bilginki, biz sendan olgan narsa bizga senga berganimizdan koʻra sevimliroqdir, bas, (istaganingni) ixtiyor qil», der edi.Жарир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺга (амрларини) эшитиш ва итоат қилиш, ҳар бир мусулмонга самимий насиҳат қилиш устига байъат бердим. (Ровий) айтади: У (Жарир) бирон нарсани сотса ёки сотиб олса: «Билгинки, биз сендан олган нарса бизга сенга берганимиздан кўра севимлироқдир, бас, (истаганингни) ихтиёр қил», дер эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، وَعُثْمَانُ، ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ - الْمَعْنَى قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ عُثْمَانُ وَجَرِيرٌ الرَّازِيُّ ح وَحَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، - وَقَالَ وَاصِلٌ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ، ثُمَّ اتَّفَقُوا - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ نَفَّسَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الدُّنْيَا نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ - وَمَنْ يَسَّرَ عَلَى مُعْسِرٍ يَسَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَمَنْ سَتَرَ عَلَى مُسْلِمٍ سَتَرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ وَاللَّهُ فِي عَوْنِ الْعَبْدِ مَا كَانَ الْعَبْدُ فِي عَوْنِ أَخِيهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَذْكُرْ عُثْمَانُ عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ ‏"‏ وَمَنْ يَسَّرَ عَلَى مُعْسِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot shunday dedilar: «Kim bir musulmondan dunyo gʻam-tashvishlaridan bir tashvishni aritsa, Alloh undan qiyomat kuni gʻam-tashvishlaridan bir tashvishni aritadi. Kim bir qiyinchilikka uchragan kishiga yengillik bersa, Alloh unga dunyo va oxiratda yengillik beradi. Kim bir musulmonning (aybini) yashirsa, Alloh uning (aybini) dunyo va oxiratda yashiradi. Banda oʻz birodariga yordam berib turar ekan, Alloh ham bandaga yordam berib turadi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинади. У зот шундай дедилар: «Ким бир мусулмондан дунё ғам-ташвишларидан бир ташвишни аритса, Аллоҳ ундан қиёмат куни ғам-ташвишларидан бир ташвишни аритади. Ким бир қийинчиликка учраган кишига енгиллик берса, Аллоҳ унга дунё ва охиратда енгиллик беради. Ким бир мусулмоннинг (айбини) яширса, Аллоҳ унинг (айбини) дунё ва охиратда яширади. Банда ўз биродарига ёрдам бериб турар экан, Аллоҳ ҳам бандага ёрдам бериб туради».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَالَ نَبِيُّكُمْ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُلُّ مَعْرُوفٍ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambaringiz ﷺ shunday dedilar: «Har bir yaxshilik sadaqadir».Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбарингиз ﷺ шундай дедилар: «Ҳар бир яхшилик садақадир».

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا ح، وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زَكَرِيَّاءَ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكُمْ تُدْعَوْنَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِأَسْمَائِكُمْ وَأَسْمَاءِ آبَائِكُمْ فَأَحْسِنُوا أَسْمَاءَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ ابْنُ أَبِي زَكَرِيَّاءَ لَمْ يُدْرِكْ أَبَا الدَّرْدَاءِ ‏.‏

Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Albatta, sizlar qiyomat kuni oʻz ismlaringiz va otalaringizning ismlari bilan chaqirilasizlar. Bas, ismlaringizni chiroyli qilinglar».Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Албатта, сизлар қиёмат куни ўз исмларингиз ва оталарингизнинг исмлари билан чақириласизлар. Бас, исмларингизни чиройли қилинглар».

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ زِيَادٍ، سَبَلاَنُ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ عَبَّادٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَحَبُّ الأَسْمَاءِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى عَبْدُ اللَّهِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Alloh taologa eng sevimli ismlar Abdulloh va Abdurrahmondir».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳ таолога энг севимли исмлар Абдуллоҳ ва Абдурраҳмондир».

