حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَابِقٍ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْوَلِيدَ بْنَ الْعَيْزَارِ، ذَكَرَ عَنْ أَبِي عَمْرٍو الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْعُودٍ ـ رضى الله عنه ـ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ قَالَ ‏"‏ الصَّلاَةُ عَلَى مِيقَاتِهَا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ أَىٌّ قَالَ ‏"‏ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ فَسَكَتُّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوِ اسْتَزَدْتُهُ لَزَادَنِي‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ dan: «Yo Rasululloh! Qaysi amal eng yaxshi?» — deb soʻradim. U zot: «Namozni oʻz (belgilangan) erta vaqtlarida oʻqish», — dedi. Men: «Soʻng qaysi (amal) yaxshilikda (keyingi)si?» — deb soʻradim. U zot: «Ota-onaga yaxshilik (va itoat) qilish», — dedi. Men yana: «Soʻng qaysi (amal) yaxshilikda (keyingi)si?» — deb soʻradim. U zot: «Alloh yoʻlida jihod qilish», — dedi. Men Allohning Rasuli ﷺ dan boshqa (savol) soʻramadim; agar men undan koʻproq soʻraganimda, u zot menga koʻproq aytgan boʻlardi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан: «Ё Расулуллоҳ! Қайси амал энг яхши?» — деб сўрадим. У зот: «Намозни ўз (белгиланган) эрта вақтларида ўқиш», — деди. Мен: «Сўнг қайси (амал) яхшиликда (кейинги)си?» — деб сўрадим. У зот: «Ота-онага яхшилик (ва итоат) қилиш», — деди. Мен яна: «Сўнг қайси (амал) яхшиликда (кейинги)си?» — деб сўрадим. У зот: «Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш», — деди. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан бошқа (савол) сўрамадим; агар мен ундан кўпроқ сўраганимда, у зот менга кўпроқ айтган бўларди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏لاَ هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ، وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «(Makka) fathidan keyin (Makkadan Madinaga) hijrat (yoʻq), lekin jihod va (yaxshi) niyat (boqiy) qoladi; va agar sizlar (musulmon rahbar tomonidan) jangga chaqirilsangiz, darhol (jangga) chiqinglar», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «(Макка) фатҳидан кейин (Маккадан Мадинага) ҳижрат (йўқ), лекин жиҳод ва (яхши) ният (боқий) қолади; ва агар сизлар (мусулмон раҳбар томонидан) жангга чақирилсангиз, дарҳол (жангга) чиқинглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُرَى الْجِهَادَ أَفْضَلَ الْعَمَلِ، أَفَلاَ نُجَاهِدُ قَالَ ‏"‏ لَكِنَّ أَفْضَلَ الْجِهَادِ حَجٌّ مَبْرُورٌ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh! Biz jihodni eng yaxshi amal deb bilamiz. Biz Alloh yoʻlida jang qilmaylikmi?» — dedim. U zot: «(Ayollar uchun) eng yaxshi jihod — hajji mabrur (yaʼni Paygʻambar ﷺ ning sunnatiga koʻra qilingan va Alloh qabul qiladigan haj)(dir)», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ! Биз жиҳодни энг яхши амал деб биламиз. Биз Аллоҳ йўлида жанг қилмайликми?» — дедим. У зот: «(Аёллар учун) энг яхши жиҳод — ҳажжи мабрур (яъни Пайғамбар ﷺ нинг суннатига кўра қилинган ва Аллоҳ қабул қиладиган ҳаж)(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو حَصِينٍ، أَنَّ ذَكْوَانَ، حَدَّثَهُ أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ دُلَّنِي عَلَى عَمَلٍ يَعْدِلُ الْجِهَادَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ أَجِدُهُ ـ قَالَ ـ هَلْ تَسْتَطِيعُ إِذَا خَرَجَ الْمُجَاهِدُ أَنْ تَدْخُلَ مَسْجِدَكَ فَتَقُومَ وَلاَ تَفْتُرَ وَتَصُومَ وَلاَ تُفْطِرَ ‏"‏‏.‏ قَالَ وَمَنْ يَسْتَطِيعُ ذَلِكَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ إِنَّ فَرَسَ الْمُجَاهِدِ لَيَسْتَنُّ فِي طِوَلِهِ فَيُكْتَبُ لَهُ حَسَنَاتٍ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Allohning Rasuli ﷺ ga kelib: «Menga — jihodga (savobda) teng (boʻladigan) bir amalni — koʻrsating», — dedi. U zot: «Men bunday amalni topmayman», — dedi. Soʻng u zot: «Musulmon jangchi jang maydonida (boʻlgan) paytda, sen masjidingga kirib, toʻxtovsiz namoz oʻqib, roʻza tutib, hech iftor qilmasdan (tura) olasanmi?» — deb qoʻshdi. U kishi: «Buni kim qila oladi?» — dedi. Abu Hurayra qoʻshdi: «Mujohid (yaʼni musulmon jangchi) — uzun arqonga bogʻlangan oti (oʻtlash uchun) aylanib yurgandagi qadamlari uchun ham — mukofotlanadi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Аллоҳнинг Расули ﷺ га келиб: «Менга — жиҳодга (савобда) тенг (бўладиган) бир амални — кўрсатинг», — деди. У зот: «Мен бундай амални топмайман», — деди. Сўнг у зот: «Мусулмон жангчи жанг майдонида (бўлган) пайтда, сен масжидингга кириб, тўхтовсиз намоз ўқиб, рўза тутиб, ҳеч ифтор қилмасдан (тура) оласанми?» — деб қўшди. У киши: «Буни ким қила олади?» — деди. Абу Ҳурайра қўшди: «Мужоҳид (яъни мусулмон жангчи) — узун арқонга боғланган оти (ўтлаш учун) айланиб юргандаги қадамлари учун ҳам — мукофотланади».

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ اللَّيْثِيُّ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ حَدَّثَهُ قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَىُّ النَّاسِ أَفْضَلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مُؤْمِنٌ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ ‏"‏‏.‏ قَالُوا ثُمَّ مَنْ قَالَ ‏"‏ مُؤْمِنٌ فِي شِعْبٍ مِنَ الشِّعَابِ يَتَّقِي اللَّهَ، وَيَدَعُ النَّاسَ مِنْ شَرِّهِ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Kimdir: «Yo Rasululloh! Odamlar ichida eng yaxshisi kim?» — deb soʻradi. Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh yoʻlida — joni va moli bilan — bor kuchini sarflab jihod qiladigan moʻmin», — dedi. Ular: «Soʻng kim?» — deb soʻradi. U zot: «Togʻ yoʻllaridan birida — Allohga ibodat qilib va odamlarni oʻz yomonligidan saqlab (yaʼni hech kimga zarar bermay) — yashaydigan moʻmin», — dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Кимдир: «Ё Расулуллоҳ! Одамлар ичида энг яхшиси ким?» — деб сўради. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ йўлида — жони ва моли билан — бор кучини сарфлаб жиҳод қиладиган мўмин», — деди. Улар: «Сўнг ким?» — деб сўради. У зот: «Тоғ йўлларидан бирида — Аллоҳга ибодат қилиб ва одамларни ўз ёмонлигидан сақлаб (яъни ҳеч кимга зарар бермай) — яшайдиган мўмин», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَثَلُ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ـ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِهِ ـ كَمَثَلِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ، وَتَوَكَّلَ اللَّهُ لِلْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِهِ بِأَنْ يَتَوَفَّاهُ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، أَوْ يَرْجِعَهُ سَالِمًا مَعَ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Alloh yoʻlida (jihod qiladigan) mujohidning — Alloh oʻz yoʻlida chindan kim jihod qilishini yaxshiroq biladi — misoli — toʻxtovsiz roʻza tutib, namoz oʻqiydigan kishidek(dir). Alloh — agar u (mujohid) oʻldirilsa, uni oʻz yoʻlida jannatga kiritishini; aks holda (oʻldirilmasa), uni — mukofot va oʻlja (gʻanimat) bilan — oʻz uyiga sogʻ-salomat qaytarishini — kafolatlaydi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Аллоҳ йўлида (жиҳод қиладиган) мужоҳиднинг — Аллоҳ ўз йўлида чиндан ким жиҳод қилишини яхшироқ билади — мисоли — тўхтовсиз рўза тутиб, намоз ўқийдиган кишидек(дир). Аллоҳ — агар у (мужоҳид) ўлдирилса, уни ўз йўлида жаннатга киритишини; акс ҳолда (ўлдирилмаса), уни — мукофот ва ўлжа (ғанимат) билан — ўз уйига соғ-саломат қайтаришини — кафолатлайди», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْخُلُ عَلَى أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، فَتُطْعِمُهُ، وَكَانَتْ أُمُّ حَرَامٍ تَحْتَ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ، فَدَخَلَ عَلَيْهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَطْعَمَتْهُ وَجَعَلَتْ تَفْلِي رَأْسَهُ، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ وَمَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ، يَرْكَبُونَ ثَبَجَ هَذَا الْبَحْرِ، مُلُوكًا عَلَى الأَسِرَّةِ، أَوْ مِثْلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ شَكَّ إِسْحَاقُ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَدَعَا لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ وَضَعَ رَأْسَهُ، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَهُوَ يَضْحَكُ فَقُلْتُ وَمَا يُضْحِكُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ، غُزَاةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏ كَمَا قَالَ فِي الأَوَّلِ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏‏.‏ فَرَكِبَتِ الْبَحْرَ فِي زَمَانِ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي سُفْيَانَ، فَصُرِعَتْ عَنْ دَابَّتِهَا حِينَ خَرَجَتْ مِنَ الْبَحْرِ، فَهَلَكَتْ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — Ummu Harom bint Milhonni ziyorat qilar edi va u (zotga) taom (ovqat) berardi. Ummu Harom — Ubada ibn Somitning xotini edi. Allohning Rasuli ﷺ bir marta uni ziyorat qildi va u (zotga) taom berib, u zotning boshidan bit qaray boshladi. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ uxlab, keyin tabassum qilib uygʻondi. Ummu Harom: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» — deb soʻradi. U zot: «Mening ummatimdan baʼzilari — (tushda) menga shu dengiz oʻrtasida (kemada) Alloh yoʻlida jangchilar sifatida koʻrsatildi; ular taxtlar ustidagi podshohlardek edi (yoki: podshohlardek edi)», — dedi (Ishoq — rivoyatchi — Paygʻambar ﷺ qaysi iborani ishlatganini aniq bilmaydi). Ummu Harom: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang (duo qiling)», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ uning haqiga duo qildi va yana uxlab, tabassum qilib uygʻondi. Ummu Harom yana: «Sizni nima kuldiryapti, yo Rasululloh?» — deb soʻradi. U zot: «Mening ummatimdan baʼzilari menga Alloh yoʻlidagi jangchilar sifatida koʻrsatildi», — deb oʻsha tushni takrorladi. Ummu Harom: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen birinchilardan(san)», — dedi. Shunday boʻldiki, u Muoviya ibn Abu Sufyonning xalifaligi davrida dengizda (kemada) safar qildi va (kemadan) tushgach, u oʻz ulovidan yiqilib, vafot etdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — Умму Ҳаром бинт Милҳонни зиёрат қилар эди ва у (зотга) таом (овқат) берарди. Умму Ҳаром — Убада ибн Сомитнинг хотини эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ бир марта уни зиёрат қилди ва у (зотга) таом бериб, у зотнинг бошидан бит қарай бошлади. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ ухлаб, кейин табассум қилиб уйғонди. Умму Ҳаром: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» — деб сўради. У зот: «Менинг умматимдан баъзилари — (тушда) менга шу денгиз ўртасида (кемада) Аллоҳ йўлида жангчилар сифатида кўрсатилди; улар тахтлар устидаги подшоҳлардек эди (ёки: подшоҳлардек эди)», — деди (Ишоқ — ривоятчи — Пайғамбар ﷺ қайси иборани ишлатганини аниқ билмайди). Умму Ҳаром: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг (дуо қилинг)», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ унинг ҳақига дуо қилди ва яна ухлаб, табассум қилиб уйғонди. Умму Ҳаром яна: «Сизни нима кулдиряпти, ё Расулуллоҳ?» — деб сўради. У зот: «Менинг умматимдан баъзилари менга Аллоҳ йўлидаги жангчилар сифатида кўрсатилди», — деб ўша тушни такрорлади. Умму Ҳаром: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен биринчилардан(сан)», — деди. Шундай бўлдики, у Муовия ибн Абу Суфённинг халифалиги даврида денгизда (кемада) сафар қилди ва (кемадан) тушгач, у ўз уловидан йиқилиб, вафот этди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ وَأَقَامَ الصَّلاَةَ وَصَامَ رَمَضَانَ، كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ جَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، أَوْ جَلَسَ فِي أَرْضِهِ الَّتِي وُلِدَ فِيهَا ‏"‏‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نُبَشِّرُ النَّاسَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ مِائَةَ دَرَجَةٍ أَعَدَّهَا اللَّهُ لِلْمُجَاهِدِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، مَا بَيْنَ الدَّرَجَتَيْنِ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ، فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللَّهَ فَاسْأَلُوهُ الْفِرْدَوْسَ، فَإِنَّهُ أَوْسَطُ الْجَنَّةِ وَأَعْلَى الْجَنَّةِ، أُرَاهُ فَوْقَهُ عَرْشُ الرَّحْمَنِ، وَمِنْهُ تَفَجَّرُ أَنْهَارُ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ عَنْ أَبِيهِ ‏"‏ وَفَوْقَهُ عَرْشُ الرَّحْمَنِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim Allohga va Uning Rasuliga iymon keltirsa, namozni mukammal oʻqisa va Ramazon oyida roʻza tutsa — u Alloh yoʻlida jang qilsa ham, yoki oʻzi tugʻilgan yerda qolsa ham — Alloh uni haqli ravishda jannatga kiritadi», — dedi. Odamlar: «Yo Rasululloh! Biz odamlarga shu xushxabarni yetkazaylikmi?» — dedi. U zot: «Jannatning yuzta darajasi bor — Alloh ularni oʻz yoʻlida jang qiladigan mujohidlar uchun (atab) qoʻygan; har ikki daraja orasidagi masofa — osmon bilan yer orasidagi masofadek(dir). Bas, sizlar Allohdan (biror narsa) soʻraganingizda, Firdavsni soʻranglar — u — jannatning eng yaxshi va eng yuqori qismi(dir)», — dedi (Rivoyatchi qoʻshdi: «Menimcha, Paygʻambar ﷺ: ‹Uning (Firdavsning) ustida — Rahmonning (Allohning) Arshi(dir) va undan jannat daryolari oqib chiqadi›, — (ham) dedi»).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳга ва Унинг Расулига иймон келтирса, намозни мукаммал ўқиса ва Рамазон ойида рўза туца — у Аллоҳ йўлида жанг қилса ҳам, ёки ўзи туғилган ерда қолса ҳам — Аллоҳ уни ҳақли равишда жаннатга киритади», — деди. Одамлар: «Ё Расулуллоҳ! Биз одамларга шу хушхабарни етказайликми?» — деди. У зот: «Жаннатнинг юзта даражаси бор — Аллоҳ уларни ўз йўлида жанг қиладиган мужоҳидлар учун (атаб) қўйган; ҳар икки даража орасидаги масофа — осмон билан ер орасидаги масофадек(дир). Бас, сизлар Аллоҳдан (бирор нарса) сўраганингизда, Фирдавсни сўранглар — у — жаннатнинг энг яхши ва энг юқори қисми(дир)», — деди (Ривоятчи қўшди: «Менимча, Пайғамбар ﷺ: ‹Унинг (Фирдавснинг) устида — Раҳмоннинг (Аллоҳнинг) Арши(дир) ва ундан жаннат дарёлари оқиб чиқади›, — (ҳам) деди»).

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ سَمُرَةَ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ رَجُلَيْنِ أَتَيَانِي فَصَعِدَا بِي الشَّجَرَةَ، فَأَدْخَلاَنِي دَارًا هِيَ أَحْسَنُ وَأَفْضَلُ، لَمْ أَرَ قَطُّ أَحْسَنَ مِنْهَا قَالاَ أَمَّا هَذِهِ الدَّارُ فَدَارُ الشُّهَدَاءِ ‏"‏‏.‏

Samura (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kechasi (tushimda) ikki kishi mening oldimga keldi va meni bir daraxtga chiqarib, soʻng meni — men hech qachon koʻrmagan — yaxshiroq va ulugʻroq bir uyga kiritdi. Ulardan biri: ‹Bu uy — shahidlar uyi›, — dedi», — dedi.Самура (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Кечаси (тушимда) икки киши менинг олдимга келди ва мени бир дарахтга чиқариб, сўнг мени — мен ҳеч қачон кўрмаган — яхшироқ ва улуғроқ бир уйга киритди. Улардан бири: ‹Бу уй — шаҳидлар уйи›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَغَدْوَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ رَوْحَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh yoʻlida — tushdan oldin yoki tushdan keyin — (qilingan) bir (martalik) saʼy-harakat (jang) — dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroq(dir)», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ йўлида — тушдан олдин ёки тушдан кейин — (қилинган) бир (марталик) саъй-ҳаракат (жанг) — дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқ(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ هِلاَلِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏لَقَابُ قَوْسٍ فِي الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِمَّا تَطْلُعُ عَلَيْهِ الشَّمْسُ وَتَغْرُبُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ‏"‏ لَغَدْوَةٌ أَوْ رَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِمَّا تَطْلُعُ عَلَيْهِ الشَّمْسُ وَتَغْرُبُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jannatda — bir yoy(cha) kichik joy — quyosh chiqadigan va botadigan barcha narsadan (yaʼni butun dunyodan) yaxshiroq(dir)», — dedi. U zot yana: «Alloh yoʻlida — tushdan keyin yoki tushdan oldin — (qilingan) bir (martalik) saʼy-harakat (jang) — undan (dunyodan) yaxshiroq(dir)», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жаннатда — бир ёй(ча) кичик жой — қуёш чиқадиган ва ботадиган барча нарсадан (яъни бутун дунёдан) яхшироқ(дир)», — деди. У зот яна: «Аллоҳ йўлида — тушдан кейин ёки тушдан олдин — (қилинган) бир (марталик) саъй-ҳаракат (жанг) — ундан (дунёдан) яхшироқ(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الرَّوْحَةُ وَالْغَدْوَةُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh yoʻlida — tushdan keyin va tushdan oldin — (qilingan) bir (martalik) saʼy-harakat (jang) — dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroq(dir)», — dedilar.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ йўлида — тушдан кейин ва тушдан олдин — (қилинган) бир (марталик) саъй-ҳаракат (жанг) — дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқ(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدٍ يَمُوتُ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ، يَسُرُّهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا، وَأَنَّ لَهُ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، إِلاَّ الشَّهِيدَ، لِمَا يَرَى مِنْ فَضْلِ الشَّهَادَةِ، فَإِنَّهُ يَسُرُّهُ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَيُقْتَلَ مَرَّةً أُخْرَى ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Vafot etib, Allohdan (oxiratda) yaxshilik topgan hech kim — unga butun dunyo va undagi barcha narsa berilsa ham — bu dunyoga qaytishni xohlamaydi; faqat shahid bundan mustasno: u — shahidlikning fazlini koʻrgach — dunyoga qaytib, yana (Alloh yoʻlida) oʻldirilishni xohlaydi», — dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Вафот этиб, Аллоҳдан (охиратда) яхшилик топган ҳеч ким — унга бутун дунё ва ундаги барча нарса берилса ҳам — бу дунёга қайтишни хоҳламайди; фақат шаҳид бундан мустасно: у — шаҳидликнинг фазлини кўргач — дунёга қайтиб, яна (Аллоҳ йўлида) ўлдирилишни хоҳлайди», — дедилар.

وَسَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَرَوْحَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ غَدْوَةٌ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، وَلَقَابُ قَوْسِ أَحَدِكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ أَوْ مَوْضِعُ قِيدٍ ـ يَعْنِي سَوْطَهُ ـ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا، وَلَوْ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ اطَّلَعَتْ إِلَى أَهْلِ الأَرْضِ لأَضَاءَتْ مَا بَيْنَهُمَا وَلَمَلأَتْهُ رِيحًا، وَلَنَصِيفُهَا عَلَى رَأْسِهَا خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh yoʻlida — tushdan keyin yoki tushdan oldin — (qilingan) bir (martalik) saʼy-harakat (jang) — butun dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroq(dir). Jannatda — sizlardan birovning yoyi yoki qamchisi (joylashadigan) kichik joy — butun dunyo va undagi barcha narsadan yaxshiroq(dir)», — dedilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ йўлида — тушдан кейин ёки тушдан олдин — (қилинган) бир (марталик) саъй-ҳаракат (жанг) — бутун дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқ(дир). Жаннатда — сизлардан бировнинг ёйи ёки қамчиси (жойлашадиган) кичик жой — бутун дунё ва ундаги барча нарсадан яхшироқ(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْلاَ أَنَّ رِجَالاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لاَ تَطِيبُ أَنْفُسُهُمْ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنِّي، وَلاَ أَجِدُ مَا أَحْمِلُهُمْ عَلَيْهِ، مَا تَخَلَّفْتُ عَنْ سَرِيَّةٍ تَغْزُو فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوَدِدْتُ أَنِّي أُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ أُحْيَا، ثُمَّ أُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا، ثُمَّ أُقْتَلُ ثُمَّ أُحْيَا، ثُمَّ أُقْتَلُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasam! Agar moʻminlar ichida — mendan orqada qolishni yoqtirmaydigan, lekin men ularni ulov (transport) bilan taʼminlay olmaydigan — baʼzi kishilar boʻlmaganida, men, albatta, Alloh yoʻlida (jangga) chiqadigan hech bir sariyya (qoʻshin boʻlinmasi)dan orqada qolmas edim. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasam! Men — Alloh yoʻlida shahid boʻlishni, soʻng tiriltirilishni, soʻng (yana) shahid boʻlishni, soʻng tiriltirilishni, soʻng (yana) shahid boʻlishni, soʻng tiriltirilishni, soʻng (yana) shahid boʻlishni — yaxshi koʻraman», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасам! Агар мўминлар ичида — мендан орқада қолишни ёқтирмайдиган, лекин мен уларни улов (транспорт) билан таъминлай олмайдиган — баъзи кишилар бўлмаганида, мен, албатта, Аллоҳ йўлида (жангга) чиқадиган ҳеч бир сарийя (қўшин бўлинмаси)дан орқада қолмас эдим. Жоним қўлида бўлган Зотга қасам! Мен — Аллоҳ йўлида шаҳид бўлишни, сўнг тирилтирилишни, сўнг (яна) шаҳид бўлишни, сўнг тирилтирилишни, сўнг (яна) шаҳид бўлишни, сўнг тирилтирилишни, сўнг (яна) шаҳид бўлишни — яхши кўраман», — деди.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ الصَّفَّارُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَخَذَ الرَّايَةَ زَيْدٌ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَهَا جَعْفَرٌ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَوَاحَةَ فَأُصِيبَ، ثُمَّ أَخَذَهَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ عَنْ غَيْرِ إِمْرَةٍ فَفُتِحَ لَهُ ـ وَقَالَ ـ مَا يَسُرُّنَا أَنَّهُمْ عِنْدَنَا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَيُّوبُ أَوْ قَالَ ‏"‏ مَا يَسُرُّهُمْ أَنَّهُمْ عِنْدَنَا ‏"‏‏.‏ وَعَيْنَاهُ تَذْرِفَانِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xutba qilib: «Zayd bayroqni oldi va shahid boʻldi; soʻng Jaʼfar bayroqni oldi va shahid boʻldi; soʻng Abdulloh ibn Ravoha bayroqni oldi va u (ham) shahid boʻldi; soʻng Xolid ibn Valid — sarkarda qilib tayinlanmagan boʻlsa ham — bayroqni oldi va Alloh uni gʻolib qildi», — dedi. Paygʻambar ﷺ yana: «Ularning biz bilan (birga) boʻlishi bizni xursand qilmaydi», — deb qoʻshdi. Ayyub — rivoyatchi: «Yoki Paygʻambar ﷺ koʻzidan yosh oqizib: ‹Ularning biz bilan (birga) boʻlishi ularni xursand qilmaydi (yaʼni ular jannat fazlini koʻrib, dunyoga qaytishni istamaydi)›, — dedi», — deb qoʻshdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хутба қилиб: «Зайд байроқни олди ва шаҳид бўлди; сўнг Жаъфар байроқни олди ва шаҳид бўлди; сўнг Абдуллоҳ ибн Равоҳа байроқни олди ва у (ҳам) шаҳид бўлди; сўнг Холид ибн Валид — саркарда қилиб тайинланмаган бўлса ҳам — байроқни олди ва Аллоҳ уни ғолиб қилди», — деди. Пайғамбар ﷺ яна: «Уларнинг биз билан (бирга) бўлиши бизни хурсанд қилмайди», — деб қўшди. Айюб — ривоятчи: «Ёки Пайғамбар ﷺ кўзидан ёш оқизиб: ‹Уларнинг биз билан (бирга) бўлиши уларни хурсанд қилмайди (яъни улар жаннат фазлини кўриб, дунёга қайтишни истамайди)›, — деди», — деб қўшди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ خَالَتِهِ أُمِّ حَرَامٍ بِنْتِ مِلْحَانَ، قَالَتْ نَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا قَرِيبًا مِنِّي، ثُمَّ اسْتَيْقَظَ يَتَبَسَّمُ‏.‏ فَقُلْتُ مَا أَضْحَكَكَ قَالَ ‏"‏ أُنَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عُرِضُوا عَلَىَّ يَرْكَبُونَ هَذَا الْبَحْرَ الأَخْضَرَ، كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَدَعَا لَهَا، ثُمَّ نَامَ الثَّانِيَةَ، فَفَعَلَ مِثْلَهَا، فَقَالَتْ مِثْلَ قَوْلِهَا، فَأَجَابَهَا مِثْلَهَا‏.‏ فَقَالَتِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏‏.‏ فَخَرَجَتْ مَعَ زَوْجِهَا عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ غَازِيًا أَوَّلَ مَا رَكِبَ الْمُسْلِمُونَ الْبَحْرَ مَعَ مُعَاوِيَةَ، فَلَمَّا انْصَرَفُوا مِنْ غَزْوِهِمْ قَافِلِينَ فَنَزَلُوا الشَّأْمَ، فَقُرِّبَتْ إِلَيْهَا دَابَّةٌ لِتَرْكَبَهَا فَصَرَعَتْهَا فَمَاتَتْ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Harom: «Bir marta Paygʻambar ﷺ mening uyimda — menga yaqin (joyda) — uxladi va tabassum qilib (oʻrnidan) turdi. Men: ‹Sizni nima kuldiryapti?› — dedim. U zot: ‹Mening ummatimdan baʼzilari — (tushda) menga shu yashil dengizda (suzib) — taxtlar ustidagi podshohlardek — koʻrsatildi›, — dedi. Men: ‹Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang›, — dedim. Bas, Paygʻambar ﷺ uning haqiga duo qildi va yana uxladi. U zot xuddi shunday qildi (yaʼni turib, tushini aytdi) va Ummu Harom oʻz savolini takrorladi, u zot esa xuddi shunday javob berdi. U (Ummu Harom): ‹Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang›, — dedi. U zot: ‹Sen birinchi guruhdan(san)›, — dedi», — dedi. Keyinchalik shunday boʻldiki, u oʻz eri Ubada ibn Somit bilan — u jihodga chiqqanda — birga (safarga) chiqdi; bu — musulmonlar Muoviya boshchiligida amalga oshirgan birinchi dengiz yurishi edi. Yurish tugab, ular Shomga qaytayotganda, unga minish uchun bir ulov keltirildi, lekin u (ulov) uni yiqitdi va shu tariqa u vafot etdi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Ҳаром: «Бир марта Пайғамбар ﷺ менинг уйимда — менга яқин (жойда) — ухлади ва табассум қилиб (ўрнидан) турди. Мен: ‹Сизни нима кулдиряпти?› — дедим. У зот: ‹Менинг умматимдан баъзилари — (тушда) менга шу яшил денгизда (сузиб) — тахтлар устидаги подшоҳлардек — кўрсатилди›, — деди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг›, — дедим. Бас, Пайғамбар ﷺ унинг ҳақига дуо қилди ва яна ухлади. У зот худди шундай қилди (яъни туриб, тушини айтди) ва Умму Ҳаром ўз саволини такрорлади, у зот эса худди шундай жавоб берди. У (Умму Ҳаром): ‹Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг›, — деди. У зот: ‹Сен биринчи гуруҳдан(сан)›, — деди», — деди. Кейинчалик шундай бўлдики, у ўз эри Убада ибн Сомит билан — у жиҳодга чиққанда — бирга (сафарга) чиқди; бу — мусулмонлар Муовия бошчилигида амалга оширган биринчи денгиз юриши эди. Юриш тугаб, улар Шомга қайтаётганда, унга миниш учун бир улов келтирилди, лекин у (улов) уни йиқитди ва шу тариқа у вафот этди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ الْحَوْضِيُّ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ إِسْحَاقَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَقْوَامًا مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ إِلَى بَنِي عَامِرٍ فِي سَبْعِينَ، فَلَمَّا قَدِمُوا، قَالَ لَهُمْ خَالِي أَتَقَدَّمُكُمْ، فَإِنْ أَمَّنُونِي حَتَّى أُبَلِّغَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِلاَّ كُنْتُمْ مِنِّي قَرِيبًا‏.‏ فَتَقَدَّمَ، فَأَمَّنُوهُ، فَبَيْنَمَا يُحَدِّثُهُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ أَوْمَئُوا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ، فَطَعَنَهُ فَأَنْفَذَهُ فَقَالَ اللَّهُ أَكْبَرُ، فُزْتُ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ‏.‏ ثُمَّ مَالُوا عَلَى بَقِيَّةِ أَصْحَابِهِ فَقَتَلُوهُمْ، إِلاَّ رَجُلاً أَعْرَجَ صَعِدَ الْجَبَلَ‏.‏ قَالَ هَمَّامٌ فَأُرَاهُ آخَرَ مَعَهُ، فَأَخْبَرَ جِبْرِيلُ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَدْ لَقُوا رَبَّهُمْ، فَرَضِيَ عَنْهُمْ وَأَرْضَاهُمْ، فَكُنَّا نَقْرَأُ أَنْ بَلِّغُوا قَوْمَنَا أَنْ قَدْ لَقِينَا رَبَّنَا فَرَضِيَ عَنَّا وَأَرْضَانَا‏.‏ ثُمَّ نُسِخَ بَعْدُ، فَدَعَا عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ صَبَاحًا، عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَبَنِي لِحْيَانَ وَبَنِي عُصَيَّةَ الَّذِينَ عَصَوُا اللَّهَ وَرَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Bani Salim qabilasidan yetmish kishini Bani Omir qabilasiga yubordi. Ular u yerga yetib borganda, mening togʻam (Harom ibn Milhon) ularga: «Men sizlardan oldinga boraman; agar ular menga Allohning Rasuli ﷺ ning xabarini (risolatini) yetkazishga ruxsat bersa (yaxshi); aks holda, sizlar menga yaqin turinglar», — dedi. Bas, u ulardan oldinga bordi va mushriklar unga omonlik berdi. Lekin u Paygʻambar ﷺ ning xabarini yetkazayotganda, ular oʻz kishilaridan biriga ishora qildi va u (kishi) uni — pichoqlab — oʻldirdi. Mening togʻam: «Allohu akbar! Kaʼbaning Robbiga qasamki, men muvaffaq (najot topdim) boʻldim!» — dedi. Shundan keyin ular qolgan jamoaga (ham) hujum qildi va — togʻ choʻqqisiga chiqib ketgan choloq (oqsoq) kishidan boshqa — barchasini oʻldirdi (Hammom — rivoyatchi: «Menimcha, u bilan birga yana bir kishi (ham) qutuldi», — dedi). Jibril Paygʻambar ﷺ ga — ular (yaʼni shahidlar) oʻz Robbiga uchraganini, U ulardan rozi boʻlganini va ularni rozi qilganini — xabar berdi. Biz: «Bizning qavmimizga xabar beringlarki, biz oʻz Robbimizga uchradik, U bizdan rozi boʻldi va bizni rozi qildi», — deb (oyat) oʻqir edik. Keyinchalik bu Qurʼon oyati bekor qilindi (mansux boʻldi). Paygʻambar ﷺ — Allohga va Uning Rasuliga osiylik qilgan — Riʼl, Zakvon, Bani Lihyon va Bani Usayya (qabilalari)dan boʻlgan qotillarni — qirq kun davomida (qunutda) qargʻab duo qildi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Бани Салим қабиласидан етмиш кишини Бани Омир қабиласига юборди. Улар у ерга етиб борганда, менинг тоғам (Ҳаром ибн Милҳон) уларга: «Мен сизлардан олдинга бораман; агар улар менга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг хабарини (рисолатини) етказишга рухсат берса (яхши); акс ҳолда, сизлар менга яқин туринглар», — деди. Бас, у улардан олдинга борди ва мушриклар унга омонлик берди. Лекин у Пайғамбар ﷺ нинг хабарини етказаётганда, улар ўз кишиларидан бирига ишора қилди ва у (киши) уни — пичоқлаб — ўлдирди. Менинг тоғам: «Аллоҳу акбар! Каъбанинг Роббига қасамки, мен муваффақ (нажот топдим) бўлдим!» — деди. Шундан кейин улар қолган жамоага (ҳам) ҳужум қилди ва — тоғ чўққисига чиқиб кетган чолоқ (оқсоқ) кишидан бошқа — барчасини ўлдирди (Ҳаммом — ривоятчи: «Менимча, у билан бирга яна бир киши (ҳам) қутулди», — деди). Жибрил Пайғамбар ﷺ га — улар (яъни шаҳидлар) ўз Роббига учраганини, У улардан рози бўлганини ва уларни рози қилганини — хабар берди. Биз: «Бизнинг қавмимизга хабар берингларки, биз ўз Роббимизга учрадик, У биздан рози бўлди ва бизни рози қилди», — деб (оят) ўқир эдик. Кейинчалик бу Қуръон ояти бекор қилинди (мансух бўлди). Пайғамбар ﷺ — Аллоҳга ва Унинг Расулига осийлик қилган — Риъл, Заквон, Бани Лиҳён ва Бани Усайя (қабилалари)дан бўлган қотилларни — қирқ кун давомида (қунутда) қарғаб дуо қилди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ جُنْدُبِ بْنِ سُفْيَانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي بَعْضِ الْمَشَاهِدِ وَقَدْ دَمِيَتْ إِصْبَعُهُ، فَقَالَ ‏"‏ هَلْ أَنْتِ إِلاَّ إِصْبَعٌ دَمِيتِ، وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ مَا لَقِيتِ ‏"‏‏.‏