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعِيدٍ الطَّالْقَانِيُّ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُهَاجِرِ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَقِيلُ بْنُ شَبِيبٍ، عَنْ أَبِي وَهْبٍ الْجُشَمِيِّ، وَكَانَتْ، لَهُ صُحْبَةٌ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَسَمَّوْا بِأَسْمَاءِ الأَنْبِيَاءِ وَأَحَبُّ الأَسْمَاءِ إِلَى اللَّهِ عَبْدُ اللَّهِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ وَأَصْدَقُهَا حَارِثٌ وَهَمَّامٌ وَأَقْبَحُهَا حَرْبٌ وَمُرَّةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Vahb al-Jushamiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi — uning suhbati (sahobaligi) bor edi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Paygʻambarlarning ismlari bilan ismlaninglar. Allohga eng sevimli ismlar Abdulloh va Abdurrahmondir. Eng rost (ismlar) Horis va Hammomdir. Eng yomonlari esa Harb va Murradir».Абу Ваҳб ал-Жушамий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади — унинг суҳбати (саҳобалиги) бор эди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Пайғамбарларнинг исмлари билан исмланинглар. Аллоҳга энг севимли исмлар Абдуллоҳ ва Абдурраҳмондир. Энг рост (исмлар) Ҳорис ва Ҳаммомдир. Энг ёмонлари эса Ҳарб ва Муррадир».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ ذَهَبْتُ بِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ وُلِدَ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي عَبَاءَةٍ يَهْنَأُ بَعِيرًا لَهُ قَالَ ‏"‏ هَلْ مَعَكَ تَمْرٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ - قَالَ - فَنَاوَلْتُهُ تَمَرَاتٍ فَأَلْقَاهُنَّ فِي فِيهِ فَلاَكَهُنَّ ثُمَّ فَغَرَ فَاهُ فَأَوْجَرَهُنَّ إِيَّاهُ فَجَعَلَ الصَّبِيُّ يَتَلَمَّظُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ حِبُّ الأَنْصَارِ التَّمْرُ ‏"‏ ‏.‏ وَسَمَّاهُ عَبْدَ اللَّهِ ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Abu Talha tugʻilganida men uni Paygʻambar ﷺ huzurlariga olib bordim. Paygʻambar ﷺ jundan toʻn kiyib, oʻz tuyalariga qatron surtayotgan edilar. U zot: «Yoningda xurmo bormi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. (Anas aytadi:) Bas, men u zotga bir necha xurmo uzatdim, u zot ularni ogʻizlariga solib chaynadilar, soʻng (bolaning) ogʻzini ochib, uni unga tomizdilar. Bola (xurmoni) yalay boshladi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ansorlarning sevgani xurmodir», dedilar va uni Abdulloh deb nomladilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Абу Талҳа туғилганида мен уни Пайғамбар ﷺ ҳузурларига олиб бордим. Пайғамбар ﷺ жундан тўн кийиб, ўз туяларига қатрон суртаётган эдилар. У зот: «Ёнингда хурмо борми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. (Анас айтади:) Бас, мен у зотга бир неча хурмо узатдим, у зот уларни оғизларига солиб чайнадилар, сўнг (боланинг) оғзини очиб, уни унга томиздилар. Бола (хурмони) ялай бошлади. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Ансорларнинг севгани хурмодир», дедилар ва уни Абдуллоҳ деб номладилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَمُسَدَّدٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غَيَّرَ اسْمَ عَاصِيَةَ وَقَالَ ‏"‏ أَنْتِ جَمِيلَةُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Osiya (degan) ismni oʻzgartirib: «Sen Jamilasan», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Осия (деган) исмни ўзгартириб: «Сен Жамиласан», дедилар.

حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ حَمَّادٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَطَاءٍ، أَنَّ زَيْنَبَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ، سَأَلَتْهُ مَا سَمَّيْتَ ابْنَتَكَ قَالَ سَمَّيْتُهَا بَرَّةَ فَقَالَتْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ هَذَا الاِسْمِ سُمِّيتُ بَرَّةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمُ اللَّهُ أَعْلَمُ بِأَهْلِ الْبِرِّ مِنْكُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ مَا نُسَمِّيهَا قَالَ ‏"‏ سَمُّوهَا زَيْنَبَ ‏"‏ ‏.‏