Jundab ibn Sufyon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muqaddas janglardan birida Allohning Rasuli ﷺ ning bir barmogʻi (jarohatlanib) qon ketdi. U zot: «Sen — qon ketgan bir barmoqdan boshqa (narsa) emassan; va sen duch kelgan (narsa) — Alloh yoʻlida(dir)», — dedi.Жундаб ибн Суфён (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муқаддас жанглардан бирида Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг бир бармоғи (жароҳатланиб) қон кетди. У зот: «Сен — қон кетган бир бармоқдан бошқа (нарса) эмассан; ва сен дуч келган (нарса) — Аллоҳ йўлида(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يُكْلَمُ أَحَدٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ـ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُكْلَمُ فِي سَبِيلِهِ ـ إِلاَّ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّوْنُ لَوْنُ الدَّمِ وَالرِّيحُ رِيحُ الْمِسْكِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasam! Kim Alloh yoʻlida yaralansa — Alloh oʻz yoʻlida kim yaralanishini yaxshi biladi — u Qiyomat kuni — yarasi qon rangida boʻlgan, lekin hidi mushk (anbar) hidi(dek) boʻlgan holda — keladi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасам! Ким Аллоҳ йўлида яраланса — Аллоҳ ўз йўлида ким яраланишини яхши билади — у Қиёмат куни — яраси қон рангида бўлган, лекин ҳиди мушк (анбар) ҳиди(дек) бўлган ҳолда — келади», — дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ أَخْبَرَهُ أَنَّ هِرَقْلَ قَالَ لَهُ سَأَلْتُكَ كَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ فَزَعَمْتَ أَنَّ الْحَرْبَ سِجَالٌ وَدُوَلٌ، فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى ثُمَّ تَكُونُ لَهُمُ الْعَاقِبَةُ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Sufyon unga aytdiki, Hiraql (Irakliy) unga: «Men sendan — sening u (Paygʻambar ﷺ) bilan janglaringizning natijasi haqida — soʻradim va sen menga — sizlar bir-biringiz bilan navbatma-navbat (goh gʻalaba, goh magʻlubiyat bilan) jang qildingiz, deb — aytding. Bas, paygʻambarlar shu tariqa sinaladi, lekin oxirgi (yakuniy) gʻalaba doimo ularniki(dir)», — dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Суфён унга айтдики, Ҳирақл (Ираклий) унга: «Мен сендан — сенинг у (Пайғамбар ﷺ) билан жангларингизнинг натижаси ҳақида — сўрадим ва сен менга — сизлар бир-бирингиз билан навбатма-навбат (гоҳ ғалаба, гоҳ мағлубият билан) жанг қилдингиз, деб — айтдинг. Бас, пайғамбарлар шу тариқа синалади, лекин охирги (якуний) ғалаба доимо уларники(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعِيدٍ الْخُزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَأَلْتُ أَنَسًا‏.‏ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ زُرَارَةَ، حَدَّثَنَا زِيَادٌ، قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ غَابَ عَمِّي أَنَسُ بْنُ النَّضْرِ عَنْ قِتَالِ بَدْرٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، غِبْتُ عَنْ أَوَّلِ قِتَالٍ قَاتَلْتَ الْمُشْرِكِينَ، لَئِنِ اللَّهُ أَشْهَدَنِي قِتَالَ الْمُشْرِكِينَ لَيَرَيَنَّ اللَّهُ مَا أَصْنَعُ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ وَانْكَشَفَ الْمُسْلِمُونَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعْتَذِرُ إِلَيْكَ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ـ يَعْنِي أَصْحَابَهُ ـ وَأَبْرَأُ إِلَيْكَ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ‏"‏ ـ يَعْنِي الْمُشْرِكِينَ ـ ثُمَّ تَقَدَّمَ، فَاسْتَقْبَلَهُ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ، فَقَالَ يَا سَعْدُ بْنَ مُعَاذٍ، الْجَنَّةَ، وَرَبِّ النَّضْرِ إِنِّي أَجِدُ رِيحَهَا مِنْ دُونِ أُحُدٍ‏.‏ قَالَ سَعْدٌ فَمَا اسْتَطَعْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا صَنَعَ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ فَوَجَدْنَا بِهِ بِضْعًا وَثَمَانِينَ ضَرْبَةً بِالسَّيْفِ أَوْ طَعْنَةً بِرُمْحٍ أَوْ رَمْيَةً بِسَهْمٍ، وَوَجَدْنَاهُ قَدْ قُتِلَ وَقَدْ مَثَّلَ بِهِ الْمُشْرِكُونَ، فَمَا عَرَفَهُ أَحَدٌ إِلاَّ أُخْتُهُ بِبَنَانِهِ‏.‏ قَالَ أَنَسٌ كُنَّا نَرَى أَوْ نَظُنُّ أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ نَزَلَتْ فِيهِ وَفِي أَشْبَاهِهِ ‏[quran sura="33" aya_start="23" aya_end="23"]{‏مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ‏}‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ‏.‏ وَقَالَ إِنَّ أُخْتَهُ وَهْىَ تُسَمَّى الرُّبَيِّعَ كَسَرَتْ ثَنِيَّةَ امْرَأَةٍ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْقِصَاصِ، فَقَالَ أَنَسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ تُكْسَرُ ثَنِيَّتُهَا‏.‏ فَرَضُوا بِالأَرْشِ وَتَرَكُوا الْقِصَاصَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ مَنْ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Mening amakim Anas ibn Nazr Badr jangida (qatnashmay) yoʻq edi. U: «Yo Rasululloh! Men siz mushriklarga qarshi qilgan birinchi jangda yoʻq edim. (Allohga qasamki) agar Alloh menga mushriklarga qarshi jang qilish imkonini bersa, shubhasiz, Alloh men qanday (jasorat bilan) jang qilishimni koʻradi», — dedi. Uhud kunida musulmonlar orqaga oʻgirilib qochganda, u: «Allohim! Men Senga — mana bular (sahobalar) qilgan (ish) uchun — uzr soʻrayman va men — mana bular (mushriklar) qilgan (ish)dan — voz kechaman (bezorman)», — dedi. Soʻng u oldinga yurdi va Saʼd ibn Muoz uni uchratdi. U: «Ey Saʼd ibn Muoz! Nazrning Robbiga qasamki, jannat! Men uning hidini Uhud (togʻi) tomonidan kelayotganini his qilyapman», — dedi. Keyinchalik Saʼd: «Yo Rasululloh! Men u (Anas ibn Nazr) qilgan (ish)ga erisha (qila) olmayman. Biz uning tanasida qilich va oʻqlardan sakson(dan) ortiq jarohat topdik. Biz uni — oʻlik holda va shu qadar (badani) shafqatsizlarcha buzilgan holatda — topdikki, uni — opasidan boshqa hech kim — barmoqlaridan (boshqa belgisi bilan) tanimadi», — dedi. Biz — (mana bu) oyat u va uning kabi kishilar haqida nozil boʻldi, deb oʻylar edik: ‹Moʻminlar orasida — Allohga bergan ahdiga sodiq qolgan erkaklar bor...› (Ahzob, 23). Uning opasi Rubbayyiʼ bir ayolning old tishini sindirdi va Allohning Rasuli ﷺ qasos (olinishi)ni buyurdi. Shunda Anas (ibn Nazr): «Yo Rasululloh! Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, mening opamning tishi sindirilmaydi!» — dedi. Soʻng Anasning opasining raqiblari tovon (diya)ni qabul qilib, qasos talabidan voz kechdi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ: «Allohning baʼzi bandalari (bor)ki, ular qasam ichsa, Alloh ularning qasamini bajaradi (yaʼni amalga oshiradi)», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Менинг амаким Анас ибн Назр Бадр жангида (қатнашмай) йўқ эди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мен сиз мушрикларга қарши қилган биринчи жангда йўқ эдим. (Аллоҳга қасамки) агар Аллоҳ менга мушрикларга қарши жанг қилиш имконини берса, шубҳасиз, Аллоҳ мен қандай (жасорат билан) жанг қилишимни кўради», — деди. Уҳуд кунида мусулмонлар орқага ўгирилиб қочганда, у: «Аллоҳим! Мен Сенга — мана булар (саҳобалар) қилган (иш) учун — узр сўрайман ва мен — мана булар (мушриклар) қилган (иш)дан — воз кечаман (безорман)», — деди. Сўнг у олдинга юрди ва Саъд ибн Муоз уни учратди. У: «Эй Саъд ибн Муоз! Назрнинг Роббига қасамки, жаннат! Мен унинг ҳидини Уҳуд (тоғи) томонидан келаётганини ҳис қиляпман», — деди. Кейинчалик Саъд: «Ё Расулуллоҳ! Мен у (Анас ибн Назр) қилган (иш)га эриша (қила) олмайман. Биз унинг танасида қилич ва ўқлардан саксон(дан) ортиқ жароҳат топдик. Биз уни — ўлик ҳолда ва шу қадар (бадани) шафқацизларча бузилган ҳолатда — топдикки, уни — опасидан бошқа ҳеч ким — бармоқларидан (бошқа белгиси билан) танимади», — деди. Биз — (мана бу) оят у ва унинг каби кишилар ҳақида нозил бўлди, деб ўйлар эдик: ‹Мўминлар орасида — Аллоҳга берган аҳдига содиқ қолган эркаклар бор...› (Аҳзоб, 23). Унинг опаси Руббаййиъ бир аёлнинг олд тишини синдирди ва Аллоҳнинг Расули ﷺ қасос (олиниши)ни буюрди. Шунда Анас (ибн Назр): «Ё Расулуллоҳ! Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, менинг опамнинг тиши синдирилмайди!» — деди. Сўнг Анаснинг опасининг рақиблари товон (дия)ни қабул қилиб, қасос талабидан воз кечди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳнинг баъзи бандалари (бор)ки, улар қасам ичса, Аллоҳ уларнинг қасамини бажаради (яъни амалга оширади)», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، أُرَاهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ خَارِجَةَ بْنِ زَيْدٍ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ نَسَخْتُ الصُّحُفَ فِي الْمَصَاحِفِ، فَفَقَدْتُ آيَةً مِنْ سُورَةِ الأَحْزَابِ، كُنْتُ أَسْمَعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ بِهَا، فَلَمْ أَجِدْهَا إِلاَّ مَعَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ الأَنْصَارِيِّ الَّذِي جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهَادَتَهُ شَهَادَةَ رَجُلَيْنِ، وَهْوَ قَوْلُهُ ‏[quran sura="33" aya_start="23" aya_end="23"]{‏مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ‏}‏

Xorija ibn Zayd (Zayd ibn Sobitdan) rivoyat qiladi: Zayd ibn Sobit: «Qurʼon turli yozma qoʻlyozmalardan jamlanganda, Ahzob surasining bir oyati yetishmas edi — men uni Allohning Rasuli ﷺ oʻqiyotganini eshitar edim. Men uni — Allohning Rasuli ﷺ uning guvohligini ikki kishining guvohligiga teng deb hisoblaydigan — Xuzayma ibn Sobit al-Ansoriydan boshqa hech kimda topmadim. Va oʻsha oyat: ‹Moʻminlar orasida — Allohga bergan ahdiga sodiq qolgan erkaklar bor...› (Ahzob, 23)», — dedi.Хорижа ибн Зайд (Зайд ибн Собитдан) ривоят қилади: Зайд ибн Собит: «Қуръон турли ёзма қўлёзмалардан жамланганда, Аҳзоб сурасининг бир ояти етишмас эди — мен уни Аллоҳнинг Расули ﷺ ўқиётганини эшитар эдим. Мен уни — Аллоҳнинг Расули ﷺ унинг гувоҳлигини икки кишининг гувоҳлигига тенг деб ҳисоблайдиган — Хузайма ибн Собит ал-Ансорийдан бошқа ҳеч кимда топмадим. Ва ўша оят: ‹Мўминлар орасида — Аллоҳга берган аҳдига содиқ қолган эркаклар бор...› (Аҳзоб, 23)», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ الْفَزَارِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ مُقَنَّعٌ بِالْحَدِيدِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُقَاتِلُ وَأُسْلِمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَسْلِمْ ثُمَّ قَاتِلْ ‏"‏‏.‏ فَأَسْلَمَ ثُمَّ قَاتَلَ، فَقُتِلَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عَمِلَ قَلِيلاً وَأُجِرَ كَثِيرًا ‏"‏‏.‏

Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yuzi temir niqob bilan yopilgan (yaʼni sovut kiygan) bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh! Men jang qilaymi yoki avval Islomni qabul qilaymi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Avval Islomni qabul qil, soʻng jang qil», — dedi. Bas, u Islomni qabul qildi va shahid boʻldi. Allohning Rasuli ﷺ: «Oz amal, lekin katta mukofot (u Islomni qabul qilgandan keyin juda oz (amal) qildi, lekin u koʻp (mukofot bilan) mukofotlanadi)», — dedi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Юзи темир ниқоб билан ёпилган (яъни совут кийган) бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Мен жанг қилайми ёки аввал Исломни қабул қилайми?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Аввал Исломни қабул қил, сўнг жанг қил», — деди. Бас, у Исломни қабул қилди ва шаҳид бўлди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Оз амал, лекин катта мукофот (у Исломни қабул қилгандан кейин жуда оз (амал) қилди, лекин у кўп (мукофот билан) мукофотланади)», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ قَتَادَةَ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، أَنَّ أُمَّ الرُّبَيِّعِ بِنْتَ الْبَرَاءِ، وَهْىَ أُمُّ حَارِثَةَ بْنِ سُرَاقَةَ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَلاَ تُحَدِّثُنِي عَنْ حَارِثَةَ وَكَانَ قُتِلَ يَوْمَ بَدْرٍ أَصَابَهُ سَهْمٌ غَرْبٌ، فَإِنْ كَانَ فِي الْجَنَّةِ، صَبَرْتُ، وَإِنْ كَانَ غَيْرَ ذَلِكَ اجْتَهَدْتُ عَلَيْهِ فِي الْبُكَاءِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا أُمَّ حَارِثَةَ، إِنَّهَا جِنَانٌ فِي الْجَنَّةِ، وَإِنَّ ابْنَكِ أَصَابَ الْفِرْدَوْسَ الأَعْلَى ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Rubayyiʼ bint Baro — Horisa ibn Suroqaning onasi — Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Allohning Paygʻambari! Menga Horisa haqida aytib berasizmi?» — dedi (Horisa Badr kuni — kim otgani nomaʼlum bir oʻq bilan — oʻldirilgan (shahid boʻlgan) edi). U (yana): «Agar u jannatda boʻlsa, men sabr qilaman; aks holda, men uning uchun achchiq-achchiq yigʻlayman», — dedi. U zot: «Ey Horisaning onasi! Jannatda (koʻp) bogʻlar bor va sening oʻgʻling Firdavsi aʼlo (yaʼni jannatdagi eng yaxshi joy)ni oldi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Рубаййиъ бинт Баро — Ҳориса ибн Суроқанинг онаси — Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Аллоҳнинг Пайғамбари! Менга Ҳориса ҳақида айтиб берасизми?» — деди (Ҳориса Бадр куни — ким отгани номаълум бир ўқ билан — ўлдирилган (шаҳид бўлган) эди). У (яна): «Агар у жаннатда бўлса, мен сабр қиламан; акс ҳолда, мен унинг учун аччиқ-аччиқ йиғлайман», — деди. У зот: «Эй Ҳорисанинг онаси! Жаннатда (кўп) боғлар бор ва сенинг ўғлинг Фирдавси аъло (яъни жаннатдаги энг яхши жой)ни олди», — деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ الرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِلْمَغْنَمِ، وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِلذِّكْرِ، وَالرَّجُلُ يُقَاتِلُ لِيُرَى مَكَانُهُ، فَمَنْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ مَنْ قَاتَلَ لِتَكُونَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Bir kishi oʻlja (gʻanimat) uchun jang qiladi; boshqasi shuhrat uchun jang qiladi; uchinchisi koʻrsatish (riyokorlik) uchun jang qiladi; ulardan qaysi biri Alloh yoʻlida jang qiladi?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Kim Allohning Kalimasi (yaʼni Islom) oliy (ustun) boʻlishi uchun jang qilsa, (oʻsha) Alloh yoʻlida jang qiladi», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Бир киши ўлжа (ғанимат) учун жанг қилади; бошқаси шуҳрат учун жанг қилади; учинчиси кўрсатиш (риёкорлик) учун жанг қилади; улардан қайси бири Аллоҳ йўлида жанг қилади?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳнинг Калимаси (яъни Ислом) олий (устун) бўлиши учун жанг қилса, (ўша) Аллоҳ йўлида жанг қилади», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي يَزِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا عَبَايَةُ بْنُ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو عَبْسٍ، هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جَبْرٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا اغْبَرَّتْ قَدَمَا عَبْدٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَتَمَسَّهُ النَّارُ ‏"‏‏.‏

Abu Abs (Abdurrahmon ibn Jabr) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kimning ikki oyogʻi Alloh yoʻlida changga belansa, uni (doʻzax) oti tegmaydi (kuydirmaydi)», — dedi.Абу Абс (Абдурраҳмон ибн Жабр) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Кимнинг икки оёғи Аллоҳ йўлида чангга беланса, уни (дўзах) оти тегмайди (куйдирмайди)», — деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ لَهُ وَلِعَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ائْتِيَا أَبَا سَعِيدٍ فَاسْمَعَا مِنْ حَدِيثِهِ‏.‏ فَأَتَيْنَاهُ وَهُوَ وَأَخُوهُ فِي حَائِطٍ لَهُمَا يَسْقِيَانِهِ، فَلَمَّا رَآنَا جَاءَ فَاحْتَبَى وَجَلَسَ فَقَالَ كُنَّا نَنْقُلُ لَبِنَ الْمَسْجِدِ لَبِنَةً لَبِنَةً، وَكَانَ عَمَّارٌ يَنْقُلُ لَبِنَتَيْنِ لَبِنَتَيْنِ، فَمَرَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَسَحَ عَنْ رَأْسِهِ الْغُبَارَ وَقَالَ ‏"‏ وَيْحَ عَمَّارٍ، تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ، عَمَّارٌ يَدْعُوهُمْ إِلَى اللَّهِ وَيَدْعُونَهُ إِلَى النَّارِ ‏"‏‏.‏

Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos unga va Ali ibn Abdullohga — Abu Saidning oldiga borib, uning baʼzi rivoyatlarini eshitishni — aytdi. Bas, ikkovi borib, Abu Said va uning ukasini — oʻzlariga tegishli bir bogʻni sugʻorayotgan holatda — (koʻrdi). U (Abu Said) ularni koʻrgach, ularning oldiga kelib, oyoqlarini bigʻib (tizzasini quchoqlab), kiyimiga oʻralgan holda oʻtirdi va: «(Paygʻambar ﷺ ning masjidi qurilishi paytida) biz masjid gʻishtini — bir martada bittadan — tashir edik; Ammor esa bir martada ikkitadan tashir edi. Paygʻambar ﷺ Ammorning yonidan oʻtdi va uning boshidan changni artib: ‹Alloh Ammorga rahm qilsin. Uni — bir isyonkor, tajovuzkor guruh oʻldiradi. Ammor ularni Allohga (itoatga) chaqiradi, ular esa uni (doʻzax) otiga chaqiradi›, — dedi», — dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Аббос унга ва Али ибн Абдуллоҳга — Абу Саиднинг олдига бориб, унинг баъзи ривоятларини эшитишни — айтди. Бас, иккови бориб, Абу Саид ва унинг укасини — ўзларига тегишли бир боғни суғораётган ҳолатда — (кўрди). У (Абу Саид) уларни кўргач, уларнинг олдига келиб, оёқларини биғиб (тиззасини қучоқлаб), кийимига ўралган ҳолда ўтирди ва: «(Пайғамбар ﷺ нинг масжиди қурилиши пайтида) биз масжид ғиштини — бир мартада биттадан — ташир эдик; Аммор эса бир мартада иккитадан ташир эди. Пайғамбар ﷺ Амморнинг ёнидан ўтди ва унинг бошидан чангни артиб: ‹Аллоҳ Амморга раҳм қилсин. Уни — бир исёнкор, тажовузкор гуруҳ ўлдиради. Аммор уларни Аллоҳга (итоатга) чақиради, улар эса уни (дўзах) отига чақиради›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا رَجَعَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَوَضَعَ السِّلاَحَ وَاغْتَسَلَ، فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ وَقَدْ عَصَبَ رَأْسَهُ الْغُبَارُ فَقَالَ وَضَعْتَ السِّلاَحَ، فَوَاللَّهِ مَا وَضَعْتُهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَيْنَ ‏"‏‏.‏ قَالَ هَا هُنَا‏.‏ وَأَوْمَأَ إِلَى بَنِي قُرَيْظَةَ‏.‏ قَالَتْ فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Xandaq (jangi) kuni (jangdan) qaytganda, qurolini qoʻyib, gʻusl qildi. Soʻng — boshi changga belangan — Jibril uning oldiga kelib: «Sen qurolingni qoʻyding! Allohga qasamki, men hali qurolimni qoʻymadim», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «(Endi) qaerga (borish kerak)?» — dedi. Jibril — Bani Qurayza (qabilasi) tomonga ishora qilib: «Mana bu tomonga», — dedi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ ularga qarshi (jangga) chiqdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Хандақ (жанги) куни (жангдан) қайтганда, қуролини қўйиб, ғусл қилди. Сўнг — боши чангга беланган — Жибрил унинг олдига келиб: «Сен қуролингни қўйдинг! Аллоҳга қасамки, мен ҳали қуролимни қўймадим», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «(Энди) қаэрга (бориш керак)?» — деди. Жибрил — Бани Қурайза (қабиласи) томонга ишора қилиб: «Мана бу томонга», — деди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ уларга қарши (жангга) чиқди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الَّذِينَ قَتَلُوا أَصْحَابَ بِئْرِ مَعُونَةَ ثَلاَثِينَ غَدَاةً، عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ، قَالَ أَنَسٌ أُنْزِلَ فِي الَّذِينَ قُتِلُوا بِبِئْرِ مَعُونَةَ قُرْآنٌ قَرَأْنَاهُ ثُمَّ نُسِخَ بَعْدُ بَلِّغُوا قَوْمَنَا أَنْ قَدْ لَقِينَا رَبَّنَا فَرَضِيَ عَنَّا وَرَضِينَا عَنْهُ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — Biʼri Mauna (sahobalari)ni oʻldirgan kishilarni qargʻab — oʻttiz kun davomida (qunutda) duo qildi; u zot — Allohga va Uning Rasuliga osiylik qilgan — Riʼl, Zakvon va Usayya (qabilalari)ga qarshi (yomonlik soʻrab) duo qildi. Biʼri Maunada oʻldirilganlar haqida bir Qurʼon oyati nozil boʻlgan edi — biz uni oʻqir edik, lekin keyinchalik u bekor qilindi (mansux boʻldi). Oyat: ‹Bizning qavmimizga xabar beringlarki, biz oʻz Robbimizga uchradik. U bizdan rozi boʻldi va bizni rozi qildi›.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — Биъри Мауна (саҳобалари)ни ўлдирган кишиларни қарғаб — ўттиз кун давомида (қунутда) дуо қилди; у зот — Аллоҳга ва Унинг Расулига осийлик қилган — Риъл, Заквон ва Усайя (қабилалари)га қарши (ёмонлик сўраб) дуо қилди. Биъри Маунада ўлдирилганлар ҳақида бир Қуръон ояти нозил бўлган эди — биз уни ўқир эдик, лекин кейинчалик у бекор қилинди (мансух бўлди). Оят: ‹Бизнинг қавмимизга хабар берингларки, биз ўз Роббимизга учрадик. У биздан рози бўлди ва бизни рози қилди›.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ اصْطَبَحَ نَاسٌ الْخَمْرَ يَوْمَ أُحُدٍ، ثُمَّ قُتِلُوا شُهَدَاءَ‏.‏ فَقِيلَ لِسُفْيَانَ مِنْ آخِرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ قَالَ لَيْسَ هَذَا فِيهِ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Baʼzi odamlar Uhud (jangi) kunining ertalabida aroq (alkogol) ichdi va (oʻsha kuni) shahid boʻldi» (Sufyondan: «(Ular) kunning oxirgi qismida(mi)?» — deb soʻraldi. U: «Bunday maʼlumot rivoyatda kelmaydi», — dedi).Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Баъзи одамлар Уҳуд (жанги) кунининг эрталабида ароқ (алкогол) ичди ва (ўша куни) шаҳид бўлди» (Суфёндан: «(Улар) куннинг охирги қисмида(ми)?» — деб сўралди. У: «Бундай маълумот ривоятда келмайди», — деди).

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ الْفَضْلِ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُنْكَدِرِ، أَنَّهُ سَمِعَ جَابِرًا، يَقُولُ جِيءَ بِأَبِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ مُثِّلَ بِهِ وَوُضِعَ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَذَهَبْتُ أَكْشِفُ عَنْ وَجْهِهِ، فَنَهَانِي قَوْمِي، فَسَمِعَ صَوْتَ صَائِحَةٍ فَقِيلَ ابْنَةُ عَمْرٍو، أَوْ أُخْتُ عَمْرٍو‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ لِمَ تَبْكِي أَوْ لاَ تَبْكِي، مَا زَالَتِ الْمَلاَئِكَةُ تُظِلُّهُ بِأَجْنِحَتِهَا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لِصَدَقَةَ أَفِيهِ حَتَّى رُفِعَ قَالَ رُبَّمَا قَالَهُ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Otamning (badani) buzilgan (shafqatsizlarcha jarohatlangan) jasadi Paygʻambar ﷺ ning oldiga keltirildi va u zotning roʻparasiga qoʻyildi. Men uning yuzini ochmoqchi boʻldim, lekin sheriklarim meni man qildi. Soʻng bir ayolning (motam) yigʻi ovozi eshitildi va — u Amrning qizi yoki opasi (singlisi) edi, deyildi. Paygʻambar ﷺ: «Nega u yigʻlayapti?» — dedi (yoki: «Yigʻlamanglar — chunki farishtalar hali (ham) uni qanotlari bilan soyalab turibdi», — dedi). (Buxoriy — Sadaqadan, rivoyatchidan: «Rivoyatda: ‹To u koʻtarilgunicha›, — degan ibora bormi?» — deb soʻradi. U: «Jobir buni aytgan boʻlishi mumkin», — deb javob berdi.)Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Отамнинг (бадани) бузилган (шафқацизларча жароҳатланган) жасади Пайғамбар ﷺ нинг олдига келтирилди ва у зотнинг рўпарасига қўйилди. Мен унинг юзини очмоқчи бўлдим, лекин шерикларим мени ман қилди. Сўнг бир аёлнинг (мотам) йиғи овози эшитилди ва — у Амрнинг қизи ёки опаси (синглиси) эди, дейилди. Пайғамбар ﷺ: «Нега у йиғлаяпти?» — деди (ёки: «Йиғламанглар — чунки фаришталар ҳали (ҳам) уни қанотлари билан соялаб турибди», — деди). (Бухорий — Садақадан, ривоятчидан: «Ривоятда: ‹То у кўтарилгунича›, — деган ибора борми?» — деб сўради. У: «Жобир буни айтган бўлиши мумкин», — деб жавоб берди.)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا أَحَدٌ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ يُحِبُّ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا وَلَهُ مَا عَلَى الأَرْضِ مِنْ شَىْءٍ، إِلاَّ الشَّهِيدُ، يَتَمَنَّى أَنْ يَرْجِعَ إِلَى الدُّنْيَا فَيُقْتَلَ عَشْرَ مَرَّاتٍ، لِمَا يَرَى مِنَ الْكَرَامَةِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Jannatga kirgan hech kim — unga yer yuzidagi barcha narsa berilsa ham — dunyoga qaytishni xohlamaydi; faqat mujohid bundan mustasno: u — (Allohdan) oladigan martaba (sharaf) sababli — dunyoga qaytib, oʻn marta shahid boʻlishni xohlaydi», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Жаннатга кирган ҳеч ким — унга ер юзидаги барча нарса берилса ҳам — дунёга қайтишни хоҳламайди; фақат мужоҳид бундан мустасно: у — (Аллоҳдан) оладиган мартаба (шараф) сабабли — дунёга қайтиб, ўн марта шаҳид бўлишни хоҳлайди», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ وَكَانَ كَاتِبَهُ قَالَ كَتَبَ إِلَيْهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَاعْلَمُوا أَنَّ الْجَنَّةَ تَحْتَ ظِلاَلِ السُّيُوفِ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ الأُوَيْسِيُّ عَنِ ابْنِ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Bilinglarki, jannat — qilichlarning soyalari (dami) ostida(dir)», — dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Билингларки, жаннат — қиличларнинг соялари (дами) остида(дир)», — деди.

وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَالَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ ـ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ ـ لأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى مِائَةِ امْرَأَةٍ ـ أَوْ تِسْعٍ وَتِسْعِينَ ـ كُلُّهُنَّ يَأْتِي بِفَارِسٍ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، فَقَالَ لَهُ صَاحِبُهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ‏.‏ فَلَمْ يَقُلْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ‏.‏ فَلَمْ يَحْمِلْ مِنْهُنَّ إِلاَّ امْرَأَةٌ وَاحِدَةٌ، جَاءَتْ بِشِقِّ رَجُلٍ، وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، لَوْ قَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ، لَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فُرْسَانًا أَجْمَعُونَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Bir marta Sulaymon — Dovudning oʻgʻli: ‹(Allohga qasamki) bu kecha men bir yuz (yoki toʻqson toʻqqiz) ayol bilan jinsiy aloqada boʻlaman; ularning har biri Alloh yoʻlida jang qiladigan bir suvoriy (jangchi) tugʻadi›, — dedi. Shunda (unga): ‹Inshaalloh (Alloh xohlasa) ayt›, — (deyildi); lekin u: ‹Inshaalloh›, — demadi. Shuning uchun oʻsha ayollardan faqat bittasi homilador boʻldi va yarim odam tugʻdi. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zotga qasam! Agar u: ‹Inshaalloh›, — deganida, (oʻgʻillar koʻrgan boʻlardi) — ularning barchasi Alloh yoʻlida jihod qiladigan suvoriylar boʻlardi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бир марта Сулаймон — Довуднинг ўғли: ‹(Аллоҳга қасамки) бу кеча мен бир юз (ёки тўқсон тўққиз) аёл билан жинсий алоқада бўламан; уларнинг ҳар бири Аллоҳ йўлида жанг қиладиган бир суворий (жангчи) туғади›, — деди. Шунда (унга): ‹Иншааллоҳ (Аллоҳ хоҳласа) айт›, — (дейилди); лекин у: ‹Иншааллоҳ›, — демади. Шунинг учун ўша аёллардан фақат биттаси ҳомиладор бўлди ва ярим одам туғди. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зотга қасам! Агар у: ‹Иншааллоҳ›, — деганида, (ўғиллар кўрган бўларди) — уларнинг барчаси Аллоҳ йўлида жиҳод қиладиган суворийлар бўларди», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ النَّاسِ وَأَشْجَعَ النَّاسِ وَأَجْوَدَ النَّاسِ، وَلَقَدْ فَزِعَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ، فَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَبَقَهُمْ عَلَى فَرَسٍ، وَقَالَ ‏"‏ وَجَدْنَاهُ بَحْرًا ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — odamlarning eng yaxshisi, eng botiri va eng saxiysi edi. Bir marta Madina ahli qoʻrqib ketganda, Paygʻambar ﷺ bir otga minib, ularning oldiga (oldinroqqa) bordi va: «Biz bu otni juda tez (chopadigan) topdik (deb oting)», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — одамларнинг энг яхшиси, энг ботири ва энг сахийси эди. Бир марта Мадина аҳли қўрқиб кетганда, Пайғамбар ﷺ бир отга миниб, уларнинг олдига (олдинроққа) борди ва: «Биз бу отни жуда тез (чопадиган) топдик (деб отинг)», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ جُبَيْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ، أَنَّهُ بَيْنَمَا هُوَ يَسِيرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ النَّاسُ، مَقْفَلَهُ مِنْ حُنَيْنٍ، فَعَلِقَهُ النَّاسُ يَسْأَلُونَهُ حَتَّى اضْطَرُّوهُ إِلَى سَمُرَةٍ فَخَطِفَتْ رِدَاءَهُ، فَوَقَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُونِي رِدَائِي، لَوْ كَانَ لِي عَدَدُ هَذِهِ الْعِضَاهِ نَعَمًا لَقَسَمْتُهُ بَيْنَكُمْ، ثُمَّ لاَ تَجِدُونِي بَخِيلاً وَلاَ كَذُوبًا وَلاَ جَبَانًا ‏"‏‏.‏

Muhammad ibn Jubayr (Jubayr ibn Mutʼimdan) rivoyat qiladi: Jubayr ibn Mutʼim menga aytdiki, u Hunayn(dan) qaytayotgan odamlar bilan birga Allohning Rasuli ﷺ ning huzurida boʻlganda, baʼzi odamlar (badaviylar) Paygʻambar ﷺ ni ushlab, undan shu qadar (koʻp narsa) soʻray boshladiki, u zot bir tikanli daraxt (yaʼni samura) ostida turishga majbur boʻldi va uning ridosi (yopinchigʻi) tortib olindi. Paygʻambar ﷺ toʻxtab: «Ridomni bering. Agar menda mana shu tikanli daraxtlar (sonicha) tuyalarim boʻlganida, men ularni sizlar orasida taqsimlagan boʻlardim va sizlar meni baxil, yolgʻonchi yoki qoʻrqoq deb topmas edingiz», — dedi.Муҳаммад ибн Жубайр (Жубайр ибн Мутъимдан) ривоят қилади: Жубайр ибн Мутъим менга айтдики, у Ҳунайн(дан) қайтаётган одамлар билан бирга Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳузурида бўлганда, баъзи одамлар (бадавийлар) Пайғамбар ﷺ ни ушлаб, ундан шу қадар (кўп нарса) сўрай бошладики, у зот бир тиканли дарахт (яъни самура) остида туришга мажбур бўлди ва унинг ридоси (ёпинчиғи) тортиб олинди. Пайғамбар ﷺ тўхтаб: «Ридомни беринг. Агар менда мана шу тиканли дарахтлар (сонича) туяларим бўлганида, мен уларни сизлар орасида тақсимлаган бўлардим ва сизлар мени бахил, ёлғончи ёки қўрқоқ деб топмас эдингиз», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ، سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ الأَوْدِيَّ، قَالَ كَانَ سَعْدٌ يُعَلِّمُ بَنِيهِ هَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ كَمَا يُعَلِّمُ الْمُعَلِّمُ الْغِلْمَانَ الْكِتَابَةَ، وَيَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَعَوَّذُ مِنْهُنَّ دُبُرَ الصَّلاَةِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْجُبْنِ، وَأَعُوذُ بِكَ أَنْ أُرَدَّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الدُّنْيَا، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏‏.‏ فَحَدَّثْتُ بِهِ مُصْعَبًا فَصَدَّقَهُ‏.‏

Amr ibn Maymun al-Avdiy (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Saʼd oʻz oʻgʻillariga — muallim oʻz shogirdlariga yozuv malakasini oʻrgatganidek — quyidagi soʻzlarni oʻrgatar va Allohning Rasuli ﷺ har bir namozning oxirida ulardan (yaʼni yomonliklardan) Allohga panoh tilar edi, deb aytar edi. Soʻzlar shu: ‹Allohim! Men Sendan qoʻrqoqlikdan panoh tilayman; va men Sendan — keksalikning eng yomon bosqichiga qaytarilishimdan — panoh tilayman; va men Sendan dunyo fitnalaridan panoh tilayman; va men Sendan qabr azobidan panoh tilayman›.Амр ибн Маймун ал-Авдий (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Саъд ўз ўғилларига — муаллим ўз шогирдларига ёзув малакасини ўргатганидек — қуйидаги сўзларни ўргатар ва Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳар бир намознинг охирида улардан (яъни ёмонликлардан) Аллоҳга паноҳ тилар эди, деб айтар эди. Сўзлар шу: ‹Аллоҳим! Мен Сендан қўрқоқликдан паноҳ тилайман; ва мен Сендан — кексаликнинг энг ёмон босқичига қайтарилишимдан — паноҳ тилайман; ва мен Сендан дунё фитналаридан паноҳ тилайман; ва мен Сендан қабр азобидан паноҳ тилайман›.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي قَالَ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْجُبْنِ وَالْهَرَمِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Allohim! Men Sendan ojizlik, dangasalik, qoʻrqoqlik va xunuk (ojiz) qarilikdan panoh tilayman; men Sendan hayot va oʻlim fitnalaridan panoh tilayman va men Sendan qabr azobidan panoh tilayman», — der edi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳим! Мен Сендан ожизлик, дангасалик, қўрқоқлик ва хунук (ожиз) қариликдан паноҳ тилайман; мен Сендан ҳаёт ва ўлим фитналаридан паноҳ тилайман ва мен Сендан қабр азобидан паноҳ тилайман», — дер эди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ صَحِبْتُ طَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ وَسَعْدًا وَالْمِقْدَادَ بْنَ الأَسْوَدِ وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ ـ رضى الله عنهم ـ فَمَا سَمِعْتُ أَحَدًا، مِنْهُمْ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، إِلاَّ أَنِّي سَمِعْتُ طَلْحَةَ يُحَدِّثُ عَنْ يَوْمِ أُحُدٍ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Talha ibn Ubaydulloh, Saʼd, Miqdod ibn Asvad va Abdurrahmon ibn Avf bilan birga edim va men ulardan birortasini — Allohning Rasuli ﷺ dan biror narsa rivoyat qilayotganini — eshitmadim; faqat Talha Uhud (jangi) kuni haqida gapirar edi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Талҳа ибн Убайдуллоҳ, Саъд, Миқдод ибн Асвад ва Абдурраҳмон ибн Авф билан бирга эдим ва мен улардан бирортасини — Аллоҳнинг Расули ﷺ дан бирор нарса ривоят қилаётганини — эшитмадим; фақат Талҳа Уҳуд (жанги) куни ҳақида гапирар эди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَنْصُورٌ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمَ الْفَتْحِ ‏"‏ لاَ هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ، وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا ‏"‏‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Makka) fathi kuni Paygʻambar ﷺ: «Fathdan keyin hijrat yoʻq, lekin jihod va (yaxshi) niyat (boqiy qoladi). Sizlar (musulmon rahbar tomonidan) jangga chaqirilsangiz, darhol (jangga) chiqinglar», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Макка) фатҳи куни Пайғамбар ﷺ: «Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва (яхши) ният (боқий қолади). Сизлар (мусулмон раҳбар томонидан) жангга чақирилсангиз, дарҳол (жангга) чиқинглар», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَضْحَكُ اللَّهُ إِلَى رَجُلَيْنِ يَقْتُلُ أَحَدُهُمَا الآخَرَ يَدْخُلاَنِ الْجَنَّةَ، يُقَاتِلُ هَذَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلُ، ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَى الْقَاتِلِ فَيُسْتَشْهَدُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh ikki kishini — tabassum bilan — kutib oladi: ulardan biri boshqasini oʻldiradi va ikkalasi (ham) jannatga kiradi. Biri Alloh yoʻlida jang qilib, oʻldiriladi (shahid boʻladi). Keyinchalik Alloh oʻldirgan (kishi)ni magʻfirat qiladi va u (ham) — (Alloh yoʻlida) shahid boʻladi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ икки кишини — табассум билан — кутиб олади: улардан бири бошқасини ўлдиради ва иккаласи (ҳам) жаннатга киради. Бири Аллоҳ йўлида жанг қилиб, ўлдирилади (шаҳид бўлади). Кейинчалик Аллоҳ ўлдирган (киши)ни мағфират қилади ва у (ҳам) — (Аллоҳ йўлида) шаҳид бўлади», — деди.