Muhammad ibn Amr ibn Ato (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Zaynab binti Abu Salama undan: «Qizingga qanday ism qoʻyding?» deb soʻradi. U: «Unga Barra deb ism qoʻydim», dedi. Shunda u (Zaynab): «Rasululloh ﷺ bu ismdan qaytargan edilar. Men ham Barra deb nomlangan edim, bas, Paygʻambar ﷺ: ‹Oʻzlaringizni pok deb daʼvo qilmanglar. Sizlardan kim taqvodor ekanini Alloh yaxshi biladi›, dedilar», dedi. U: «Unga qanday ism qoʻyaylik?» dedi. U (Zaynab): «Unga Zaynab deb nom qoʻyinglar», dedi.Муҳаммад ибн Амр ибн Ато (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Зайнаб бинти Абу Салама ундан: «Қизингга қандай исм қўйдинг?» деб сўради. У: «Унга Барра деб исм қўйдим», деди. Шунда у (Зайнаб): «Расулуллоҳ ﷺ бу исмдан қайтарган эдилар. Мен ҳам Барра деб номланган эдим, бас, Пайғамбар ﷺ: ‹Ўзларингизни пок деб даъво қилманглар. Сизлардан ким тақводор эканини Аллоҳ яхши билади›, дедилар», деди. У: «Унга қандай исм қўяйлик?» деди. У (Зайнаб): «Унга Зайнаб деб ном қўйинглар», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنِي بَشِيرُ بْنُ مَيْمُونٍ، عَنْ عَمِّهِ، أُسَامَةَ بْنِ أَخْدَرِيٍّ أَنَّ رَجُلاً، يُقَالُ لَهُ أَصْرَمُ كَانَ فِي النَّفَرِ الَّذِينَ أَتَوْا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا اسْمُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَنَا أَصْرَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ بَلْ أَنْتَ زُرْعَةُ ‏"‏ ‏.‏

Usoma ibn Axdariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Asram deb ataluvchi bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelgan kishilar orasida edi. Rasululloh ﷺ: «Isming nima?» dedilar. U: «Men Asramman», dedi. U zot: «Yoʻq, sen Zurʼasan», dedilar.Усома ибн Ахдарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Асрам деб аталувчи бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келган кишилар орасида эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Исминг нима?» дедилар. У: «Мен Асрамман», деди. У зот: «Йўқ, сен Зуръасан», дедилар.

حَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ يَزِيدَ، - يَعْنِي ابْنَ الْمِقْدَامِ بْنِ شُرَيْحٍ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، شُرَيْحٍ عَنْ أَبِيهِ، هَانِئٍ أَنَّهُ لَمَّا وَفَدَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ قَوْمِهِ سَمِعَهُمْ يَكْنُونَهُ بِأَبِي الْحَكَمِ فَدَعَاهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَكَمُ وَإِلَيْهِ الْحُكْمُ فَلِمَ تُكْنَى أَبَا الْحَكَمِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ إِنَّ قَوْمِي إِذَا اخْتَلَفُوا فِي شَىْءٍ أَتَوْنِي فَحَكَمْتُ بَيْنَهُمْ فَرَضِيَ كِلاَ الْفَرِيقَيْنِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا أَحْسَنَ هَذَا فَمَا لَكَ مِنَ الْوَلَدِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لِي شُرَيْحٌ وَمُسْلِمٌ وَعَبْدُ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَنْ أَكْبَرُهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ شُرَيْحٌ قَالَ ‏"‏ فَأَنْتَ أَبُو شُرَيْحٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ شُرَيْحٌ هَذَا هُوَ الَّذِي كَسَرَ السِّلْسِلَةَ وَهُوَ مِمَّنْ دَخَلَ تُسْتَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَبَلَغَنِي أَنَّ شُرَيْحًا كَسَرَ بَابَ تُسْتَرَ وَذَلِكَ أَنَّهُ دَخَلَ مِنْ سِرْبٍ ‏.‏