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ بِخَيْبَرَ بَعْدَ مَا افْتَتَحُوهَا، فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَسْهِمْ لِي‏.‏ فَقَالَ بَعْضُ بَنِي سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ لاَ تُسْهِمْ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ هَذَا قَاتِلُ ابْنِ قَوْقَلٍ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ وَاعَجَبًا لِوَبْرٍ تَدَلَّى عَلَيْنَا مِنْ قَدُومِ ضَأْنٍ، يَنْعَى عَلَىَّ قَتْلَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ أَكْرَمَهُ اللَّهُ عَلَى يَدَىَّ وَلَمْ يُهِنِّي عَلَى يَدَيْهِ‏.‏ قَالَ فَلاَ أَدْرِي أَسْهَمَ لَهُ أَمْ لَمْ يُسْهِمْ لَهُ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَحَدَّثَنِيهِ السَّعِيدِيُّ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ السَّعِيدِيُّ عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men — Xaybar musulmonlar qoʻliga oʻtganidan keyin — Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga, u zot Xaybarda (turgan) paytda bordim. Men: «Yo Rasululloh! Menga (Xaybar yeridan) ulush bering», — dedim. Said ibn Osning oʻgʻillaridan biri: «Yo Rasululloh! Unga ulush bermang», — dedi. Men: «Bu — Ibn Qavqalning qotili», — dedim. Said ibn Osning oʻgʻli: «Ajab! Qaduyim togʻidan (qoʻy oʻtloqlaridan) bizning oldimizga tushib kelgan bir vabr (kemiruvchi hayvon) — meni — Alloh men sababli (sharaf bilan) afzal qilgan va Alloh meni uning qoʻlida sharmanda qilmagan (yaʼni kofir holda oʻldirilmagan) — bir musulmonni oʻldirganlikda — ayblayaptimi?» — dedi (Rivoyatchi: «Paygʻambar ﷺ unga ulush berdimi yoki yoʻqmi — bilmayman», — dedi).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен — Хайбар мусулмонлар қўлига ўтганидан кейин — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига, у зот Хайбарда (турган) пайтда бордим. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Менга (Хайбар еридан) улуш беринг», — дедим. Саид ибн Оснинг ўғилларидан бири: «Ё Расулуллоҳ! Унга улуш берманг», — деди. Мен: «Бу — Ибн Қавқалнинг қотили», — дедим. Саид ибн Оснинг ўғли: «Ажаб! Қадуйим тоғидан (қўй ўтлоқларидан) бизнинг олдимизга тушиб келган бир вабр (кемирувчи ҳайвон) — мени — Аллоҳ мен сабабли (шараф билан) афзал қилган ва Аллоҳ мени унинг қўлида шарманда қилмаган (яъни кофир ҳолда ўлдирилмаган) — бир мусулмонни ўлдирганликда — айблаяптими?» — деди (Ривоятчи: «Пайғамбар ﷺ унга улуш бердими ёки йўқми — билмайман», — деди).

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ لاَ يَصُومُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَجْلِ الْغَزْوِ، فَلَمَّا قُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَمْ أَرَهُ مُفْطِرًا، إِلاَّ يَوْمَ فِطْرٍ أَوْ أَضْحَى‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ hayot paytida Abu Talha — jihod (mashaqqati) sababli — roʻza tutmas edi; lekin Paygʻambar ﷺ vafot etganidan keyin men uni — Iydul fitr va Iydul azhodan boshqa — roʻzasiz (holatda) hech koʻrmadim.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ҳаёт пайтида Абу Талҳа — жиҳод (машаққати) сабабли — рўза тутмас эди; лекин Пайғамбар ﷺ вафот этганидан кейин мен уни — Ийдул фитр ва Ийдул азҳодан бошқа — рўзасиз (ҳолатда) ҳеч кўрмадим.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الشُّهَدَاءُ خَمْسَةٌ الْمَطْعُونُ، وَالْمَبْطُونُ، وَالْغَرِقُ وَصَاحِبُ الْهَدْمِ، وَالشَّهِيدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Besh (kishi) shahid (hisoblanadi): ular — vabo (oʻlat) sababli, qorin (ich) kasalligi sababli, choʻkib (gʻarq boʻlib) yoki bino (devor va boshqa) qulashi sababli vafot etganlar; va Alloh yoʻlidagi shahidlar», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Беш (киши) шаҳид (ҳисобланади): улар — вабо (ўлат) сабабли, қорин (ич) касаллиги сабабли, чўкиб (ғарқ бўлиб) ёки бино (девор ва бошқа) қулаши сабабли вафот этганлар; ва Аллоҳ йўлидаги шаҳидлар», — деди.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الطَّاعُونُ شَهَادَةٌ لِكُلِّ مُسْلِمٍ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Vabo (oʻlat) — har bir musulmon (u sababli vafot etgan kishi) uchun shahidlik sababi(dir)», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Вабо (ўлат) — ҳар бир мусулмон (у сабабли вафот этган киши) учун шаҳидлик сабаби(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ لَمَّا نَزَلَتْ ‏[quran sura="4" aya_start="95" aya_end="95"]{‏لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ‏}‏ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَيْدًا، فَجَاءَ بِكَتِفٍ فَكَتَبَهَا، وَشَكَا ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ ضَرَارَتَهُ فَنَزَلَتْ ‏[quran sura="4" aya_start="95" aya_end="95"]{‏لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ ‏}‏‏.‏

Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: ‹Moʻminlardan (uyda) oʻtiradiganlar...› (oyati) nozil boʻlganda, Paygʻambar ﷺ Zayd (ibn Sobit)ni (chaqirib) yubordi va u bir kurak suyagi bilan keldi hamda unga (oyatni) yozdi. Ibn Ummu Maktum oʻz koʻrligidan (shikoyat qilib) arz qildi; shunda (mana bu) vahiy keldi: ‹Moʻminlardan (uyda) oʻtiradiganlar — ozor (jarohat, koʻrlik, choloqlik va boshqa) sababli (uzrli boʻlganlar)dan boshqasi — va Alloh yoʻlida mol-jonlari bilan jihod qiladiganlar barobar emas› (Niso, 95).Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: ‹Мўминлардан (уйда) ўтирадиганлар...› (ояти) нозил бўлганда, Пайғамбар ﷺ Зайд (ибн Собит)ни (чақириб) юборди ва у бир курак суяги билан келди ҳамда унга (оятни) ёзди. Ибн Умму Мактум ўз кўрлигидан (шикоят қилиб) арз қилди; шунда (мана бу) ваҳий келди: ‹Мўминлардан (уйда) ўтирадиганлар — озор (жароҳат, кўрлик, чолоқлик ва бошқа) сабабли (узрли бўлганлар)дан бошқаси — ва Аллоҳ йўлида мол-жонлари билан жиҳод қиладиганлар баробар эмас› (Нисо, 95).

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ الزُّهْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ، أَنَّهُ قَالَ رَأَيْتُ مَرْوَانَ بْنَ الْحَكَمِ جَالِسًا فِي الْمَسْجِدِ، فَأَقْبَلْتُ حَتَّى جَلَسْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَأَخْبَرَنَا أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْلَى عَلَيْهِ لاَ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ فَجَاءَهُ ابْنُ أُمِّ مَكْتُومٍ وَهُوَ يُمِلُّهَا عَلَىَّ، فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوْ أَسْتَطِيعُ الْجِهَادَ لَجَاهَدْتُ‏.‏ وَكَانَ رَجُلاً أَعْمَى، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَفَخِذُهُ عَلَى فَخِذِي، فَثَقُلَتْ عَلَىَّ حَتَّى خِفْتُ أَنْ تَرُضَّ فَخِذِي، ثُمَّ سُرِّيَ عَنْهُ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏[quran sura="4" aya_start="95" aya_end="95"]{‏غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ‏}‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Marvon ibn Hakamni masjidda oʻtirganini koʻrdim. Bas, men oldinga kelib, uning yoniga oʻtirdim. U bizga aytdiki, Zayd ibn Sobit unga aytgan edi: Allohning Rasuli ﷺ unga (mana bu) oyatni: ‹Moʻminlardan (uyda) oʻtiradiganlar va Alloh yoʻlida mol-jonlari bilan jihod qiladiganlar barobar emas› (Niso, 95) — yozdirgan edi. Zayd: «Ibn Ummu Maktum Paygʻambar ﷺ ning oldiga keldi — u zot menga aynan oʻsha oyatni yozdirayotgan paytda. Shunda Ibn Ummu Maktum: ‹Yo Rasululloh! Agar mening (jang qilishga) qudratim boʻlganida, men, albatta, jihodda qatnashardim›, — dedi. U — koʻr kishi edi. Bas, Alloh oʻz Rasuliga vahiy nozil qildi — u zotning soni mening sonim ustida (turgan) edi va u (son) menga shu qadar ogʻir boʻldiki, men sonim sinib ketadi, deb qoʻrqdim. Soʻng Paygʻambar ﷺ ning oʻsha holati — Alloh: ‹...ozor (jarohat, koʻrlik, choloqlik va boshqa) sababli (uzrli boʻlganlar)dan boshqasi...› (Niso, 95) — (qismini) nozil qilgandan keyin — tugadi», — dedi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Марвон ибн Ҳакамни масжидда ўтирганини кўрдим. Бас, мен олдинга келиб, унинг ёнига ўтирдим. У бизга айтдики, Зайд ибн Собит унга айтган эди: Аллоҳнинг Расули ﷺ унга (мана бу) оятни: ‹Мўминлардан (уйда) ўтирадиганлар ва Аллоҳ йўлида мол-жонлари билан жиҳод қиладиганлар баробар эмас› (Нисо, 95) — ёздирган эди. Зайд: «Ибн Умму Мактум Пайғамбар ﷺ нинг олдига келди — у зот менга айнан ўша оятни ёздираётган пайтда. Шунда Ибн Умму Мактум: ‹Ё Расулуллоҳ! Агар менинг (жанг қилишга) қудратим бўлганида, мен, албатта, жиҳодда қатнашардим›, — деди. У — кўр киши эди. Бас, Аллоҳ ўз Расулига ваҳий нозил қилди — у зотнинг сони менинг соним устида (турган) эди ва у (сон) менга шу қадар оғир бўлдики, мен соним синиб кетади, деб қўрқдим. Сўнг Пайғамбар ﷺ нинг ўша ҳолати — Аллоҳ: ‹...озор (жароҳат, кўрлик, чолоқлик ва бошқа) сабабли (узрли бўлганлар)дан бошқаси...› (Нисо, 95) — (қисмини) нозил қилгандан кейин — тугади», — деди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ أَبِي النَّضْرِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى، كَتَبَ فَقَرَأْتُهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاصْبِرُوا ‏"‏‏.‏

Salim Abu Nazr (Abdulloh ibn Abu Avfodan) rivoyat qiladi: Abdulloh ibn Abu Avfo (xat) yozdi va men u yozgan (narsa)ni oʻqidim — Allohning Rasuli ﷺ: «Sizlar ular (yaʼni dushmaningiz) bilan toʻqnashganingizda, sabr qilinglar», — degan.Салим Абу Назр (Абдуллоҳ ибн Абу Авфодан) ривоят қилади: Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (хат) ёзди ва мен у ёзган (нарса)ни ўқидим — Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сизлар улар (яъни душманингиз) билан тўқнашганингизда, сабр қилинглар», — деган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْخَنْدَقِ فَإِذَا الْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ يَحْفِرُونَ فِي غَدَاةٍ بَارِدَةٍ، فَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ عَبِيدٌ يَعْمَلُونَ ذَلِكَ لَهُمْ، فَلَمَّا رَأَى مَا بِهِمْ مِنَ النَّصَبِ وَالْجُوعِ قَالَ اللَّهُمَّ إِنَّ الْعَيْشَ عَيْشُ الآخِرَهْ فَاغْفِرْ لِلأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ‏.‏ فَقَالُوا مُجِيبِينَ لَهُ نَحْنُ الَّذِينَ بَايَعُوا مُحَمَّدًا عَلَى الْجِهَادِ مَا بَقِينَا أَبَدًا

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Xandaq tomon bordi va muhojirlar hamda ansorlarni — juda sovuq bir ertalabda — qaziyotgan holatda koʻrdi; chunki ularning buni oʻzlari uchun qiladigan qullari yoʻq edi. U zot ularning charchaganini va ochligini sezgach: «Allohim! Haqiqiy hayot — oxirat hayoti(dir); bas, ansorlar va muhojirlarni magʻfirat qil», — dedi. Buning javobida muhojirlar va ansorlar: «Biz — Muhammadga: tirik ekanmiz, jihodni davom ettiramiz, deb bayʼat bergan kishilarmiz», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Хандақ томон борди ва муҳожирлар ҳамда ансорларни — жуда совуқ бир эрталабда — қазиётган ҳолатда кўрди; чунки уларнинг буни ўзлари учун қиладиган қуллари йўқ эди. У зот уларнинг чарчаганини ва очлигини сезгач: «Аллоҳим! Ҳақиқий ҳаёт — охират ҳаёти(дир); бас, ансорлар ва муҳожирларни мағфират қил», — деди. Бунинг жавобида муҳожирлар ва ансорлар: «Биз — Муҳаммадга: тирик эканмиз, жиҳодни давом эттирамиз, деб байъат берган кишилармиз», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَعَلَ الْمُهَاجِرُونَ وَالأَنْصَارُ يَحْفِرُونَ الْخَنْدَقَ حَوْلَ الْمَدِينَةِ، وَيَنْقُلُونَ التُّرَابَ عَلَى مُتُونِهِمْ وَيَقُولُونَ نَحْنُ الَّذِينَ بَايَعُوا مُحَمَّدًا عَلَى الإِسْلاَمِ مَا بَقِينَا أَبَدًا وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُجِيبُهُمْ وَيَقُولُ اللَّهُمَّ إِنَّهُ لاَ خَيْرَ إِلاَّ خَيْرُ الآخِرَهْ فَبَارِكْ فِي الأَنْصَارِ وَالْمُهَاجِرَهْ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muhojirlar va ansorlar — tuproqni yelkalarida tashib — Madina atrofida xandaqni qaza boshladi va: «Biz — Muhammadga: tirik ekanmiz, jihodni davom ettiramiz, deb bayʼat bergan kishilarmiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ esa: «Allohim, oxirat yaxshiligidan boshqa yaxshilik yoʻq; bas, ansorlar va muhojirlarga oʻz baraka (rahmat)ingni ato et», — deb javob berib turdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муҳожирлар ва ансорлар — тупроқни елкаларида ташиб — Мадина атрофида хандақни қаза бошлади ва: «Биз — Муҳаммадга: тирик эканмиз, жиҳодни давом эттирамиз, деб байъат берган кишилармиз», — деди. Пайғамбар ﷺ эса: «Аллоҳим, охират яхшилигидан бошқа яхшилик йўқ; бас, ансорлар ва муҳожирларга ўз барака (раҳмат)ингни ато эт», — деб жавоб бериб турди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، سَمِعْتُ الْبَرَاءَ ـ رضى الله عنه ـ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَنْقُلُ وَيَقُولُ ‏"‏ لَوْلاَ أَنْتَ مَا اهْتَدَيْنَا ‏"‏‏.‏

Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (tuproqni) tashib: «(Allohim!) Sen boʻlmaganingda, biz hidoyat topmas edik», — deb aytib turdi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (тупроқни) ташиб: «(Аллоҳим!) Сен бўлмаганингда, биз ҳидоят топмас эдик», — деб айтиб турди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الأَحْزَابِ يَنْقُلُ التُّرَابَ وَقَدْ وَارَى التُّرَابُ بَيَاضَ بَطْنِهِ، وَهُوَ يَقُولُ لَوْلاَ أَنْتَ مَا اهْتَدَيْنَا وَلاَ تَصَدَّقْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا‏.‏ فَأَنْزِلِ السَّكِينَةَ عَلَيْنَا وَثَبِّتِ الأَقْدَامَ إِنْ لاَقَيْنَا‏.‏ إِنَّ الأُلَى قَدْ بَغَوْا عَلَيْنَا إِذَا أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَيْنَا‏.‏

Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ahzob (jamoalar — Xandaq) kuni men Paygʻambar ﷺ ni tuproq tashiyotganini koʻrdim va tuproq u zotning qornining oqligini (koʻmib) yopgan edi. U zot: «(Allohim!) Sen boʻlmaganingda, biz hidoyat ham topmas, sadaqa ham bermas va namoz ham oʻqimas edik. Bas, bizga sokinlik (xotirjamlik) ato et va dushmanlarimiz bilan toʻqnashganimizda, qadamlarimizni mustahkam qil. Albatta, (mana bu) odamlar bizga qarshi (zulm bilan) bosh koʻtardi; lekin ular bizga fitna (balo) keltirmoqchi boʻlsa, biz hech qachon boʻyin egmaymiz», — deb aytar edi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аҳзоб (жамоалар — Хандақ) куни мен Пайғамбар ﷺ ни тупроқ ташиётганини кўрдим ва тупроқ у зотнинг қорнининг оқлигини (кўмиб) ёпган эди. У зот: «(Аллоҳим!) Сен бўлмаганингда, биз ҳидоят ҳам топмас, садақа ҳам бермас ва намоз ҳам ўқимас эдик. Бас, бизга сокинлик (хотиржамлик) ато эт ва душманларимиз билан тўқнашганимизда, қадамларимизни мустаҳкам қил. Албатта, (мана бу) одамлар бизга қарши (зулм билан) бош кўтарди; лекин улар бизга фитна (бало) келтирмоқчи бўлса, биз ҳеч қачон бўйин эгмаймиз», — деб айтар эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ قَالَ رَجَعْنَا مِنْ غَزْوَةِ تَبُوكَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga Tabuk gʻazotidan qaytdik.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга Табук ғазотидан қайтдик.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ـ هُوَ ابْنُ زَيْدٍ ـ عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي غَزَاةٍ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أَقْوَامًا بِالْمَدِينَةِ خَلْفَنَا، مَا سَلَكْنَا شِعْبًا وَلاَ وَادِيًا إِلاَّ وَهُمْ مَعَنَا فِيهِ، حَبَسَهُمُ الْعُذْرُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الأَوَّلُ أَصَحُّ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir gʻazotda (boʻlganda): «Madinada bizdan orqada qolgan baʼzi kishilar bor; biz qaysi togʻ yoʻli yoki vodiydan oʻtgan boʻlsak, ular biz bilan birga edi (yaʼni savobda biz bilan sherik), chunki ular (shariy) uzr sababli toʻxtab qolgan edi», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир ғазотда (бўлганда): «Мадинада биздан орқада қолган баъзи кишилар бор; биз қайси тоғ йўли ёки водийдан ўтган бўлсак, улар биз билан бирга эди (яъни савобда биз билан шерик), чунки улар (шарий) узр сабабли тўхтаб қолган эди», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَسُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا النُّعْمَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَعَّدَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا ‏"‏‏.‏

Abu Said (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Shubhasiz, kim Allohning roziligi uchun bir kun roʻza tutsa, Alloh uning yuzini (doʻzax) otidan — yetmish yillik (yoʻl) masofasi(cha) — uzoqlashtiradi», — dedi.Абу Саид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Шубҳасиз, ким Аллоҳнинг розилиги учун бир кун рўза туца, Аллоҳ унинг юзини (дўзах) отидан — етмиш йиллик (йўл) масофаси(ча) — узоқлаштиради», — деди.

حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَنْفَقَ زَوْجَيْنِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ دَعَاهُ خَزَنَةُ الْجَنَّةِ، كُلُّ خَزَنَةِ باب أَىْ فُلُ هَلُمَّ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ذَاكَ الَّذِي لاَ تَوَى عَلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ تَكُونَ مِنْهُمْ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida ikki narsa (juft) sarflasa, uni jannatning barcha darvozabonlari: ‹Ey falonchi! Bu yoqqa kel›, — deb chaqiradi», — dedi. Abu Bakr: «Yo Rasululloh! Bunday kishilar hech qachon halok boʻlmaydi (ziyon koʻrmaydi)», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Umid qilamanki, sen ulardan boʻlasan», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида икки нарса (жуфт) сарфласа, уни жаннатнинг барча дарвозабонлари: ‹Эй фалончи! Бу ёққа кел›, — деб чақиради», — деди. Абу Бакр: «Ё Расулуллоҳ! Бундай кишилар ҳеч қачон ҳалок бўлмайди (зиён кўрмайди)», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Умид қиламанки, сен улардан бўласан», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا هِلاَلٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّمَا أَخْشَى عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِي مَا يُفْتَحُ عَلَيْكُمْ مِنْ بَرَكَاتِ الأَرْضِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ ذَكَرَ زَهْرَةَ الدُّنْيَا، فَبَدَأَ بِإِحْدَاهُمَا وَثَنَّى بِالأُخْرَى، فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَيَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ فَسَكَتَ عَنْهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم قُلْنَا يُوحَى إِلَيْهِ‏.‏ وَسَكَتَ النَّاسُ كَأَنَّ عَلَى رُءُوسِهِمِ الطَّيْرَ، ثُمَّ إِنَّهُ مَسَحَ عَنْ وَجْهِهِ الرُّحَضَاءَ، فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ السَّائِلُ آنِفًا أَوَخَيْرٌ هُوَ ـ ثَلاَثًا ـ إِنَّ الْخَيْرَ لاَ يَأْتِي إِلاَّ بِالْخَيْرِ، وَإِنَّهُ كُلُّ مَا يُنْبِتُ الرَّبِيعُ مَا يَقْتُلُ حَبَطًا أَوْ يُلِمُّ كُلَّمَا أَكَلَتْ، حَتَّى إِذَا امْتَلأَتْ خَاصِرَتَاهَا اسْتَقْبَلَتِ الشَّمْسَ، فَثَلَطَتْ وَبَالَتْ ثُمَّ رَتَعَتْ، وَإِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ، وَنِعْمَ صَاحِبُ الْمُسْلِمِ لِمَنْ أَخَذَهُ بِحَقِّهِ، فَجَعَلَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ، وَمَنْ لَمْ يَأْخُذْهُ بِحَقِّهِ فَهْوَ كَالآكِلِ الَّذِي لاَ يَشْبَعُ، وَيَكُونُ عَلَيْهِ شَهِيدًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ minbarga chiqib: «Mendan keyin sizlarga nima boʻlishi meni tashvishga solmaydi — faqat sizlarga ato qilinadigan dunyo nematlarining (vasvasa-)sinovidan boshqa», — dedi. Soʻng u zot dunyo lazzatlarini zikr qildi. U zot biri (yaʼni nemat) bilan boshlab, ikkinchisi (yaʼni lazzat)ni (ham) tilga oldi. Bir kishi (oʻrnidan) turib: «Yo Rasululloh! Yaxshilik yomonlik keltiradimi?» — dedi. Paygʻambar ﷺ jim qoldi va biz u zotga vahiy kelyapti, deb oʻyladik; shuning uchun barcha odam hayratdan (qoʻrquvdan) jim turdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ yuzidan terni artib: «Hozir savol bergan (kishi) qani?» — dedi (va): «Sen mol-davlatni yaxshilik deb oʻylaysanmi?» — deb uch marta (takror) soʻradi va: «Shubhasiz, yaxshilik faqat yaxshilik keltiradi. Albatta, u — ariq boʻyida oʻsadigan (oʻt)dek(dir): u (oʻt) — oʻtlovchi hayvonni — meʼyordan ortiq (yeb) toʻyganligi sababli — yo oʻldiradi, yo oʻldirgudek qiladi; faqat — koʻkat yeydigan (meʼyorli) hayvon bundan mustasno: u — ikki biqini toʻlguncha (yaʼni toʻyguncha) yeb, soʻng quyoshda turib, (najas va siydigini) chiqaradi va yana oʻtlay boshlaydi. Bu dunyo moli — shirin koʻkat(dir). Musulmonning moli — agar u halol yoʻl bilan toʻplangan va Alloh yoʻlida, yetimlarga, kambagʻallarga hamda yoʻlovchilarga sarflangan boʻlsa — qanchalar yaxshi! Lekin uni halol (yoʻl) bilan olmagan kishi — hech qachon toʻymaydigan (ochkoʻz) yeguvchidek(dir) va uning moli Qiyomat kuni unga qarshi guvoh boʻladi», — dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ минбарга чиқиб: «Мендан кейин сизларга нима бўлиши мени ташвишга солмайди — фақат сизларга ато қилинадиган дунё нематларининг (васваса-)синовидан бошқа», — деди. Сўнг у зот дунё лаззатларини зикр қилди. У зот бири (яъни немат) билан бошлаб, иккинчиси (яъни лаззат)ни (ҳам) тилга олди. Бир киши (ўрнидан) туриб: «Ё Расулуллоҳ! Яхшилик ёмонлик келтирадими?» — деди. Пайғамбар ﷺ жим қолди ва биз у зотга ваҳий келяпти, деб ўйладик; шунинг учун барча одам ҳайратдан (қўрқувдан) жим турди. Сўнг Пайғамбар ﷺ юзидан терни артиб: «Ҳозир савол берган (киши) қани?» — деди (ва): «Сен мол-давлатни яхшилик деб ўйлайсанми?» — деб уч марта (такрор) сўради ва: «Шубҳасиз, яхшилик фақат яхшилик келтиради. Албатта, у — ариқ бўйида ўсадиган (ўт)дек(дир): у (ўт) — ўтловчи ҳайвонни — меъёрдан ортиқ (еб) тўйганлиги сабабли — ё ўлдиради, ё ўлдиргудек қилади; фақат — кўкат ейдиган (меъёрли) ҳайвон бундан мустасно: у — икки биқини тўлгунча (яъни тўйгунча) еб, сўнг қуёшда туриб, (нажас ва сийдигини) чиқаради ва яна ўтлай бошлайди. Бу дунё моли — ширин кўкат(дир). Мусулмоннинг моли — агар у ҳалол йўл билан тўпланган ва Аллоҳ йўлида, етимларга, камбағалларга ҳамда йўловчиларга сарфланган бўлса — қанчалар яхши! Лекин уни ҳалол (йўл) билан олмаган киши — ҳеч қачон тўймайдиган (очкўз) егувчидек(дир) ва унинг моли Қиёмат куни унга қарши гувоҳ бўлади», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي بُسْرُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ خَالِدٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ جَهَّزَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَقَدْ غَزَا، وَمَنْ خَلَفَ غَازِيًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِخَيْرٍ فَقَدْ غَزَا ‏"‏‏.‏

Zayd ibn Xolid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim Alloh yoʻlida (jangga) ketayotgan gʻoziyni jihozlasa, unga — gʻoziy (oladigan savobga) teng (savob) beriladi; va kim Alloh yoʻlida (jangga) ketayotgan gʻoziyning oilasiga (xizmatchilariga) yaxshi qarasa, unga (ham) — gʻoziy (oladigan savobga) teng (savob beriladi)», — dedi.Зайд ибн Холид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким Аллоҳ йўлида (жангга) кетаётган ғозийни жиҳозласа, унга — ғозий (оладиган савобга) тенг (савоб) берилади; ва ким Аллоҳ йўлида (жангга) кетаётган ғозийнинг оиласига (хизматчиларига) яхши қараса, унга (ҳам) — ғозий (оладиган савобга) тенг (савоб берилади)», — деди.

حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَدْخُلُ بَيْتًا بِالْمَدِينَةِ غَيْرَ بَيْتِ أُمِّ سُلَيْمٍ، إِلاَّ عَلَى أَزْوَاجِهِ فَقِيلَ لَهُ، فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي أَرْحَمُهَا، قُتِلَ أَخُوهَا مَعِي ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Madinada — zavjalarining uylaridan tashqari — Ummu Sulaymning uyidan boshqa hech bir uyga kirmas edi. Undan buning sababi soʻralganda, u zot: «Men unga rahmim keladi — chunki uning ukasi mening yonimda (jangda) oʻldirilgan (shahid boʻlgan) edi», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Мадинада — завжаларининг уйларидан ташқари — Умму Сулаймнинг уйидан бошқа ҳеч бир уйга кирмас эди. Ундан бунинг сабаби сўралганда, у зот: «Мен унга раҳмим келади — чунки унинг укаси менинг ёнимда (жангда) ўлдирилган (шаҳид бўлган) эди», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَنَسٍ، قَالَ وَذَكَرَ يَوْمَ الْيَمَامَةِ قَالَ أَتَى أَنَسٌ ثَابِتَ بْنَ قَيْسٍ وَقَدْ حَسَرَ عَنْ فَخِذَيْهِ وَهْوَ يَتَحَنَّطُ فَقَالَ يَا عَمِّ مَا يَحْبِسُكَ أَنْ لاَ تَجِيءَ قَالَ الآنَ يَا ابْنَ أَخِي‏.‏ وَجَعَلَ يَتَحَنَّطُ، يَعْنِي مِنَ الْحَنُوطِ، ثُمَّ جَاءَ فَجَلَسَ، فَذَكَرَ فِي الْحَدِيثِ انْكِشَافًا مِنَ النَّاسِ، فَقَالَ هَكَذَا عَنْ وُجُوهِنَا حَتَّى نُضَارِبَ الْقَوْمَ، مَا هَكَذَا كُنَّا نَفْعَلُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، بِئْسَ مَا عَوَّدْتُمْ أَقْرَانَكُمْ‏.‏ رَوَاهُ حَمَّادٌ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ‏.‏

Ibn Avn (Muso ibn Anasdan) rivoyat qiladi: Bir marta Muso ibn Anas Yamoma jangini tasvirlab: «Anas ibn Molik Sobit ibn Qaysning oldiga bordi — u kiyimlarini sonlaridan koʻtarib, tanasiga hanut (xushboʻylik) surtayotgan edi. Anas: ‹Ey amaki! Sizni nima (jangdan) toʻxtatib turibdi?› — dedi. U: ‹Ey jiyanim! Men hozir kelaman›, — dedi va oʻzini hanut bilan xushboʻylantirishda davom etdi, soʻng kelib (safda) oʻtirdi», — dedi. Anas — odamlarning jang maydonidan qochganini zikr qildi. Shunda Sobit: ‹Dushman bilan jang qilishim uchun menga yoʻl boʻshatinglar. Biz Allohning Rasuli ﷺ ning yonida hech qachon bunday qilmas edik (yaʼni qochmas edik). Dushmanlaringizdan oʻrgangan odatlaringiz nahotki shunchalik yomon boʻlsa!› — dedi.Ибн Авн (Мусо ибн Анасдан) ривоят қилади: Бир марта Мусо ибн Анас Ямома жангини тасвирлаб: «Анас ибн Молик Собит ибн Қайснинг олдига борди — у кийимларини сонларидан кўтариб, танасига ҳанут (хушбўйлик) суртаётган эди. Анас: ‹Эй амаки! Сизни нима (жангдан) тўхтатиб турибди?› — деди. У: ‹Эй жияним! Мен ҳозир келаман›, — деди ва ўзини ҳанут билан хушбўйлантиришда давом этди, сўнг келиб (сафда) ўтирди», — деди. Анас — одамларнинг жанг майдонидан қочганини зикр қилди. Шунда Собит: ‹Душман билан жанг қилишим учун менга йўл бўшатинглар. Биз Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ёнида ҳеч қачон бундай қилмас эдик (яъни қочмас эдик). Душманларингиздан ўрганган одатларингиз наҳотки шунчалик ёмон бўлса!› — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ جَابِرٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يَأْتِينِي بِخَبَرِ الْقَوْمِ يَوْمَ الأَحْزَابِ ‏"‏‏.‏ قَالَ الزُّبَيْرُ أَنَا‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَنْ يَأْتِينِي بِخَبَرِ الْقَوْمِ ‏"‏‏.‏ قَالَ الزُّبَيْرُ أَنَا‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَوَارِيًّا، وَحَوَارِيَّ الزُّبَيْرُ ‏"‏‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Ahzob (Xandaq) kuni dushman haqidagi xabarni menga kim keltiradi?» — dedi. Zubayr: «Men (keltiraman)», — dedi. Paygʻambar ﷺ yana: «Dushman haqidagi xabarni menga kim keltiradi?» — dedi. Zubayr yana: «Men (keltiraman)», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Har bir paygʻambarning havoriysi (sodiq yordamchisi) boʻlgan; mening havoriyim — Zubayr(dir)», — dedi.Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аҳзоб (Хандақ) куни душман ҳақидаги хабарни менга ким келтиради?» — деди. Зубайр: «Мен (келтираман)», — деди. Пайғамбар ﷺ яна: «Душман ҳақидаги хабарни менга ким келтиради?» — деди. Зубайр яна: «Мен (келтираман)», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Ҳар бир пайғамбарнинг ҳаворийси (содиқ ёрдамчиси) бўлган; менинг ҳаворийим — Зубайр(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا صَدَقَةُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُنْكَدِرِ، سَمِعَ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَدَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم النَّاسَ ـ قَالَ صَدَقَةُ أَظُنُّهُ ـ يَوْمَ الْخَنْدَقِ فَانْتَدَبَ الزُّبَيْرُ، ثُمَّ نَدَبَ فَانْتَدَبَ الزُّبَيْرُ، ثُمَّ نَدَبَ النَّاسَ فَانْتَدَبَ الزُّبَيْرُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَوَارِيًّا، وَإِنَّ حَوَارِيَّ الزُّبَيْرُ بْنُ الْعَوَّامِ ‏"‏‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ odamlarni (chaqirganda) (Sadaqa — rivoyatchi: «Ehtimol, bu Xandaq kuni boʻlgan», — dedi), Zubayr (chaqiriqqa, yaʼni josuslik qilishga) javob berdi. Paygʻambar ﷺ odamlarni yana chaqirdi va Zubayr (yana) javob berdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Har bir paygʻambarning havoriysi boʻlgan; mening havoriyim — Zubayr ibn Avvom(dir)», — dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ одамларни (чақирганда) (Садақа — ривоятчи: «Эҳтимол, бу Хандақ куни бўлган», — деди), Зубайр (чақириққа, яъни жосуслик қилишга) жавоб берди. Пайғамбар ﷺ одамларни яна чақирди ва Зубайр (яна) жавоб берди. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Ҳар бир пайғамбарнинг ҳаворийси бўлган; менинг ҳаворийим — Зубайр ибн Аввом(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ الْحُوَيْرِثِ، قَالَ انْصَرَفْتُ مِنْ عِنْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، فَقَالَ لَنَا أَنَا وَصَاحِبٌ لِي ‏"‏ أَذِّنَا وَأَقِيمَا، وَلْيَؤُمَّكُمَا أَكْبَرُكُمَا ‏"‏‏.‏

Molik ibn Huvayris (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning oldidan ketayotganimda, u zot menga va doʻstimga: «Ikkovingiz namozga azon va iqomat aytinglar, soʻng ikkovingizdan kattaroq (yoshroq) boʻlgani namoz oʻqib bersin», — dedi.Молик ибн Ҳувайрис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг олдидан кетаётганимда, у зот менга ва дўстимга: «Икковингиз намозга азон ва иқомат айтинглар, сўнг икковингиздан каттароқ (ёшроқ) бўлгани намоз ўқиб берсин», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْخَيْلُ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Yaxshilik — otlarning peshonalarida — to Qiyomat kunigacha — (doimiy sifat sifatida boqiy) qoladi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Яхшилик — отларнинг пешоналарида — то Қиёмат кунигача — (доимий сифат сифатида боқий) қолади», — деди.

حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حُصَيْنٍ، وَابْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الْجَعْدِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُلَيْمَانُ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عُرْوَةَ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ‏.‏ تَابَعَهُ مُسَدَّدٌ ، عَنْ هُشَيْمٍ ، عَنْ حُصَيْنٍ ، عَنْ الشَّعْبِيِّ ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ

Urva ibn Jaʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yaxshilik — otlarning peshonalarida — to Qiyomat kunigacha — (doimiy sifat sifatida boqiy) qoladi», — dedi.Урва ибн Жаъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Яхшилик — отларнинг пешоналарида — то Қиёмат кунигача — (доимий сифат сифатида боқий) қолади», — деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الْبَرَكَةُ فِي نَوَاصِي الْخَيْلِ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Otlarning peshonalarida baraka bor», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Отларнинг пешоналарида барака бор», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا عُرْوَةُ الْبَارِقِيُّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْخَيْلُ مَعْقُودٌ فِي نَوَاصِيهَا الْخَيْرُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ الأَجْرُ وَالْمَغْنَمُ ‏"‏‏.‏

Urva al-Boriqiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Yaxshilik — otlarning peshonalarida (jihod uchun) — to Qiyomat kunigacha — (boqiy) qoladi; chunki ular — yo (oxiratda) savob, yo (bu dunyoda) oʻlja (gʻanimat) keltiradi», — dedi.Урва ал-Бориқий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Яхшилик — отларнинг пешоналарида (жиҳод учун) — то Қиёмат кунигача — (боқий) қолади; чунки улар — ё (охиратда) савоб, ё (бу дунёда) ўлжа (ғанимат) келтиради», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا طَلْحَةُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدًا الْمَقْبُرِيَّ، يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ احْتَبَسَ فَرَسًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِيمَانًا بِاللَّهِ وَتَصْدِيقًا بِوَعْدِهِ، فَإِنَّ شِبَعَهُ وَرِيَّهُ وَرَوْثَهُ وَبَوْلَهُ فِي مِيزَانِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Agar kishi — Allohga iymoni va Uning vaʼdasiga ishonchi (ixlosi) sababli — Alloh yoʻlida (jihod uchun) bir ot saqlasa, u Qiyomat kuni — oʻsha ot yeb yoki ichgan (narsa)si uchun, uning najasi va siydigi uchun (ham) — mukofotlanadi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Агар киши — Аллоҳга иймони ва Унинг ваъдасига ишончи (ихлоси) сабабли — Аллоҳ йўлида (жиҳод учун) бир от сақласа, у Қиёмат куни — ўша от еб ёки ичган (нарса)си учун, унинг нажаси ва сийдиги учун (ҳам) — мукофотланади», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ، حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ خَرَجَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَتَخَلَّفَ أَبُو قَتَادَةَ مَعَ بَعْضِ أَصْحَابِهِ وَهُمْ مُحْرِمُونَ وَهْوَ غَيْرُ مُحْرِمٍ، فَرَأَوْا حِمَارًا وَحْشِيًّا قَبْلَ أَنْ يَرَاهُ، فَلَمَّا رَأَوْهُ تَرَكُوهُ حَتَّى رَآهُ أَبُو قَتَادَةَ، فَرَكِبَ فَرَسًا لَهُ يُقَالُ لَهُ الْجَرَادَةُ، فَسَأَلَهُمْ أَنْ يُنَاوِلُوهُ سَوْطَهُ فَأَبَوْا، فَتَنَاوَلَهُ فَحَمَلَ فَعَقَرَهُ، ثُمَّ أَكَلَ فَأَكَلُوا، فَنَدِمُوا فَلَمَّا أَدْرَكُوهُ قَالَ ‏"‏ هَلْ مَعَكُمْ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏ قَالَ مَعَنَا رِجْلُهُ، فَأَخَذَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَكَلَهَا‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qatoda (otasidan) rivoyat qiladi: Abu Qatoda Allohning Rasuli ﷺ bilan (safarga) chiqdi, lekin u — ehrom holatidagi baʼzi sheriklari bilan — orqada qoldirildi. Uning oʻzi ehrom holatida emas edi. Ular bir yovvoyi eshak (qulon)ni — u (Abu Qatoda) uni koʻrishidan oldin — koʻrdi. Ular qulonni koʻrgach, — to Abu Qatoda uni koʻrgunicha — hech narsa demadi. Bas, u oʻzining Jarada degan otiga minib, ulardan — qamchisini berishni — soʻradi, lekin ular rad etdi. Shuning uchun u uni oʻzi olib, qulonga hujum qildi va uni soʻydi. U uning goʻshtidan yedi va sheriklari (ham) yedi, lekin ular yeganidan (keyin) afsuslandi. Ular Paygʻambar ﷺ ni uchratganda (bu haqda soʻradi) va u zot: «Uning goʻshtidan biror (qismi) sizlarda (qoldimi)?» — dedi. Abu Qatoda: «Ha, uning bir oyogʻi (soni) bizda bor», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ uni olib yedi.Абдуллоҳ ибн Абу Қатода (отасидан) ривоят қилади: Абу Қатода Аллоҳнинг Расули ﷺ билан (сафарга) чиқди, лекин у — эҳром ҳолатидаги баъзи шериклари билан — орқада қолдирилди. Унинг ўзи эҳром ҳолатида эмас эди. Улар бир ёввойи эшак (қулон)ни — у (Абу Қатода) уни кўришидан олдин — кўрди. Улар қулонни кўргач, — то Абу Қатода уни кўргунича — ҳеч нарса демади. Бас, у ўзининг Жарада деган отига миниб, улардан — қамчисини беришни — сўради, лекин улар рад этди. Шунинг учун у уни ўзи олиб, қулонга ҳужум қилди ва уни сўйди. У унинг гўштидан еди ва шериклари (ҳам) еди, лекин улар еганидан (кейин) афсусланди. Улар Пайғамбар ﷺ ни учратганда (бу ҳақда сўради) ва у зот: «Унинг гўштидан бирор (қисми) сизларда (қолдими)?» — деди. Абу Қатода: «Ҳа, унинг бир оёғи (сони) бизда бор», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ уни олиб еди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ كَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَائِطِنَا فَرَسٌ يُقَالُ لَهُ اللُّحَيْفُ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ وَقَالَ بَعْضُهُمُ اللُّخَيْفُ

Sahl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bizning bogʻimizda Paygʻambar ﷺ ga tegishli — Luhayf yoki Laxif degan — bir ot bor edi.Саҳл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бизнинг боғимизда Пайғамбар ﷺ га тегишли — Луҳайф ёки Лахиф деган — бир от бор эди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، سَمِعَ يَحْيَى بْنَ آدَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ مُعَاذٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنْتُ رِدْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى حِمَارٍ يُقَالُ لَهُ عُفَيْرٌ، فَقَالَ ‏"‏ يَا مُعَاذُ، هَلْ تَدْرِي حَقَّ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ وَمَا حَقُّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّ حَقَّ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ أَنْ يَعْبُدُوهُ وَلاَ يُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، وَحَقَّ الْعِبَادِ عَلَى اللَّهِ أَنْ لاَ يُعَذِّبَ مَنْ لاَ يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَفَلاَ أُبَشِّرُ بِهِ النَّاسَ قَالَ ‏"‏ لاَ تُبَشِّرْهُمْ فَيَتَّكِلُوا ‏"‏‏.‏

Muoz (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men — Ufayr degan bir eshakda — Paygʻambar ﷺ ning hamrohi (orqasida mingashgan) edim. Paygʻambar ﷺ: «Ey Muoz! Allohning oʻz bandalari ustidagi haqi nima ekanini va bandalarning Alloh ustidagi haqi nima ekanini bilasanmi?» — dedi. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedim. U zot: «Allohning bandalari ustidagi haqi — ular Unga (yolgʻiz) ibodat qilishlari va Undan boshqa hech narsaga ibodat qilmasliklari(dir). Bandalarning Alloh ustidagi haqi — U — Undan boshqa hech narsaga ibodat qilmagan kishini — azoblamasligi(dir)», — dedi. Men: «Yo Rasululloh! Men odamlarga shu xushxabarni bermaymi?» — dedim. U zot: «Ularga buni aytma — toki ular bunga (butunlay) suyanib (tavakkul qilib) qolmasin», — dedi.Муоз (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен — Уфайр деган бир эшакда — Пайғамбар ﷺ нинг ҳамроҳи (орқасида мингашган) эдим. Пайғамбар ﷺ: «Эй Муоз! Аллоҳнинг ўз бандалари устидаги ҳақи нима эканини ва бандаларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи нима эканини биласанми?» — деди. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедим. У зот: «Аллоҳнинг бандалари устидаги ҳақи — улар Унга (ёлғиз) ибодат қилишлари ва Ундан бошқа ҳеч нарсага ибодат қилмасликлари(дир). Бандаларнинг Аллоҳ устидаги ҳақи — У — Ундан бошқа ҳеч нарсага ибодат қилмаган кишини — азобламаслиги(дир)», — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мен одамларга шу хушхабарни бермайми?» — дедим. У зот: «Уларга буни айтма — токи улар бунга (бутунлай) суяниб (таваккул қилиб) қолмасин», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ فَزَعٌ بِالْمَدِينَةِ، فَاسْتَعَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا لَنَا يُقَالُ لَهُ مَنْدُوبٌ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا رَأَيْنَا مِنْ فَزَعٍ، وَإِنْ وَجَدْنَاهُ لَبَحْرًا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Madinada qoʻrquv (xavotir) tushdi; bas, Paygʻambar ﷺ bizga tegishli — Mandub degan — bir otni (vaqtincha) oldi (va unga minib ketdi). (Paygʻambar ﷺ qaytganda) u zot: «Men hech bir qoʻrqinchli (narsa) koʻrmadim va men uni (yaʼni bu otni) juda tez (chopadigan) topdim», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Мадинада қўрқув (хавотир) тушди; бас, Пайғамбар ﷺ бизга тегишли — Мандуб деган — бир отни (вақтинча) олди (ва унга миниб кетди). (Пайғамбар ﷺ қайтганда) у зот: «Мен ҳеч бир қўрқинчли (нарса) кўрмадим ва мен уни (яъни бу отни) жуда тез (чопадиган) топдим», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّمَا الشُّؤْمُ فِي ثَلاَثَةٍ فِي الْفَرَسِ وَالْمَرْأَةِ وَالدَّارِ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Shumlik (yomon falol) — uch narsada(dir): otda, ayolda va uyda».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Шумлик (ёмон фалол) — уч нарсада(дир): отда, аёлда ва уйда».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي حَازِمِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ فِي شَىْءٍ فَفِي الْمَرْأَةِ وَالْفَرَسِ وَالْمَسْكَنِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Agar biror narsada shumlik (yomon falol) boʻlsa, u — ayolda, otda va uyda(dir)», — dedi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Агар бирор нарсада шумлик (ёмон фалол) бўлса, у — аёлда, отда ва уйда(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ السَّمَّانِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْخَيْلُ لِثَلاَثَةٍ لِرَجُلٍ أَجْرٌ، وَلِرَجُلٍ سِتْرٌ، وَعَلَى رَجُلٍ وِزْرٌ، فَأَمَّا الَّذِي لَهُ أَجْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ، فَأَطَالَ فِي مَرْجٍ أَوْ رَوْضَةٍ، فَمَا أَصَابَتْ فِي طِيَلِهَا ذَلِكَ مِنَ الْمَرْجِ أَوِ الرَّوْضَةِ كَانَتْ لَهُ حَسَنَاتٍ، وَلَوْ أَنَّهَا قَطَعَتْ طِيَلَهَا فَاسْتَنَّتْ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ كَانَتْ أَرْوَاثُهَا وَآثَارُهَا حَسَنَاتٍ لَهُ، وَلَوْ أَنَّهَا مَرَّتْ بِنَهَرٍ فَشَرِبَتْ مِنْهُ وَلَمْ يُرِدْ أَنْ يَسْقِيَهَا كَانَ ذَلِكَ حَسَنَاتٍ لَهُ، وَرَجُلٌ رَبَطَهَا فَخْرًا وَرِئَاءً وَنِوَاءً لأَهْلِ الإِسْلاَمِ فَهْىَ وِزْرٌ عَلَى ذَلِكَ ‏"‏‏.‏ وَسُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحُمُرِ، فَقَالَ ‏"‏ مَا أُنْزِلَ عَلَىَّ فِيهَا إِلاَّ هَذِهِ الآيَةُ الْجَامِعَةُ الْفَاذَّةُ ‏[quran sura="99" aya_start="7" aya_end="8"]{‏فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ ‏}‏‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Otlar uch (maqsad)ning biri uchun saqlanadi: baʼzi odamlar uchun ular — savob manbai; baʼzilar uchun — (himoya) panohi vositasi; baʼzilar uchun esa — gunoh manbai(dir). Ot kim uchun savob manbai boʻlsa — u — otni Alloh yoʻlida (jihod uchun) saqlab, uni oʻtloqda yoki bogʻda uzun arqon bilan bogʻlab qoʻygan kishi(dir); natijada ot oʻzi bogʻlangan oʻtloq yoki bogʻ hududidan nima yesa, (oʻsha) uning foydasiga yaxshi amal (sifatida) yoziladi; va agar u (ot) arqonini uzib, bir-ikki tepalik ustidan sakrab oʻtsa, uning barcha najasi va oyoq izlari (ham) uning uchun yaxshi amal (sifatida) yoziladi; va agar u bir daryo yonidan oʻtib, undan suv ichsa — egasi uni sugʻorishni niyat qilmagan boʻlsa ham — oʻshanda ham u (egasi) uning ichgani uchun savob oladi. Ot kim uchun gunoh manbai boʻlsa — u — otni kibr, koʻrsatish (riyokorlik) va musulmonlarga adovat (koʻrsatish) uchun saqlaydigan kishi(dir): bunday ot — u uchun gunoh manbai boʻladi», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ dan eshaklar haqida soʻralganda, u zot: «Menga ular haqida — mana bu yagona, keng qamrovli oyatdan boshqa — hech narsa nozil qilinmagan: ‹Bas, kim zarra (yoki kichik chumoli) ogʻirligicha yaxshilik qilsa, uni koʻradi; va kim zarra ogʻirligicha yomonlik qilsa, uni koʻradi› (Zalzala, 7-8)», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Отлар уч (мақсад)нинг бири учун сақланади: баъзи одамлар учун улар — савоб манбаи; баъзилар учун — (ҳимоя) паноҳи воситаси; баъзилар учун эса — гуноҳ манбаи(дир). От ким учун савоб манбаи бўлса — у — отни Аллоҳ йўлида (жиҳод учун) сақлаб, уни ўтлоқда ёки боғда узун арқон билан боғлаб қўйган киши(дир); натижада от ўзи боғланган ўтлоқ ёки боғ ҳудудидан нима еса, (ўша) унинг фойдасига яхши амал (сифатида) ёзилади; ва агар у (от) арқонини узиб, бир-икки тепалик устидан сакраб ўца, унинг барча нажаси ва оёқ излари (ҳам) унинг учун яхши амал (сифатида) ёзилади; ва агар у бир дарё ёнидан ўтиб, ундан сув ичса — эгаси уни суғоришни ният қилмаган бўлса ҳам — ўшанда ҳам у (эгаси) унинг ичгани учун савоб олади. От ким учун гуноҳ манбаи бўлса — у — отни кибр, кўрсатиш (риёкорлик) ва мусулмонларга адоват (кўрсатиш) учун сақлайдиган киши(дир): бундай от — у учун гуноҳ манбаи бўлади», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшаклар ҳақида сўралганда, у зот: «Менга улар ҳақида — мана бу ягона, кенг қамровли оятдан бошқа — ҳеч нарса нозил қилинмаган: ‹Бас, ким зарра (ёки кичик чумоли) оғирлигича яхшилик қилса, уни кўради; ва ким зарра оғирлигича ёмонлик қилса, уни кўради› (Залзала, 7-8)», — деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَقِيلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيُّ، قَالَ أَتَيْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيَّ، فَقُلْتُ لَهُ حَدِّثْنِي بِمَا، سَمِعْتَ مِنْ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَافَرْتُ مَعَهُ فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ ـ قَالَ أَبُو عَقِيلٍ لاَ أَدْرِي غَزْوَةً أَوْ عُمْرَةً ـ فَلَمَّا أَنْ أَقْبَلْنَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَتَعَجَّلَ إِلَى أَهْلِهِ فَلْيُعَجِّلْ ‏"‏‏.‏ قَالَ جَابِرٌ فَأَقْبَلْنَا وَأَنَا عَلَى جَمَلٍ لِي أَرْمَكَ لَيْسَ فِيهِ شِيَةٌ، وَالنَّاسُ خَلْفِي، فَبَيْنَا أَنَا كَذَلِكَ إِذْ قَامَ عَلَىَّ، فَقَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا جَابِرُ اسْتَمْسِكْ ‏"‏‏.‏ فَضَرَبَهُ بِسَوْطِهِ ضَرْبَةً، فَوَثَبَ الْبَعِيرُ مَكَانَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَتَبِيعُ الْجَمَلَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَسْجِدَ فِي طَوَائِفِ أَصْحَابِهِ، فَدَخَلْتُ إِلَيْهِ، وَعَقَلْتُ الْجَمَلَ فِي نَاحِيَةِ الْبَلاَطِ‏.‏ فَقُلْتُ لَهُ هَذَا جَمَلُكَ‏.‏ فَخَرَجَ، فَجَعَلَ يُطِيفُ بِالْجَمَلِ وَيَقُولُ ‏"‏ الْجَمَلُ جَمَلُنَا ‏"‏‏.‏ فَبَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَوَاقٍ مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ ‏"‏ أَعْطُوهَا جَابِرًا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اسْتَوْفَيْتَ الثَّمَنَ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ الثَّمَنُ وَالْجَمَلُ لَكَ ‏"‏‏.‏

Abu Mutavakkil an-Nojiy (Jobir ibn Abdullohdan) rivoyat qiladi: Men Jobir ibn Abdulloh al-Ansoriyning oldiga borib, unga: «Menga Allohning Rasuli ﷺ dan eshitgan (narsa)laringni rivoyat qil», — dedim. U: «Men u zot bilan birga safarlardan birida edim» (Abu Aqil: «Bu safar jihod uchunmi yoki umra uchunmi — bilmayman», — dedi). Jobir davom etdi: «Biz qaytayotganimizda, Paygʻambar ﷺ: ‹Kim oilasiga ertaroq qaytishni xohlasa, shoshilsin›, — dedi. Biz yoʻlga chiqdik va men — hech aybi yoʻq, qora-qizgʻish bir tuyaga mingan edim; odamlar mening ortimda edi. Men shu holatda ekanimda, tuya (charchaganligi sababli) birdan toʻxtab qoldi. Shunda Paygʻambar ﷺ menga: ‹Ey Jobir, kut!› — dedi. Soʻng u zot uni qamchisi bilan bir marta urdi va u tez (chopa) boshladi. Soʻng u zot: ‹Tuyani sotasanmi?› — dedi. Men ‹ha› deb javob berdim. Biz Madinaga yetib kelganimizda, Paygʻambar ﷺ sahobalari bilan masjidga bordi. Men ham — tuyani masjid darvozasi oldidagi maydonchaga bogʻlab — u zotning oldiga bordim. Soʻng men unga: ‹Bu — sizning tuyangiz›, — dedim. U zot chiqib, tuyani koʻzdan kechira boshladi va: ‹Tuya — bizniki›, — dedi. Soʻng Paygʻambar ﷺ biroz (avoq) oltin yuborib: ‹Buni Jobirga bering›, — dedi. Soʻng u zot: ‹Sen (tuyaning) toʻliq narxini oldingmi?› — dedi. Men ‹ha› deb javob berdim. U zot: ‹Ham narx, ham tuya — sen uchun(dir)›, — dedi», — dedi.Абу Мутаваккил ан-Ножий (Жобир ибн Абдуллоҳдан) ривоят қилади: Мен Жобир ибн Абдуллоҳ ал-Ансорийнинг олдига бориб, унга: «Менга Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшитган (нарса)ларингни ривоят қил», — дедим. У: «Мен у зот билан бирга сафарлардан бирида эдим» (Абу Ақил: «Бу сафар жиҳод учунми ёки умра учунми — билмайман», — деди). Жобир давом этди: «Биз қайтаётганимизда, Пайғамбар ﷺ: ‹Ким оиласига эртароқ қайтишни хоҳласа, шошилсин›, — деди. Биз йўлга чиқдик ва мен — ҳеч айби йўқ, қора-қизғиш бир туяга минган эдим; одамлар менинг ортимда эди. Мен шу ҳолатда эканимда, туя (чарчаганлиги сабабли) бирдан тўхтаб қолди. Шунда Пайғамбар ﷺ менга: ‹Эй Жобир, кут!› — деди. Сўнг у зот уни қамчиси билан бир марта урди ва у тез (чопа) бошлади. Сўнг у зот: ‹Туяни сотасанми?› — деди. Мен ‹ҳа› деб жавоб бердим. Биз Мадинага етиб келганимизда, Пайғамбар ﷺ саҳобалари билан масжидга борди. Мен ҳам — туяни масжид дарвозаси олдидаги майдончага боғлаб — у зотнинг олдига бордим. Сўнг мен унга: ‹Бу — сизнинг туянгиз›, — дедим. У зот чиқиб, туяни кўздан кечира бошлади ва: ‹Туя — бизники›, — деди. Сўнг Пайғамбар ﷺ бироз (авоқ) олтин юбориб: ‹Буни Жобирга беринг›, — деди. Сўнг у зот: ‹Сен (туянинг) тўлиқ нархини олдингми?› — деди. Мен ‹ҳа› деб жавоб бердим. У зот: ‹Ҳам нарх, ҳам туя — сен учун(дир)›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ بِالْمَدِينَةِ فَزَعٌ، فَاسْتَعَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا لأَبِي طَلْحَةَ، يُقَالُ لَهُ مَنْدُوبٌ فَرَكِبَهُ، وَقَالَ ‏"‏ مَا رَأَيْنَا مِنْ فَزَعٍ، وَإِنْ وَجَدْنَاهُ لَبَحْرًا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Madinada qoʻrquv (xavotir) tushdi; bas, Paygʻambar ﷺ Abu Talhaga tegishli — Mandub degan — bir otni (vaqtincha) olib, unga mindi. (Qaytganda) u zot: «Men hech bir qoʻrqinchli (narsa) koʻrmadim va men bu otni juda tez (chopadigan) topdim», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мадинада қўрқув (хавотир) тушди; бас, Пайғамбар ﷺ Абу Талҳага тегишли — Мандуб деган — бир отни (вақтинча) олиб, унга минди. (Қайтганда) у зот: «Мен ҳеч бир қўрқинчли (нарса) кўрмадим ва мен бу отни жуда тез (чопадиган) топдим», — деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَعَلَ لِلْفَرَسِ سَهْمَيْنِ وَلِصَاحِبِهِ سَهْمًا‏.‏ وَقَالَ مَالِكٌ يُسْهَمُ لِلْخَيْلِ وَالْبَرَاذِينِ مِنْهَا لِقَوْلِهِ ‏[quran sura="16" aya_start="8" aya_end="8"]{‏وَالْخَيْلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا‏}‏ وَلاَ يُسْهَمُ لأَكْثَرَ مِنْ فَرَسٍ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ (oʻljadan) ot uchun ikki ulush va uning egasi (suvoriy) uchun bir ulush belgiladi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ (ўлжадан) от учун икки улуш ва унинг эгаси (суворий) учун бир улуш белгилади.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ،‏.‏ قَالَ رَجُلٌ لِلْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَفَرَرْتُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَفِرَّ، إِنَّ هَوَازِنَ كَانُوا قَوْمًا رُمَاةً، وَإِنَّا لَمَّا لَقِينَاهُمْ حَمَلْنَا عَلَيْهِمْ فَانْهَزَمُوا، فَأَقْبَلَ الْمُسْلِمُونَ عَلَى الْغَنَائِمِ وَاسْتَقْبَلُونَا بِالسِّهَامِ، فَأَمَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَفِرَّ، فَلَقَدْ رَأَيْتُهُ وَإِنَّهُ لَعَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ وَإِنَّ أَبَا سُفْيَانَ آخِذٌ بِلِجَامِهَا، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ‏"‏‏.‏

Abu Ishoq (Baro ibn Ozibdan) rivoyat qiladi: Kimdir Baro ibn Ozibdan: «Sizlar Hunayn jangida Allohning Rasuli ﷺ ni tashlab qochdingizmi?» — deb soʻradi. Baro: «Lekin Allohning Rasuli ﷺ qochmadi. Havozin qabilasi ahli yaxshi kamonchilar (mergan) edi. Biz ular bilan toʻqnashganimizda, biz ularga hujum qildik va ular qochdi. Musulmonlar oʻljani yigʻa boshlaganda, mushriklar bizga oʻqlar bilan roʻpara keldi (qarshilik koʻrsatdi), lekin Allohning Rasuli ﷺ qochmadi. Shubhasiz, men u zotni oʻzining oq xachirida (koʻrdim) va Abu Sufyon uning jilovini ushlab turardi; Paygʻambar ﷺ esa: ‹Men — haq (paygʻambar) — Paygʻambarman; men — Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, — der edi», — dedi.Абу Ишоқ (Баро ибн Озибдан) ривоят қилади: Кимдир Баро ибн Озибдан: «Сизлар Ҳунайн жангида Аллоҳнинг Расули ﷺ ни ташлаб қочдингизми?» — деб сўради. Баро: «Лекин Аллоҳнинг Расули ﷺ қочмади. Ҳавозин қабиласи аҳли яхши камончилар (мерган) эди. Биз улар билан тўқнашганимизда, биз уларга ҳужум қилдик ва улар қочди. Мусулмонлар ўлжани йиға бошлаганда, мушриклар бизга ўқлар билан рўпара келди (қаршилик кўрсатди), лекин Аллоҳнинг Расули ﷺ қочмади. Шубҳасиз, мен у зотни ўзининг оқ хачирида (кўрдим) ва Абу Суфён унинг жиловини ушлаб турарди; Пайғамбар ﷺ эса: ‹Мен — ҳақ (пайғамбар) — Пайғамбарман; мен — Абдулмутталибнинг ўғлиман›, — дер эди», — деди.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ أَنَّهُ كَانَ إِذَا أَدْخَلَ رِجْلَهُ فِي الْغَرْزِ وَاسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ قَائِمَةً، أَهَلَّ مِنْ عِنْدِ مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oyogʻini uzangiga qoʻyib, urgʻochi tuya uni koʻtarib (oʻrnidan) turganda, Zulhulayfa masjidida talbiya ayta boshlardi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ оёғини узангига қўйиб, урғочи туя уни кўтариб (ўрнидан) турганда, Зулҳулайфа масжидида талбия айта бошларди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه اسْتَقْبَلَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى فَرَسٍ عُرْىٍ، مَا عَلَيْهِ سَرْجٌ، فِي عُنُقِهِ سَيْفٌ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ularni (yaʼni odamlarni) — egarsiz otga minib, qilichi yelkasiga osilgan holda — uchratdi (yoʻliqdi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ уларни (яъни одамларни) — эгарсиз отга миниб, қиличи елкасига осилган ҳолда — учратди (йўлиқди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ أَهْلَ، الْمَدِينَةِ فَزِعُوا مَرَّةً، فَرَكِبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَرَسًا لأَبِي طَلْحَةَ كَانَ يَقْطِفُ ـ أَوْ كَانَ فِيهِ قِطَافٌ ـ فَلَمَّا رَجَعَ قَالَ ‏"‏ وَجَدْنَا فَرَسَكُمْ هَذَا بَحْرًا ‏"‏‏.‏ فَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ لاَ يُجَارَى‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Madina ahli qoʻrqib ketdi; bas, Paygʻambar ﷺ Abu Talhaga tegishli bir otga mindi — u sekin yurar yoki tor (qisqa) qadamli edi. U zot qaytganda: «Men sening (Abu Talhaning) otingni juda tez (chopadigan) topdim», — dedi. Shundan keyin oʻsha ot — (oʻta) tez (chopadigan boʻlib qoldi va) undan oʻzib boʻlmas (edi).Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Мадина аҳли қўрқиб кетди; бас, Пайғамбар ﷺ Абу Талҳага тегишли бир отга минди — у секин юрар ёки тор (қисқа) қадамли эди. У зот қайтганда: «Мен сенинг (Абу Талҳанинг) отингни жуда тез (чопадиган) топдим», — деди. Шундан кейин ўша от — (ўта) тез (чопадиган бўлиб қолди ва) ундан ўзиб бўлмас (эди).

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ أَجْرَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا ضُمِّرَ مِنَ الْخَيْلِ مِنَ الْحَفْيَاءِ إِلَى ثَنِيَّةِ الْوَدَاعِ، وَأَجْرَى مَا لَمْ يُضَمَّرْ مِنَ الثَّنِيَّةِ إِلَى مَسْجِدِ بَنِي زُرَيْقٍ‏.‏ قَالَ ابْنُ عُمَرَ وَكُنْتُ فِيمَنْ أَجْرَى‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ بَيْنَ الْحَفْيَاءِ إِلَى ثَنِيَّةِ الْوَدَاعِ خَمْسَةُ أَمْيَالٍ أَوْ سِتَّةٌ، وَبَيْنَ ثَنِيَّةِ إِلَى مَسْجِدِ بَنِي زُرَيْقٍ مِيلٌ‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — oriqlantirilgan otlar orasida — Hafyo va Saniyatul vadoʼ (degan ikki joy) orasida ot poygasi uyushtirdi; oriqlantirilmagan otlar (poygasi) esa — Saniyadan Bani Zurayq masjidigacha (boʻldi). Men ham oʻsha poygada qatnashganlardan edim. Sufyon — rivoyatchi: «Hafyo bilan Saniyatul vadoʼ orasidagi masofa — besh yoki olti mil; Saniya bilan Bani Zurayq masjidi orasidagi (masofa) — bir mil», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — ориқлантирилган отлар орасида — Ҳафё ва Саниятул вадў (деган икки жой) орасида от пойгаси уюштирди; ориқлантирилмаган отлар (пойгаси) эса — Саниядан Бани Зурайқ масжидигача (бўлди). Мен ҳам ўша пойгада қатнашганлардан эдим. Суфён — ривоятчи: «Ҳафё билан Саниятул вадў орасидаги масофа — беш ёки олти мил; Сания билан Бани Зурайқ масжиди орасидаги (масофа) — бир мил», — деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سَابَقَ بَيْنَ الْخَيْلِ الَّتِي لَمْ تُضَمَّرْ، وَكَانَ أَمَدُهَا مِنَ الثَّنِيَّةِ إِلَى مَسْجِدِ بَنِي زُرَيْقٍ‏.‏ وَأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ كَانَ سَابَقَ بِهَا‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ أَمَدًا غَايَةً فَطَالَ عَلَيْهِمْ الْأَمَدُ

Abdulloh (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — oriqlantirilmagan otlar (orasida) ot poygasi uyushtirdi; poyga maydoni — Saniyadan Bani Zurayq masjidigacha (boʻldi) (Rivoyatchi: «Abdulloh ibn Umar oʻsha poygada qatnashganlardan edi», — dedi).Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — ориқлантирилмаган отлар (орасида) от пойгаси уюштирди; пойга майдони — Саниядан Бани Зурайқ масжидигача (бўлди) (Ривоятчи: «Абдуллоҳ ибн Умар ўша пойгада қатнашганлардан эди», — деди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سَابَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ الْخَيْلِ الَّتِي قَدْ أُضْمِرَتْ فَأَرْسَلَهَا مِنَ الْحَفْيَاءِ، وَكَانَ أَمَدُهَا ثَنِيَّةَ الْوَدَاعِ‏.‏ فَقُلْتُ لِمُوسَى فَكَمْ كَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ سِتَّةُ أَمْيَالٍ أَوْ سَبْعَةٌ‏.‏ وَسَابَقَ بَيْنَ الْخَيْلِ الَّتِي لَمْ تُضَمَّرْ، فَأَرْسَلَهَا مِنْ ثَنِيَّةِ الْوَدَاعِ، وَكَانَ أَمَدُهَا مَسْجِدَ بَنِي زُرَيْقٍ، قُلْتُ فَكَمْ بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِيلٌ أَوْ نَحْوُهُ‏.‏ وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ مِمَّنْ سَابَقَ فِيهَا‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Allohning Rasuli ﷺ — oriqlantirilgan otlar orasida — ularni Hafyodan boshlatib, ot poygasi uyushtirdi; ularning chegarasi (yetib boradigan masofasi) — Saniyatul vadoʼgacha edi». (Rivoyatchi:) Men Musodan: «Bu ikki joy orasidagi masofa qancha edi?» — deb soʻradim. Muso: «Olti yoki yetti mil», — deb javob berdi. «(Paygʻambar ﷺ) oriqlantirilmagan otlar poygasini (ham) uyushtirdi — ularni Saniyatul vadoʼdan (boshlatib) yubordi va ularning chegarasi — Bani Zurayq masjidigacha edi». Men: «Bu ikki joy orasidagi masofa qancha edi?» — deb soʻradim. U: «Bir mil yoki shuncha», — deb javob berdi. Ibn Umar oʻsha poygada qatnashganlardan edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Аллоҳнинг Расули ﷺ — ориқлантирилган отлар орасида — уларни Ҳафёдан бошлатиб, от пойгаси уюштирди; уларнинг чегараси (етиб борадиган масофаси) — Саниятул вадўгача эди». (Ривоятчи:) Мен Мусодан: «Бу икки жой орасидаги масофа қанча эди?» — деб сўрадим. Мусо: «Олти ёки етти мил», — деб жавоб берди. «(Пайғамбар ﷺ) ориқлантирилмаган отлар пойгасини (ҳам) уюштирди — уларни Саниятул вадўдан (бошлатиб) юборди ва уларнинг чегараси — Бани Зурайқ масжидигача эди». Мен: «Бу икки жой орасидаги масофа қанча эди?» — деб сўрадим. У: «Бир мил ёки шунча», — деб жавоб берди. Ибн Умар ўша пойгада қатнашганлардан эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَتْ نَاقَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُقَالُ لَهَا الْعَضْبَاءُ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning urgʻochi tuyasi Azbo deb atalardi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг урғочи туяси Азбо деб аталарди.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَاقَةٌ تُسَمَّى الْعَضْبَاءَ لاَ تُسْبَقُ ـ قَالَ حُمَيْدٌ أَوْ لاَ تَكَادُ تُسْبَقُ ـ فَجَاءَ أَعْرَابِيٌّ عَلَى قَعُودٍ فَسَبَقَهَا، فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ، حَتَّى عَرَفَهُ فَقَالَ ‏"‏ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ أَنْ لاَ يَرْتَفِعَ شَىْءٌ مِنَ الدُّنْيَا إِلاَّ وَضَعَهُ ‏"‏‏.‏ طَوَّلَهُ مُوسَى عَنْ حَمَّادٍ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning Azbo degan urgʻochi tuyasi bor edi — uni poygada (hech narsa) oʻzib (ortda qoldirib) keta olmas edi (Humayd — rivoyatchi: «Yoki uni oʻzib ketish qiyin edi», — dedi). Bir marta bir badaviy olti yoshga toʻlmagan bir tuyaga minib keldi va u (badaviyning tuyasi) poygada uni (yaʼni Azboni) oʻzib ketdi. Musulmonlar buni juda ogʻir (alam bilan) qabul qildi — shu darajadaki, Paygʻambar ﷺ ularning gʻam-tashvishini sezdi. Soʻng u zot: «Dunyoda yuksalgan (koʻtarilgan) har bir narsani — Alloh pastga tushirishi — Allohning qonuni(dir)», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг Азбо деган урғочи туяси бор эди — уни пойгада (ҳеч нарса) ўзиб (ортда қолдириб) кета олмас эди (Ҳумайд — ривоятчи: «Ёки уни ўзиб кетиш қийин эди», — деди). Бир марта бир бадавий олти ёшга тўлмаган бир туяга миниб келди ва у (бадавийнинг туяси) пойгада уни (яъни Азбони) ўзиб кетди. Мусулмонлар буни жуда оғир (алам билан) қабул қилди — шу даражадаки, Пайғамбар ﷺ уларнинг ғам-ташвишини сезди. Сўнг у зот: «Дунёда юксалган (кўтарилган) ҳар бир нарсани — Аллоҳ пастга тушириши — Аллоҳнинг қонуни(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ الْحَارِثِ، قَالَ مَا تَرَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ بَغْلَتَهُ الْبَيْضَاءَ وَسِلاَحَهُ وَأَرْضًا تَرَكَهَا صَدَقَةً‏.‏

Amr ibn Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ vafotidan keyin oʻzidan — bir oq xachir, qurol-yarogʻi va sadaqaga berilishini (vasiyat qilgan) bir parcha yeridan boshqa — hech narsa qoldirmadi.Амр ибн Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ вафотидан кейин ўзидан — бир оқ хачир, қурол-яроғи ва садақага берилишини (васият қилган) бир парча еридан бошқа — ҳеч нарса қолдирмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا عُمَارَةَ وَلَّيْتُمْ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لاَ، وَاللَّهِ مَا وَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ وَلَّى سَرَعَانُ النَّاسِ، فَلَقِيَهُمْ هَوَازِنُ بِالنَّبْلِ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ، وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ آخِذٌ بِلِجَامِهَا، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ‏"‏

Baro (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi undan: «Ey Abu Umora! Sizlar Hunayn kuni qochdingizmi?» — deb soʻradi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, Paygʻambar ﷺ qochmadi; lekin shoshqaloq odamlar qochdi va Havozin qabilasi ahli ularga oʻqlar bilan hujum qildi — Paygʻambar ﷺ esa oʻzining oq xachiriga minib turar va Abu Sufyon ibn Horis uning jilovini ushlab turardi; Paygʻambar ﷺ: ‹Men — haq (paygʻambar) — Paygʻambarman; men — Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, — der edi», — deb javob berdi.Баро (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши ундан: «Эй Абу Умора! Сизлар Ҳунайн куни қочдингизми?» — деб сўради. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Пайғамбар ﷺ қочмади; лекин шошқалоқ одамлар қочди ва Ҳавозин қабиласи аҳли уларга ўқлар билан ҳужум қилди — Пайғамбар ﷺ эса ўзининг оқ хачирига миниб турар ва Абу Суфён ибн Ҳорис унинг жиловини ушлаб турарди; Пайғамбар ﷺ: ‹Мен — ҳақ (пайғамбар) — Пайғамбарман; мен — Абдулмутталибнинг ўғлиман›, — дер эди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اسْتَأْذَنْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْجِهَادِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ جِهَادُكُنَّ الْحَجُّ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مُعَاوِيَةَ بِهَذَا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) — moʻminlarning onasi — rivoyat qiladi: Men Paygʻambar ﷺ dan — jihodda qatnashishimga ruxsat berishini — soʻradim, lekin u zot: «Sening jihoding — haj qilish(dir)», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) — мўминларнинг онаси — ривоят қилади: Мен Пайғамбар ﷺ дан — жиҳодда қатнашишимга рухсат беришини — сўрадим, лекин у зот: «Сенинг жиҳодинг — ҳаж қилиш(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، بِهَذَا‏.‏ وَعَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَأَلَهُ نِسَاؤُهُ عَنِ الْجِهَادِ فَقَالَ ‏"‏ نِعْمَ الْجِهَادُ الْحَجُّ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) — moʻminlarning onasi — rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ dan zavjalari jihod haqida soʻradi va u zot: «(Sizlar uchun) eng yaxshi jihod — haj (qilish)(dir)», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) — мўминларнинг онаси — ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ дан завжалари жиҳод ҳақида сўради ва у зот: «(Сизлар учун) энг яхши жиҳод — ҳаж (қилиш)(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى ابْنَةِ مِلْحَانَ فَاتَّكَأَ عِنْدَهَا، ثُمَّ ضَحِكَ فَقَالَتْ لِمَ تَضْحَكُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ ‏"‏ نَاسٌ مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ الْبَحْرَ الأَخْضَرَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، مَثَلُهُمْ مَثَلُ الْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا مِنْهُمْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ عَادَ فَضَحِكَ، فَقَالَتْ لَهُ مِثْلَ أَوْ مِمَّ ذَلِكَ فَقَالَ لَهَا مِثْلَ ذَلِكَ، فَقَالَتِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ، وَلَسْتِ مِنَ الآخِرِينَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قَالَ أَنَسٌ فَتَزَوَّجَتْ عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ، فَرَكِبَتِ الْبَحْرَ مَعَ بِنْتِ قَرَظَةَ، فَلَمَّا قَفَلَتْ رَكِبَتْ دَابَّتَهَا فَوَقَصَتْ بِهَا، فَسَقَطَتْ عَنْهَا فَمَاتَتْ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Milhonning qizining oldiga borib, u yerda yonboshlab (uxlab) yotdi, soʻng tabassum qilib (uygʻondi). U (ayol): «Yo Rasululloh! Sizni nima kuldiryapti?» — deb soʻradi. U zot: «(Tushimda) ummatimdan baʼzilari yashil dengizda Alloh yoʻlida (kemada) suzayotgan — taxtlar ustidagi podshohlarga oʻxshagan holda — (koʻrindi)», — dedi. U: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Allohim! Uni ulardan biri qil», — dedi. Soʻng u zot (yana uxlab, uygʻonib) tabassum qildi. U (ayol) undan xuddi shu savolni soʻradi va u zot xuddi shu javobni berdi. U: «Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen ularning birinchi guruhidan boʻlasan; sen oxirgilaridan boʻlmaysan», — dedi. Keyinchalik u Ubada ibn Somitga turmushga chiqdi va soʻng — Muoviyaning xotini bint Qaraza bilan — dengizda (jihod uchun) suzdi. U qaytganda, oʻz uloviga mindi va u (ulov) uni yiqitib, boʻynini sindirdi va u yiqilishi bilan vafot etdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Милҳоннинг қизининг олдига бориб, у ерда ёнбошлаб (ухлаб) ётди, сўнг табассум қилиб (уйғонди). У (аёл): «Ё Расулуллоҳ! Сизни нима кулдиряпти?» — деб сўради. У зот: «(Тушимда) умматимдан баъзилари яшил денгизда Аллоҳ йўлида (кемада) сузаётган — тахтлар устидаги подшоҳларга ўхшаган ҳолда — (кўринди)», — деди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Аллоҳим! Уни улардан бири қил», — деди. Сўнг у зот (яна ухлаб, уйғониб) табассум қилди. У (аёл) ундан худди шу саволни сўради ва у зот худди шу жавобни берди. У: «Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен уларнинг биринчи гуруҳидан бўласан; сен охиргиларидан бўлмайсан», — деди. Кейинчалик у Убада ибн Сомитга турмушга чиқди ва сўнг — Муовиянинг хотини бинт Қараза билан — денгизда (жиҳод учун) сузди. У қайтганда, ўз уловига минди ва у (улов) уни йиқитиб, бўйнини синдирди ва у йиқилиши билан вафот этди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ النُّمَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ، كُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً، مِنَ الْحَدِيثِ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ يَخْرُجُ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا، فَخَرَجَ فِيهَا سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlgan har safar, u zot zavjalari orasida qurʼa (chek) tashlar va kimning nomi chiqsa, oʻshani olib ketardi. Bir marta, jihodga chiqishidan oldin, u zot biz orasida qurʼa tashladi va qurʼa menga chiqdi; bas, men Paygʻambar ﷺ bilan (birga) bordim; bu — hijob (parda) oyati nozil boʻlganidan keyin (sodir) boʻldi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлган ҳар сафар, у зот завжалари орасида қуръа (чек) ташлар ва кимнинг номи чиқса, ўшани олиб кетарди. Бир марта, жиҳодга чиқишидан олдин, у зот биз орасида қуръа ташлади ва қуръа менга чиқди; бас, мен Пайғамбар ﷺ билан (бирга) бордим; бу — ҳижоб (парда) ояти нозил бўлганидан кейин (содир) бўлди.