Honiʼ ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U oʻz qavmi bilan Rasululloh ﷺ huzurlariga elchi boʻlib kelganida, ular uni Abul-Hakam kunyasi bilan chaqirayotganlarini eshitdilar. Shunda Rasululloh ﷺ uni chaqirib: «Albatta, Alloh — Hakamdir (hukm qiluvchidir) va hukm ham Unga xosdir. Sen nega Abul-Hakam deb kunya olgansan?» dedilar. U: «Qavmim biror narsada ixtilof qilsalar, oldimga kelishadi, men ular orasida hukm chiqaraman, ikkala tomon ham rozi boʻladi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Bu naqadar yaxshi (ish)! Senda qanday farzandlar bor?» dedilar. U: «Shurayh, Muslim va Abdulloh», dedi. (Rasululloh ﷺ): «Ularning eng kattasi qaysisi?» dedilar. Men: «Shurayh», dedim. (U zot): «Unday boʻlsa, sen Abu Shurayhsan», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu Shurayh — zanjirni sindirgan kishidir va u Tustarga kirganlardandir. Abu Dovud aytadi: Menga yetishicha, Shurayh Tustar darvozasini sindirgan, chunki u (yer ostidagi) lahimdan kirgan edi.Ҳониъ ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У ўз қавми билан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига элчи бўлиб келганида, улар уни Абул-Ҳакам куняси билан чақираётганларини эшитдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни чақириб: «Албатта, Аллоҳ — Ҳакамдир (ҳукм қилувчидир) ва ҳукм ҳам Унга хосдир. Сен нега Абул-Ҳакам деб куня олгансан?» дедилар. У: «Қавмим бирор нарсада ихтилоф қилсалар, олдимга келишади, мен улар орасида ҳукм чиқараман, иккала томон ҳам рози бўлади», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу нақадар яхши (иш)! Сенда қандай фарзандлар бор?» дедилар. У: «Шурайҳ, Муслим ва Абдуллоҳ», деди. (Расулуллоҳ ﷺ): «Уларнинг энг каттаси қайсиси?» дедилар. Мен: «Шурайҳ», дедим. (У зот): «Ундай бўлса, сен Абу Шурайҳсан», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу Шурайҳ — занжирни синдирган кишидир ва у Тустарга кирганлардандир. Абу Довуд айтади: Менга етишича, Шурайҳ Тустар дарвозасини синдирган, чунки у (ер остидаги) лаҳимдан кирган эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ ‏"‏ مَا اسْمُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَزْنٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتَ سَهْلٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ السَّهْلُ يُوطَأُ وَيُمْتَهَنُ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُصِيبُنَا بَعْدَهُ حُزُونَةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَغَيَّرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم اسْمَ الْعَاصِ وَعَزِيزٍ وَعَتَلَةَ وَشَيْطَانٍ وَالْحَكَمِ وَغُرَابٍ وَحُبَابٍ وَشِهَابٍ فَسَمَّاهُ هِشَامًا وَسَمَّى حَرْبًا سَلْمًا وَسَمَّى الْمُضْطَجِعَ الْمُنْبَعِثَ وَأَرْضًا تُسَمَّى عَفِرَةَ سَمَّاهَا خَضِرَةَ وَشِعْبَ الضَّلاَلَةِ سَمَّاهُ شِعْبَ الْهُدَى وَبَنُو الزِّنْيَةِ سَمَّاهُمْ بَنِي الرِّشْدَةِ وَسَمَّى بَنِي مُغْوِيَةَ بَنِي رِشْدَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ تَرَكْتُ أَسَانِيدَهَا لِلاِخْتِصَارِ ‏.‏