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ أُحُدٍ انْهَزَمَ النَّاسُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ وَلَقَدْ رَأَيْتُ عَائِشَةَ بِنْتَ أَبِي بَكْرٍ وَأُمَّ سُلَيْمٍ وَإِنَّهُمَا لَمُشَمِّرَتَانِ أَرَى خَدَمَ سُوقِهِمَا، تَنْقُزَانِ الْقِرَبَ ـ وَقَالَ غَيْرُهُ تَنْقُلاَنِ الْقِرَبَ ـ عَلَى مُتُونِهِمَا، ثُمَّ تُفْرِغَانِهِ فِي أَفْوَاهِ الْقَوْمِ، ثُمَّ تَرْجِعَانِ فَتَمْلآنِهَا، ثُمَّ تَجِيئَانِ فَتُفْرِغَانِهَا فِي أَفْوَاهِ الْقَوْمِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Uhud (jangi) kuni — baʼzi odamlar chekinib, Paygʻambar ﷺ ni tashlab ketganda — men Oisha bint Abu Bakr va Ummu Sulaymni — koʻylaklarini koʻtarib (shimarib), oyoqlaridagi bilakuzuklar koʻrinib turgan holda — meshlari (suv idishlari) bilan shoshilayotganini koʻrdim (boshqa rivoyatda: «meshlarni yelkalarida koʻtarib», — deyilgan). Soʻng ular suvni odamlarning ogʻziga quyar, soʻng meshlarni yana toʻldirishga qaytar va yana kelib, odamlarning ogʻziga suv quyar edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уҳуд (жанги) куни — баъзи одамлар чекиниб, Пайғамбар ﷺ ни ташлаб кетганда — мен Оиша бинт Абу Бакр ва Умму Сулаймни — кўйлакларини кўтариб (шимариб), оёқларидаги билакузуклар кўриниб турган ҳолда — мешлари (сув идишлари) билан шошилаётганини кўрдим (бошқа ривоятда: «мешларни елкаларида кўтариб», — дейилган). Сўнг улар сувни одамларнинг оғзига қуяр, сўнг мешларни яна тўлдиришга қайтар ва яна келиб, одамларнинг оғзига сув қуяр эди.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ ثَعْلَبَةُ بْنُ أَبِي مَالِكٍ إِنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَسَمَ مُرُوطًا بَيْنَ نِسَاءٍ مِنْ نِسَاءِ الْمَدِينَةِ، فَبَقِيَ مِرْطٌ جَيِّدٌ فَقَالَ لَهُ بَعْضُ مَنْ عِنْدَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَعْطِ هَذَا ابْنَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّتِي عِنْدَكَ‏.‏ يُرِيدُونَ أُمَّ كُلْثُومٍ بِنْتَ عَلِيٍّ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ أُمُّ سَلِيطٍ أَحَقُّ‏.‏ وَأُمُّ سَلِيطٍ مِنْ نِسَاءِ الأَنْصَارِ، مِمَّنْ بَايَعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَإِنَّهَا كَانَتْ تَزْفِرُ لَنَا الْقِرَبَ يَوْمَ أُحُدٍ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ تَزْفِرُ تَخِيطُ‏.‏

Saʼlaba ibn Abu Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn Xattob Madina ayollari orasida baʼzi kiyimlarni taqsimladi. Bir yaxshi kiyim ortib qoldi va uning yonidagilardan biri: «Ey moʻminlarning amiri! Bu kiyimni oʻz xotiningizga — Allohning Rasuli ﷺ ning (nabira) qiziga — bering», — dedi. Ular Ali (roziyallohu anhu)ning qizi Ummu Kulsumni nazarda tutgan edi. Umar: «Ummu Salit (bunga) koʻproq haqli», — dedi. Ummu Salit — Allohning Rasuli ﷺ ga bayʼat bergan ansoriy ayollardan edi. Umar: «U (Ummu Salit) Uhud kuni biz uchun meshlarda (suv idishlarida) suv tashir edi», — dedi.Саълаба ибн Абу Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибн Хаттоб Мадина аёллари орасида баъзи кийимларни тақсимлади. Бир яхши кийим ортиб қолди ва унинг ёнидагилардан бири: «Эй мўминларнинг амири! Бу кийимни ўз хотинингизга — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг (набира) қизига — беринг», — деди. Улар Али (розияллоҳу анҳу)нинг қизи Умму Кулсумни назарда тутган эди. Умар: «Умму Салит (бунга) кўпроқ ҳақли», — деди. Умму Салит — Аллоҳнинг Расули ﷺ га байъат берган ансорий аёллардан эди. Умар: «У (Умму Салит) Уҳуд куни биз учун мешларда (сув идишларида) сув ташир эди», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ ذَكْوَانَ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذٍ، قَالَتْ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَسْقِي، وَنُدَاوِي الْجَرْحَى، وَنَرُدُّ الْقَتْلَى إِلَى الْمَدِينَةِ‏.‏

Rubayyiʼ bint Muavviz (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga (jangda) edik — yaradorlarni suv bilan taʼminlar, ularni davolar va oʻldirilganlarni (jang maydonidan) Madinaga olib kelar edik.Рубаййиъ бинт Муаввиз (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга (жангда) эдик — ярадорларни сув билан таъминлар, уларни даволар ва ўлдирилганларни (жанг майдонидан) Мадинага олиб келар эдик.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ ذَكْوَانَ، عَنِ الرُّبَيِّعِ بِنْتِ مُعَوِّذٍ، قَالَتْ كُنَّا نَغْزُو مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَسْقِي الْقَوْمَ وَنَخْدُمُهُمْ، وَنَرُدُّ الْجَرْحَى وَالْقَتْلَى إِلَى الْمَدِينَةِ‏.‏

Rubayyiʼ bint Muavviz (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga muqaddas janglarda — odamlarni suv bilan taʼminlab, ularga xizmat qilib va oʻldirilganlar hamda yaradorlarni Madinaga olib kelib — qatnashar edik.Рубаййиъ бинт Муаввиз (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга муқаддас жангларда — одамларни сув билан таъминлаб, уларга хизмат қилиб ва ўлдирилганлар ҳамда ярадорларни Мадинага олиб келиб — қатнашар эдик.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ بُرَيْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي مُوسَى ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رُمِيَ أَبُو عَامِرٍ فِي رُكْبَتِهِ، فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ قَالَ انْزِعْ هَذَا السَّهْمَ‏.‏ فَنَزَعْتُهُ، فَنَزَا مِنْهُ الْمَاءُ، فَدَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ، فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِعُبَيْدٍ أَبِي عَامِرٍ ‏"‏‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Omirning tizzasiga oʻq tegdi; bas, men uning oldiga bordim va u mendan oʻqni chiqarib olishni soʻradi. Men uni chiqarib olganimda, undan suv (siʼqib) oqa boshladi. Soʻng men Paygʻambar ﷺ ning oldiga borib, u zotga bu haqda aytdim. U zot: «Allohim! Ubayd Abu Omirni magʻfirat qil», — dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Омирнинг тиззасига ўқ тегди; бас, мен унинг олдига бордим ва у мендан ўқни чиқариб олишни сўради. Мен уни чиқариб олганимда, ундан сув (сиъқиб) оқа бошлади. Сўнг мен Пайғамбар ﷺ нинг олдига бориб, у зотга бу ҳақда айтдим. У зот: «Аллоҳим! Убайд Абу Омирни мағфират қил», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ تَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَهِرَ فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ قَالَ ‏"‏ لَيْتَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِي صَالِحًا يَحْرُسُنِي اللَّيْلَةَ ‏"‏‏.‏ إِذْ سَمِعْنَا صَوْتَ سِلاَحٍ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ هَذَا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَنَا سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ، جِئْتُ لأَحْرُسَكَ‏.‏ وَنَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir kechasi (uyqusiz) hushyor (bedor) edi; Madinaga yetib kelganida, u zot: «Qaniydi, sahobalarimdan biror taqvodor kishi bu kecha meni qoʻriqlasa!» — dedi. Birdan biz qurol-yarogʻning shaqirlashini eshitdik. U zot: «Bu kim?» — dedi. U (kelgan kishi): «Men — Saʼd ibn Abu Vaqqosman va sizni qoʻriqlash uchun keldim», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ (oʻsha kechasi tinch) uxladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир кечаси (уйқусиз) ҳушёр (бедор) эди; Мадинага етиб келганида, у зот: «Қанийди, саҳобаларимдан бирор тақводор киши бу кеча мени қўриқласа!» — деди. Бирдан биз қурол-яроғнинг шақирлашини эшитдик. У зот: «Бу ким?» — деди. У (келган киши): «Мен — Саъд ибн Абу Ваққосман ва сизни қўриқлаш учун келдим», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ (ўша кечаси тинч) ухлади.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَعِسَ عَبْدُ الدِّينَارِ وَالدِّرْهَمِ وَالْقَطِيفَةِ وَالْخَمِيصَةِ، إِنْ أُعْطِيَ رَضِيَ، وَإِنْ لَمْ يُعْطَ لَمْ يَرْضَ ‏"‏‏.‏ لَمْ يَرْفَعْهُ إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي حَصِينٍ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Dinor va dirham, qatifa va xamisa (yaʼni pul va hashamatli kiyim)ning quli halok boʻlsin — chunki unga bu narsalar berilsa, u rozi boʻladi; berilmasa, norozi boʻladi!» — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Динор ва дирҳам, қатифа ва хамиса (яъни пул ва ҳашаматли кийим)нинг қули ҳалок бўлсин — чунки унга бу нарсалар берилса, у рози бўлади; берилмаса, норози бўлади!» — деди.

وَزَادَنَا عَمْرٌو قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَعِسَ عَبْدُ الدِّينَارِ وَعَبْدُ الدِّرْهَمِ وَعَبْدُ الْخَمِيصَةِ، إِنْ أُعْطِيَ رَضِيَ، وَإِنْ لَمْ يُعْطَ سَخِطَ، تَعِسَ وَانْتَكَسَ، وَإِذَا شِيكَ فَلاَ انْتَقَشَ، طُوبَى لِعَبْدٍ آخِذٍ بِعِنَانِ فَرَسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، أَشْعَثَ رَأْسُهُ مُغْبَرَّةٍ قَدَمَاهُ، إِنْ كَانَ فِي الْحِرَاسَةِ كَانَ فِي الْحِرَاسَةِ، وَإِنْ كَانَ فِي السَّاقَةِ كَانَ فِي السَّاقَةِ، إِنِ اسْتَأْذَنَ لَمْ يُؤْذَنْ لَهُ، وَإِنْ شَفَعَ لَمْ يُشَفَّعْ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ لَمْ يَرْفَعْهُ إِسْرَائِيلُ وَمُحَمَّدُ بْنُ جُحَادَةَ عَنْ أَبِي حَصِينٍ وَقَالَ تَعْسًا‏.‏ كَأَنَّهُ يَقُولُ فَأَتْعَسَهُمُ اللَّهُ‏.‏ طُوبَى فُعْلَى مِنْ كُلِّ شَىْءٍ طَيِّبٍ، وَهْىَ يَاءٌ حُوِّلَتْ إِلَى الْوَاوِ وَهْىَ مِنْ يَطِيبُ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Dinor va dirham, qatifa va xamisaning quli halok boʻlsin — chunki unga bu narsalar berilsa, u rozi boʻladi; berilmasa, norozi boʻladi. Bunday kishi halok boʻlsin va (orqasiga) qaytsin (umidsizlikka tushsin); va agar unga bir tikan sanchilsa, uni chiqarib oladigan birovni topmasin. Jannat — Alloh yoʻlida jihod qilish uchun otining jilovini ushlab, sochi toʻzgʻigan va oyoqlari changga belangan kishi uchun(dir): agar u (qoʻshinning) old qismiga tayinlansa, u oʻzining qoʻriqchilik vazifasidan mutlaqo mamnun (boʻladi); agar (qoʻshinning) orqa qismiga tayinlansa, u (ham) oʻz vazifasini mamnunlik bilan qabul qiladi; (u shu qadar sodda va kamtarinki) agar u ruxsat soʻrasa, unga ruxsat berilmaydi; agar u shafoat (vositachilik) qilsa, uning shafoati qabul qilinmaydi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Динор ва дирҳам, қатифа ва хамисанинг қули ҳалок бўлсин — чунки унга бу нарсалар берилса, у рози бўлади; берилмаса, норози бўлади. Бундай киши ҳалок бўлсин ва (орқасига) қайцин (умидсизликка тушсин); ва агар унга бир тикан санчилса, уни чиқариб оладиган бировни топмасин. Жаннат — Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш учун отининг жиловини ушлаб, сочи тўзғиган ва оёқлари чангга беланган киши учун(дир): агар у (қўшиннинг) олд қисмига тайинланса, у ўзининг қўриқчилик вазифасидан мутлақо мамнун (бўлади); агар (қўшиннинг) орқа қисмига тайинланса, у (ҳам) ўз вазифасини мамнунлик билан қабул қилади; (у шу қадар содда ва камтаринки) агар у рухсат сўраса, унга рухсат берилмайди; агар у шафоат (воситачилик) қилса, унинг шафоати қабул қилинмайди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ صَحِبْتُ جَرِيرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، فَكَانَ يَخْدُمُنِي‏.‏ وَهْوَ أَكْبَرُ مِنْ أَنَسٍ قَالَ جَرِيرٌ إِنِّي رَأَيْتُ الأَنْصَارَ يَصْنَعُونَ شَيْئًا لاَ أَجِدُ أَحَدًا مِنْهُمْ إِلاَّ أَكْرَمْتُهُ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir safarda Jobir ibn Abdulloh bilan birga edim va u — mendan kattaroq (yoshroq) boʻlsa ham — menga xizmat qilardi. Jarir: «Men ansorlarning (Paygʻambar ﷺ ga katta hurmat koʻrsatib qilgan) bir ishini koʻrdim — shuning uchun men: ‹Qachon ulardan birortasini uchratsam, men unga xizmat qilaman›, — deb ahd (vaʼda) qildim», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир сафарда Жобир ибн Абдуллоҳ билан бирга эдим ва у — мендан каттароқ (ёшроқ) бўлса ҳам — менга хизмат қиларди. Жарир: «Мен ансорларнинг (Пайғамбар ﷺ га катта ҳурмат кўрсатиб қилган) бир ишини кўрдим — шунинг учун мен: ‹Қачон улардан бирортасини учрацам, мен унга хизмат қиламан›, — деб аҳд (ваъда) қилдим», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ بْنِ حَنْطَبٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ خَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَيْبَرَ أَخْدُمُهُ، فَلَمَّا قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَاجِعًا، وَبَدَا لَهُ أُحُدٌ قَالَ ‏"‏ هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ أَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا كَتَحْرِيمِ إِبْرَاهِيمَ مَكَّةَ ‏"‏ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي صَاعِنَا وَمُدِّنَا ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ga xizmat qilish uchun u zot bilan birga Xaybarga bordim. (Keyinchalik) Paygʻambar ﷺ qaytganida, u zot Uhud togʻini koʻrib: «Bu — bizni sevadigan va biz (ham) sevadigan togʻ(dir)», — dedi. Soʻng u zot qoʻli bilan Madina tomon ishora qilib: «Allohim! Ibrohim Makkani haram (muqaddas-himoyalangan joy) qilganidek, men (ham) Madinaning ikki togʻi orasidagi hududni haram qilaman. Allohim! Bizning soʼ va muddimizga (yaʼni oʻlchov birliklarimizga) baraka ber», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ га хизмат қилиш учун у зот билан бирга Хайбарга бордим. (Кейинчалик) Пайғамбар ﷺ қайтганида, у зот Уҳуд тоғини кўриб: «Бу — бизни севадиган ва биз (ҳам) севадиган тоғ(дир)», — деди. Сўнг у зот қўли билан Мадина томон ишора қилиб: «Аллоҳим! Иброҳим Маккани ҳарам (муқаддас-ҳимояланган жой) қилганидек, мен (ҳам) Мадинанинг икки тоғи орасидаги ҳудудни ҳарам қиламан. Аллоҳим! Бизнинг сў ва муддимизга (яъни ўлчов бирликларимизга) барака бер», — деди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَبُو الرَّبِيعِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ زَكَرِيَّاءَ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ، عَنْ مُوَرِّقٍ الْعِجْلِيِّ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَكْثَرُنَا ظِلاًّ الَّذِي يَسْتَظِلُّ بِكِسَائِهِ، وَأَمَّا الَّذِينَ صَامُوا فَلَمْ يَعْمَلُوا شَيْئًا، وَأَمَّا الَّذِينَ أَفْطَرُوا فَبَعَثُوا الرِّكَابَ وَامْتَهَنُوا وَعَالَجُوا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ذَهَبَ الْمُفْطِرُونَ الْيَوْمَ بِالأَجْرِ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan birga (safarda) edik va kishi topa oladigan yagona soya — oʻzining kiyimi (qilgan) soyasi edi. Roʻza tutganlar hech qanday ish qilmadi; roʻza tutmaganlar esa tuyalarga xizmat qildi, ularda (yelkasida) suv tashidi va kasallar (hamda yaradorlar)ni davoladi. Bas, Paygʻambar ﷺ: «Bugun roʻza tutmaganlar (barcha) savobni olib ketdi», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан бирга (сафарда) эдик ва киши топа оладиган ягона соя — ўзининг кийими (қилган) сояси эди. Рўза тутганлар ҳеч қандай иш қилмади; рўза тутмаганлар эса туяларга хизмат қилди, уларда (елкасида) сув ташиди ва касаллар (ҳамда ярадорлар)ни даволади. Бас, Пайғамбар ﷺ: «Бугун рўза тутмаганлар (барча) савобни олиб кетди», — деди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ سُلاَمَى عَلَيْهِ صَدَقَةٌ كُلَّ يَوْمٍ، يُعِينُ الرَّجُلَ فِي دَابَّتِهِ يُحَامِلُهُ عَلَيْهَا أَوْ يَرْفَعُ عَلَيْهَا مَتَاعَهُ صَدَقَةٌ، وَالْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ، وَكُلُّ خَطْوَةٍ يَمْشِيهَا إِلَى الصَّلاَةِ صَدَقَةٌ، وَدَلُّ الطَّرِيقِ صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Har kuni — odamning har bir boʻgʻini (aʼzosi) uchun — sadaqa vojibdir. Agar kishi birovga uning ulovi (bilan bogʻliq) ishlarda — uni minishiga yoki yukini unga ortishiga yordam berib — koʻmaklashsa, bularning barchasi sadaqa (savobiga) hisoblanadi. Yaxshi soʻz (ham sadaqa); jamoat namozini oʻqish uchun tashlangan har bir qadam (ham) sadaqa hisoblanadi; va birovga yoʻlni koʻrsatib qoʻyish (ham) sadaqa hisoblanadi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ҳар куни — одамнинг ҳар бир бўғини (аъзоси) учун — садақа вожибдир. Агар киши бировга унинг улови (билан боғлиқ) ишларда — уни минишига ёки юкини унга ортишига ёрдам бериб — кўмаклашса, буларнинг барчаси садақа (савобига) ҳисобланади. Яхши сўз (ҳам садақа); жамоат намозини ўқиш учун ташланган ҳар бир қадам (ҳам) садақа ҳисобланади; ва бировга йўлни кўрсатиб қўйиш (ҳам) садақа ҳисобланади», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ، سَمِعَ أَبَا النَّضْرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رِبَاطُ يَوْمٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا عَلَيْهَا، وَمَوْضِعُ سَوْطِ أَحَدِكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا عَلَيْهَا، وَالرَّوْحَةُ يَرُوحُهَا الْعَبْدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ الْغَدْوَةُ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا عَلَيْهَا ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Alloh yoʻlida — musulmonlarni kofirlardan — bir kun qoʻriqlash (ribot qilish) — dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroq(dir); jannatda — sizlardan birovning qamchisi (joylashadigan) kichik joy — dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroq(dir); va banda (kishi) Alloh yoʻlida — ertalab yoki kechqurun — bosib oʻtadigan (bir martalik) safar — dunyo va uning yuzidagi barcha narsadan yaxshiroq(dir)», — dedi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳ йўлида — мусулмонларни кофирлардан — бир кун қўриқлаш (рибот қилиш) — дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқ(дир); жаннатда — сизлардан бировнинг қамчиси (жойлашадиган) кичик жой — дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқ(дир); ва банда (киши) Аллоҳ йўлида — эрталаб ёки кечқурун — босиб ўтадиган (бир марталик) сафар — дунё ва унинг юзидаги барча нарсадан яхшироқ(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لأَبِي طَلْحَةَ ‏"‏ الْتَمِسْ غُلاَمًا مِنْ غِلْمَانِكُمْ يَخْدُمُنِي حَتَّى أَخْرُجَ إِلَى خَيْبَرَ ‏"‏‏.‏ فَخَرَجَ بِي أَبُو طَلْحَةَ مُرْدِفِي، وَأَنَا غُلاَمٌ رَاهَقْتُ الْحُلُمَ، فَكُنْتُ أَخْدُمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَزَلَ، فَكُنْتُ أَسْمَعُهُ كَثِيرًا يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْهَمِّ وَالْحَزَنِ وَالْعَجْزِ وَالْكَسَلِ وَالْبُخْلِ وَالْجُبْنِ وَضَلَعِ الدَّيْنِ وَغَلَبَةِ الرِّجَالِ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَدِمْنَا خَيْبَرَ، فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْحِصْنَ ذُكِرَ لَهُ جَمَالُ صَفِيَّةَ بِنْتِ حُيَىِّ بْنِ أَخْطَبَ، وَقَدْ قُتِلَ زَوْجُهَا وَكَانَتْ عَرُوسًا، فَاصْطَفَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ، فَخَرَجَ بِهَا حَتَّى بَلَغْنَا سَدَّ الصَّهْبَاءِ حَلَّتْ، فَبَنَى بِهَا، ثُمَّ صَنَعَ حَيْسًا فِي نِطَعٍ صَغِيرٍ، ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ آذِنْ مَنْ حَوْلَكَ ‏"‏‏.‏ فَكَانَتْ تِلْكَ وَلِيمَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى صَفِيَّةَ‏.‏ ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ قَالَ فَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحَوِّي لَهَا وَرَاءَهُ بِعَبَاءَةٍ، ثُمَّ يَجْلِسُ عِنْدَ بَعِيرِهِ فَيَضَعُ رُكْبَتَهُ، فَتَضَعُ صَفِيَّةُ رِجْلَهَا عَلَى رُكْبَتِهِ حَتَّى تَرْكَبَ، فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا أَشْرَفْنَا عَلَى الْمَدِينَةِ نَظَرَ إِلَى أُحُدٍ فَقَالَ ‏"‏ هَذَا جَبَلٌ يُحِبُّنَا وَنُحِبُّهُ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ نَظَرَ إِلَى الْمَدِينَةِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحَرِّمُ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا بِمِثْلِ مَا حَرَّمَ إِبْرَاهِيمُ مَكَّةَ، اللَّهُمَّ بَارِكْ لَهُمْ فِي مُدِّهِمْ وَصَاعِهِمْ ‏"‏‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Abu Talhaga: «Xaybar yurishimda menga xizmat qilishi uchun xizmatkor oʻgʻil bolalaringdan birini tanla», — dedi. Bas, Abu Talha — men balogʻat yoshiga yaqinlashgan bir bola ekanligimda — meni oʻz orqasiga mingashtirib olib (ketdi). Men Allohning Rasuli ﷺ ga — u zot dam olish uchun toʻxtaganda — xizmat qilardim. Men u zotning takror-takror shunday deyayotganini eshitardim: «Allohim! Men Sendan gʻam va qaygʻudan, ojizlik va dangasalikdan, baxillik va qoʻrqoqlikdan, ogʻir qarzga botishdan va odamlar tomonidan magʻlub (mazlum) etilishdan panoh tilayman». Soʻng biz Xaybarga yetib keldik; va Alloh u zotga (Xaybar) qalʼasini fath qilish imkonini berganida, u zotga Safiyya bint Huyay ibn Axtabning goʻzalligi taʼriflandi. Uning eri — u (Safiyya) kelinligida — oʻldirilgan edi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ uni oʻzi uchun (xotinlikka) tanladi va — biz Saddus sahbo degan joyga yetgunimizcha — uni oʻzi bilan olib ketdi; u yerda uning hayzi tugadi va u zot uni xotin qilib oldi. Bir kichik charm dasturxon ustida hays (xurmo, yogʻ va qatiqdan tayyorlangan taom) tortildi. Soʻng Allohning Rasuli ﷺ menga — atrofimdagi (kishilarni) chaqirishni — buyurdi. Bas, bu — Allohning Rasuli ﷺ va Safiyyaning nikoh ziyofati (valima) edi. Soʻng biz Madina tomon yoʻlga chiqdik. Men Allohning Rasuli ﷺ — Safiyya (orqasida) oʻtirishi uchun keng joy hosil qilib — tuyaning oʻrkachi atrofiga bir choponni oʻrayotganini koʻrdim. U zot — Safiyya tuyaga minishi uchun, oyoqlarini qoʻyishi (mumkin) boʻlsin deb — tizzasini (tutib), oʻz tuyasi yonida oʻtirdi. Soʻng biz Madinaga yaqinlashguncha yoʻl bosdik; u zot Uhud (togʻi)ga qarab: «Bu — bizni sevadigan va biz (ham) sevadigan togʻ(dir)», — dedi. Soʻng u zot Madinaga qarab: «Allohim! Ibrohim Makkani haram qilganidek, men (ham) uning (Madinaning) ikki togʻi orasidagi (hududni) haram qilaman. Allohim! Ularning (Madina ahlining) mudd va soʼ (oʻlchovlari)ga baraka ber», — dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Абу Талҳага: «Хайбар юришимда менга хизмат қилиши учун хизматкор ўғил болаларингдан бирини танла», — деди. Бас, Абу Талҳа — мен балоғат ёшига яқинлашган бир бола эканлигимда — мени ўз орқасига мингаштириб олиб (кетди). Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ га — у зот дам олиш учун тўхтаганда — хизмат қилардим. Мен у зотнинг такрор-такрор шундай деяётганини эшитардим: «Аллоҳим! Мен Сендан ғам ва қайғудан, ожизлик ва дангасаликдан, бахиллик ва қўрқоқликдан, оғир қарзга ботишдан ва одамлар томонидан мағлуб (мазлум) этилишдан паноҳ тилайман». Сўнг биз Хайбарга етиб келдик; ва Аллоҳ у зотга (Хайбар) қалъасини фатҳ қилиш имконини берганида, у зотга Сафийя бинт Ҳуяй ибн Ахтабнинг гўзаллиги таърифланди. Унинг эри — у (Сафийя) келинлигида — ўлдирилган эди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ уни ўзи учун (хотинликка) танлади ва — биз Саддус саҳбо деган жойга етгунимизча — уни ўзи билан олиб кетди; у ерда унинг ҳайзи тугади ва у зот уни хотин қилиб олди. Бир кичик чарм дастурхон устида ҳайс (хурмо, ёғ ва қатиқдан тайёрланган таом) тортилди. Сўнг Аллоҳнинг Расули ﷺ менга — атрофимдаги (кишиларни) чақиришни — буюрди. Бас, бу — Аллоҳнинг Расули ﷺ ва Сафийянинг никоҳ зиёфати (валима) эди. Сўнг биз Мадина томон йўлга чиқдик. Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ — Сафийя (орқасида) ўтириши учун кенг жой ҳосил қилиб — туянинг ўркачи атрофига бир чопонни ўраётганини кўрдим. У зот — Сафийя туяга миниши учун, оёқларини қўйиши (мумкин) бўлсин деб — тиззасини (тутиб), ўз туяси ёнида ўтирди. Сўнг биз Мадинага яқинлашгунча йўл босдик; у зот Уҳуд (тоғи)га қараб: «Бу — бизни севадиган ва биз (ҳам) севадиган тоғ(дир)», — деди. Сўнг у зот Мадинага қараб: «Аллоҳим! Иброҳим Маккани ҳарам қилганидек, мен (ҳам) унинг (Мадинанинг) икки тоғи орасидаги (ҳудудни) ҳарам қиламан. Аллоҳим! Уларнинг (Мадина аҳлининг) мудд ва сў (ўлчовлари)га барака бер», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ حَدَّثَتْنِي أُمُّ حَرَامٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ يَوْمًا فِي بَيْتِهَا، فَاسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ، قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا يُضْحِكُكَ قَالَ ‏"‏ عَجِبْتُ مِنْ قَوْمٍ مِنْ أُمَّتِي يَرْكَبُونَ الْبَحْرَ، كَالْمُلُوكِ عَلَى الأَسِرَّةِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَنْتِ مَعَهُمْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ نَامَ، فَاسْتَيْقَظَ وَهْوَ يَضْحَكُ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ‏.‏ فَيَقُولُ ‏"‏ أَنْتِ مِنَ الأَوَّلِينَ ‏"‏ فَتَزَوَّجَ بِهَا عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ، فَخَرَجَ بِهَا إِلَى الْغَزْوِ، فَلَمَّا رَجَعَتْ قُرِّبَتْ دَابَّةٌ لِتَرْكَبَهَا، فَوَقَعَتْ فَانْدَقَّتْ عُنُقُهَا‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ummu Harom menga aytdiki, Paygʻambar ﷺ bir kuni uning uyida tushlik (peshin) uyqusini oldi. Soʻng u zot tabassum qilib uygʻondi. Ummu Harom: «Yo Rasululloh! Sizni nima kuldiryapti?» — deb soʻradi. U zot: «Men (tushimda) ummatimdan baʼzilarini — dengiz safarida, taxtlar ustidagi podshohlardek — koʻrib hayratlandim», — dedi. U: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen ulardan(san)», — dedi. U zot yana uxladi, soʻng tabassum qilib uygʻondi va — ikki yoki uch marta — avvalgidek (gapni) aytdi. U: «Yo Rasululloh! Meni ulardan biri qilishini Allohdan soʻrang», — dedi. U zot: «Sen birinchi guruhdan(san)», — dedi. Ubada ibn Somit unga (Ummu Haromga) uylandi va soʻng uni jihodga olib ketdi. U qaytganda, unga minish uchun bir hayvon keltirildi, lekin u yiqilib tushdi va boʻyni sindi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умму Ҳаром менга айтдики, Пайғамбар ﷺ бир куни унинг уйида тушлик (пешин) уйқусини олди. Сўнг у зот табассум қилиб уйғонди. Умму Ҳаром: «Ё Расулуллоҳ! Сизни нима кулдиряпти?» — деб сўради. У зот: «Мен (тушимда) умматимдан баъзиларини — денгиз сафарида, тахтлар устидаги подшоҳлардек — кўриб ҳайратландим», — деди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен улардан(сан)», — деди. У зот яна ухлади, сўнг табассум қилиб уйғонди ва — икки ёки уч марта — аввалгидек (гапни) айтди. У: «Ё Расулуллоҳ! Мени улардан бири қилишини Аллоҳдан сўранг», — деди. У зот: «Сен биринчи гуруҳдан(сан)», — деди. Убада ибн Сомит унга (Умму Ҳаромга) уйланди ва сўнг уни жиҳодга олиб кетди. У қайтганда, унга миниш учун бир ҳайвон келтирилди, лекин у йиқилиб тушди ва бўйни синди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ، عَنْ طَلْحَةَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ، قَالَ رَأَى سَعْدٌ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ لَهُ فَضْلاً عَلَى مَنْ دُونَهُ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ تُنْصَرُونَ وَتُرْزَقُونَ إِلاَّ بِضُعَفَائِكُمْ ‏"‏‏.‏

Musʼab ibn Saʼd (otasi Saʼddan) rivoyat qiladi: Bir marta Saʼd (ibn Abu Vaqqos) — oʻzini martabasi (oʻzidan) pastroq boʻlganlardan ustun, deb oʻyladi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Sizlar — oʻrtangizdagi kambagʻallarning (duolari va barakasi) sababli — gʻalaba va rizq topasizlar, xolos», — dedi.Мусъаб ибн Саъд (отаси Саъддан) ривоят қилади: Бир марта Саъд (ибн Абу Ваққос) — ўзини мартабаси (ўзидан) пастроқ бўлганлардан устун, деб ўйлади. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Сизлар — ўртангиздаги камбағалларнинг (дуолари ва баракаси) сабабли — ғалаба ва ризқ топасизлар, холос», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، سَمِعَ جَابِرًا، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنهم ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَأْتِي زَمَانٌ يَغْزُو فِئَامٌ مِنَ النَّاسِ، فَيُقَالُ فِيكُمْ مَنْ صَحِبَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَيُقَالُ نَعَمْ‏.‏ فَيُفْتَحُ عَلَيْهِ، ثُمَّ يَأْتِي زَمَانٌ فَيُقَالُ فِيكُمْ مَنْ صَحِبَ أَصْحَابَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيُقَالُ نَعَمْ‏.‏ فَيُفْتَحُ، ثُمَّ يَأْتِي زَمَانٌ فَيُقَالُ فِيكُمْ مَنْ صَحِبَ صَاحِبَ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيُقَالُ نَعَمْ‏.‏ فَيُفْتَحُ ‏"‏‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Shunday zamon keladiki, odamlarning bir guruhlari jihodga (chiqqanda): ‹Oranglarda Paygʻambarning suhbatidan (bahramand) boʻlgan biror kishi bormi?› — deb soʻraladi. Javob: ‹Ha›, — boʻladi. Soʻng ular (Allohning yordami bilan, u kishi sababli) gʻolib qilinadi. Soʻng shunday zamon keladiki: ‹Oranglarda Paygʻambarning sahobalari suhbatidan (bahramand) boʻlgan biror kishi bormi?› — deb soʻraladi. ‹Ha›, — deyiladi va ular (Allohning yordami bilan) gʻolib qilinadi. Soʻng shunday zamon keladiki: ‹Oranglarda Paygʻambar sahobalarining sahobalari suhbatidan (bahramand) boʻlgan biror kishi bormi?› — deb soʻraladi. ‹Ha›, — deyiladi va ular (Allohning yordami bilan) gʻolib qilinadi», — dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Шундай замон келадики, одамларнинг бир гуруҳлари жиҳодга (чиққанда): ‹Орангларда Пайғамбарнинг суҳбатидан (баҳраманд) бўлган бирор киши борми?› — деб сўралади. Жавоб: ‹Ҳа›, — бўлади. Сўнг улар (Аллоҳнинг ёрдами билан, у киши сабабли) ғолиб қилинади. Сўнг шундай замон келадики: ‹Орангларда Пайғамбарнинг саҳобалари суҳбатидан (баҳраманд) бўлган бирор киши борми?› — деб сўралади. ‹Ҳа›, — дейилади ва улар (Аллоҳнинг ёрдами билан) ғолиб қилинади. Сўнг шундай замон келадики: ‹Орангларда Пайғамбар саҳобаларининг саҳобалари суҳбатидан (баҳраманд) бўлган бирор киши борми?› — деб сўралади. ‹Ҳа›, — дейилади ва улар (Аллоҳнинг ёрдами билан) ғолиб қилинади», — деди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ السَّاعِدِيِّ ـ رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْتَقَى هُوَ وَالْمُشْرِكُونَ فَاقْتَتَلُوا، فَلَمَّا مَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى عَسْكَرِهِ، وَمَالَ الآخَرُونَ إِلَى عَسْكَرِهِمْ، وَفِي أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ لاَ يَدَعُ لَهُمْ شَاذَّةً وَلاَ فَاذَّةً إِلاَّ اتَّبَعَهَا يَضْرِبُهَا بِسَيْفِهِ، فَقَالَ مَا أَجْزَأَ مِنَّا الْيَوْمَ أَحَدٌ كَمَا أَجْزَأَ فُلاَنٌ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَنَا صَاحِبُهُ‏.‏ قَالَ فَخَرَجَ مَعَهُ كُلَّمَا وَقَفَ وَقَفَ مَعَهُ، وَإِذَا أَسْرَعَ أَسْرَعَ مَعَهُ قَالَ فَجُرِحَ الرَّجُلُ جُرْحًا شَدِيدًا، فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ بِالأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ، ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَى سَيْفِهِ، فَقَتَلَ نَفْسَهُ، فَخَرَجَ الرَّجُلُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ الرَّجُلُ الَّذِي ذَكَرْتَ آنِفًا أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، فَأَعْظَمَ النَّاسُ ذَلِكَ‏.‏ فَقُلْتُ أَنَا لَكُمْ بِهِ‏.‏ فَخَرَجْتُ فِي طَلَبِهِ، ثُمَّ جُرِحَ جُرْحًا شَدِيدًا، فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَوَضَعَ نَصْلَ سَيْفِهِ فِي الأَرْضِ وَذُبَابَهُ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ، ثُمَّ تَحَامَلَ عَلَيْهِ، فَقَتَلَ نَفْسَهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ إِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ، وَهْوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ فِيمَا يَبْدُو لِلنَّاسِ، وَهْوَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd as-Soidiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ va mushriklar bir-biriga roʻpara kelib, jang qila boshladi. Allohning Rasuli ﷺ oʻz qarorgohiga qaytganda va mushriklar (ham) oʻz qarorgohiga qaytganda, kimdir — Allohning Rasuli ﷺ ning sahobalaridan — yolgʻiz ketayotgan har qanday mushrikni quvib, qilichi bilan oʻldiradigan — bir kishi haqida gapirdi. U: «Bugun hech kim u kishichalik oʻz (jang) ishini yaxshi (uddasini) qilmadi», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Shubhasiz, u — doʻzax ahlidan(dir)», — dedi. Odamlar orasidan bir kishi: «Men unga hamroh boʻlaman (u nima qilishini kuzataman)», — dedi. Shunday qilib, u unga hamroh boʻldi — u qaerda toʻxtasa, u (ham) u bilan toʻxtar; qaerda yugursa, u (ham) u bilan yugurardi. Soʻng oʻsha (botir) kishi ogʻir yaralandi va u oʻz oʻlimini tezlashtirishga qaror qildi. U qilichning dastasini yerga tirab, oʻtkir uchini koʻkragiga — ikki koʻkragi orasiga — qaratdi. Soʻng u qilichga suyanib, oʻzini oʻldirdi. Boshqa kishi Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga kelib: «Men guvohlik beramanki, siz — Allohning Rasulisiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Nima boʻldi?» — dedi. U: «(Bu) — siz doʻzax ahlidan biri deb taʼriflagan kishi (haqida). Odamlar sizning soʻzingizdan juda hayratlangan edi va men: ‹Men sizlar uchun uning haqiqatini bilib kelaman›, — dedim. Bas, men uni izlab chiqdim. U ogʻir yaralangan edi va — qilichining dastasini yerga tirab, oʻtkir uchini koʻkragiga, ikki koʻkragi orasiga qaratib — oʻlimni tezlashtirdi. Soʻng u qilichiga suyanib, oʻzini oʻldirdi», — dedi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ: «Bir kishi odamlarga — goʻyo jannat ahlining amalini qilayotgandek — koʻrinishi mumkin, holbuki u — doʻzax ahlidan(dir); va boshqasi odamlarga — goʻyo doʻzax ahlining amalini qilayotgandek — koʻrinishi mumkin, holbuki u — jannat ahlidan(dir)», — dedi.Саҳл ибн Саъд ас-Соидий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ва мушриклар бир-бирига рўпара келиб, жанг қила бошлади. Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз қароргоҳига қайтганда ва мушриклар (ҳам) ўз қароргоҳига қайтганда, кимдир — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг саҳобаларидан — ёлғиз кетаётган ҳар қандай мушрикни қувиб, қиличи билан ўлдирадиган — бир киши ҳақида гапирди. У: «Бугун ҳеч ким у кишичалик ўз (жанг) ишини яхши (уддасини) қилмади», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Шубҳасиз, у — дўзах аҳлидан(дир)», — деди. Одамлар орасидан бир киши: «Мен унга ҳамроҳ бўламан (у нима қилишини кузатаман)», — деди. Шундай қилиб, у унга ҳамроҳ бўлди — у қаэрда тўхтаса, у (ҳам) у билан тўхтар; қаэрда югурса, у (ҳам) у билан югурарди. Сўнг ўша (ботир) киши оғир яраланди ва у ўз ўлимини тезлаштиришга қарор қилди. У қиличнинг дастасини ерга тираб, ўткир учини кўкрагига — икки кўкраги орасига — қаратди. Сўнг у қиличга суяниб, ўзини ўлдирди. Бошқа киши Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига келиб: «Мен гувоҳлик бераманки, сиз — Аллоҳнинг Расулисиз», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Нима бўлди?» — деди. У: «(Бу) — сиз дўзах аҳлидан бири деб таърифлаган киши (ҳақида). Одамлар сизнинг сўзингиздан жуда ҳайратланган эди ва мен: ‹Мен сизлар учун унинг ҳақиқатини билиб келаман›, — дедим. Бас, мен уни излаб чиқдим. У оғир яраланган эди ва — қиличининг дастасини ерга тираб, ўткир учини кўкрагига, икки кўкраги орасига қаратиб — ўлимни тезлаштирди. Сўнг у қиличига суяниб, ўзини ўлдирди», — деди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Бир киши одамларга — гўё жаннат аҳлининг амалини қилаётгандек — кўриниши мумкин, ҳолбуки у — дўзах аҳлидан(дир); ва бошқаси одамларга — гўё дўзах аҳлининг амалини қилаётгандек — кўриниши мумкин, ҳолбуки у — жаннат аҳлидан(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي عُبَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَلَمَةَ بْنَ الأَكْوَعِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى نَفَرٍ مِنْ أَسْلَمَ يَنْتَضِلُونَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْمُوا بَنِي إِسْمَاعِيلَ، فَإِنَّ أَبَاكُمْ كَانَ رَامِيًا ارْمُوا وَأَنَا مَعَ بَنِي فُلاَنٍ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأَمْسَكَ أَحَدُ الْفَرِيقَيْنِ بِأَيْدِيهِمْ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا لَكُمْ لاَ تَرْمُونَ ‏"‏‏.‏ قَالُوا كَيْفَ نَرْمِي وَأَنْتَ مَعَهُمْ‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ارْمُوا فَأَنَا مَعَكُمْ كُلِّكُمْ ‏"‏‏.‏

Salama ibn Akvaʼ (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Bani Aslam qabilasidan — oʻq otishni mashq qilayotgan — baʼzi odamlarning yonidan oʻtdi. Paygʻambar ﷺ: «Ey Ismoil (avlodlari)! Oʻq otishni mashq qilinglar — chunki otangiz Ismoil (alayhissalom) ajoyib kamonchi edi. Oʻq otishni davom ettiringlar; men falon (qabila) bilan birgaman», — dedi. Shunda (ikki) tarafdan biri otishni toʻxtatdi. Allohning Rasuli ﷺ: «Nega otmayapsizlar?» — dedi. Ular: «Siz ular bilan (yaʼni ularning tarafida) ekansiz, biz qanday otaylik?» — dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Otinglar — men hammangiz bilan birgaman», — dedi.Салама ибн Акваъ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Бани Аслам қабиласидан — ўқ отишни машқ қилаётган — баъзи одамларнинг ёнидан ўтди. Пайғамбар ﷺ: «Эй Исмоил (авлодлари)! Ўқ отишни машқ қилинглар — чунки отангиз Исмоил (алайҳиссалом) ажойиб камончи эди. Ўқ отишни давом эттиринглар; мен фалон (қабила) билан биргаман», — деди. Шунда (икки) тарафдан бири отишни тўхтатди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Нега отмаяпсизлар?» — деди. Улар: «Сиз улар билан (яъни уларнинг тарафида) экансиз, биз қандай отайлик?» — деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Отинглар — мен ҳаммангиз билан биргаман», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْغَسِيلِ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ أَبِي أُسَيْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ بَدْرٍ حِينَ صَفَفْنَا لِقُرَيْشٍ وَصَفُّوا لَنَا ‏"‏ إِذَا أَكْثَبُوكُمْ فَعَلَيْكُمْ بِالنَّبْلِ ‏"‏‏.‏

Abu Usayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Badr (jangi) kuni biz Quraysh (qoʻshini)ga qarshi saf tortib turganimizda va ular (ham) bizga qarshi saf tortganda, Paygʻambar ﷺ: «Ular sizlarga yaqinlashganda, ularga oʻq otinglar», — dedi.Абу Усайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бадр (жанги) куни биз Қурайш (қўшини)га қарши саф тортиб турганимизда ва улар (ҳам) бизга қарши саф тортганда, Пайғамбар ﷺ: «Улар сизларга яқинлашганда, уларга ўқ отинглар», — деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَيْنَا الْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِحِرَابِهِمْ دَخَلَ عُمَرُ، فَأَهْوَى إِلَى الْحَصَى فَحَصَبَهُمْ بِهَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ دَعْهُمْ يَا عُمَرُ ‏"‏‏.‏ وَزَادَ عَلِيٌّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ فِي الْمَسْجِدِ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi habashlik (efiopiyalik)lar Paygʻambar ﷺ ning huzurida (qurol bilan) oʻyin (mashq) koʻrsatayotganda, Umar kirib keldi va bir tosh olib, ularni (tosh bilan) urdi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Umar! Ularga (oʻynashga) ruxsat ber», — dedi. Maʼmar — rivoyatchi: «Ular masjidda oʻynayotgan edi», — deb qoʻshdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи ҳабашлик (эфиопиялик)лар Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурида (қурол билан) ўйин (машқ) кўрсатаётганда, Умар кириб келди ва бир тош олиб, уларни (тош билан) урди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Умар! Уларга (ўйнашга) рухсат бер», — деди. Маъмар — ривоятчи: «Улар масжидда ўйнаётган эди», — деб қўшди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ أَبُو طَلْحَةَ يَتَتَرَّسُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِتُرْسٍ وَاحِدٍ، وَكَانَ أَبُو طَلْحَةَ حَسَنَ الرَّمْىِ، فَكَانَ إِذَا رَمَى تَشَرَّفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْظُرُ إِلَى مَوْضِعِ نَبْلِهِ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Talha va Paygʻambar ﷺ bir (xil) qalqon bilan oʻzlarini himoya qilar edi. Abu Talha — yaxshi kamonchi edi va u (oʻqlarini) otganda, Paygʻambar ﷺ uning oʻqlari (boradigan) nishonga qarardi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Талҳа ва Пайғамбар ﷺ бир (хил) қалқон билан ўзларини ҳимоя қилар эди. Абу Талҳа — яхши камончи эди ва у (ўқларини) отганда, Пайғамбар ﷺ унинг ўқлари (борадиган) нишонга қарарди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، قَالَ لَمَّا كُسِرَتْ بَيْضَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى رَأْسِهِ وَأُدْمِيَ وَجْهُهُ، وَكُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ، وَكَانَ عَلِيٌّ يَخْتَلِفُ بِالْمَاءِ فِي الْمِجَنِّ، وَكَانَتْ فَاطِمَةُ تَغْسِلُهُ، فَلَمَّا رَأَتِ الدَّمَ يَزِيدُ عَلَى الْمَاءِ كَثْرَةً عَمَدَتْ إِلَى حَصِيرٍ، فَأَحْرَقَتْهَا وَأَلْصَقَتْهَا عَلَى جُرْحِهِ، فَرَقَأَ الدَّمُ‏.‏

Sahl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning dubulgʻasi (boshida) parchalanib, qoni yuzini qoplaganda va old tishlaridan biri singanda, Ali qalqonida suv keltirdi va Fotima — Paygʻambarning qizi — u zotni yuvdi. Lekin u (Fotima) suv (tegishi) bilan qon koʻproq oqayotganini koʻrgach, bir boʻyrani olib, uni kuydirdi va kulini Paygʻambar ﷺ ning yarasiga qoʻydi; shunda qon (oqishi) toʻxtadi.Саҳл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг дубулғаси (бошида) парчаланиб, қони юзини қоплаганда ва олд тишларидан бири синганда, Али қалқонида сув келтирди ва Фотима — Пайғамбарнинг қизи — у зотни ювди. Лекин у (Фотима) сув (тегиши) билан қон кўпроқ оқаётганини кўргач, бир бўйрани олиб, уни куйдирди ва кулини Пайғамбар ﷺ нинг ярасига қўйди; шунда қон (оқиши) тўхтади.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، عَنْ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَتْ أَمْوَالُ بَنِي النَّضِيرِ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا لَمْ يُوجِفِ الْمُسْلِمُونَ عَلَيْهِ بِخَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ، فَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَاصَّةً، وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِ، ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ فِي السِّلاَحِ وَالْكُرَاعِ، عُدَّةً فِي سَبِيلِ اللَّهِ‏.‏

Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning oʻz Rasuliga fay (oʻljasi) sifatida bergan Bani Nazir mol-mulki — musulmonlar otlari va tuyalari bilan (jang qilib) qoʻlga kiritgan (oʻlja) emas edi. Shuning uchun bu mol-mulk — Allohning Rasuli ﷺ ga maxsus tegishli edi: u zot oilasiga ularning bir yillik xarajatini berar va undan ortganini — Alloh yoʻlida ishlatiladigan — qurol va otlarga sarflar edi.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг ўз Расулига фай (ўлжаси) сифатида берган Бани Назир мол-мулки — мусулмонлар отлари ва туялари билан (жанг қилиб) қўлга киритган (ўлжа) эмас эди. Шунинг учун бу мол-мулк — Аллоҳнинг Расули ﷺ га махсус тегишли эди: у зот оиласига уларнинг бир йиллик харажатини берар ва ундан ортганини — Аллоҳ йўлида ишлатиладиган — қурол ва отларга сарфлар эди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَدَّادٍ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُفَدِّي رَجُلاً بَعْدَ سَعْدٍ، سَمِعْتُهُ يَقُولُ ‏"‏ ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning — Saʼddan keyin — biror kishiga: «Ota-onam senga fido boʻlsin», — deganini hech koʻrmadim. Men u zotning unga (Saʼdga): «Ot (oʻqingni)! Ota-onam senga fido boʻlsin», — deganini eshitdim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг — Саъддан кейин — бирор кишига: «Ота-онам сенга фидо бўлсин», — деганини ҳеч кўрмадим. Мен у зотнинг унга (Саъдга): «От (ўқингни)! Ота-онам сенга фидо бўлсин», — деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ عَمْرٌو حَدَّثَنِي أَبُو الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدِي جَارِيَتَانِ تُغَنِّيَانِ بِغِنَاءِ بُعَاثَ، فَاضْطَجَعَ عَلَى الْفِرَاشِ وَحَوَّلَ وَجْهَهُ، فَدَخَلَ أَبُو بَكْرٍ فَانْتَهَرَنِي وَقَالَ مِزْمَارَةُ الشَّيْطَانِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ دَعْهُمَا ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا غَفَلَ غَمَزْتُهُمَا فَخَرَجَتَا‏.‏ قَالَتْ وَكَانَ يَوْمُ عِيدٍ يَلْعَبُ السُّودَانُ بِالدَّرَقِ وَالْحِرَابِ، فَإِمَّا سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِمَّا قَالَ ‏"‏ تَشْتَهِينَ تَنْظُرِينَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَأَقَامَنِي وَرَاءَهُ خَدِّي عَلَى خَدِّهِ وَيَقُولُ ‏"‏ دُونَكُمْ بَنِي أَرْفِدَةَ ‏"‏‏.‏ حَتَّى إِذَا مَلِلْتُ قَالَ ‏"‏ حَسْبُكِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاذْهَبِي ‏"‏‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، فَلَمَّا غَفَلَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ mening uyimga keldi — ikki qiz mening yonimda Buos (kuni) qoʻshiqlarini kuylayotgan edi (Buos — Islomdan oldin ansorlarning ikki qabilasi, yaʼni Xazraj va Avs orasidagi urush haqidagi voqea). Paygʻambar ﷺ toʻshakka yonboshlab, yuzini boshqa tomonga burdi. Abu Bakr kirib keldi va meni koʻrib koyidi hamda eʼtiroz bildirib: «Allohning Rasuli ﷺ ning huzurida shayton (cholgʻu) asbobimi?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ yuzini unga burib: «Ularni qoʻyib ber», — dedi. Abu Bakr eʼtiborsiz (boʻlib turgan) paytda, men ikki qizga (ketishlari uchun) ishora qildim va ular chiqib ketdi. Bu — Iyd kuni edi va (oʻshanda) habashlar charm qalqonlar va nayzalar bilan (mahorat) oʻyini koʻrsatardi. Yo men Allohning Rasuli ﷺ dan (koʻrsatuvni koʻrishni) soʻradim, yo u zotning oʻzi mendan — koʻrsatuvni koʻrishni xohlaysanmi, deb — soʻradi. Men ‹ha› deb javob berdim. Soʻng u zot meni oʻz orqasida turgʻazdi — mening yuzim (yonogʻim) u zotning yuzi (yonogʻi)ga tegib turardi — va u zot: «Davom etinglar, ey Bani Arfida (yaʼni habashlar)!» — der edi. Men charchaganimda, u zot mendan — shu yetarlimi, deb — soʻradi. Men ‹ha› deb javob berdim va u zot menga (ketishimga) ruxsat berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ менинг уйимга келди — икки қиз менинг ёнимда Буос (куни) қўшиқларини куйлаётган эди (Буос — Исломдан олдин ансорларнинг икки қабиласи, яъни Хазраж ва Авс орасидаги уруш ҳақидаги воқеа). Пайғамбар ﷺ тўшакка ёнбошлаб, юзини бошқа томонга бурди. Абу Бакр кириб келди ва мени кўриб койиди ҳамда эътироз билдириб: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳузурида шайтон (чолғу) асбобими?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ юзини унга буриб: «Уларни қўйиб бер», — деди. Абу Бакр эътиборсиз (бўлиб турган) пайтда, мен икки қизга (кетишлари учун) ишора қилдим ва улар чиқиб кетди. Бу — Ийд куни эди ва (ўшанда) ҳабашлар чарм қалқонлар ва найзалар билан (маҳорат) ўйини кўрсатарди. Ё мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан (кўрсатувни кўришни) сўрадим, ё у зотнинг ўзи мендан — кўрсатувни кўришни хоҳлайсанми, деб — сўради. Мен ‹ҳа› деб жавоб бердим. Сўнг у зот мени ўз орқасида турғазди — менинг юзим (ёноғим) у зотнинг юзи (ёноғи)га тегиб турарди — ва у зот: «Давом этинглар, эй Бани Арфида (яъни ҳабашлар)!» — дер эди. Мен чарчаганимда, у зот мендан — шу етарлими, деб — сўради. Мен ‹ҳа› деб жавоб бердим ва у зот менга (кетишимга) рухсат берди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَحْسَنَ النَّاسِ وَأَشْجَعَ النَّاسِ، وَلَقَدْ فَزِعَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ لَيْلَةً فَخَرَجُوا نَحْوَ الصَّوْتِ فَاسْتَقْبَلَهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَقَدِ اسْتَبْرَأَ الْخَبَرَ، وَهْوَ عَلَى فَرَسٍ لأَبِي طَلْحَةَ عُرْىٍ وَفِي عُنُقِهِ السَّيْفُ وَهْوَ يَقُولُ ‏"‏ لَمْ تُرَاعُوا لَمْ تُرَاعُوا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَجَدْنَاهُ بَحْرًا ‏"‏‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لَبَحْرٌ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — odamlarning eng yaxshisi va eng botiri edi. Bir marta Madina ahli kechasi qoʻrqib ketdi; bas, ular (oʻzlarini qoʻrqitgan) shovqin tomon yoʻl oldi. Paygʻambar ﷺ — haqiqatni (oʻzi) aniqlab (qaytayotganida) — ularni (yoʻlda) uchratdi. U zot Abu Talhaga tegishli — egarsiz bir otga mingan, boʻyniga qilich osilgan holda edi va: «Qoʻrqmanglar! Qoʻrqmanglar!» — der edi. U zot yana: «Men uni (yaʼni otni) juda tez (chopadigan) topdim», — dedi (yoki: «Bu ot juda tez (chopadigan)», — dedi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — одамларнинг энг яхшиси ва энг ботири эди. Бир марта Мадина аҳли кечаси қўрқиб кетди; бас, улар (ўзларини қўрқитган) шовқин томон йўл олди. Пайғамбар ﷺ — ҳақиқатни (ўзи) аниқлаб (қайтаётганида) — уларни (йўлда) учратди. У зот Абу Талҳага тегишли — эгарсиз бир отга минган, бўйнига қилич осилган ҳолда эди ва: «Қўрқманглар! Қўрқманглар!» — дер эди. У зот яна: «Мен уни (яъни отни) жуда тез (чопадиган) топдим», — деди (ёки: «Бу от жуда тез (чопадиган)», — деди).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ حَبِيبٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا أُمَامَةَ، يَقُولُ لَقَدْ فَتَحَ الْفُتُوحَ قَوْمٌ مَا كَانَتْ حِلْيَةُ سُيُوفِهِمِ الذَّهَبَ وَلاَ الْفِضَّةَ، إِنَّمَا كَانَتْ حِلْيَتُهُمُ الْعَلاَبِيَّ وَالآنُكَ وَالْحَدِيدَ‏.‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Baʼzi odamlar koʻp mamlakatlarni fath qildi va ularning qilichlari — na oltin, na kumush bilan — bezatilgan emas edi; balki ular charm, qoʻrgʻoshin va temir bilan bezatilgan edi.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Баъзи одамлар кўп мамлакатларни фатҳ қилди ва уларнинг қиличлари — на олтин, на кумуш билан — безатилган эмас эди; балки улар чарм, қўрғошин ва темир билан безатилган эди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سِنَانُ بْنُ أَبِي سِنَانٍ الدُّؤَلِيُّ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَ أَنَّهُ، غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِبَلَ نَجْدٍ، فَلَمَّا قَفَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَفَلَ مَعَهُ، فَأَدْرَكَتْهُمُ الْقَائِلَةُ فِي وَادٍ كَثِيرِ الْعِضَاهِ، فَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَتَفَرَّقَ النَّاسُ يَسْتَظِلُّونَ بِالشَّجَرِ، فَنَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَحْتَ سَمُرَةٍ وَعَلَّقَ بِهَا سَيْفَهُ وَنِمْنَا نَوْمَةً، فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدْعُونَا وَإِذَا عِنْدَهُ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ هَذَا اخْتَرَطَ عَلَىَّ سَيْفِي وَأَنَا نَائِمٌ، فَاسْتَيْقَظْتُ وَهْوَ فِي يَدِهِ صَلْتًا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَنْ يَمْنَعُكَ مِنِّي فَقُلْتُ ‏"‏ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ ثَلاَثًا وَلَمْ يُعَاقِبْهُ وَجَلَسَ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir gʻazotda qatnashish uchun Allohning Rasuli ﷺ bilan birga Najd tomon yoʻl oldi. Allohning Rasuli ﷺ qaytganida, u (Jobir) ham u zot bilan qaytdi. Ular — koʻp tikanli daraxtlari boʻlgan bir vodiyda ekanlarida — peshin (vaqti) keldi. Allohning Rasuli ﷺ va odamlar (ulovlaridan) tushib, daraxtlar soyasida dam olish uchun tarqaldi. Allohning Rasuli ﷺ bir daraxt ostida dam olib, qilichini unga osib qoʻydi. Biz hammamiz mizgʻib (uxlab) oldik va birdan Allohning Rasuli ﷺ bizni chaqirayotganini eshitdik. (Uygʻonib) qarasak, u zotning yonida bir badaviy (turibdi). Paygʻambar ﷺ: «Bu badaviy — men uxlab yotganimda — qilichimni (qinidan) sugʻurib oldi va men uygʻonganimda, uning qoʻlida — yalangʻoch (qinidan chiqarilgan) qilichni — koʻrdim; u: ‹Seni mendan kim qutqaradi?› — deb (meni) qoʻrqitdi. Men uch marta: ‹Alloh›, — dedim», — dedi. Paygʻambar ﷺ uni jazolamadi, balki (joyiga) oʻtirdi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир ғазотда қатнашиш учун Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга Нажд томон йўл олди. Аллоҳнинг Расули ﷺ қайтганида, у (Жобир) ҳам у зот билан қайтди. Улар — кўп тиканли дарахтлари бўлган бир водийда эканларида — пешин (вақти) келди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ва одамлар (уловларидан) тушиб, дарахтлар соясида дам олиш учун тарқалди. Аллоҳнинг Расули ﷺ бир дарахт остида дам олиб, қиличини унга осиб қўйди. Биз ҳаммамиз мизғиб (ухлаб) олдик ва бирдан Аллоҳнинг Расули ﷺ бизни чақираётганини эшитдик. (Уйғониб) қарасак, у зотнинг ёнида бир бадавий (турибди). Пайғамбар ﷺ: «Бу бадавий — мен ухлаб ётганимда — қиличимни (қинидан) суғуриб олди ва мен уйғонганимда, унинг қўлида — яланғоч (қинидан чиқарилган) қилични — кўрдим; у: ‹Сени мендан ким қутқаради?› — деб (мени) қўрқитди. Мен уч марта: ‹Аллоҳ›, — дедим», — деди. Пайғамбар ﷺ уни жазоламади, балки (жойига) ўтирди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ جُرْحِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم يَوْمَ أُحُدٍ‏.‏ فَقَالَ جُرِحَ وَجْهُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَكُسِرَتْ رَبَاعِيَتُهُ وَهُشِمَتِ الْبَيْضَةُ عَلَى رَأْسِهِ، فَكَانَتْ فَاطِمَةُ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ تَغْسِلُ الدَّمَ وَعَلِيٌّ يُمْسِكُ، فَلَمَّا رَأَتْ أَنَّ الدَّمَ لاَ يَزِيدُ إِلاَّ كَثْرَةً أَخَذَتْ حَصِيرًا فَأَحْرَقَتْهُ حَتَّى صَارَ رَمَادًا ثُمَّ أَلْزَقَتْهُ، فَاسْتَمْسَكَ الدَّمُ‏.‏

Sahl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan Uhud (jangi) kuni Paygʻambar ﷺ ning yarasi haqida soʻralganda, u: «Paygʻambar ﷺ ning yuzi yaralandi, old tishlaridan biri sindi va boshidagi dubulgʻa parchalandi. Fotima qonni yuvar, Ali esa suv tutib turardi. U (Fotima) qon toʻxtovsiz koʻpayib borayotganini koʻrgach, bir (xurmo bargidan toʻqilgan) boʻyrani — kulga aylangunicha — kuydirdi va uni yaraga qoʻydi; shu tariqa qon (oqishi) toʻxtadi», — dedi.Саҳл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан Уҳуд (жанги) куни Пайғамбар ﷺ нинг яраси ҳақида сўралганда, у: «Пайғамбар ﷺ нинг юзи яраланди, олд тишларидан бири синди ва бошидаги дубулға парчаланди. Фотима қонни ювар, Али эса сув тутиб турарди. У (Фотима) қон тўхтовсиз кўпайиб бораётганини кўргач, бир (хурмо баргидан тўқилган) бўйрани — кулга айлангунича — куйдирди ва уни ярага қўйди; шу тариқа қон (оқиши) тўхтади», — деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ مَا تَرَكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ سِلاَحَهُ وَبَغْلَةً بَيْضَاءَ وَأَرْضًا جَعَلَهَا صَدَقَةً‏.‏

Amr ibn Horis (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ vafotidan keyin oʻzidan — qurol-yarogʻi, oq xachiri va Xaybardagi — sadaqaga berilishini (vasiyat qilgan) bir parcha yeridan boshqa — hech narsa qoldirmadi.Амр ибн Ҳорис (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ вафотидан кейин ўзидан — қурол-яроғи, оқ хачири ва Хайбардаги — садақага берилишини (васият қилган) бир парча еридан бошқа — ҳеч нарса қолдирмади.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنَا سِنَانُ بْنُ أَبِي سِنَانٍ، وَأَبُو سَلَمَةَ أَنَّ جَابِرًا، أَخْبَرَهُ‏.‏ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سِنَانِ بْنِ أَبِي سِنَانٍ الدُّؤَلِيِّ، أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، غَزَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَدْرَكَتْهُمُ الْقَائِلَةُ فِي وَادٍ كَثِيرِ الْعِضَاهِ، فَتَفَرَّقَ النَّاسُ فِي الْعِضَاهِ يَسْتَظِلُّونَ بِالشَّجَرِ، فَنَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم تَحْتَ شَجَرَةٍ فَعَلَّقَ بِهَا سَيْفَهُ ثُمَّ نَامَ، فَاسْتَيْقَظَ وَعِنْدَهُ رَجُلٌ وَهْوَ لاَ يَشْعُرُ بِهِ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ هَذَا اخْتَرَطَ سَيْفِي ‏"‏‏.‏ فَقَالَ مَنْ يَمْنَعُكَ قُلْتُ ‏"‏ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ فَشَامَ السَّيْفَ، فَهَا هُوَ ذَا جَالِسٌ، ثُمَّ لَمْ يُعَاقِبْهُ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Allohning Rasuli ﷺ bilan birga bir gʻazotda qatnashdi. Ular — koʻp tikanli daraxtlari boʻlgan bir vodiyda ekanlarida — peshin (vaqti) keldi. Odamlar daraxtlar soyasida dam olish uchun tarqaldi. Paygʻambar ﷺ bir daraxt ostida dam olib, qilichini unga osdi, soʻng uxladi. Soʻng u zot uygʻonib, yonida — ilgari boʻlmagan bir kishini — koʻrdi. Paygʻambar ﷺ: «Bu (kishi) qilichimni (qinidan) oldi va: ‹Seni mendan kim qutqaradi?› — dedi. Men: ‹Alloh›, — dedim. Bas, u qilichni qiniga qaytarib soldi; mana, uni (shu yerda) oʻtirganini koʻrib turibsizlar», — dedi. Har holda, Paygʻambar ﷺ uni jazolamadi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга бир ғазотда қатнашди. Улар — кўп тиканли дарахтлари бўлган бир водийда эканларида — пешин (вақти) келди. Одамлар дарахтлар соясида дам олиш учун тарқалди. Пайғамбар ﷺ бир дарахт остида дам олиб, қиличини унга осди, сўнг ухлади. Сўнг у зот уйғониб, ёнида — илгари бўлмаган бир кишини — кўрди. Пайғамбар ﷺ: «Бу (киши) қиличимни (қинидан) олди ва: ‹Сени мендан ким қутқаради?› — деди. Мен: ‹Аллоҳ›, — дедим. Бас, у қилични қинига қайтариб солди; мана, уни (шу ерда) ўтирганини кўриб турибсизлар», — деди. Ҳар ҳолда, Пайғамбар ﷺ уни жазоламади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيِّ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا كَانَ بِبَعْضِ طَرِيقِ مَكَّةَ تَخَلَّفَ مَعَ أَصْحَابٍ لَهُ مُحْرِمِينَ وَهْوَ غَيْرُ مُحْرِمٍ، فَرَأَى حِمَارًا وَحْشِيًّا فَاسْتَوَى عَلَى فَرَسِهِ، فَسَأَلَ أَصْحَابَهُ أَنْ يُنَاوِلُوهُ سَوْطَهُ فَأَبَوْا، فَسَأَلَهُمْ رُمْحَهُ فَأَبَوْا، فَأَخَذَهُ ثُمَّ شَدَّ عَلَى الْحِمَارِ فَقَتَلَهُ، فَأَكَلَ مِنْهُ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، وَأَبَى بَعْضٌ، فَلَمَّا أَدْرَكُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلُوهُ عَنْ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ إِنَّمَا هِيَ طُعْمَةٌ أَطْعَمَكُمُوهَا اللَّهُ ‏"‏‏.‏ وَعَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ فِي الْحِمَارِ الْوَحْشِيِّ مِثْلُ حَدِيثِ أَبِي النَّضْرِ قَالَ ‏"‏ هَلْ مَعَكُمْ مِنْ لَحْمِهِ شَىْءٌ ‏"‏‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Allohning Rasuli ﷺ bilan birga edi va ular Makka yoʻlining bir qismini bosib oʻtganda, u va baʼzi sheriklari orqada qoldi. Bular (sheriklar) ehrom holatida, u esa ehrom holatida emas edi. U bir yovvoyi eshak (qulon)ni koʻrib, otiga mindi va sheriklaridan — qamchisini berishni — soʻradi, lekin ular rad etdi. Soʻng u ulardan — nayzasini berishni — soʻradi, lekin ular rad etdi; bas, u uni oʻzi olib, qulonga hujum qildi va uni oʻldirdi. Paygʻambar ﷺ ning sheriklaridan baʼzilari uning (goʻshtidan) yedi, baʼzilari esa yeyishdan bosh tortdi. Ular Allohning Rasuli ﷺ ga yetib olgach, undan bu haqda soʻradi va u zot: «Bu — Alloh sizlarga (rizq qilib) bergan bir taom edi», — dedi (Yana: Allohning Rasuli ﷺ: «Uning goʻshtidan biror (qismi) sizlarda bormi?» — deb soʻradi, deyiladi).Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга эди ва улар Макка йўлининг бир қисмини босиб ўтганда, у ва баъзи шериклари орқада қолди. Булар (шериклар) эҳром ҳолатида, у эса эҳром ҳолатида эмас эди. У бир ёввойи эшак (қулон)ни кўриб, отига минди ва шерикларидан — қамчисини беришни — сўради, лекин улар рад этди. Сўнг у улардан — найзасини беришни — сўради, лекин улар рад этди; бас, у уни ўзи олиб, қулонга ҳужум қилди ва уни ўлдирди. Пайғамбар ﷺ нинг шерикларидан баъзилари унинг (гўштидан) еди, баъзилари эса ейишдан бош тортди. Улар Аллоҳнинг Расули ﷺ га етиб олгач, ундан бу ҳақда сўради ва у зот: «Бу — Аллоҳ сизларга (ризқ қилиб) берган бир таом эди», — деди (Яна: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Унинг гўштидан бирор (қисми) сизларда борми?» — деб сўради, дейилади).