Said ibn al-Musayyab (rahimahulloh) otasidan, u bobosidan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ unga: «Isming nima?» dedilar. U: «Hazn (qoʻpol, dagʻal)», dedi. (U zot): «Sen Sahl (yumshoq, tekis)san», dedilar. U: «Yoʻq, yumshoq (yer) bosib oʻtiladi va xorlanadi», dedi. Said aytadi: Men shundan keyin bizda dagʻallik (qoʻpollik) qolaveradi deb oʻyladim. Abu Dovud aytadi: Nabiy ﷺ al-Os, Aziz, Atala, Shayton, al-Hakam, Gʻurob, Hubob va Shihob ismlarini oʻzgartirib, uni Hishom deb atadilar. Harb (urush)ni Salm (tinchlik) deb, al-Munbais (yotib olgan)ni al-Muztaji deb atadilar. Afira deb atalgan bir yerni Xazira deb, Zalolat (adashish) darasini Hidoyat darasi deb, Banuz-Ziniya (zino bolalari)ni Banur-Rishda (toʻgʻrilik bolalari) deb, Banu Mugʻviya (adashtiruvchilar)ni Banu Rishda deb atadilar. Abu Dovud aytadi: Men ularning sanadlarini ixchamlik uchun tashlab ketdim.Саид ибн ал-Мусайяб (раҳимаҳуллоҳ) отасидан, у бобосидан ривоят қилишича, Набий ﷺ унга: «Исминг нима?» дедилар. У: «Ҳазн (қўпол, дағал)», деди. (У зот): «Сен Саҳл (юмшоқ, текис)сан», дедилар. У: «Йўқ, юмшоқ (ер) босиб ўтилади ва хорланади», деди. Саид айтади: Мен шундан кейин бизда дағаллик (қўполлик) қолаверади деб ўйладим. Абу Довуд айтади: Набий ﷺ ал-Ос, Азиз, Атала, Шайтон, ал-Ҳакам, Ғуроб, Ҳубоб ва Шиҳоб исмларини ўзгартириб, уни Ҳишом деб атадилар. Ҳарб (уруш)ни Салм (тинчлик) деб, ал-Мунбаис (ётиб олган)ни ал-Музтажи деб атадилар. Афира деб аталган бир ерни Хазира деб, Залолат (адашиш) дарасини Ҳидоят дараси деб, Бануз-Зиния (зино болалари)ни Банур-Ришда (тўғрилик болалари) деб, Бану Муғвия (адаштирувчилар)ни Бану Ришда деб атадилар. Абу Довуд айтади: Мен уларнинг санадларини ихчамлик учун ташлаб кетдим.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ، حَدَّثَنَا مُجَالِدُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ لَقِيتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ مَنْ أَنْتَ قُلْتُ مَسْرُوقُ بْنُ الأَجْدَعِ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الأَجْدَعُ شَيْطَانٌ ‏"‏ ‏.‏

Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Masruq aytadi: Men Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bilan uchrashdim. U: «Sen kimsan?» dedi. Men: «Masruq ibn al-Ajdaʼ», dedim. Shunda Umar: «Men Rasululloh ﷺ: ‹al-Ajdaʼ (quloq-burni kesilgan) — shaytondir›, deganlarini eshitganman», dedi.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Масруқ айтади: Мен Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) билан учрашдим. У: «Сен кимсан?» деди. Мен: «Масруқ ибн ал-Аждаъ», дедим. Шунда Умар: «Мен Расулуллоҳ ﷺ: ‹ал-Аждаъ (қулоқ-бурни кесилган) — шайтондир›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ رَبِيعِ بْنِ عُمَيْلَةَ، عَنْ سَمُرَةَ بْنِ جُنْدُبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُسَمِّيَنَّ غُلاَمَكَ يَسَارًا وَلاَ رَبَاحًا وَلاَ نَجِيحًا وَلاَ أَفْلَحَ فَإِنَّكَ تَقُولُ أَثَمَّ هُوَ فَيَقُولُ لاَ إِنَّمَا هُنَّ أَرْبَعٌ فَلاَ تَزِيدَنَّ عَلَىَّ ‏"‏ ‏.‏

Samura ibn Jundub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻulomingni Yasor (boylik), Raboh (foyda), Najih (muvaffaqiyat) va Aflah (rivojlangan) deb atamagin. Chunki sen: ‹U shu yerdami?› deb soʻraysan, (u boʻlmasa) ‹Yoʻq› deyiladi (va goʻyo barakat yoʻqdek boʻlib qoladi)», dedilar. (Samura aytadi:) Bular faqat toʻrtta (ism), shu sababli mendan ziyoda qilib (ortdirib) rivoyat qilmanglar.Самура ибн Жундуб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғуломингни Ясор (бойлик), Рабоҳ (фойда), Нажиҳ (муваффақият) ва Афлаҳ (ривожланган) деб атамагин. Чунки сен: ‹У шу ердами?› деб сўрайсан, (у бўлмаса) ‹Йўқ› дейилади (ва гўё баракат йўқдек бўлиб қолади)», дедилар. (Самура айтади:) Булар фақат тўртта (исм), шу сабабли мендан зиёда қилиб (ортдириб) ривоят қилманглар.