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي قُبَّةٍ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَنْشُدُكَ عَهْدَكَ وَوَعْدَكَ، اللَّهُمَّ إِنْ شِئْتَ لَمْ تُعْبَدْ بَعْدَ الْيَوْمِ ‏"‏‏.‏ فَأَخَذَ أَبُو بَكْرٍ بِيَدِهِ فَقَالَ حَسْبُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَقَدْ أَلْحَحْتَ عَلَى رَبِّكَ، وَهْوَ فِي الدِّرْعِ، فَخَرَجَ وَهْوَ يَقُولُ ‏[quran sura="54" aya_start="45" aya_end="46"]{‏سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ * بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ ‏}‏‏.‏ وَقَالَ وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا خَالِدٌ يَوْمَ بَدْرٍ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — (Badr jangi kuni) chodirda (turib): «Allohim! Men Sendan Oʻz ahding va vaʼdangni bajarishingni soʻrayman. Allohim! Agar Sen (moʻminlarni halok qilishni) xohlasang, bugundan keyin Senga hech qachon ibodat qilinmaydi», — dedi. Abu Bakr uning qoʻlidan ushlab: «Yetar, yo Allohning Paygʻambari! Sen Allohga juda (qattiq) yalinib soʻrading», — dedi. U zot oʻsha paytda sovutini kiygan edi. U zot — menga: ‹(Mushriklar) toʻdasi yaqinda magʻlub etiladi va ular orqalarini oʻgirib (qochadi). Yoʻq! Balki (qiyomat) Soati — ularning (jazolanish) muddatidir va oʻsha Soat — (dunyodagi magʻlubiyatidan koʻra) yanada dahshatli va yanada achchiqroqdir› (Qamar, 45-46) — deb — tashqariga chiqdi. Xolid: «Bu — Badr jangi kuni (boʻlgan) edi», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — (Бадр жанги куни) чодирда (туриб): «Аллоҳим! Мен Сендан Ўз аҳдинг ва ваъдангни бажаришингни сўрайман. Аллоҳим! Агар Сен (мўминларни ҳалок қилишни) хоҳласанг, бугундан кейин Сенга ҳеч қачон ибодат қилинмайди», — деди. Абу Бакр унинг қўлидан ушлаб: «Етар, ё Аллоҳнинг Пайғамбари! Сен Аллоҳга жуда (қаттиқ) ялиниб сўрадинг», — деди. У зот ўша пайтда совутини кийган эди. У зот — менга: ‹(Мушриклар) тўдаси яқинда мағлуб этилади ва улар орқаларини ўгириб (қочади). Йўқ! Балки (қиёмат) Соати — уларнинг (жазоланиш) муддатидир ва ўша Соат — (дунёдаги мағлубиятидан кўра) янада даҳшатли ва янада аччиқроқдир› (Қамар, 45-46) — деб — ташқарига чиқди. Холид: «Бу — Бадр жанги куни (бўлган) эди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدِرْعُهُ مَرْهُونَةٌ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِثَلاَثِينَ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ‏.‏ وَقَالَ يَعْلَى حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ دِرْعٌ مِنْ حَدِيدٍ‏.‏ وَقَالَ مُعَلًّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ وَقَالَ رَهَنَهُ دِرْعًا مِنْ حَدِيدٍ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ vafot etganida, uning (temir) sovuti — bir yahudiyga oʻttiz soʼ arpaga garovga qoʻyilgan edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ вафот этганида, унинг (темир) совути — бир яҳудийга ўттиз сў арпага гаровга қўйилган эди.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَثَلُ الْبَخِيلِ وَالْمُتَصَدِّقِ مَثَلُ رَجُلَيْنِ عَلَيْهِمَا جُبَّتَانِ مِنْ حَدِيدٍ، قَدِ اضْطَرَّتْ أَيْدِيَهُمَا إِلَى تَرَاقِيهِمَا، فَكُلَّمَا هَمَّ الْمُتَصَدِّقُ بِصَدَقَتِهِ اتَّسَعَتْ عَلَيْهِ حَتَّى تُعَفِّيَ أَثَرَهُ، وَكُلَّمَا هَمَّ الْبَخِيلُ بِالصَّدَقَةِ انْقَبَضَتْ كُلُّ حَلْقَةٍ إِلَى صَاحِبَتِهَا وَتَقَلَّصَتْ عَلَيْهِ وَانْضَمَّتْ يَدَاهُ إِلَى تَرَاقِيهِ ‏"‏‏.‏ فَسَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ فَيَجْتَهِدُ أَنْ يُوَسِّعَهَا فَلاَ تَتَّسِعُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Baxil va sadaqa qiluvchi kishining misoli — temir kiyim (zirh) kiygan ikki kishining misoliga oʻxshaydi — (zirh) shu qadar tor (mahkam)ki, ularning qoʻllari (oʻmrov suyaklariga) majburan koʻtarilib qolgan. Bas, sadaqa qiluvchi kishi qachon sadaqa qilmoqchi boʻlsa, uning kiyimi (zirhi) — uning izlarini oʻchirib yuboradigan darajada — butun tanasiga keng yoyiladi; lekin baxil qachon sadaqa qilmoqchi boʻlsa, (zirhning) halqalari bir-biriga yaqinlashib, uning tanasini siqadi va qoʻllari oʻmrov suyaklariga (yopishib) qoladi», — dedi. Abu Hurayra Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdi: «Bas, baxil uni (zirhni) kengaytirishga urinadi, lekin (urinishi) behuda (boʻladi)».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бахил ва садақа қилувчи кишининг мисоли — темир кийим (зирҳ) кийган икки кишининг мисолига ўхшайди — (зирҳ) шу қадар тор (маҳкам)ки, уларнинг қўллари (ўмров суякларига) мажбуран кўтарилиб қолган. Бас, садақа қилувчи киши қачон садақа қилмоқчи бўлса, унинг кийими (зирҳи) — унинг изларини ўчириб юборадиган даражада — бутун танасига кенг ёйилади; лекин бахил қачон садақа қилмоқчи бўлса, (зирҳнинг) ҳалқалари бир-бирига яқинлашиб, унинг танасини сиқади ва қўллари ўмров суякларига (ёпишиб) қолади», — деди. Абу Ҳурайра Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитди: «Бас, бахил уни (зирҳни) кенгайтиришга уринади, лекин (уриниши) беҳуда (бўлади)».

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، مُسْلِمٍ ـ هُوَ ابْنُ صُبَيْحٍ ـ عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ، قَالَ انْطَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِحَاجَتِهِ ثُمَّ أَقْبَلَ، فَلَقِيتُهُ بِمَاءٍ، وَعَلَيْهِ جُبَّةٌ شَأْمِيَّةٌ، فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَغَسَلَ وَجْهَهُ، فَذَهَبَ يُخْرِجُ يَدَيْهِ مِنْ كُمَّيْهِ فَكَانَا ضَيِّقَيْنِ، فَأَخْرَجَهُمَا مِنْ تَحْتُ، فَغَسَلَهُمَا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَعَلَى خُفَّيْهِ‏.‏

Mugʻira ibn Shuʼba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ hojat chiqarish (tahorat sindirish) uchun (tashqariga) chiqdi va qaytganida, men u zotga biroz suv keltirdim. U zot — Shomiy jubba (chopon) kiygan holda — tahorat qildi. U zot ogʻzini chaydi, burnini (suv tortib, soʻng puflab) yuvdi va yuzini yuvdi. Soʻng u zot qoʻllarini yeng(lar)idan chiqarmoqchi boʻldi, lekin ular tor edi; shuning uchun u zot ularni (jubbaning) ostidan chiqarib, yuvdi va boshini mash qilib, maʼsilarini (xufaynlarini) mash qildi.Муғира ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳожат чиқариш (таҳорат синдириш) учун (ташқарига) чиқди ва қайтганида, мен у зотга бироз сув келтирдим. У зот — Шомий жубба (чопон) кийган ҳолда — таҳорат қилди. У зот оғзини чайди, бурнини (сув тортиб, сўнг пуфлаб) ювди ва юзини ювди. Сўнг у зот қўлларини енг(лар)идан чиқармоқчи бўлди, лекин улар тор эди; шунинг учун у зот уларни (жуббанинг) остидан чиқариб, ювди ва бошини маш қилиб, маъсиларини (хуфайнларини) маш қилди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَخَّصَ لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ فِي قَمِيصٍ مِنْ حَرِيرٍ، مِنْ حِكَّةٍ كَانَتْ بِهِمَا‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Abdurrahmon ibn Avf va Zubayrga — ularda qichishtiradigan teri kasalligi boʻlgani uchun — ipak koʻylak kiyishga ruxsat berdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Абдурраҳмон ибн Авф ва Зубайрга — уларда қичиштирадиган тери касаллиги бўлгани учун — ипак кўйлак кийишга рухсат берди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ عَبْدَ، الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرَ شَكَوَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ـ يَعْنِي الْقَمْلَ ـ فَأَرْخَصَ لَهُمَا فِي الْحَرِيرِ، فَرَأَيْتُهُ عَلَيْهِمَا فِي غَزَاةٍ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Avf va Zubayr Paygʻambar ﷺ ga — bitlar (keltirib chiqargan qichishish) haqida — shikoyat qildi; bas, u zot ularga ipak kiyim kiyishga ruxsat berdi. Men ularni bir muqaddas jangda shunday kiyim kiyganini koʻrdim.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Авф ва Зубайр Пайғамбар ﷺ га — битлар (келтириб чиқарган қичишиш) ҳақида — шикоят қилди; бас, у зот уларга ипак кийим кийишга рухсат берди. Мен уларни бир муқаддас жангда шундай кийим кийганини кўрдим.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، أَخْبَرَنِي قَتَادَةُ، أَنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ قَالَ رَخَّصَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ فِي حَرِيرٍ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Abdurrahmon ibn Avf va Zubayr ibn Avvomga ipak kiyishga ruxsat berdi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Абдурраҳмон ибн Авф ва Зубайр ибн Аввомга ипак кийишга рухсат берди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، رَخَّصَ أَوْ رُخِّصَ لِحِكَّةٍ بِهِمَا‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ularga (yaʼni Abdurrahmon va Zubayrga) — ular chekkan qichishish sababli — (ipak kiyish) ruxsat etilgan edi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Уларга (яъни Абдурраҳмон ва Зубайрга) — улар чеккан қичишиш сабабли — (ипак кийиш) рухсат этилган эди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَمْرِو بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ مِنْ كَتِفٍ يَحْتَزُّ مِنْهَا، ثُمَّ دُعِيَ إِلَى الصَّلاَةِ فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَزَادَ فَأَلْقَى السِّكِّينَ‏.‏

Umayya az-Zamriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ni — (qoʻy) kuragidan (goʻsht) kesib yeb turganini — koʻrdim; soʻng u zot namozga chaqirildi va u zot — tahoratini yangilamasdan — namoz oʻqidi. Zuhriy (rahimahulloh)dan (yuqoridagidek rivoyat qilinadi) va u: «Paygʻambar ﷺ pichoqni qoʻyib qoʻydi», — deb qoʻshdi.Умайя аз-Замрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ ни — (қўй) курагидан (гўшт) кесиб еб турганини — кўрдим; сўнг у зот намозга чақирилди ва у зот — таҳоратини янгиламасдан — намоз ўқиди. Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ)дан (юқоридагидек ривоят қилинади) ва у: «Пайғамбар ﷺ пичоқни қўйиб қўйди», — деб қўшди.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ يَزِيدَ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، أَنَّ عُمَيْرَ بْنَ الأَسْوَدِ الْعَنْسِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، أَتَى عُبَادَةَ بْنَ الصَّامِتِ وَهْوَ نَازِلٌ فِي سَاحِلِ حِمْصَ، وَهْوَ فِي بِنَاءٍ لَهُ وَمَعَهُ أُمُّ حَرَامٍ، قَالَ عُمَيْرٌ فَحَدَّثَتْنَا أُمُّ حَرَامٍ أَنَّهَا سَمِعَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَوَّلُ جَيْشٍ مِنْ أُمَّتِي يَغْزُونَ الْبَحْرَ قَدْ أَوْجَبُوا ‏"‏‏.‏ قَالَتْ أُمُّ حَرَامٍ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا فِيهِمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَنْتِ فِيهِمْ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَّلُ جَيْشٍ مِنْ أُمَّتِي يَغْزُونَ مَدِينَةَ قَيْصَرَ مَغْفُورٌ لَهُمْ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ أَنَا فِيهِمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ لاَ ‏"‏‏.‏

Xolid ibn Maʼdon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Umayr ibn Asvad al-Anasiy unga aytdiki, u — Ubada ibn Somitning oldiga, u (Ubada) Hims (yaqinidagi) dengiz sohilidagi uyida xotini Ummu Harom bilan turgan paytda — bordi. Umayr: «Ummu Harom bizga xabar berdiki, u Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitgan: ‹Mening ummatimdan — birinchi boʻlib dengiz yurishini amalga oshiradigan — guruhga jannat ato qilingan›. Ummu Harom qoʻshdi: ‹Men: «Yo Rasululloh! Men ularning orasida boʻlamanmi?» — dedim. U zot: «Sen ularning orasidasan», — dedi. Soʻng Paygʻambar ﷺ: «Mening ummatimdan — birinchi boʻlib Qaysar (Sezar) shahriga hujum qiladigan qoʻshin — gunohlari kechiriladi», — dedi. Men: «Men ulardan biri boʻlamanmi, yo Rasululloh?» — dedim. U zot ‹yoʻq› deb javob berdi›», — dedi.Холид ибн Маъдон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Умайр ибн Асвад ал-Анасий унга айтдики, у — Убада ибн Сомитнинг олдига, у (Убада) Ҳимс (яқинидаги) денгиз соҳилидаги уйида хотини Умму Ҳаром билан турган пайтда — борди. Умайр: «Умму Ҳаром бизга хабар бердики, у Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитган: ‹Менинг умматимдан — биринчи бўлиб денгиз юришини амалга оширадиган — гуруҳга жаннат ато қилинган›. Умму Ҳаром қўшди: ‹Мен: «Ё Расулуллоҳ! Мен уларнинг орасида бўламанми?» — дедим. У зот: «Сен уларнинг орасидасан», — деди. Сўнг Пайғамбар ﷺ: «Менинг умматимдан — биринчи бўлиб Қайсар (Сезар) шаҳрига ҳужум қиладиган қўшин — гуноҳлари кечирилади», — деди. Мен: «Мен улардан бири бўламанми, ё Расулуллоҳ?» — дедим. У зот ‹йўқ› деб жавоб берди›», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تُقَاتِلُونَ الْيَهُودَ حَتَّى يَخْتَبِيَ أَحَدُهُمْ وَرَاءَ الْحَجَرِ فَيَقُولُ يَا عَبْدَ اللَّهِ هَذَا يَهُودِيٌّ وَرَائِي فَاقْتُلْهُ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sizlar (yaʼni musulmonlar) yahudiylar bilan jang qilasizlar — shu darajadaki, ulardan baʼzilari toshlar orqasiga yashirinadi. Toshlar (ularni oshkor qilib): ‹Ey Abdulloh (yaʼni Allohning bandasi)! Mening orqamda bir yahudiy yashiringan; kel, uni oʻldir!› — deydi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сизлар (яъни мусулмонлар) яҳудийлар билан жанг қиласизлар — шу даражадаки, улардан баъзилари тошлар орқасига яширинади. Тошлар (уларни ошкор қилиб): ‹Эй Абдуллоҳ (яъни Аллоҳнинг бандаси)! Менинг орқамда бир яҳудий яширинган; кел, уни ўлдир!› — дейди», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا الْيَهُودَ حَتَّى يَقُولَ الْحَجَرُ وَرَاءَهُ الْيَهُودِيُّ يَا مُسْلِمُ، هَذَا يَهُودِيٌّ وَرَائِي فَاقْتُلْهُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sizlar yahudiylar bilan jang qilmaguningizcha (Qiyomat) Soati qoyim boʻlmaydi; yahudiy orqasiga yashiringan tosh: ‹Ey musulmon! Mening orqamda bir yahudiy (yashiringan); kel, uni oʻldir!› — deydi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сизлар яҳудийлар билан жанг қилмагунингизча (Қиёмат) Соати қойим бўлмайди; яҳудий орқасига яширинган тош: ‹Эй мусулмон! Менинг орқамда бир яҳудий (яширинган); кел, уни ўлдир!› — дейди», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ الْحَسَنَ، يَقُولُ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ تَغْلِبَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ تُقَاتِلُوا قَوْمًا يَنْتَعِلُونَ نِعَالَ الشَّعَرِ، وَإِنَّ مِنْ أَشْرَاطِ السَّاعَةِ أَنْ تُقَاتِلُوا قَوْمًا عِرَاضَ الْوُجُوهِ، كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطَرَّقَةُ ‏"‏‏.‏

Amr ibn Tagʻlib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «(Qiyomat) Soatining alomatlaridan biri — sizlar qildan (jundan) qilingan poyabzal kiyadigan xalq bilan jang qilishingiz(dir); va Soatning alomatlaridan biri — sizlar — yuzlari charm bilan qoplangan qalqonlarga oʻxshaydigan — keng yuzli xalq bilan jang qilishingiz(dir)», — dedi.Амр ибн Тағлиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «(Қиёмат) Соатининг аломатларидан бири — сизлар қилдан (жундан) қилинган поябзал киядиган халқ билан жанг қилишингиз(дир); ва Соатнинг аломатларидан бири — сизлар — юзлари чарм билан қопланган қалқонларга ўхшайдиган — кенг юзли халқ билан жанг қилишингиз(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ الأَعْرَجِ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا التُّرْكَ صِغَارَ الأَعْيُنِ، حُمْرَ الْوُجُوهِ، ذُلْفَ الأُنُوفِ، كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطَرَّقَةُ، وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا نِعَالُهُمُ الشَّعَرُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Sizlar turklar bilan jang qilmaguningizcha (Qiyomat) Soati qoyim boʻlmaydi — (ular) koʻzlari kichik, yuzlari qizil va burunlari yapaloq xalq(dir); ularning yuzlari charm bilan qoplangan qalqonlarga oʻxshaydi. Sizlar qildan (jundan) qilingan poyabzal kiyadigan xalq bilan jang qilmaguningizcha (ham) Soat qoyim boʻlmaydi», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Сизлар турклар билан жанг қилмагунингизча (Қиёмат) Соати қойим бўлмайди — (улар) кўзлари кичик, юзлари қизил ва бурунлари япалоқ халқ(дир); уларнинг юзлари чарм билан қопланган қалқонларга ўхшайди. Сизлар қилдан (жундан) қилинган поябзал киядиган халқ билан жанг қилмагунингизча (ҳам) Соат қойим бўлмайди», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا نِعَالُهُمُ الشَّعَرُ، وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تُقَاتِلُوا قَوْمًا كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطَرَّقَةُ ‏"‏‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَزَادَ فِيهِ أَبُو الزِّنَادِ عَنِ الأَعْرَجِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، رِوَايَةً ‏"‏ صِغَارَ الأَعْيُنِ، ذُلْفَ الأُنُوفِ، كَأَنَّ وُجُوهَهُمُ الْمَجَانُّ الْمُطْرَقَةُ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlar qildan (jundan) qilingan poyabzal kiyadigan xalq bilan jang qilmaguningizcha (Qiyomat) Soati qoyim boʻlmaydi; va sizlar — yuzlari charm bilan qoplangan qalqonlarga oʻxshaydigan — xalq bilan jang qilmaguningizcha (ham) Soat qoyim boʻlmaydi», — dedi (Abu Hurayra qoʻshdi: «Ular — koʻzlari kichik, burunlari yapaloq va yuzlari charm bilan qoplangan qalqonlarga oʻxshaydigan (xalq) boʻladi»).Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлар қилдан (жундан) қилинган поябзал киядиган халқ билан жанг қилмагунингизча (Қиёмат) Соати қойим бўлмайди; ва сизлар — юзлари чарм билан қопланган қалқонларга ўхшайдиган — халқ билан жанг қилмагунингизча (ҳам) Соат қойим бўлмайди», — деди (Абу Ҳурайра қўшди: «Улар — кўзлари кичик, бурунлари япалоқ ва юзлари чарм билан қопланган қалқонларга ўхшайдиган (халқ) бўлади»).

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ، وَسَأَلَهُ، رَجُلٌ أَكُنْتُمْ فَرَرْتُمْ يَا أَبَا عُمَارَةَ يَوْمَ حُنَيْنٍ قَالَ لاَ، وَاللَّهِ مَا وَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَلَكِنَّهُ خَرَجَ شُبَّانُ أَصْحَابِهِ وَأَخِفَّاؤُهُمْ حُسَّرًا لَيْسَ بِسِلاَحٍ، فَأَتَوْا قَوْمًا رُمَاةً، جَمْعَ هَوَازِنَ وَبَنِي نَصْرٍ، مَا يَكَادُ يَسْقُطُ لَهُمْ سَهْمٌ، فَرَشَقُوهُمْ رَشْقًا مَا يَكَادُونَ يُخْطِئُونَ، فَأَقْبَلُوا هُنَالِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَلَى بَغْلَتِهِ الْبَيْضَاءِ، وَابْنُ عَمِّهِ أَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَقُودُ بِهِ، فَنَزَلَ وَاسْتَنْصَرَ ثُمَّ قَالَ أَنَا النَّبِيُّ لاَ كَذِبْ أَنَا ابْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبْ ثُمَّ صَفَّ أَصْحَابَهُ‏.‏

Abu Ishoq (Baro ibn Ozibdan) rivoyat qiladi: Bir kishi Baro(dan): «Ey Abu Umora! Sizlar Hunayn kuni (hammangiz) qochdingizmi?» — deb soʻradi. U: «Yoʻq, Allohga qasamki! Allohning Rasuli ﷺ qochmadi; lekin uning yosh, qurolsiz sheriklari — Havozin va Bani Nasr qabilasining kamonchilari yonidan oʻtdi — ularning oʻqlari nishonni deyarli xato qilmas edi va ular (mushriklar) ularga oʻq yogʻdirdi, deyarli (birortasini) xato qilmasdan. Shunday qilib, musulmonlar Paygʻambar ﷺ tomon chekindi — u zot esa oʻzining oq xachiriga mingan, uni amakivachchasi Abu Sufyon ibn Horis ibn Abdulmuttalib yetaklab turardi. Paygʻambar ﷺ (xachirdan) tushib, Allohdan gʻalaba (soʻrab) duo qildi; soʻng u zot: ‹Men — Paygʻambarman, (bunda) yolgʻon yoʻq; men — Abdulmuttalibning oʻgʻliman›, — dedi va sheriklarini saflarga tartibga soldi», — deb javob berdi.Абу Ишоқ (Баро ибн Озибдан) ривоят қилади: Бир киши Баро(дан): «Эй Абу Умора! Сизлар Ҳунайн куни (ҳаммангиз) қочдингизми?» — деб сўради. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки! Аллоҳнинг Расули ﷺ қочмади; лекин унинг ёш, қуролсиз шериклари — Ҳавозин ва Бани Наср қабиласининг камончилари ёнидан ўтди — уларнинг ўқлари нишонни деярли хато қилмас эди ва улар (мушриклар) уларга ўқ ёғдирди, деярли (бирортасини) хато қилмасдан. Шундай қилиб, мусулмонлар Пайғамбар ﷺ томон чекинди — у зот эса ўзининг оқ хачирига минган, уни амакиваччаси Абу Суфён ибн Ҳорис ибн Абдулмутталиб етаклаб турарди. Пайғамбар ﷺ (хачирдан) тушиб, Аллоҳдан ғалаба (сўраб) дуо қилди; сўнг у зот: ‹Мен — Пайғамбарман, (бунда) ёлғон йўқ; мен — Абдулмутталибнинг ўғлиман›, — деди ва шерикларини сафларга тартибга солди», — деб жавоб берди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا كَانَ يَوْمُ الأَحْزَابِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَلأَ اللَّهُ بُيُوتَهُمْ وَقُبُورَهُمْ نَارًا، شَغَلُونَا عَنِ الصَّلاَةِ الْوُسْطَى حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ ‏"‏‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ahzob (jamoalar — Xandaq) jangi kuni Allohning Rasuli ﷺ: «Allohim! Ularning (yaʼni kofirlarning) uylarini va qabrlarini olov bilan toʻldir — chunki ular bizni shu qadar (jang bilan) band qildiki, biz — quyosh botgunicha — (asr) namozini oʻqiy olmadik», — dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аҳзоб (жамоалар — Хандақ) жанги куни Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Аллоҳим! Уларнинг (яъни кофирларнинг) уйларини ва қабрларини олов билан тўлдир — чунки улар бизни шу қадар (жанг билан) банд қилдики, биз — қуёш ботгунича — (аср) намозини ўқий олмадик», — деди.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ ذَكْوَانَ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو فِي الْقُنُوتِ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْجِ سَلَمَةَ بْنَ هِشَامٍ، اللَّهُمَّ أَنْجِ الْوَلِيدَ بْنَ الْوَلِيدِ، اللَّهُمَّ أَنْجِ عَيَّاشَ بْنَ أَبِي رَبِيعَةَ، اللَّهُمَّ أَنْجِ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ، اللَّهُمَّ اشْدُدْ وَطْأَتَكَ عَلَى مُضَرَ، اللَّهُمَّ سِنِينَ كَسِنِي يُوسُفَ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ qunutda quyidagi duolarni oʻqir edi: «Allohim! Salama ibn Hishomni qutqar. Allohim! Valid ibn Validni qutqar. Allohim! Ayyosh ibn Robiani qutqar. Allohim! Ojiz (zaif) musulmonlarni qutqar. Allohim! Muzar qabilasiga juda qattiq (azob) ber. Allohim! Ularni — Yusuf (alayhissalom) zamonidagi (ochlik) yillariga oʻxshash — (ochlik) yillari bilan (qiyna)».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ қунутда қуйидаги дуоларни ўқир эди: «Аллоҳим! Салама ибн Ҳишомни қутқар. Аллоҳим! Валид ибн Валидни қутқар. Аллоҳим! Айёш ибн Робиани қутқар. Аллоҳим! Ожиз (заиф) мусулмонларни қутқар. Аллоҳим! Музар қабиласига жуда қаттиқ (азоб) бер. Аллоҳим! Уларни — Юсуф (алайҳиссалом) замонидаги (очлик) йилларига ўхшаш — (очлик) йиллари билан (қийна)».

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الأَحْزَابِ عَلَى الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ مُنْزِلَ الْكِتَابِ سَرِيعَ الْحِسَابِ، اللَّهُمَّ اهْزِمِ الأَحْزَابَ، اللَّهُمَّ اهْزِمْهُمْ وَزَلْزِلْهُمْ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Ahzob (jamoalar — Xandaq) kuni mushriklarga qarshi (yomonlik soʻrab) duo qilib: «Allohim! Ey Muqaddas Kitobni nozil qiluvchi, hisobni tez oluvchi! Allohim, Ahzob (jamoalar)ni magʻlub qil; Allohim, ularni magʻlub qil va larzaga keltir», — dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Аҳзоб (жамоалар — Хандақ) куни мушрикларга қарши (ёмонлик сўраб) дуо қилиб: «Аллоҳим! Эй Муқаддас Китобни нозил қилувчи, ҳисобни тез олувчи! Аллоҳим, Аҳзоб (жамоалар)ни мағлуб қил; Аллоҳим, уларни мағлуб қил ва ларзага келтир», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ، فَقَالَ أَبُو جَهْلٍ وَنَاسٌ مِنْ قُرَيْشٍ، وَنُحِرَتْ جَزُورٌ بِنَاحِيَةِ مَكَّةَ، فَأَرْسَلُوا فَجَاءُوا مِنْ سَلاَهَا، وَطَرَحُوهُ عَلَيْهِ، فَجَاءَتْ فَاطِمَةُ فَأَلْقَتْهُ عَنْهُ، فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ، اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ، اللَّهُمَّ عَلَيْكَ بِقُرَيْشٍ ‏"‏‏.‏ لأَبِي جَهْلِ بْنِ هِشَامٍ، وَعُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَشَيْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ، وَالْوَلِيدِ بْنِ عُتْبَةَ، وَأُبَىِّ بْنِ خَلَفٍ، وَعُقْبَةَ بْنِ أَبِي مُعَيْطٍ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَلَقَدْ رَأَيْتُهُمْ فِي قَلِيبِ بَدْرٍ قَتْلَى‏.‏ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ وَنَسِيتُ السَّابِعَ‏.‏ وَقَالَ يُوسُفُ بْنُ إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ أُمَيَّةُ بْنُ خَلَفٍ‏.‏ وَقَالَ شُعْبَةُ أُمَيَّةُ أَوْ أُبَىٌّ‏.‏ وَالصَّحِيحُ أُمَيَّةُ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ Kaʼba soyasida namoz oʻqiyotgan edi. Abu Jahl va baʼzi qurayshlik kishilar — Makkada biror joyda soʻyilgan urgʻochi tuyaning ich (qorin) chiqindilarini olib kelish uchun — birovni yubordi; u (kishi) ularni keltirganda, ular ularni Paygʻambar ﷺ ning ustiga qoʻydi (tashladi). Soʻng Fotima (Paygʻambarning qizi) kelib, ularni u zotdan uloqtirib tashladi va u zot: «Allohim! Qurayshni (mushriklarini) halok qil; Allohim! Qurayshni halok qil; Allohim! Qurayshni halok qil», — deb — ayniqsa Abu Jahl ibn Hishom, Utba ibn Robia, Shayba ibn Robia, Valid ibn Utba, Ubay ibn Xalaf va Uqba ibn Abu Muaytni nomma-nom (zikr qilib) — (duo qildi). (Rivoyatchi Abdulloh qoʻshdi: «Men ularning hammasini oʻldirilgan va Badr qudugʻiga tashlangan holda koʻrdim»).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ Каъба соясида намоз ўқиётган эди. Абу Жаҳл ва баъзи қурайшлик кишилар — Маккада бирор жойда сўйилган урғочи туянинг ич (қорин) чиқиндиларини олиб келиш учун — бировни юборди; у (киши) уларни келтирганда, улар уларни Пайғамбар ﷺ нинг устига қўйди (ташлади). Сўнг Фотима (Пайғамбарнинг қизи) келиб, уларни у зотдан улоқтириб ташлади ва у зот: «Аллоҳим! Қурайшни (мушрикларини) ҳалок қил; Аллоҳим! Қурайшни ҳалок қил; Аллоҳим! Қурайшни ҳалок қил», — деб — айниқса Абу Жаҳл ибн Ҳишом, Утба ибн Робиа, Шайба ибн Робиа, Валид ибн Утба, Убай ибн Халаф ва Уқба ибн Абу Муайтни номма-ном (зикр қилиб) — (дуо қилди). (Ривоятчи Абдуллоҳ қўшди: «Мен уларнинг ҳаммасини ўлдирилган ва Бадр қудуғига ташланган ҳолда кўрдим»).

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ الْيَهُودَ، دَخَلُوا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكَ‏.‏ فَلَعَنْتُهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا لَكِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أَوَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالُوا قَالَ ‏"‏ فَلَمْ تَسْمَعِي مَا قُلْتُ وَعَلَيْكُمْ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta yahudiylar Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Sizga oʻlim boʻlsin (assomu alaykum)», — dedi. Bas, men ularni qargʻadim. Paygʻambar ﷺ: «Nima boʻldi?» — dedi. Men: «Ular nima deganini eshitmadingizmi?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Men (ularga) nima deb javob berganimni eshitmadingmi? (Men): ‹Sizga (ham) shu boʻlsin (va alaykum)›, — dedim», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта яҳудийлар Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Сизга ўлим бўлсин (ассому алайкум)», — деди. Бас, мен уларни қарғадим. Пайғамбар ﷺ: «Нима бўлди?» — деди. Мен: «Улар нима деганини эшитмадингизми?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Мен (уларга) нима деб жавоб берганимни эшитмадингми? (Мен): ‹Сизга (ҳам) шу бўлсин (ва алайкум)›, — дедим», — деди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمِّهِ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ، وَقَالَ ‏"‏ فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الأَرِيسِيِّينَ ‏"‏‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Qaysarga (Sezarga) xat yozib: «Agar sen Islomni rad etsang, dehqonlaring (yaʼni xalqing)ning gunohi uchun sen javobgar boʻlasan», — dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Қайсарга (Сезарга) хат ёзиб: «Агар сен Исломни рад эцанг, деҳқонларинг (яъни халқинг)нинг гуноҳи учун сен жавобгар бўласан», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ، قَالَ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه قَدِمَ طُفَيْلُ بْنُ عَمْرٍو الدَّوْسِيُّ وَأَصْحَابُهُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ دَوْسًا عَصَتْ وَأَبَتْ، فَادْعُ اللَّهَ عَلَيْهَا‏.‏ فَقِيلَ هَلَكَتْ دَوْسٌ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ اهْدِ دَوْسًا وَائْتِ بِهِمْ ‏"‏‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Tufayl ibn Amr ad-Davsiy va uning sheriklari Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Yo Rasululloh! Davs qabilasi (ahli) itoatsizlik qildi va sizga ergashishdan bosh tortdi; bas, ularga qarshi Allohga duo qiling», — dedi. Odamlar: «Davs qabilasi halok boʻldi», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Allohim! Davs (ahli)ga hidoyat ber va ularni Islomga (musharraf) qil», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Туфайл ибн Амр ад-Давсий ва унинг шериклари Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Давс қабиласи (аҳли) итоацизлик қилди ва сизга эргашишдан бош тортди; бас, уларга қарши Аллоҳга дуо қилинг», — деди. Одамлар: «Давс қабиласи ҳалок бўлди», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳим! Давс (аҳли)га ҳидоят бер ва уларни Исломга (мушарраф) қил», — деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْجَعْدِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ لَمَّا أَرَادَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَكْتُبَ إِلَى الرُّومِ، قِيلَ لَهُ إِنَّهُمْ لاَ يَقْرَءُونَ كِتَابًا إِلاَّ أَنْ يَكُونَ مَخْتُومًا‏.‏ فَاتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ فِضَّةٍ، فَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى بَيَاضِهِ فِي يَدِهِ، وَنَقَشَ فِيهِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Vizantiya (Rum) hukmdoriga xat yozmoqchi boʻlganda, u zotga — oʻsha (xalq) muhr bilan tamgʻalanmagan hech bir xatni oʻqimasligi — aytildi. Bas, Paygʻambar ﷺ kumush uzuk yasatdi — goʻyo men hozir uning qoʻlidagi oq yaltirashini koʻrib turgandekman — va unga «Muhammad — Allohning Rasuli» degan iborani oʻydirdi (naqshladi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Византия (Рум) ҳукмдорига хат ёзмоқчи бўлганда, у зотга — ўша (халқ) муҳр билан тамғаланмаган ҳеч бир хатни ўқимаслиги — айтилди. Бас, Пайғамбар ﷺ кумуш узук ясатди — гўё мен ҳозир унинг қўлидаги оқ ялтирашини кўриб тургандекман — ва унга «Муҳаммад — Аллоҳнинг Расули» деган иборани ўйдирди (нақшлади).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَى كِسْرَى، فَأَمَرَهُ أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ الْبَحْرَيْنِ، يَدْفَعُهُ عَظِيمُ الْبَحْرَيْنِ إِلَى كِسْرَى، فَلَمَّا قَرَأَهُ كِسْرَى خَرَّقَهُ، فَحَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ قَالَ فَدَعَا عَلَيْهِمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُمَزَّقُوا كُلَّ مُمَزَّقٍ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Kisroga (xatini) yubordi va elchisiga — uni Bahrayn hokimiga topshirishni, u esa uni Kisroga topshirishini — buyurdi. Bas, Kisro xatni oʻqiganda, uni yirtib tashladi. Said ibn Musayyab: «Shunda Paygʻambar ﷺ — ularni (yaʼni Kisro va izdoshlarini) butunlay tarqatib yuborishini (parchalashini) — Allohdan (soʻrab) duo qildi», — dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Кисрога (хатини) юборди ва элчисига — уни Баҳрайн ҳокимига топширишни, у эса уни Кисрога топширишини — буюрди. Бас, Кисро хатни ўқиганда, уни йиртиб ташлади. Саид ибн Мусайяб: «Шунда Пайғамбар ﷺ — уларни (яъни Кисро ва издошларини) бутунлай тарқатиб юборишини (парчалашини) — Аллоҳдан (сўраб) дуо қилди», — деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ إِلَى قَيْصَرَ يَدْعُوهُ إِلَى الإِسْلاَمِ، وَبَعَثَ بِكِتَابِهِ إِلَيْهِ مَعَ دِحْيَةَ الْكَلْبِيِّ، وَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَدْفَعَهُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى لِيَدْفَعَهُ إِلَى قَيْصَرَ، وَكَانَ قَيْصَرُ لَمَّا كَشَفَ اللَّهُ عَنْهُ جُنُودَ فَارِسَ مَشَى مِنْ حِمْصَ إِلَى إِيلِيَاءَ، شُكْرًا لِمَا أَبْلاَهُ اللَّهُ، فَلَمَّا جَاءَ قَيْصَرَ كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ حِينَ قَرَأَهُ الْتَمِسُوا لِي هَا هُنَا أَحَدًا مِنْ قَوْمِهِ لأَسْأَلَهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَنِي أَبُو سُفْيَانَ، أَنَّهُ كَانَ بِالشَّأْمِ فِي رِجَالٍ مِنْ قُرَيْشٍ، قَدِمُوا تِجَارًا فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَتْ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَبَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ، قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَوَجَدَنَا رَسُولُ قَيْصَرَ بِبَعْضِ الشَّأْمِ فَانْطَلَقَ بِي وَبِأَصْحَابِي حَتَّى قَدِمْنَا إِيلِيَاءَ، فَأُدْخِلْنَا عَلَيْهِ، فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي مَجْلِسِ مُلْكِهِ وَعَلَيْهِ التَّاجُ، وَإِذَا حَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ فَقَالَ لِتُرْجُمَانِهِ سَلْهُمْ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا إِلَى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا‏.‏ قَالَ مَا قَرَابَةُ مَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ فَقُلْتُ هُوَ ابْنُ عَمِّي، وَلَيْسَ فِي الرَّكْبِ يَوْمَئِذٍ أَحَدٌ مِنْ بَنِي عَبْدِ مَنَافٍ غَيْرِي‏.‏ فَقَالَ قَيْصَرُ أَدْنُوهُ‏.‏ وَأَمَرَ بِأَصْحَابِي فَجُعِلُوا خَلْفَ ظَهْرِي عِنْدَ كَتِفِي، ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ قُلْ لأَصْحَابِهِ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا الرَّجُلَ عَنِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ، فَإِنْ كَذَبَ فَكَذِّبُوهُ‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ لَوْلاَ الْحَيَاءُ يَوْمَئِذٍ مِنْ أَنْ يَأْثُرَ أَصْحَابِي عَنِّي الْكَذِبَ لَكَذَبْتُهُ حِينَ سَأَلَنِي عَنْهُ، وَلَكِنِّي اسْتَحْيَيْتُ أَنْ يَأْثُرُوا الْكَذِبَ عَنِّي فَصَدَقْتُهُ، ثُمَّ قَالَ لِتُرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُ كَيْفَ نَسَبُ هَذَا الرَّجُلِ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ‏.‏ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَبْلَهُ قُلْتُ لاَ‏.‏ فَقَالَ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ عَلَى الْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ قُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ‏.‏ قَالَ فَيَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ‏.‏ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لاَ، وَنَحْنُ الآنَ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ، نَحْنُ نَخَافُ أَنْ يَغْدِرَ‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَلَمْ يُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا أَنْتَقِصُهُ بِهِ لاَ أَخَافُ أَنْ تُؤْثَرَ عَنِّي غَيْرُهَا‏.‏ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ أَوْ قَاتَلَكُمْ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَكَيْفَ كَانَتْ حَرْبُهُ وَحَرْبُكُمْ قُلْتُ كَانَتْ دُوَلاً وَسِجَالاً، يُدَالُ عَلَيْنَا الْمَرَّةَ وَنُدَالُ عَلَيْهِ الأُخْرَى‏.‏ قَالَ فَمَاذَا يَأْمُرُكُمْ قَالَ يَأْمُرُنَا أَنْ نَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ لاَ نُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا، وَيَنْهَانَا عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا، وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلاَةِ وَالصَّدَقَةِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ وَأَدَاءِ الأَمَانَةِ‏.‏ فَقَالَ لِتُرْجُمَانِهِ حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ لَهُ قُلْ لَهُ إِنِّي سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ فِيكُمْ، فَزَعَمْتَ أَنَّهُ ذُو نَسَبٍ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ مِنْكُمْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ قُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَمُّ بِقَوْلٍ قَدْ قِيلَ قَبْلَهُ‏.‏ وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَدَعَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَقُلْتُ لَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مَلِكٌ قُلْتُ يَطْلُبُ مُلْكَ آبَائِهِ‏.‏ وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمُ اتَّبَعُوهُ، وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَزِيدُونَ أَوْ يَنْقُصُونَ فَزَعَمْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حَتَّى يَتِمَّ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، فَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حِينَ تَخْلِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ لاَ يَسْخَطُهُ أَحَدٌ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَزَعَمْتَ أَنْ لاَ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لاَ يَغْدِرُونَ‏.‏ وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَاتَلْتُمُوهُ وَقَاتَلَكُمْ فَزَعَمْتَ أَنْ قَدْ فَعَلَ، وَأَنَّ حَرْبَكُمْ وَحَرْبَهُ تَكُونُ دُوَلاً، وَيُدَالُ عَلَيْكُمُ الْمَرَّةَ وَتُدَالُونَ عَلَيْهِ الأُخْرَى، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْتَلَى، وَتَكُونُ لَهَا الْعَاقِبَةُ، وَسَأَلْتُكَ بِمَاذَا يَأْمُرُكُمْ فَزَعَمْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، وَيَنْهَاكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ، وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلاَةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ، وَأَدَاءِ الأَمَانَةِ، قَالَ وَهَذِهِ صِفَةُ النَّبِيِّ، قَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ، وَلَكِنْ لَمْ أَظُنَّ أَنَّهُ مِنْكُمْ، وَإِنْ يَكُ مَا قُلْتَ حَقًّا، فَيُوشِكُ أَنْ يَمْلِكَ مَوْضِعَ قَدَمَىَّ هَاتَيْنِ، وَلَوْ أَرْجُو أَنْ أَخْلُصَ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لُقِيَّهُ، وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ قَدَمَيْهِ‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُرِئَ فَإِذَا فِيهِ ‏"‏ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ، إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ، سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى، أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الإِسْلاَمِ، أَسْلِمْ تَسْلَمْ، وَأَسْلِمْ يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ، فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ إِثْمُ الأَرِيسِيِّينَ وَ[quran sura="3" aya_start="64" aya_end="64"]‏{‏يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لاَ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ‏}‏‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا أَنْ قَضَى مَقَالَتَهُ، عَلَتْ أَصْوَاتُ الَّذِينَ حَوْلَهُ مِنْ عُظَمَاءِ الرُّومِ، وَكَثُرَ لَغَطُهُمْ، فَلاَ أَدْرِي مَاذَا قَالُوا، وَأُمِرَ بِنَا فَأُخْرِجْنَا، فَلَمَّا أَنْ خَرَجْتُ مَعَ أَصْحَابِي وَخَلَوْتُ بِهِمْ قُلْتُ لَهُمْ لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ، هَذَا مَلِكُ بَنِي الأَصْفَرِ يَخَافُهُ، قَالَ أَبُو سُفْيَانَ وَاللَّهِ مَا زِلْتُ ذَلِيلاً مُسْتَيْقِنًا بِأَنَّ أَمْرَهُ سَيَظْهَرُ، حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ قَلْبِي الإِسْلاَمَ وَأَنَا كَارِهٌ‏.‏

Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Qaysarga (xat) yozib, uni Islomga daʼvat qildi va xatini — Allohning Rasuli ﷺ uni Busro hokimiga topshirishni, u esa uni Qaysarga yetkazishini buyurgan — Dihya al-Kalbiy bilan yubordi. Qaysar — Alloh unga forslar (Eron) qoʻshinlari ustidan gʻalaba berganida — Allohga shukrona belgisi sifatida Himsdan Iliyo (yaʼni Quddus)gacha piyoda yurgan edi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ ning xati Qaysarga yetganda, u uni oʻqib: «Mening uchun uning qavmidan (Quraysh arablaridan) — agar shu yerda boʻlsa — birortasini topib kelinglar; men undan Allohning Rasuli (haqida) soʻrayman», — dedi. Oʻsha paytda Abu Sufyon ibn Harb — Allohning Rasuli ﷺ bilan Quraysh kofirlari orasida tuzilgan sulh davrida (Shomga) savdogar sifatida kelgan baʼzi qurayshlik kishilar bilan birga — Shomda edi. Abu Sufyon: «Qaysarning elchisi bizni Shomda biror joyda topdi; bas, u meni va sheriklarimni Iliyoga olib bordi va biz Qaysarning saroyiga kiritildik — u oʻzining shohona saroyida, boshida toj bilan, atrofi Vizantiyaning yuqori martabali aʼyonlari bilan oʻralgan holda oʻtirgan edi. U oʻz tarjimoniga: ‹Ulardan qaysi biri — paygʻambar deb (daʼvo qilgan) kishiga eng yaqin qarindosh — (ekanini) soʻra›, — dedi. Men: ‹Men unga eng yaqin qarindoshman›, — dedim. U: ‹Sen u bilan qanday qarindoshlikdasan?› — dedi. Men: ‹U — mening amakivachcham›, — dedim — karvonda Bani Abdumanofdan mendan boshqa hech kim yoʻq edi. Qaysar: ‹Uni yaqinroq keltiringlar›, — dedi. Soʻng u — sheriklarim mening orqamda, yelkam yonida turishini — buyurdi va tarjimoniga: ‹Uning sheriklariga ayt — men bu kishidan paygʻambar deb (daʼvo qilgan) kishi haqida soʻrayman; agar u yolgʻon gapirsa, ular darhol uni inkor qilishsin›, — dedi. Allohga qasamki! Agar sheriklarim meni yolgʻonchi deb (ayblashlari) uyat boʻlmaganida, men undan soʻralganda u (Paygʻambar) haqida rost gapirmas edim. Lekin men sheriklarim tomonidan yolgʻonchi deyilishni uyat deb bildim; shuning uchun rost gapirdim. U tarjimoniga: ‹Undan soʻra — u qanday oiladan?› — dedi. Men: ‹U — bizning oramizda olijanob (sharafli) oiladan›, — dedim. U: ‹Sizlardan birortangiz undan oldin shunga oʻxshash (daʼvo) qilganmidi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U bu (daʼvo)ni qilishidan oldin uni yolgʻon gapirishda aybladingizmi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Uning ota-bobolaridan birortasi podshoh edimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹Unga olijanoblar (boylar)mi yoki kambagʻallar ergashadimi?› — dedi. Men: ‹Unga kambagʻallar ergashadi›, — dedim. U: ‹Ular koʻpaymoqdami yoki kamaymoqdami?› — dedi. Men: ‹Ular koʻpaymoqda›, — dedim. U: ‹Uning dinini qabul qilganlardan birortasi norozi boʻlib, soʻng dinidan qaytadimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq›, — dedim. U: ‹U vaʼdalarini buzadimi?› — dedi. Men: ‹Yoʻq; lekin biz hozir u bilan sulhdamiz va u bizga xiyonat qilishidan qoʻrqamiz›, — dedim. Oxirgi jumladan boshqa, men u haqida hech qanday (yomon) narsa ayta olmadim. Qaysar: ‹Sizlar u bilan jang qildingizmi?› — dedi. Men: ‹Ha›, — dedim. U: ‹U bilan janglaringizning natijasi nima boʻldi?› — dedi. Men: ‹Natija beqaror edi — goh u gʻolib, goh biz (gʻolib boʻlardik)›, — dedim. U: ‹U sizlarga nima (qilishni) buyuradi?› — dedi. Men: ‹U bizga — yolgʻiz Allohga ibodat qilishni va Unga hech narsani sherik qilmaslikni, ota-bobolarimiz ibodat qilgan barcha (butlar)ni tark etishni (buyuradi). U bizga namoz oʻqishni, sadaqa berishni, iffatli boʻlishni, vaʼdalarga vafo qilishni va bizga ishonib topshirilgan (omonat)ni qaytarishni buyuradi›, — dedim. Men buni aytganimda, Qaysar tarjimoniga: ‹Unga ayt: Men sendan uning nasl-nasabi haqida soʻradim va sen u olijanob oiladan ekanini (aytding). Darhaqiqat, barcha paygʻambarlar oʻz qavmining eng olijanob naslidan kelgan. Soʻng men sizlardan birortangiz shunga oʻxshash (daʼvo) qilganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; agar «ha» boʻlganida, men bu kishi — undan oldin aytilgan bir daʼvoga ergashyapti, deb oʻylardim. Men u yolgʻon gapirishda ayblanganmi deb soʻraganimda, javobing «yoʻq» boʻldi; shunda men aniq bildimki, odamlarga (nisbatan) yolgʻon gapirmagan kishi Allohga (nisbatan ham) hech qachon yolgʻon gapirmaydi. Soʻng men uning ota-bobolaridan birortasi podshoh boʻlganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; agar «ha» boʻlganida, men bu kishi oʻz ota-bobolarining podsholigini qaytarib olmoqchi, deb oʻylardim. Men unga boylarmi yoki kambagʻallar ergashadi deb soʻraganimda, sen kambagʻallar ergashadi (deding) — darhaqiqat, paygʻambarlarning izdoshlari shunday (boʻladi). Soʻng men uning izdoshlari koʻpaymoqdami yoki kamaymoqda deb soʻradim — sen ular koʻpaymoqda (deding); darhaqiqat, bu — (din) toʻla (mukammal) boʻlgunicha haqiqiy iymonning natijasi(dir). Men uning dinini qabul qilgach norozi boʻlib, dinini tashlab ketgan biror kishi bormi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; darhaqiqat, bu — haqiqiy iymon belgisi(dir), chunki uning nuri (xushnudligi) qalblarga toʻliq kirib aralashganda, hech kim undan norozi boʻlmaydi. Men u hech qachon vaʼdasini buzganmi deb soʻradim — javobing «yoʻq» boʻldi; paygʻambarlar shunday (boʻladi) — ular vaʼdalarini hech qachon buzmaydi. Men sizlar u bilan jang qildingizmi va u sizlar bilan jang qildimi deb soʻraganimda, sen — ha, goh u gʻolib, goh sizlar (gʻolib boʻlardingiz) — deding; darhaqiqat, paygʻambarlar shunday (boʻladi) — ular sinaladi, lekin oxirgi (yakuniy) gʻalaba doimo ularniki(dir). Soʻng men u sizlarga nima buyurishini soʻradim — sen u yolgʻiz Allohga ibodat qilishni va Unga hech narsani sherik qilmaslikni, ota-bobolaring ibodat qilgan (narsa)ni tark etishni, namoz oʻqishni, rost gapirishni, iffatli boʻlishni, vaʼdalarga vafo qilishni va omonatni qaytarishni buyuradi (deding). Bular — haqiqatan ham — men (oldingi Kitoblardan) zohir boʻlishini bilgan paygʻambarning sifatlari(dir); lekin men uning sizlardan (yaʼni arablardan) boʻlishini bilmas edim. Agar sening aytganlaring rost boʻlsa, u tez orada mening oyoqlarim ostidagi (mana bu) yerni (ham) egallaydi; va agar men unga albatta yetib boraman deb bilganimda, men darhol u bilan uchrashishga borardim; va agar men uning yonida boʻlganimda, albatta, uning oyoqlarini yuvgan boʻlardim›, — dedi. Soʻng Qaysar Allohning Rasuli ﷺ ning xatini soʻradi va u oʻqildi. Uning mazmuni shunday edi: ‹Rahmon va Rahim Allohning nomi bilan. (Bu xat) — Allohning bandasi va Rasuli Muhammaddan — Vizantiya hukmdori Hiraqlga. Salom — hidoyatga ergashganlarga boʻlsin. Ammo baʼd (soʻngra): men seni Islomga (yaʼni Allohga taslim boʻlishga) daʼvat qilaman; Islomni qabul qil — omon (najot) topasan; Islomni qabul qil — Alloh senga ikki barobar mukofot beradi. Lekin agar sen bu Islom daʼvatini rad etsang, dehqonlaring (yaʼni xalqing)ni adashtirgan(lik gunohi) uchun sen javobgar boʻlasan. Ey ahli kitob! Sizlar bilan biz orasida (umumiy boʻlgan) bir kalimaga kelinglar: Allohdan boshqasiga ibodat qilmasligimiz, Unga hech narsani sherik qilmasligimiz va bir-birimizni Allohdan oʻzga Robblar qilib olmasligimiz. Agar yuz oʻgirsalar, ayt: Guvoh boʻlinglarki, biz — (Allohga) taslim boʻlganlarmiz› (Oli Imron, 64). Abu Sufyon qoʻshdi: «Hiraql oʻz nutqini tugatganda, uning atrofidagi Vizantiya aʼyonlari (zodagonlari) tomonidan katta shovqin-suron koʻtarildi va shu qadar shovqin boʻldiki, men ular nima deganini tushunmadim. Bas, biz saroydan chiqarib yuborildik. Men sheriklarim bilan tashqariga chiqib, yolgʻiz qolganimizda, ularga: ‹Darhaqiqat, Ibn Abu Kabsha (yaʼni Paygʻambar)ning ishi kuchaydi. Mana, Bani Asfar (Rumliklar) podshohi (ham) undan qoʻrqyapti›, — dedim». Abu Sufyon qoʻshdi: «Allohga qasamki, men — to Alloh meni Islomga (musharraf) qilgunicha — past (xor) boʻlib qoldim va uning dini gʻolib boʻlishiga amin (ishonchim komil) edim — garchi men buni (oʻshanda) yoqtirmasam ham».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Қайсарга (хат) ёзиб, уни Исломга даъват қилди ва хатини — Аллоҳнинг Расули ﷺ уни Бусро ҳокимига топширишни, у эса уни Қайсарга етказишини буюрган — Диҳя ал-Калбий билан юборди. Қайсар — Аллоҳ унга форслар (Эрон) қўшинлари устидан ғалаба берганида — Аллоҳга шукрона белгиси сифатида Ҳимсдан Илиё (яъни Қуддус)гача пиёда юрган эди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг хати Қайсарга етганда, у уни ўқиб: «Менинг учун унинг қавмидан (Қурайш арабларидан) — агар шу ерда бўлса — бирортасини топиб келинглар; мен ундан Аллоҳнинг Расули (ҳақида) сўрайман», — деди. Ўша пайтда Абу Суфён ибн Ҳарб — Аллоҳнинг Расули ﷺ билан Қурайш кофирлари орасида тузилган сулҳ даврида (Шомга) савдогар сифатида келган баъзи қурайшлик кишилар билан бирга — Шомда эди. Абу Суфён: «Қайсарнинг элчиси бизни Шомда бирор жойда топди; бас, у мени ва шерикларимни Илиёга олиб борди ва биз Қайсарнинг саройига киритилдик — у ўзининг шоҳона саройида, бошида тож билан, атрофи Византиянинг юқори мартабали аъёнлари билан ўралган ҳолда ўтирган эди. У ўз таржимонига: ‹Улардан қайси бири — пайғамбар деб (даъво қилган) кишига энг яқин қариндош — (эканини) сўра›, — деди. Мен: ‹Мен унга энг яқин қариндошман›, — дедим. У: ‹Сен у билан қандай қариндошликдасан?› — деди. Мен: ‹У — менинг амакиваччам›, — дедим — карвонда Бани Абдуманофдан мендан бошқа ҳеч ким йўқ эди. Қайсар: ‹Уни яқинроқ келтиринглар›, — деди. Сўнг у — шерикларим менинг орқамда, елкам ёнида туришини — буюрди ва таржимонига: ‹Унинг шерикларига айт — мен бу кишидан пайғамбар деб (даъво қилган) киши ҳақида сўрайман; агар у ёлғон гапирса, улар дарҳол уни инкор қилишсин›, — деди. Аллоҳга қасамки! Агар шерикларим мени ёлғончи деб (айблашлари) уят бўлмаганида, мен ундан сўралганда у (Пайғамбар) ҳақида рост гапирмас эдим. Лекин мен шерикларим томонидан ёлғончи дейилишни уят деб билдим; шунинг учун рост гапирдим. У таржимонига: ‹Ундан сўра — у қандай оиладан?› — деди. Мен: ‹У — бизнинг орамизда олижаноб (шарафли) оиладан›, — дедим. У: ‹Сизлардан бирортангиз ундан олдин шунга ўхшаш (даъво) қилганмиди?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У бу (даъво)ни қилишидан олдин уни ёлғон гапиришда айбладингизми?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹Унинг ота-боболаридан бирортаси подшоҳ эдими?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹Унга олижаноблар (бойлар)ми ёки камбағаллар эргашадими?› — деди. Мен: ‹Унга камбағаллар эргашади›, — дедим. У: ‹Улар кўпаймоқдами ёки камаймоқдами?› — деди. Мен: ‹Улар кўпаймоқда›, — дедим. У: ‹Унинг динини қабул қилганлардан бирортаси норози бўлиб, сўнг динидан қайтадими?› — деди. Мен: ‹Йўқ›, — дедим. У: ‹У ваъдаларини бузадими?› — деди. Мен: ‹Йўқ; лекин биз ҳозир у билан сулҳдамиз ва у бизга хиёнат қилишидан қўрқамиз›, — дедим. Охирги жумладан бошқа, мен у ҳақида ҳеч қандай (ёмон) нарса айта олмадим. Қайсар: ‹Сизлар у билан жанг қилдингизми?› — деди. Мен: ‹Ҳа›, — дедим. У: ‹У билан жангларингизнинг натижаси нима бўлди?› — деди. Мен: ‹Натижа беқарор эди — гоҳ у ғолиб, гоҳ биз (ғолиб бўлардик)›, — дедим. У: ‹У сизларга нима (қилишни) буюради?› — деди. Мен: ‹У бизга — ёлғиз Аллоҳга ибодат қилишни ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликни, ота-боболаримиз ибодат қилган барча (бутлар)ни тарк этишни (буюради). У бизга намоз ўқишни, садақа беришни, иффатли бўлишни, ваъдаларга вафо қилишни ва бизга ишониб топширилган (омонат)ни қайтаришни буюради›, — дедим. Мен буни айтганимда, Қайсар таржимонига: ‹Унга айт: Мен сендан унинг насл-насаби ҳақида сўрадим ва сен у олижаноб оиладан эканини (айтдинг). Дарҳақиқат, барча пайғамбарлар ўз қавмининг энг олижаноб наслидан келган. Сўнг мен сизлардан бирортангиз шунга ўхшаш (даъво) қилганми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; агар «ҳа» бўлганида, мен бу киши — ундан олдин айтилган бир даъвога эргашяпти, деб ўйлардим. Мен у ёлғон гапиришда айбланганми деб сўраганимда, жавобинг «йўқ» бўлди; шунда мен аниқ билдимки, одамларга (нисбатан) ёлғон гапирмаган киши Аллоҳга (нисбатан ҳам) ҳеч қачон ёлғон гапирмайди. Сўнг мен унинг ота-боболаридан бирортаси подшоҳ бўлганми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; агар «ҳа» бўлганида, мен бу киши ўз ота-боболарининг подшолигини қайтариб олмоқчи, деб ўйлардим. Мен унга бойларми ёки камбағаллар эргашади деб сўраганимда, сен камбағаллар эргашади (дединг) — дарҳақиқат, пайғамбарларнинг издошлари шундай (бўлади). Сўнг мен унинг издошлари кўпаймоқдами ёки камаймоқда деб сўрадим — сен улар кўпаймоқда (дединг); дарҳақиқат, бу — (дин) тўла (мукаммал) бўлгунича ҳақиқий иймоннинг натижаси(дир). Мен унинг динини қабул қилгач норози бўлиб, динини ташлаб кетган бирор киши борми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; дарҳақиқат, бу — ҳақиқий иймон белгиси(дир), чунки унинг нури (хушнудлиги) қалбларга тўлиқ кириб аралашганда, ҳеч ким ундан норози бўлмайди. Мен у ҳеч қачон ваъдасини бузганми деб сўрадим — жавобинг «йўқ» бўлди; пайғамбарлар шундай (бўлади) — улар ваъдаларини ҳеч қачон бузмайди. Мен сизлар у билан жанг қилдингизми ва у сизлар билан жанг қилдими деб сўраганимда, сен — ҳа, гоҳ у ғолиб, гоҳ сизлар (ғолиб бўлардингиз) — дединг; дарҳақиқат, пайғамбарлар шундай (бўлади) — улар синалади, лекин охирги (якуний) ғалаба доимо уларники(дир). Сўнг мен у сизларга нима буюришини сўрадим — сен у ёлғиз Аллоҳга ибодат қилишни ва Унга ҳеч нарсани шерик қилмасликни, ота-боболаринг ибодат қилган (нарса)ни тарк этишни, намоз ўқишни, рост гапиришни, иффатли бўлишни, ваъдаларга вафо қилишни ва омонатни қайтаришни буюради (дединг). Булар — ҳақиқатан ҳам — мен (олдинги Китоблардан) зоҳир бўлишини билган пайғамбарнинг сифатлари(дир); лекин мен унинг сизлардан (яъни араблардан) бўлишини билмас эдим. Агар сенинг айтганларинг рост бўлса, у тез орада менинг оёқларим остидаги (мана бу) ерни (ҳам) эгаллайди; ва агар мен унга албатта етиб бораман деб билганимда, мен дарҳол у билан учрашишга борардим; ва агар мен унинг ёнида бўлганимда, албатта, унинг оёқларини ювган бўлардим›, — деди. Сўнг Қайсар Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг хатини сўради ва у ўқилди. Унинг мазмуни шундай эди: ‹Раҳмон ва Раҳим Аллоҳнинг номи билан. (Бу хат) — Аллоҳнинг бандаси ва Расули Муҳаммаддан — Византия ҳукмдори Ҳирақлга. Салом — ҳидоятга эргашганларга бўлсин. Аммо баъд (сўнгра): мен сени Исломга (яъни Аллоҳга таслим бўлишга) даъват қиламан; Исломни қабул қил — омон (нажот) топасан; Исломни қабул қил — Аллоҳ сенга икки баробар мукофот беради. Лекин агар сен бу Ислом даъватини рад эцанг, деҳқонларинг (яъни халқинг)ни адаштирган(лик гуноҳи) учун сен жавобгар бўласан. Эй аҳли китоб! Сизлар билан биз орасида (умумий бўлган) бир калимага келинглар: Аллоҳдан бошқасига ибодат қилмаслигимиз, Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслигимиз ва бир-биримизни Аллоҳдан ўзга Робблар қилиб олмаслигимиз. Агар юз ўгирсалар, айт: Гувоҳ бўлингларки, биз — (Аллоҳга) таслим бўлганлармиз› (Оли Имрон, 64). Абу Суфён қўшди: «Ҳирақл ўз нутқини тугатганда, унинг атрофидаги Византия аъёнлари (зодагонлари) томонидан катта шовқин-сурон кўтарилди ва шу қадар шовқин бўлдики, мен улар нима деганини тушунмадим. Бас, биз саройдан чиқариб юборилдик. Мен шерикларим билан ташқарига чиқиб, ёлғиз қолганимизда, уларга: ‹Дарҳақиқат, Ибн Абу Кабша (яъни Пайғамбар)нинг иши кучайди. Мана, Бани Асфар (Румликлар) подшоҳи (ҳам) ундан қўрқяпти›, — дедим». Абу Суфён қўшди: «Аллоҳга қасамки, мен — то Аллоҳ мени Исломга (мушарраф) қилгунича — паст (хор) бўлиб қолдим ва унинг дини ғолиб бўлишига амин (ишончим комил) эдим — гарчи мен буни (ўшанда) ёқтирмасам ҳам».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْد ٍ ـ رضى الله عنه ـ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ يَوْمَ خَيْبَرَ ‏"‏ لأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ رَجُلاً يَفْتَحُ اللَّهُ عَلَى يَدَيْهِ ‏"‏‏.‏ فَقَامُوا يَرْجُونَ لِذَلِكَ أَيُّهُمْ يُعْطَى، فَغَدَوْا وَكُلُّهُمْ يَرْجُو أَنْ يُعْطَى فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ عَلِيٌّ ‏"‏‏.‏ فَقِيلَ يَشْتَكِي عَيْنَيْهِ، فَأَمَرَ فَدُعِيَ لَهُ، فَبَصَقَ فِي عَيْنَيْهِ، فَبَرَأَ مَكَانَهُ حَتَّى كَأَنَّهُ لَمْ يَكُنْ بِهِ شَىْءٌ فَقَالَ نُقَاتِلُهُمْ حَتَّى يَكُونُوا مِثْلَنَا‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ عَلَى رِسْلِكَ حَتَّى تَنْزِلَ بِسَاحَتِهِمْ، ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى الإِسْلاَمِ، وَأَخْبِرْهُمْ بِمَا يَجِبُ عَلَيْهِمْ، فَوَاللَّهِ لأَنْ يُهْدَى بِكَ رَجُلٌ وَاحِدٌ خَيْرٌ لَكَ مِنْ حُمْرِ النَّعَمِ ‏"‏‏.‏

Sahl ibn Saʼd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺ ning Xaybar (jangi) kuni: «Men bayroqni — Alloh uning qoʻlida gʻalaba ato qiladigan — bir kishiga beraman», — deganini eshitdi. Bas, Paygʻambar ﷺ ning sahobalari — bayroq kimga berilishini koʻrishni qattiq istab — turdi va ularning har biri bayroq oʻziga berilishini xohladi. Lekin Paygʻambar ﷺ Alini (chaqirishni) soʻradi. Kimdir u zotga — Alining koʻzi ogʻrib turganini — aytdi. Shuning uchun u zot Alini oʻz oldiga keltirishni buyurdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ uning koʻzlariga (tupugini) surdi va uning koʻzlari — goʻyo hech qachon ogʻrimagandek — darhol tuzaldi. Ali: «Biz ular (kofirlar) biz (musulmonlar)dek boʻlguncha ular bilan jang qilamiz», — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Sabr qil — toki sen ularga roʻpara kelib, ularni Islomga daʼvat qilguningcha va Alloh ularga vojib qilgan (narsa)larni ularga xabar qilguningcha. Allohga qasamki! Agar sening qoʻling bilan (yaʼni sen orqali) bir kishi Islomni qabul qilsa, bu sen uchun qizil tuyalardan (yaʼni eng qimmatli mol-mulkdan) ham yaxshiroq(dir)», — dedi.Саҳл ибн Саъд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺ нинг Хайбар (жанги) куни: «Мен байроқни — Аллоҳ унинг қўлида ғалаба ато қиладиган — бир кишига бераман», — деганини эшитди. Бас, Пайғамбар ﷺ нинг саҳобалари — байроқ кимга берилишини кўришни қаттиқ истаб — турди ва уларнинг ҳар бири байроқ ўзига берилишини хоҳлади. Лекин Пайғамбар ﷺ Алини (чақиришни) сўради. Кимдир у зотга — Алининг кўзи оғриб турганини — айтди. Шунинг учун у зот Алини ўз олдига келтиришни буюрди. Сўнг Пайғамбар ﷺ унинг кўзларига (тупугини) сурди ва унинг кўзлари — гўё ҳеч қачон оғримагандек — дарҳол тузалди. Али: «Биз улар (кофирлар) биз (мусулмонлар)дек бўлгунча улар билан жанг қиламиз», — деди. Пайғамбар ﷺ: «Сабр қил — токи сен уларга рўпара келиб, уларни Исломга даъват қилгунингча ва Аллоҳ уларга вожиб қилган (нарса)ларни уларга хабар қилгунингча. Аллоҳга қасамки! Агар сенинг қўлинг билан (яъни сен орқали) бир киши Исломни қабул қилса, бу сен учун қизил туялардан (яъни энг қимматли мол-мулкдан) ҳам яхшироқ(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ حُمَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا غَزَا قَوْمًا لَمْ يُغِرْ حَتَّى يُصْبِحَ، فَإِنْ سَمِعَ أَذَانًا أَمْسَكَ، وَإِنْ لَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا أَغَارَ بَعْدَ مَا يُصْبِحُ، فَنَزَلْنَا خَيْبَرَ لَيْلاً‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ biror xalqqa hujum qilganda, to tong otmaguncha ularga hech hujum qilmas edi. Agar u zot azon(ni) eshitsa, jangni kechiktirar; agar azonni eshitmasa, tong otgandan keyin ularga hujum qilardi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ бирор халққа ҳужум қилганда, то тонг отмагунча уларга ҳеч ҳужум қилмас эди. Агар у зот азон(ни) эшица, жангни кечиктирар; агар азонни эшитмаса, тонг отгандан кейин уларга ҳужум қиларди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا غَزَا بِنَا‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: (Yuqoridagi rivoyatdek — Allohning Rasuli ﷺ to tong otmaguncha hujum qilmas, azon eshitsa, jangni kechiktirardi).Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: (Юқоридаги ривоятдек — Аллоҳнинг Расули ﷺ то тонг отмагунча ҳужум қилмас, азон эшица, жангни кечиктирарди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ ـ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ إِلَى خَيْبَرَ فَجَاءَهَا لَيْلاً، وَكَانَ إِذَا جَاءَ قَوْمًا بِلَيْلٍ لاَ يُغِيرُ عَلَيْهِمْ حَتَّى يُصْبِحَ، فَلَمَّا أَصْبَحَ، خَرَجَتْ يَهُودُ بِمَسَاحِيهِمْ وَمَكَاتِلِهِمْ، فَلَمَّا رَأَوْهُ قَالُوا مُحَمَّدٌ وَاللَّهِ، مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ، خَرِبَتْ خَيْبَرُ، إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏‏.‏

Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ Xaybar tomon yoʻlga chiqdi va u yerga kechasi yetib bordi. U zot biror xalqqa kechasi yetib borsa, to tong otmaguncha hujum qilmas edi. Bas, tong otganda, yahudiylar xaltalari va belkuraklari bilan (tashqariga) chiqdi. Ular Paygʻambar ﷺ ni koʻrgach: «Muhammad va uning qoʻshini!» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi — chunki biz biror xalqqa (jangga) yaqinlashsak, ogohlantirilganlar uchun (oʻsha) yomon (mashʼum) tong boʻladi», — dedi.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ Хайбар томон йўлга чиқди ва у ерга кечаси етиб борди. У зот бирор халққа кечаси етиб борса, то тонг отмагунча ҳужум қилмас эди. Бас, тонг отганда, яҳудийлар халталари ва белкураклари билан (ташқарига) чиқди. Улар Пайғамбар ﷺ ни кўргач: «Муҳаммад ва унинг қўшини!» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди — чунки биз бирор халққа (жангга) яқинлашсак, огоҳлантирилганлар учун (ўша) ёмон (машъум) тонг бўлади», — деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ‏.‏ فَمَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَقَدْ عَصَمَ مِنِّي نَفْسَهُ وَمَالَهُ، إِلاَّ بِحَقِّهِ، وَحِسَابُهُ عَلَى اللَّهِ ‏"‏‏.‏ رَوَاهُ عُمَرُ وَابْنُ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Men — odamlar: ‹Allohdan boshqa (haq) maʼbud yoʻq›, — degunlaricha ular bilan jang qilishga buyurildim. Kim: ‹Allohdan boshqa (haq) maʼbud yoʻq›, — desa, uning joni va moli — Islom haqqi (qonuni) bundan mustasno — men tomonimdan saqlanadi; uning hisobi esa Alloh zimmasida(dir) (Alloh uni xohlasa jazolaydi, xohlasa magʻfirat qiladi)», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Мен — одамлар: ‹Аллоҳдан бошқа (ҳақ) маъбуд йўқ›, — дегунларича улар билан жанг қилишга буюрилдим. Ким: ‹Аллоҳдан бошқа (ҳақ) маъбуд йўқ›, — деса, унинг жони ва моли — Ислом ҳаққи (қонуни) бундан мустасно — мен томонимдан сақланади; унинг ҳисоби эса Аллоҳ зиммасида(дир) (Аллоҳ уни хоҳласа жазолайди, хоҳласа мағфират қилади)», — деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ كَعْبٍ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ قَائِدَ كَعْبٍ مِنْ بَنِيهِ قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ حِينَ تَخَلَّفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَلَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُرِيدُ غَزْوَةً إِلاَّ وَرَّى بِغَيْرِهَا‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ biror gʻazotni boshlamoqchi boʻlganda, u zot — kishi u zot boshqa manzilga ketyapti deb tushunadigan — ikki maʼnoli (sirli) ibora ishlatardi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ бирор ғазотни бошламоқчи бўлганда, у зот — киши у зот бошқа манзилга кетяпти деб тушунадиган — икки маъноли (сирли) ибора ишлатарди.

وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ كَعْبَ بْنَ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَلَّمَا يُرِيدُ غَزْوَةً يَغْزُوهَا إِلاَّ وَرَّى بِغَيْرِهَا، حَتَّى كَانَتْ غَزْوَةُ تَبُوكَ، فَغَزَاهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَرٍّ شَدِيدٍ، وَاسْتَقْبَلَ سَفَرًا بَعِيدًا وَمَفَازًا، وَاسْتَقْبَلَ غَزْوَ عَدُوٍّ كَثِيرٍ، فَجَلَّى لِلْمُسْلِمِينَ أَمْرَهُمْ، لِيَتَأَهَّبُوا أُهْبَةَ عَدُوِّهِمْ، وَأَخْبَرَهُمْ بِوَجْهِهِ الَّذِي يُرِيدُ‏.‏

Kaʼb ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ biror gʻazotni amalga oshirmoqchi boʻlganda, u zot — oʻzining haqiqiy manzilini yashirish uchun — ikki maʼnoli (sirli) ibora ishlatardi; to Tabuk gʻazotigacha — Allohning Rasuli ﷺ uni juda issiq havoda amalga oshirdi. U zot — choʻl (sahro) orqali juda uzoq yoʻlni bosib oʻtmoqchi va koʻp sonli dushmanlar bilan toʻqnashib, ularga hujum qilmoqchi — boʻlganligi sababli, vaziyatni musulmonlarga — ular shunga koʻra tayyorgarlik koʻrib, dushmanini yengishga hozirlik koʻrishi uchun — oydin qildi. Paygʻambar ﷺ ularga oʻzi boradigan manzilni xabar qildi.Каъб ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ бирор ғазотни амалга оширмоқчи бўлганда, у зот — ўзининг ҳақиқий манзилини яшириш учун — икки маъноли (сирли) ибора ишлатарди; то Табук ғазотигача — Аллоҳнинг Расули ﷺ уни жуда иссиқ ҳавода амалга оширди. У зот — чўл (саҳро) орқали жуда узоқ йўлни босиб ўтмоқчи ва кўп сонли душманлар билан тўқнашиб, уларга ҳужум қилмоқчи — бўлганлиги сабабли, вазиятни мусулмонларга — улар шунга кўра тайёргарлик кўриб, душманини енгишга ҳозирлик кўриши учун — ойдин қилди. Пайғамбар ﷺ уларга ўзи борадиган манзилни хабар қилди.